{"id":86202,"date":"2021-08-16T17:09:18","date_gmt":"2021-08-16T15:09:18","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=86202"},"modified":"2021-08-08T07:28:58","modified_gmt":"2021-08-08T05:28:58","slug":"26-09-58","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=86202","title":{"rendered":"Kaci wprowadzali si\u0119 do mieszka\u0144 ofiar, by podzieli\u0107 ich los"},"content":{"rendered":"

Kompleks budynk\u00f3w rz\u0105dowych przy ul. Serafimowicza 2 w Moskwie, 2017 r. (Fot. Ludvig14, CC BY-SA 4.0 \/ Wikimedia Commons)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Sierafimowicza 2. Kaci wprowadzali si\u0119 do mieszka\u0144 ofiar, by podzieli\u0107 ich los<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

T. Miecik<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Sierafimowicza 2. To miejsce znane by\u0142o w Moskwie jako “trupie pole”. Katowano tu i grzebano ofiary terroru Iwana Gro\u017anego. W trakcie czystek stalinowskich z 2,7 tys. lokator\u00f3w domu nad rzek\u0105 Moskw\u0105 ponad jedna trzecia zosta\u0142a rozstrzelana albo zes\u0142ana, wielu znikn\u0119\u0142o bez wie\u015bci b\u0105d\u017a targn\u0119\u0142o si\u0119 na swoje \u017cycie.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Oficjalnie nazwano go domem rz\u0105du, bo zosta\u0142 zbudowany dla os\u00f3b z najwy\u017cszego kierownictwa ZSRR i ich rodzin. Mieszkali w nim m.in. marsza\u0142ek Michai\u0142 Tuchaczewski, ludowy komisarz spraw zagranicznych Maksim Litwinow, Aleksiej Rykow, nast\u0119pca Lenina na stanowisku szefa radzieckiego rz\u0105du, rodziny pierwszej i drugiej \u017cony Stalina, jego syn Wasilij i c\u00f3rka Swiet\u0142ana.<\/span><\/p>\n

Cho\u0107 by\u0142 szary i wygl\u0105da\u0142 jak wielkomiejski blok, moskwianie nazywali go czerwonym pa\u0142acem.<\/span><\/p>\n

W czasie wielkiej czystki z lat 1937-38 mieszka\u0144cy szeptali, \u017ce to dom aresztu prewencyjnego, bo jak si\u0119 kto\u015b st\u0105d wyprowadza\u0142, to albo na Sybir, albo na tamten \u015bwiat. Denuncjatorzy i kaci wprowadzali si\u0119 do mieszka\u0144 ofiar, by wkr\u00f3tce podzieli\u0107 ich los – przez niekt\u00f3re lokale w ci\u0105gu roku przewin\u0119\u0142o si\u0119 po pi\u0119\u0107, sze\u015b\u0107 rodzin.<\/span><\/p>\n

W ko\u0144cu przylgn\u0119\u0142a do niego nazwa \u201edom na nabierie\u017cnoj\u201d, czyli dom na nabrze\u017cu – od tytu\u0142u powie\u015bci Jurija Trifonowa zakazanej zaraz po wydaniu w 1976 r. (w Polsce ukaza\u0142a si\u0119 ona pod tytu\u0142em \u201eDom nad rzek\u0105 Moskw\u0105\u201d).<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b Sierafimowicza 2 to jeden z najdro\u017cszych i najbardziej presti\u017cowych adres\u00f3w w Moskwie. Z widokiem na Kreml.<\/span><\/p>\n

Moskwa. Stalinowska lokalizacja<\/strong><\/h4>\n

Po przeniesieniu stolicy z Piotrogrodu do Moskwy cz\u0142onkowie elity bolszewickiej pocz\u0105tkowo zasiedlili apartamenty w zarekwirowanych pa\u0142acach arystokracji, willach kupieckich i najlepszych hotelach. Nazwano je domami Sowiet\u00f3w i ponumerowano od 1 do 16. Wielu ich lokator\u00f3w \u017cy\u0142o na walizkach w oczekiwaniu na rych\u0142\u0105 przeprowadzk\u0119 na zach\u00f3d w \u015blad za pochodem \u015bwiatowej rewolucji. Oko\u0142o 1925 r. sta\u0142o si\u0119 jednak ju\u017c zupe\u0142nie jasne, i\u017c rewolucyjny p\u0142omie\u0144 w Europie zgas\u0142 na amen, partii przysz\u0142o wi\u0119c og\u0142osi\u0107 koncepcj\u0119 budowy komunizmu w jednym kraju, a maj\u0105cy nie\u015b\u0107 \u017cagiew rewolucji na dobre rozpakowali walizki. W lipcu 1927 r. zapad\u0142a decyzja o budowie na Sierafimowicza 2 kompleksu dla komunistycznych VIP-\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Zgodnie z zaleceniem komisji kierowanej przez przewodnicz\u0105cego Rady Komisarzy Ludowych Aleksieja Rykowa oraz szefa bezpieki Gienricha Jagody przydzia\u0142y mieszka\u0144 otrzymywali szefowie resort\u00f3w, ich zast\u0119pcy, wy\u017csi rang\u0105 dow\u00f3dcy, bohaterowie wojny domowej, weterani rewolucji, bolszewicy ze sta\u017cem partyjnym nie mniejszym ni\u017c 15 lat, funkcjonariusze Kominternu, przodownicy pracy, a tak\u017ce wybrani arty\u015bci i naukowcy.<\/span><\/p>\n

\"BudowaBudowa domu przy ul. Serafimowicza 2 w Moskwie, koniec lat 20. XX w.<\/span> Fot. Wikimedia Commons \/ LJ community ru_sovarch [1], Public domain<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Lokalizacj\u0119 (naprzeciwko Kremla) wskaza\u0142 Stalin, a postawienie budynku zleci\u0142 swojemu ulubionemu architektowi Borisowi Iofanowi, kt\u00f3ry nie zawi\u00f3d\u0142 – projekt zosta\u0142 wyr\u00f3\u017cniony na konkursie architektonicznym w Pary\u017cu, a w ZSRR Iofan dosta\u0142 za niego Nagrod\u0119 Stalinowsk\u0105. Natomiast sama budowa od pocz\u0105tku sz\u0142a \u017ale, bo dzia\u0142ka znajduj\u0105ca si\u0119 na bagnistym nabrze\u017cu rzeki niespecjalnie nadawa\u0142a si\u0119 pod wielokondygnacyjn\u0105 zabudow\u0119. Trzeba by\u0142o przygotowa\u0107 specjalne fundamenty – pot\u0119\u017cne stalowe pale wbite g\u0142\u0119boko w grz\u0105ski i niestabilny grunt, a na nich dwumetrow\u0105 betonow\u0105 poduszk\u0119.<\/span><\/p>\n

Jakby tego by\u0142o ma\u0142o, robotnicy co raz natrafiali w ziemi na ludzkie szcz\u0105tki – maj\u0105ce ponur\u0105 s\u0142aw\u0119 miejsce nazywano \u201egib\u0142oje miesto\u201d albo \u201egib\u0142oje pole\u201d, czyli wymar\u0142e miejsce, trupie pole. W XVI w., za panowania cara Iwana Gro\u017anego, rezydowa\u0142 tu Maluta Skuratow, jeden z dow\u00f3dc\u00f3w opriczniny, siej\u0105cej krwawy terror carskiej policji politycznej. Pokoje Skuratowa s\u0105siadowa\u0142y z szynkiem jego siepaczy, lochami, salami tortur i ka\u017ani oraz do\u0142ami, w kt\u00f3rych grzebano ofiary. P\u00f3\u017aniej a\u017c do ko\u0144ca XIX w. znajdowa\u0142 si\u0119 tam cmentarz n\u0119dzarzy i ofiar epidemii.<\/span><\/p>\n

\"WW latach 1931-39 w domu rz\u0105dowym przy Sierafimowicza 2 mieszka\u0142 z rodzicami Jurij Trifonow (1925-81), p\u00f3\u017aniejszy pisarz i autor ksi\u0105\u017cki ‘Dom na nabierie\u017cnoj’ (tzn. dom na nabrze\u017cu). Ojciec Trifonowa, kt\u00f3ry by\u0142 m.in. przewodnicz\u0105cym Kolegium Wojskowego S\u0105du Najwy\u017cszego ZSRR, zosta\u0142 aresztowany w nocy z 21 na 22 czerwca 1937 r., a nast\u0119pnie rozstrzelany. Matka trafi\u0142a na osiem lat do \u0142agru. Na fotografii budowa domu na nabrze\u017cu<\/span> Fot. Archiwum<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Im wy\u017cej pi\u0119\u0142a si\u0119 konstrukcja domu, tym wi\u0119cej ludzi gin\u0119\u0142o na budowie, na kt\u00f3r\u0105 zagnano wi\u0119\u017ani\u00f3w, w tym wypadku w wi\u0119kszo\u015bci kryminalnych, kt\u00f3rzy na Sierafimowicza 2 za\u0142atwiali mi\u0119dzy sob\u0105 porachunki. Pono\u0107 mieszkania na najwy\u017cszych kondygnacjach by\u0142y wykonane mniej starannie ni\u017c te po\u0142o\u017cone ni\u017cej, bowiem brygadzi\u015bci i nadzorcy nie wchodzili powy\u017cej sz\u00f3stego pi\u0119tra w obawie przed wi\u0119\u017aniami.<\/span><\/p>\n

Z powodu ba\u0142aganiarstwa i defraudacji ostateczny koszt inwestycji a\u017c pi\u0119ciokrotnie przekroczy\u0142 planowany bud\u017cet, a tu\u017c przed zako\u0144czeniem prac wybuch\u0142 po\u017car, kt\u00f3ry op\u00f3\u017ani\u0142 uko\u0144czenie inwestycji o ponad p\u00f3\u0142 roku. Zap\u0142aci\u0142 za to g\u0142ow\u0105 szef moskiewskiej stra\u017cy po\u017carnej – pierwsza ofiara Sierafimowicza 2.<\/span><\/p>\n

Budowa trwa\u0142a cztery lata, czyli dwa lata d\u0142u\u017cej, ni\u017c planowano, ale wiosn\u0105 1931 r. do 505 mieszka\u0144 wprowadzi\u0142o si\u0119 2745 lokator\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Tak powstaje nowa Moskwa<\/strong><\/h4>\n

Cho\u0107 wydana w lipcu 1927 r. decyzja zatwierdzaj\u0105ca budow\u0119 domu i jego projekt otrzyma\u0142a klauzul\u0119 \u201etajne\u201d, to relacje z prac na Sierafimowicza 2 regularnie i na pierwszych stronach drukowa\u0142y gazety, og\u0142aszaj\u0105c przy tym, \u017ce \u201eszary dom\u201d stanowi zapowied\u017a wielkiej przebudowy stolicy. Po nim mia\u0142y powsta\u0107 w Moskwie dziesi\u0105tki i setki identycznych budynk\u00f3w, nowe i wzorcowe miasto proletariackie.<\/span><\/p>\n

\"BudowaBudowa domu przy ul. Serafimowicza 2 w Moskwie, 1930 r.<\/span> Fot. Wikimedia Commons \/ LJ community ru_sovarch [1], Public domain<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\u201eWieczerniaja Moskwa\u201d pisa\u0142a: \u201eOto na naszych oczach powstaje nowa Moskwa. Ju\u017c nied\u0142ugo horyzonty (…) przys\u0142oni\u0105 r\u00f3wne szeregi pot\u0119\u017cnych sylwetek dom\u00f3w, w kt\u00f3rych zakwitnie nowe szcz\u0119\u015bliwe i dostatnie \u017cycie ludzi radzieckich. (…) te domy niczym okr\u0119ty maj\u0105ce na pok\u0142adzie wszystko, czego potrzeba cz\u0142owiekowi pracy, wielk\u0105 zgodn\u0105 flot\u0105 pop\u0142yn\u0105 ze swymi mieszka\u0144cami ku komunistycznej przysz\u0142o\u015bci\u201d.<\/span><\/p>\n

Dziennikarze zachwycali si\u0119, \u017ce ten wielki budynek (w chwili oddania by\u0142 najwi\u0119kszy w Europie) b\u0119dzie samowystarczalny – z w\u0142asn\u0105 poczt\u0105, bibliotek\u0105, poliklinik\u0105, kinoteatrem, sto\u0142\u00f3wk\u0105, przedszkolem, \u017c\u0142obkiem, pralni\u0105, zak\u0142adem fryzjerskim, sklepem spo\u017cywczym, fontannami i placami zabaw dla dzieci. Co wi\u0119c by\u0142o tajne? Lista lokator\u00f3w i to, jak b\u0119d\u0105 mieszka\u0107. \u201eWieczerniaja Moskwa\u201d wspomnia\u0142a jedynie o \u201eprzestronnych i jasnych mieszkaniach\u201d, podczas gdy utrzymane w oszcz\u0119dnej formie radzieckiego konstruktywizmu szare \u015bciany budynku kry\u0142y i\u015bcie pa\u0142acowe wn\u0119trza.<\/span><\/p>\n

Jak w zamkach nad Loar\u0105<\/strong><\/h4>\n

W Moskwie wed\u0142ug \u00f3wczesnych norm powinno przypada\u0107 3,5 m na osob\u0119, ale rzeczywisto\u015b\u0107 by\u0142a o wiele bardziej ponura. Z g\u0142oduj\u0105cych wsi ucieka\u0142y do stolicy tysi\u0105ce ch\u0142op\u00f3w, w mieszkaniach komunalnych w jednej izbie \u017cy\u0142o cz\u0119sto po kilka rodzin, ludzie gnie\u017adzili si\u0119 w kom\u00f3rkach, piwnicach i suterenach, bez toalet, gazu, ogrzewania, a cz\u0119sto i pr\u0105du.<\/span><\/p>\n

\"WW Zwi\u0105zku Radzieckim obywatele mieli je\u015b\u0107 w sto\u0142\u00f3wkach zak\u0142adowych, a zasada ta dotyczy\u0142a tak\u017ce os\u00f3b wysoko postawionych. Dlatego nawet w najbardziej luksusowych mieszkaniach w domu na nabrze\u017cu kuchnie by\u0142y ma\u0142e i nie nadawa\u0142y si\u0119 zbytnio do gotowania. Na zdj\u0119ciu: sto\u0142\u00f3wka w kompleksie przy Sierafimowicza 2.<\/span> Fot. Archiwum<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

A na Sierafimowicza 2? W latach 30. standard tego budynku od reszty moskiewskich dom\u00f3w dzieli\u0142a niewyobra\u017calna przepa\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

\n

Typowe trzypokojowe mieszkanie mia\u0142o wysoko\u015b\u0107 prawie 4 m i powierzchni\u0119 70-90 m kw., a najwi\u0119ksze, jak siedmiopokojowy apartament marsza\u0142ka Tuchaczewskiego – niemal 200 m kw.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

By\u0142y nie tylko windy osobowe, ale te\u017c ma\u0142e kuchenne, towarowe. Wszystkie lokale powy\u017cej czterech pokoi mia\u0142y s\u0142u\u017cb\u00f3wki, salony ze \u015bcianami obitymi jedwabiem i sufitami zdobnymi we freski namalowane przez konserwator\u00f3w sprowadzonych z Ermita\u017cu. Poliklinika, przedszkole, pralnia i wszystkie wymieniane przez pras\u0119 cuda (pocz\u0105tkowo nawet kinoteatr) przeznaczone by\u0142y wy\u0142\u0105cznie dla lokator\u00f3w i w niczym nie przypomina\u0142y tych og\u00f3lnodost\u0119pnych.<\/span><\/p>\n

\"Marsza\u0142ekMarsza\u0142ek Michai\u0142 Tuchaczewski<\/span><\/strong> Fot. Archiwum<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Tak o zak\u0142adzie fryzjerskim pisa\u0142a w pami\u0119tnikach lokatorka i poetka \u0141arissa Miller: \u201eTo nie zak\u0142ad fryzjerski by\u0142, a sala balowa z pa\u0142ac\u00f3w nad Loar\u0105. Ogromne kryszta\u0142owe lustra, na parapetach greckie popiersia i egzotyczne kwiaty jak w oran\u017cerii. Sami fryzjerzy przypominali lord\u00f3w: muszki pod szyj\u0105, wyrafinowana etykieta, ca\u0142owanie w r\u0119k\u0119\u201d.<\/span><\/p>\n

Elina, c\u00f3rka Roberta Kisisa, zast\u0119pcy ludowego komisarza handlu wewn\u0119trznego, kt\u00f3ra w 1931 r. mia\u0142a dziewi\u0119\u0107 lat, wspomina\u0142a: \u201eW latach 1931-1932 w kraju panowa\u0142 g\u0142\u00f3d, o czym my, dzieci z rz\u0105dowego domu, nie mieli\u015bmy poj\u0119cia. Babcia robi\u0142a mi do szko\u0142y kanapki, z kt\u00f3rych \u017cadnej nigdy nie zjad\u0142am. Jak co dzie\u0144 po drodze do szko\u0142y zatrzymywali mnie ch\u0142opcy koczuj\u0105cy przy ma\u0142ym kamiennym mo\u015bcie (kilkaset metr\u00f3w od domu), przeszukiwali mi torb\u0119 i zabierali \u015bniadanie. Cz\u0119sto p\u00f3\u017aniej bili si\u0119, dziel\u0105c mi\u0119dzy siebie te kanapki. Wzd\u0142u\u017c kana\u0142u pomi\u0119dzy mostami Ma\u0142ym Kamiennym i Moskworieckim ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 baraki, w kt\u00f3rych gnie\u017adzili si\u0119 robotnicy budowlani oraz Cyganie i Chi\u0144czycy. Wszyscy oni kradli, co si\u0119 da. Cyganie w\u0119giel, Chi\u0144czycy szmaty i puste butelki. Ich chudziutkie dzieciaki przeciska\u0142y si\u0119 na nasze podw\u00f3rze pomi\u0119dzy \u017celaznymi pr\u0119tami bram i ogrodzenia, chowaj\u0105c si\u0119 za kolumnami lub za\u0142amaniem muru przed ochron\u0105, b\u0142aga\u0142y nas o co\u015b do jedzenia\u201d.<\/span><\/p>\n

Dryl jak w wi\u0119zieniu<\/strong><\/h4>\n

Dom by\u0142 tyle\u017c pa\u0142acem, co koszarami, a luksus wsp\u00f3\u0142gra\u0142 w nim z drylem wi\u0119ziennym. Lokator\u00f3w na ka\u017cdym kroku obowi\u0105zywa\u0142y przepustki i pozwolenia daj\u0105ce przywileje (kartki do zaopatrywanej z Kremla sto\u0142\u00f3wki, talony do pralni i pozosta\u0142ych zak\u0142ad\u00f3w us\u0142ugowych domu), ale te\u017c ograniczaj\u0105ce swobod\u0119. Nie tylko kontrolowano wej\u015bcia i wyj\u015bcia, ale te\u017c trzeba by\u0142o mie\u0107 pisemne pozwolenia np. na wnoszenie do mieszka\u0144 i wynoszenie z nich wielkogabarytowych pakunk\u00f3w. Portierzy-wartownicy doprowadzali go\u015bci pod same drzwi odwiedzanego mieszkania, z kt\u00f3rych nie mogli te\u017c bez asysty wyj\u015b\u0107. Bez wiedzy i zgody ochrony nawet lokatorom trudno si\u0119 by\u0142o samodzielnie porusza\u0107 w nocy, bo wartownicy spuszczali na podw\u00f3rze gro\u017ane psy str\u00f3\u017cuj\u0105ce.<\/span><\/p>\n

Kompleks obs\u0142ugiwa\u0142y 643 osoby, samych dozorc\u00f3w by\u0142o 20. Wszyscy, rzecz jasna, szpicle. 24 jednoosobowe mieszkania na parterze zajmowali etatowi czeki\u015bci. W ka\u017cdym lokalu w salonie, obok wywietrznik\u00f3w, znajdowa\u0142y si\u0119 w \u015bcianach okr\u0105g\u0142e wg\u0142\u0119bienia o \u015brednicy szklanki, kt\u00f3re systemem rur prowadzi\u0142y z mieszka\u0144 d\u017awi\u0119k na parter do mieszka\u0144 bezpieczniak\u00f3w maj\u0105cych szpiegowa\u0107 lokator\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"DomDom przy ul. Serafimowicza 2 w Moskwie, 1931 r.<\/span> Fot. Wikimedia Commons \/ LJ community ru_sovarch [1], Public domain<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

By\u0142o te\u017c kilka nietypowych mieszka\u0144, np. pod numerem 480 mieszka\u0142 przez jaki\u015b czas s\u0142ynny radziecki as wywiadu Richard Sorge. Pierwszym pomieszczeniem, zaraz za drzwiami na klatce schodowej nr 25, by\u0142a kuchnia, dalej trzy pokoje w amfiladzie, w ostatnim, sypialni, znajdowa\u0142y si\u0119 drzwi do kom\u00f3rki, a z niej do s\u0105siedniego mieszkania – identycznego, tyle \u017ce z wej\u015bciem na klatce schodowej nr 24.<\/span><\/p>\n

W kuchniach znajdowa\u0142y si\u0119 specjalne podesty na rosyjski samowar z otworem w \u015bcianie, przez kt\u00f3ry sz\u0142a rura odprowadzaj\u0105ca spaliny. Budynek, jak rzadko kt\u00f3ry w \u00f3wczesnej Moskwie, mia\u0142 centralne ogrzewanie, gaz i elektryczno\u015b\u0107 i tylko instalacja do samowara by\u0142a w\u0119glowa. Iofan zaprojektowa\u0142 j\u0105 dla starych bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy po latach sp\u0119dzonych na syberyjskim zes\u0142aniu nie wyobra\u017cali sobie \u017cycia bez wielogodzinnych posiedze\u0144 przy samowarze.<\/span><\/p>\n

Z kolei kuchnie, nawet w najbardziej luksusowych apartamentach, by\u0142y ma\u0142e i niefunkcjonalne, mia\u0142y ledwie po 5 m kw. i nie nadawa\u0142y si\u0119 zbytnio do gotowania. Dlaczego? Bo cz\u0142owiek radziecki mia\u0142 jada\u0107 we wsp\u00f3lnej sto\u0142\u00f3wce zak\u0142adowej.<\/span><\/p>\n

\"WszystkieWszystkie mieszkania powy\u017cej czterech pokoi mia\u0142y s\u0142u\u017cb\u00f3wki, salony ze \u015bcianami obitymi jedwabiem i sufitami zdobnymi we freski namalowane przez konserwator\u00f3w sprowadzonych z leningradzkiego Ermita\u017cu. Mieszka\u0144cy mieli do dyspozycji m.in. poliklinik\u0119, przedszkole, pralni\u0119, salon fryzjerski, sto\u0142\u00f3wk\u0119, delikatesy, a tak\u017ce widoczn\u0105 na zdj\u0119ciach sal\u0119 gimnastyczn\u0105 z kortem.<\/span> Fot. Archiwum<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Instrukcja obs\u0142ugi klozetu<\/strong><\/h4>\n

Wszystkie mieszkania wyposa\u017cano w meble s\u0142u\u017cbowe, r\u00f3wnie\u017c projektu Iofana – ci\u0119\u017ckie, d\u0119bowe, proste w formie, przypominaj\u0105ce nieco styl art d\u00e9co. Do standardowego trzypokojowego mieszkania przypisane by\u0142y \u0142\u00f3\u017cko, sofa, szafki nocne, rozk\u0142adany st\u00f3\u0142 do salonu, krzes\u0142a, taborety, fotele, bufet, sekretarzyk, biblioteczka, a tak\u017ce d\u0119bowa deska klozetowa.<\/span><\/p>\n

Ka\u017cdy mebel mia\u0142 tabliczk\u0119 znamionow\u0105 z numerem i raz w miesi\u0105cu portier sprawdza\u0142, czy niczego nie brakuje.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

To, co si\u0119 popsu\u0142o, mo\u017cna by\u0142o naprawi\u0107 wy\u0142\u0105cznie w przydomowej stolarni.<\/span><\/p>\n

Obok lokator\u00f3w, kt\u00f3rzy widzieli, jak wygl\u0105da \u015bwiat poza granicami ZSRR – dzia\u0142aczy Kominternu, weteran\u00f3w wojny hiszpa\u0144skiej, in\u017cynier\u00f3w z kolei mand\u017curskiej, naukowc\u00f3w i artyst\u00f3w – mieszkali p\u00f3\u0142analfabeci z prowincji, kt\u00f3rzy dzi\u0119ki rewolucji dochrapali si\u0119 wysokich stanowisk. Dla nich g\u0142\u00f3wnie przeznaczone by\u0142y instrukcje t\u0142umacz\u0105ce, jak u\u017cywa\u0107 instalacji elektrycznej, poszczeg\u00f3lnych mebli oraz d\u0119bowej deski klozetowej: \u201eDeska do siedzenia, po zamontowaniu na zawiasach, powinna podnosi\u0107 si\u0119 i opuszcza\u0107. Do muszli nie nale\u017cy wrzuca\u0107 \u017cadnych przedmiot\u00f3w, \u015bmieci, resztek, a szczeg\u00f3lnie waty i pude\u0142ek z kartonu\u201d.<\/span><\/p>\n

Matka Nikity Chruszczowa zwyk\u0142a godzinami przesiadywa\u0107 na \u0142aweczce przed klatk\u0105 schodow\u0105, gdzie skuba\u0142a kury, tar\u0142a chrzan i \u0142uska\u0142a s\u0142onecznik, czyli zachowywa\u0142a si\u0119 dok\u0142adnie tak jak niegdy\u015b przed sw\u0105 cha\u0142up\u0105 na ukrai\u0144skiej wsi. Sam Chruszczow chwali\u0142 si\u0119 s\u0105siadom swoj\u0105 skrzyneczk\u0105 z narz\u0119dziami, mawiaj\u0105c: \u201eJakby co, z ni\u0105 zawsze si\u0119 jako\u015b wy\u017cywi\u0119\u201d. Kira Paw\u0142owna, bratanica Nadie\u017cdy Alli\u0142ujewej, drugiej \u017cony Stalina, wspomina\u0142a: \u201eRodzice sp\u0119dzili pi\u0119\u0107 lat w Berlinie, gdzie ojciec kupowa\u0142 dla Armii Czerwonej niemieckie technologie potrzebne do rozwoju broni pancernej i g\u0105sienicowych ci\u0105gnik\u00f3w dla artylerii. Kiedy sprowadzili si\u0119 do domu na nabrze\u017cu, mama mia\u0142a zwyczaj nazywa\u0107 wartownika konsjer\u017cem i nastawia\u0142a p\u0142yty Marleny Dietrich. Od moskiewskich mieszczan spauperyzowanych przez zako\u0144czenie liberalnej polityki ekonomicznej NEP skupowa\u0142a za bezcen antyki, bibeloty i meble. Tych s\u0142u\u017cbowych, kt\u00f3re jej si\u0119 bardzo nie podoba\u0142y, rodzice si\u0119 pozbyli, rozdaj\u0105c je s\u0105siadom, za co spotka\u0142y ich powa\u017cne nieprzyjemno\u015bci i pomog\u0142o dopiero osobiste wstawiennictwo Stalina\u201d.<\/span><\/p>\n

S\u0142awni lokatorzy Sierafimowicza 2<\/strong><\/h4>\n

Jednymi z najcz\u0119\u015bciej wspominanych przez s\u0105siad\u00f3w lokator\u00f3w byli: szef NKWD Niko\u0142aj Je\u017cow, s\u0142ynny przodownik pracy, g\u00f3rnik z Donbasu Aleksiej Stachanow oraz Wasilij D\u017cugaszwili, m\u0142odszy syn Stalina. Je\u017cowa wieczorami przywozi\u0142 czarnym lincolnem szofer, \u201ekrwawy karze\u0142\u201d, jak go nazywano, najcz\u0119\u015bciej wraca\u0142 pijany, wytacza\u0142 si\u0119 w niekompletnym i rozche\u0142stanym mundurze z pie\u015bni\u0105 na ustach, a bywa\u0142o, \u017ce p\u00f3\u017aniej, doprawiwszy si\u0119 jeszcze, ta\u0144cowa\u0142 na podw\u00f3rzu przed swoj\u0105 klatk\u0105 w samych bryczesach i skarpetach. Stachanow dosta\u0142 mieszkanie na Sierafimowicza 2 w 1935 r., kiedy Stalin sprowadzi\u0142 go do Moskwy i wyznaczy\u0142 mu rol\u0119 przyw\u00f3dcy ruchu socjalistycznego wsp\u00f3\u0142zawodnictwa pracy. Zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 z mieszkaj\u0105cym po s\u0105siedzku Wasilijem D\u017cugaszwilim, z kt\u00f3rym hulali po Moskwie – pijani \u0142owili ryby w akwarium hotelu Metropol, samochodem Stachanowa szaleli w nocy po sto\u0142ecznych ulicach, butelkami rozbili witryn\u0119 delikates\u00f3w przy Sierafimowicza 2.<\/span><\/p>\n

Stalin mia\u0142 s\u0142abo\u015b\u0107 do Stachanowa i kiedy obu kompanom brakowa\u0142o pieni\u0119dzy, g\u00f3rnik chodzi\u0142 na Kreml, pokazywa\u0142 wodzowi zaliczenia w indeksie Akademii Przemys\u0142u i wychodzi\u0142 z kwitem na spor\u0105 sum\u0119.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Wasilij czeka\u0142 na dole. Stachanowowi upiek\u0142o si\u0119 nawet wtedy, gdy ochroniarze domu znale\u017ali go nad ranem \u015bpi\u0105cego pod bram\u0105, pijanego, z dziur\u0105 w marynarce po oderwanym Orderze Lenina. Stalin nakaza\u0142 wyda\u0107 mu nowy order o tym samym numerze co utracony.<\/span><\/p>\n

\"Genera\u0142Genera\u0142 Wasilij D\u017cugaszwil<\/strong>i<\/span> Fot. Archiwum<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3lne hulanki Stachanowa i Wasilija sko\u0144czy\u0142y si\u0119 dopiero wtedy, gdy na Kreml doniesiono, \u017ce pijani kompani przy ludziach sikali w metrze na rze\u017aby ch\u0142op\u00f3w i robotnik\u00f3w. Stalin wezwa\u0142 obu, synowi da\u0142 w pysk, a do Stachanowa powiedzia\u0142: – Jeszcze jeden taki wyskok, a zabior\u0119 ci auto i dam \u201ep\u00f3\u0142tork\u0119\u201d [p\u00f3\u0142toratonow\u0105 wi\u0119\u017aniark\u0119 NKWD]. Kiedy w 1937 r. zacz\u0119\u0142y si\u0119 aresztowania, Stachanow przesta\u0142 pi\u0107 na mie\u015bcie. Przetrwa\u0142 czystki – zmar\u0142 w 1977 r. w zak\u0142adzie dla nerwowo chorych w Doniecku.<\/span><\/p>\n

Eksmisja wrog\u00f3w ludu<\/strong><\/h4>\n

Olga Trifonowa, kustosz zorganizowanego pod koniec lat 90. w str\u00f3\u017c\u00f3wce na parterze budynku muzeum domu na nabrze\u017cu, opowiada: \u201eNikt nie ucieka\u0142 ani si\u0119 nie chowa\u0142. Ludzie czekali na sw\u00f3j los w przedziwnym parali\u017cu. Wyj\u0105tkowa jest historia Borisa Brandenburskiego, kremlowskiego prawnika i wyk\u0142adowcy Uniwersytetu \u0141omonosowa. Kiedy zrozumia\u0142, co si\u0119 szykuje, zacz\u0105\u0142 symulowa\u0107 chorob\u0119 psychiczn\u0105. Przesta\u0142 przychodzi\u0107 do pracy. Spacerowa\u0142 ca\u0142ymi dniami wok\u00f3\u0142 domu i pyta\u0142 przechodni\u00f3w: \u201eGdzie ja jestem?\u201d. Po kt\u00f3rym\u015b z tych spacer\u00f3w trafi\u0142 na trzy lata do domu wariat\u00f3w, a by\u0142 ju\u017c na li\u015bcie przeznaczonych do aresztowania. Przeczeka\u0142. Wyszed\u0142 i prze\u017cy\u0142. Taka by\u0142a logika czystek. Trzeba by\u0142o przeczeka\u0107 swoj\u0105 fal\u0119\u201d.<\/span><\/p>\n

\"AleksiejAleksiej Stachanow<\/span><\/strong> Fot. Archiwum<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tkowo NKWD zabiera\u0142o ludzi z listy, rodziny zostawa\u0142y i zachowywa\u0142y mieszkanie. P\u00f3\u017aniej mieszkania zag\u0119szczano, rodzinom aresztowanych \u201ewrog\u00f3w ludu\u201d pozostawiano jeden pok\u00f3j i dokwaterowywano nowych lokator\u00f3w. Z czasem NKWD zacz\u0119\u0142o bra\u0107 ca\u0142e rodziny i je\u015bli wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conek wyrzek\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnego aresztowanego, to cz\u0119sto zostawa\u0142 na wolno\u015bci, ale trafia\u0142 na bruk. Dzieci pod zmienionymi nazwiskami by\u0142y oddawane do sieroci\u0144c\u00f3w – w pobliskiej zdewastowanej cerkwi \u015bw. Andrzeja NKWD urz\u0105dzi\u0142o dzieci\u0119cy ob\u00f3z przej\u015bciowy, kt\u00f3ry dzia\u0142a\u0142 od 1937 do 1939 r. Nieliczni s\u0105siedzi zdobywali si\u0119 na odwag\u0119, by ratowa\u0107 cho\u0107 dzieci, jednak Olga Trifonowa zna zaledwie dwa takie przypadki. Akademik Niko\u0142aj Cynin w mieszkaniu aresztowanych s\u0105siad\u00f3w znalaz\u0142 ukryte w szafie niemowl\u0119, kt\u00f3re uda\u0142o mu si\u0119 adoptowa\u0107.<\/span><\/p>\n

Natomiast stary bolszewik Konstanty Iwanow w ostatniej chwili \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 z mostu dwunastoletni\u0105 dziewczynk\u0119, kt\u00f3ra po aresztowaniu rodzic\u00f3w zamierza\u0142a rzuci\u0107 si\u0119 do rzeki.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Zawi\u00f3z\u0142 j\u0105 na wie\u015b do swojej siostry, kt\u00f3ra wychowa\u0142a dziewczynk\u0119.<\/span><\/p>\n

W po\u0142owie 1937 r. ponad jedna trzecia mieszka\u0144 sta\u0142a pusta. Czeki\u015bci, kt\u00f3rzy pocz\u0105tkowo starali si\u0119 dzia\u0142a\u0107 dyskretnie i zabierali pojedynczo, przestali si\u0119 patyczkowa\u0107 i urz\u0105dzali regularne ob\u0142awy, wygarniaj\u0105c z domu po kilkunastu \u201ewrog\u00f3w ludu\u201d naraz.<\/span><\/p>\n

\"Niko\u0142ajNiko\u0142aj Je\u017cow<\/span><\/strong> Fot. Archiwum<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\u201eJedna z najwi\u0119kszych akcji mia\u0142a miejsce noc\u0105 25 maja 1937 r., kiedy to przyjecha\u0142o kilka czarnych wi\u0119\u017aniarek i ci\u0119\u017car\u00f3wka enkawudzist\u00f3w z d\u0142ug\u0105 broni\u0105. Ca\u0142e podw\u00f3rze zala\u0142o \u015bwiat\u0142o zamontowanych na samochodach reflektor\u00f3w przeciwlotniczych. Aresztowano tej nocy 35 os\u00f3b, m.in. komandarma Jon\u0119 Jakira, kt\u00f3rego \u017cona w nocnej koszuli bieg\u0142a po ulicy za karetk\u0105 wi\u0119zienn\u0105 wywo\u017c\u0105c\u0105 m\u0119\u017ca, wo\u0142aj\u0105c: Jona nigdy nie uwierz\u0119, \u017ce\u015b jest wrogiem\u201d – opowiada Olga Trifonowa.<\/span><\/p>\n

Kira Paw\u0142owna tak opisa\u0142a jedn\u0105 z nocnych ob\u0142aw: \u201eZabierali ludzi z naprzeciwka. Patrzy\u0142am z okna pokoju dzieci\u0119cego. Po podw\u00f3rzu nios\u0142y si\u0119 ha\u0142asy, jak w amfiteatrze rezonowa\u0142y o \u015bciany domu. Krzyki doros\u0142ych, p\u0142acz dzieci, z okna na dziesi\u0105tym pi\u0119trze dobiega\u0142 jazz grany z patefonu, na parapecie s\u0105siedniego gotowa\u0142a si\u0119 do skoku kobieta w wieczorowej sukni. Jeden z s\u0105siad\u00f3w rzuci\u0142 si\u0119 z okna, nie czekaj\u0105c na pukanie do drzwi, jak tylko us\u0142ysza\u0142 zgrzyt ruszaj\u0105cej w g\u00f3r\u0119 windy, wiedzia\u0142, \u017ce id\u0105 po niego, bo ca\u0142a klatka schodowa by\u0142a ju\u017c pusta i nikt inny do wzi\u0119cia tam nie zosta\u0142. Ca\u0142y pion zaciemniony i tylko jedno otwarte roz\u015bwietlone okno z firank\u0105 szarpan\u0105 przeci\u0105giem\u201d.<\/span><\/p>\n

\"Mie\u015bci\u0142Mie\u015bci\u0142 si\u0119 tam r\u00f3wnie\u017c oraz kinoteatr Udarnik. Mia\u0142 on rozsuwany dach, by w lecie m\u00f3g\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 za amfiteatr, a w pogodne noce jako obserwatorium astronomiczne.<\/span> Fot. Archiwum<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

O krok od samob\u00f3jstwa by\u0142a te\u017c matka Kiry: \u201eM\u00f3j ojciec zmar\u0142 w tajemniczych okoliczno\u015bciach w pracy, na Kremlu. Kilka tygodni p\u00f3\u017aniej przyszli po mam\u0119. Kiedy j\u0105 zabierali, kiedy j\u0105 wyprowadzali, chcia\u0142am si\u0119 przytuli\u0107, a ona brutalnie mnie odepchn\u0119\u0142a. Po latach, kiedy wysz\u0142a z \u0142agru, powiedzia\u0142a mi, \u017ce chcia\u0142a si\u0119 wtedy rzuci\u0107 z okna\u201d.<\/span><\/p>\n

W 1937 r. czerwony pa\u0142ac przezywano domem prewencyjnego aresztu. Prominenci wiedzieli, co mo\u017ce oznacza\u0107 przydzia\u0142 mieszkania na Sierafimowicza 2, ale je brali. Jedni z ch\u0119ci do\u0142\u0105czenia do elity elit, z wiar\u0105 w sw\u0105 szcz\u0119\u015bliw\u0105 kart\u0119, inni dlatego \u017ce nie wzi\u0105\u0107 by\u0142o r\u00f3wnie niebezpiecznie, jak wzi\u0105\u0107. Mieszkania po wcze\u015bniej aresztowanych wzi\u0119li Jakir i Tuchaczewski, ale obaj pomieszkali na Sierafimowicza 2 zaledwie kilka miesi\u0119cy. Jako jednych z ostatnich lokator\u00f3w szarego domu fala terroru zabra\u0142a tych, kt\u00f3rzy mieszkania w nim przydzielali: Aleksieja Rykowa i Niko\u0142aja Je\u017cowa.<\/span><\/p>\n

\"AleksiejAleksiej Rykow<\/span><\/strong> Fot. Archiwum<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Po \u015bmierci Stalina przemoc wr\u00f3ci\u0142a do domu nad rzek\u0105 Moskw\u0105 jeszcze raz, w latach 90., kiedy to w ramach powszechnej prywatyzacji mieszka\u0144 lokatorzy dostali zajmowane przez siebie lokale na w\u0142asno\u015b\u0107 i z dnia na dzie\u0144 stali si\u0119 milionerami. G\u0142o\u015bna by\u0142a sprawa dentysty, w\u0142a\u015bciciela sieci gabinet\u00f3w prywatnych, kt\u00f3rego wynaj\u0119ci przez najbli\u017csz\u0105 rodzin\u0119 bandyci pr\u00f3bowali zmusi\u0107 do przepisania na nich mieszkania. Zam\u0119czyli go w owym mieszkaniu na \u015bmier\u0107 jego w\u0142asnymi narz\u0119dziami dentystycznymi. Ale to ju\u017c zupe\u0142nie inna historia.<\/span><\/p>\n

S\u0142ynni lokatorzy domu nad Moskw\u0105<\/strong><\/h4>\n

* Marsza\u0142ek Michai\u0142 Tuchaczewski<\/strong> (1893-1937). Zajmowa\u0142 jedno z najpi\u0119kniejszych mieszka\u0144: 200-metrowy zwr\u00f3cony ku rzece penthouse, kt\u00f3ry w latach 90. kupi\u0142 szef McDonald’s w Rosji.<\/em><\/span><\/p>\n

* Komandarm Jona Jakir<\/strong> (1896-1937). Tak jak Tuchaczewski nied\u0142ugo pomieszka\u0142 przy Sierafimowicza 2 i tak jak on zosta\u0142 rozstrzelany 11 czerwca 1937 r.<\/em><\/span><\/p>\n

* Niko\u0142aj Je\u017cow<\/strong> (1895-1940). Kierowa\u0142 wielk\u0105 czystk\u0105 z lat 1937-38. Szefem NKWD by\u0142 od wrze\u015bnia 1936 do grudnia 1938 r. Potem zosta\u0142 odsuni\u0119ty, a nast\u0119pnie podzieli\u0142 los swych ofiar.<\/em><\/span><\/p>\n

* Aleksiej Stachanow<\/strong> (1906-77). S\u0142ynny przodownik pracy, ulubieniec Stalina oraz alkoholik. Zmar\u0142 wprawdzie we w\u0142asnym \u0142\u00f3\u017cku, ale znajduj\u0105cym si\u0119 w domu dla ob\u0142\u0105kanych na Ukrainie.<\/em><\/span><\/p>\n

* Genera\u0142 Wasilij D\u017cugaszwili<\/strong> (1921-62). M\u0142odszy syn Stalina, s\u0105siad Stachanowa, z kt\u00f3rym urz\u0105dza\u0142 pijackie hulanki. Zrobi\u0142 karier\u0119 w lotnictwie, ale po \u015bmierci ojca trafi\u0142 do wi\u0119zienia.<\/em><\/span><\/p>\n

* Aleksiej Rykow<\/strong> (1881-1938). Nast\u0119pca Lenina na stanowisku szefa rz\u0105du. Aresztowany 27 lutego 1937 r. On i jego \u017cona zostali rozstrzelani, c\u00f3rka sp\u0119dzi\u0142a 18 lat w \u0142agrach.<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Artyku\u0142 opublikowany 12 wrze\u015bnia 2016 r.<\/i><\/span><\/p>\n

Igor T. Miecik<\/b> (1971-2018) – dziennikarz, debiutowa\u0142 w \u201eGazecie Wyborczej\u201d, pracowa\u0142 w \u201ePolityce\u201d, \u201eNewsweeku\u201d i w TVN 24. Dziewi\u0119ciokrotnie nominowany, dwa razy zosta\u0142 laureatem Grand Press: w 2001 r. za publicystyk\u0119 o nieprawid\u0142owo\u015bciach w palestrze – \u201eAdwokaci diab\u0142\u00f3w\u201d (“Polityka”) – oraz w 2007 r. wraz z Edyt\u0105 Krze\u015bniak za reporta\u017c dla \u201eUwagi TVN\u201d o Czeczence Kamisie \u201ePrzepraszam za ch\u0142\u00f3d i g\u0142\u00f3d\u201d.<\/i><\/span><\/p>\n

Uko\u0144czy\u0142 afrykanistyk\u0119 i politologi\u0119 na UW. Pisa\u0142 o Polsce, o ciemnych uliczkach, ale i o wielkiej polityce. Ale \u015bwietnie zna\u0142 te\u017c Rosj\u0119. By\u0142 dwuj\u0119zyczny: z mam\u0105 Rosjank\u0105 rozmawia\u0142 po rosyjsku, z ojcem, warszawiakiem, po polsku. W dzieci\u0144stwie cz\u0119sto je\u017adzi\u0142 do rodziny matki, wi\u0119c zna\u0142 i rozumia\u0142 nie tylko wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 Rosj\u0119, lecz tak\u017ce Zwi\u0105zek Radziecki.<\/i><\/span><\/p>\n

Na pierwszy reporta\u017c do Rosji pojecha\u0142 w 2000 r., gdy okr\u0119t podwodny \u201eKursk\u201d zaton\u0105\u0142 na Morzu Barentsa i przez nieudoln\u0105 akcj\u0119 ratownicz\u0105 zgin\u0119\u0142o ponad 100 marynarzy. Potem cz\u0119sto je\u017adzi\u0142 do Donbasu, by opisywa\u0107 wojn\u0119 – tam, gdzie czasami sp\u0119dza\u0142 dzieci\u0144stwo.<\/i><\/span><\/p>\n

O Rosji i krajach by\u0142ego ZSRR napisa\u0142 ksi\u0105\u017cki: \u201e14.57 do Czyty\u201d, \u201eKatiusza z bagnetem\u201d i ostatni\u0105 – \u201eSezon na s\u0142oneczniki\u201d, o wojnie na Ukrainie. – Zawsze szukam smutnej Rosji – mawia\u0142.<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kompleks budynk\u00f3w rz\u0105dowych przy ul. Serafimowicza 2 w Moskwie, 2017 r. (Fot. Ludvig14, CC BY-SA 4.0 \/ Wikimedia Commons) Sierafimowicza 2. Kaci wprowadzali si\u0119 do mieszka\u0144 ofiar, by podzieli\u0107 ich los T. Miecik Sierafimowicza 2. To miejsce znane by\u0142o w Moskwie jako “trupie pole”. Katowano tu i grzebano ofiary terroru Iwana Gro\u017anego. W trakcie czystek […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86202"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=86202"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86202\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":86417,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86202\/revisions\/86417"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=86202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=86202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=86202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}