{"id":86545,"date":"2021-06-10T17:09:10","date_gmt":"2021-06-10T15:09:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=86545"},"modified":"2021-06-01T07:30:43","modified_gmt":"2021-06-01T05:30:43","slug":"10-09-60","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=86545","title":{"rendered":"\u017bydowska Argentyna \u2013 przybysze z Polski, prostytutki i jidyszkajt"},"content":{"rendered":"

Og\u0142oszenie na temat kurs\u00f3w j. hiszpa\u0144skiego oraz j. angielskiego organizowanych w Warszawie dla \u017byd\u00f3w emigruj\u0105cych do Argentyny, lata dwudzieste XX w. \/ Fot. POLONA<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>\u017bydowska Argentyna \u2013 przybysze z Polski, prostytutki i jidyszkajt<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

MICHA\u0141 BOJANOWSKI<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

ROSTYTUTK\u0118. NA \u017bYD\u00d3W Z POLSKI M\u00d3WIONO \u201eRUSOS\u201d, A WARSZAWSKIE TOWARZYSTWO WZAJEMNEJ POMOCY MIA\u0141O KONTROL\u0118 NAD DOMAMI PUBLICZNYMI W BUENOS AIRES. SK\u0104D WZI\u0118LI SI\u0118 POLSCY \u017bYDZI W ARGENTYNIE I DLACZEGO KOJARZONO ICH PRZEDE WSZYSTKIM Z PROSTYTUCJ\u0104 I HANDLEM KOBIETAMI?\u00a0<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Micha\u0142 Bojanowski: Kiedy rozpoczyna si\u0119 masowa emigracja \u017byd\u00f3w do Argentyny?\u00a0<\/b><\/p>\n

Mariusz Ka\u0142czewiak: W 1889 roku do Buenos Aires dociera grupa kilkuset rosyjskich \u017byd\u00f3w i odt\u0105d \u017cydowscy emigranci z Europy Wschodniej b\u0119d\u0105 nazywani po hiszpa\u0144sku \u201eRusos\u201d, czyli Rosjanie. Ich przyjazd do tego kraju by\u0142 mo\u017cliwy dzi\u0119ki utworzeniu przez barona Maurice\u2019a de Hirscha \u017bydowskiego Towarzystwa Kolonizacyjnego (Jewish Colonization Association). Aby poprawi\u0107 byt \u017byd\u00f3w z Europy Wschodniej, de Hirsch przeznaczy\u0142 miliony frank\u00f3w na zak\u0142adanie kolonii rolniczych w obu Amerykach. Idea stworzenia nowego, silnego \u017byda, pracuj\u0105cego na roli, znalaz\u0142a wi\u0119c uciele\u015bnienie nie tylko w Palestynie, ale r\u00f3wnie\u017c w odleg\u0142ej Argentynie, gdzie w okresie najwi\u0119kszego rozkwitu w koloniach mieszka\u0142o ok. 25 tysi\u0119cy os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

\u017bydzi w Argentynie nie zacz\u0119li wi\u0119c od handlu czy rzemios\u0142a \u2013 to w\u0142a\u015bnie przywi\u0105zanie do ziemi, wsp\u00f3\u0142budowanie kraju od podstaw, stanie si\u0119 mitem za\u0142o\u017cycielskim \u017cydowskiej Argentyny i wa\u017cnym elementem jej to\u017csamo\u015bci.<\/span><\/p>\n

\"cosulich-line-stala-regularna-komunikacja-do-argentyny-brazylji-i-urugwaju-0\"<\/p>\n

Ulotka firmy Cosulich Line organizuj\u0105cej rejsy do Ameryki \u0141aci\u0144skiej, 1927 \/ Fot. POLONA<\/em><\/span><\/p>\n

Czy te kolonie by\u0142y podobne do zak\u0142adanych p\u00f3\u017aniej kibuc\u00f3w?\u00a0<\/b><\/p>\n

Gospodarstwa by\u0142y indywidualne, a nie kolektywne, jak w Palestynie. Nowi imigranci otrzymywali dzia\u0142k\u0119 i pomoc w zbudowaniu gospodarstwa od Towarzystwa, kt\u00f3re zreszt\u0105 niejednokrotnie oskar\u017cane by\u0142o o r\u00f3\u017cnego rodzaju defraudacje i zaniechania. Po otrzymaniu pomocy osadnicy musieli radzi\u0107 sobie sami.<\/span><\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce ju\u017c drugie pokolenie kolonist\u00f3w, bardziej argenty\u0144skie, m\u00f3wi\u0105ce dobrze po hiszpa\u0144sku, w wi\u0119kszo\u015bci przeprowadzi\u0142o si\u0119 do Buenos Aires. M\u0142odzi nie widzieli swojej przysz\u0142o\u015bci w tropikalnym klimacie, na prowincji, sk\u0105d podr\u00f3\u017c poci\u0105giem do stolicy trwa\u0142a nawet jedn\u0105 dob\u0119. Kolonie istnia\u0142y wci\u0105\u017c w latach czterdziestych i pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, ale straci\u0142y sw\u00f3j \u017cydowski charakter. Gospodarstwa odsprzedawano nie-\u017bydom.<\/span><\/p>\n

Jak wygl\u0105da\u0142a emigracja do Argentyny po pierwszej wojnie \u015bwiatowej?\u00a0<\/b><\/p>\n

W dwudziestoleciu polityka imigracyjna Argentyny wci\u0105\u017c opiera si\u0119 na ha\u015ble: \u201erz\u0105dzi\u0107 \u2013 znaczy zaludnia\u0107\u201d. St\u0105d masowa emigracja z Europy. I cho\u0107 preferowano kraje zachodnie jak Niemcy, Szwecj\u0119 czy Dani\u0119, wi\u0119kszo\u015b\u0107 emigrant\u00f3w to przybysze z biedniejszych kraj\u00f3w Europy Po\u0142udniowej i Wschodniej. Wielu z tych ostatnich by\u0142o rzecz jasna \u017bydami. Je\u015bli chodzi o imigracj\u0119 \u017cydowsk\u0105, to w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym dominuj\u0105 w niej \u017bydzi z Polski \u2013 stanowi\u0105 oko\u0142o 55% og\u00f3\u0142u \u017cydowskich przybysz\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jednak to s\u0105 ju\u017c zupe\u0142nie inni ludzie ni\u017c pierwsi przybysze, cz\u0119sto tradycyjni koloni\u015bci z ko\u0144ca XIX wieku. Ci powojenni przeszli przez \u015bwieck\u0105 edukacj\u0119, zaanga\u017cowani byli w ruchy m\u0142odzie\u017cowe, wyro\u015bli na literaturze \u017cydowskiej, czytali gazety w jidysz. \u017bydzi z pierwszej fali emigracji do\u015b\u0107 szybko przyjmowali argenty\u0144sk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Ci powojenni porzucaj\u0105 polski sztetl, bied\u0119 \u0141odzi czy Warszawy, ale pozostaje w nich \u015bwiecka kultura \u017cydowska, kt\u00f3r\u0105 chc\u0105 piel\u0119gnowa\u0107.<\/span><\/p>\n

Wyje\u017cd\u017caj\u0105c, maj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, dok\u0105d jad\u0105?<\/b><\/p>\n

Zdecydowanie tak. W \u017cydowskiej prasie dwudziestolecia Argentyna pojawia si\u0119 cz\u0119sto, cho\u0107 zasadniczo tylko w dw\u00f3ch kontekstach. Po pierwsze opowiada si\u0119 o \u017cydowskiej prostytucji, a po drugie o tym, w jaki spos\u00f3b wyjecha\u0107 do Buenos Aires. Gazety co rusz donosz\u0105, \u017ce jaka\u015b \u017byd\u00f3wka wyjecha\u0142a z dwiema c\u00f3rkami i znikn\u0119\u0142a albo, \u017ce m\u0142oda dziewczyna wpad\u0142a w r\u0119ce szajki handlarzy kobietami. Prostytucja to by\u0142o pierwsze \u2013 i cz\u0119sto jedyne \u2013 skojarzenie, jakie polscy \u017bydzi mieli z Argentyn\u0105. Nie kolonie rolnicze, nie Buenos Aires, nie \u017cydowskie fabryki, tylko domy publiczne.<\/span><\/p>\n

\"dzs-xiia-5-warszawa-1928-guidebook\"<\/p>\n

Ulotka firmy Kr\u00f3lewsko-holenderski Lloyd organizuj\u0105cej rejsy do Ameryki \u0141aci\u0144skiej, lata dwudzieste XX w. \/ Fot. POLONA<\/em><\/span><\/p>\n

A mimo to ch\u0119tnie wyje\u017cd\u017caj\u0105. Jak wygl\u0105daj\u0105 pocz\u0105tki w nowym kraju?<\/b><\/p>\n

Cierpi\u0105 bied\u0119. Jak wi\u0119kszo\u015bci emigrant\u00f3w, nie jest im \u0142atwo zacz\u0105\u0107 \u017cycie od nowa. Zaczynaj\u0105 od handlu obwo\u017anego, pracy w fabrykach meblarskich czy obuwniczych. Jednak m\u0142ody \u017byd, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 do Argentyny w latach dwudziestych i zaczyna\u0142 od domokr\u0105\u017cstwa, czyli od bycia tzw.\u00a0kuentenikiem<\/i>, po latach by\u0142 w stanie dorobi\u0107 si\u0119 ma\u0142ej fabryki, zatrudniaj\u0105cej kilkadziesi\u0105t os\u00f3b. Wida\u0107 to ju\u017c na zdj\u0119ciach z ko\u0144ca lat trzydziestych \u2013 zaczyna im si\u0119 udawa\u0107 i lepiej powodzi\u0107.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 jednak przez lata wiedzie skromne \u017cycie robotnik\u00f3w, kt\u00f3re nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od \u017cycia tych, kt\u00f3rzy zostali w Polsce.<\/span><\/p>\n

I cho\u0107 staj\u0105 si\u0119 Argenty\u0144czykami, piel\u0119gnuj\u0105 \u017cydowskie warto\u015bci?<\/b><\/span><\/p>\n

Wida\u0107 to dobrze na przyk\u0142adzie Zwi\u0105zku \u017byd\u00f3w Polskich, kt\u00f3ry powstaje ju\u017c w 1916 roku. Cz\u0142onkowie sp\u0119dzaj\u0105 wolny czas w typowy dla Argenty\u0144czyk\u00f3w spos\u00f3b \u2013 urz\u0105dzaj\u0105 na przyk\u0142ad pikniki na \u0142onie natury, ale rozmawiaj\u0105 w jidysz. Menu \u0142\u0105czy kuchni\u0119 Europy Wschodniej i Ameryki. W tle lec\u0105 \u017cydowskie piosenki w jidysz przeplatane utworami najlepszych argenty\u0144skich orkiestr.<\/span><\/p>\n

Ich dzieci m\u00f3wi\u0105 ju\u017c doskonale po hiszpa\u0144sku, bo edukacja w Argentynie by\u0142a na do\u015b\u0107 wysokim poziomie \u2013 s\u0105 wi\u0119c pe\u0142noprawn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tamtego spo\u0142ecze\u0144stwa i jest im zdecydowanie \u0142atwiej ni\u017c rodzicom.<\/span><\/p>\n

Oni r\u00f3wnie\u017c nie zapominaj\u0105 o jidysz?<\/b><\/p>\n

Moje badania pokazuj\u0105, \u017ce by\u0142 to istotny element ich to\u017csamo\u015bci. Do Argentyny emigrowano zw\u0142aszcza po tym, jak Stany Zjednoczone zamkn\u0119\u0142y swoje granice na pocz\u0105tku lat dwudziestych. P\u00f3\u017aniejsza emigracja pozwoli\u0142a na wykszta\u0142cenie si\u0119 u polskich \u017byd\u00f3w wi\u0119kszego, bardziej \u015bwiadomego \u2013 bo zdobytego w procesie edukacji i dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej \u2013 przywi\u0105zania do kultury jidysz. Jeszcze do lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych poprzedniego stulecia funkcjonowa\u0142o w Buenos Aires seminarium dla nauczycieli szk\u00f3\u0142 \u017cydowskich.<\/span><\/p>\n

Emigranci chc\u0105 prowadzi\u0107 nowoczesne, post\u0119powe \u017cycie \u017cydowskie. Wraz ze sztetlem nie odrzucaj\u0105 \u017cydowsko\u015bci jako takiej, chc\u0105 j\u0105 wsp\u00f3\u0142kszta\u0142towa\u0107. Zak\u0142adaj\u0105 \u015bwieckie szko\u0142y dla dzieci, nie za\u015b tradycyjne chedery. Ucz\u0105 w nich, \u017ce \u017bydzi s\u0105 narodem diasporycznym i mog\u0105 \u017cy\u0107, gdzie im si\u0119 podoba i wcale nie musz\u0105 jecha\u0107 do Palestyny. P\u00f3\u017aniej Zag\u0142ada odci\u015bnie na tym my\u015bleniu ogromne pi\u0119tno. W Polsce \u017cycie \u017cydowskie w du\u017cej mierze przestanie istnie\u0107, sko\u0144czy si\u0119 m\u00f3wienie o argenty\u0144skich prostytutkach, a za oceanem, w Argentynie, zaczn\u0105 my\u015ble\u0107, \u017ce teraz ich kolej, \u017ce teraz to oni kontynuuj\u0105 \u017cydowsko\u015b\u0107 rozumian\u0105 jako\u00a0jidyszkajt<\/i>.<\/span><\/p>\n

Maj\u0105 w sobie sentyment do Polski?<\/b><\/p>\n

Pami\u0119taj\u0105 o swoim \u017cydowskim domu, wi\u0119c gdy w latach trzydziestych ich sytuacja ekonomiczna stabilizuje si\u0119, ch\u0119tnie anga\u017cuj\u0105 si\u0119 w kampanie pomocowe dla \u017byd\u00f3w w Polsce. Wspieraj\u0105 szczeg\u00f3lnie lewicowe szkolnictwo, na kt\u00f3rego utrzymanie nie sta\u0107 \u017byd\u00f3w w kraju. M\u00f3wi si\u0119 o \u201enarodowej odpowiedzialno\u015bci\u201d, nawo\u0142uje do wspierania \u201ecierpi\u0105cych syn\u00f3w i c\u00f3rek \u017cydowskiej Polski\u201d. Jednak pieni\u0105dze zbierano r\u00f3wnie\u017c na JIWO w Wilnie, a tak\u017ce na pomoc materialn\u0105 po powodzi w 1934 roku. Niekt\u00f3rzy wspierali te\u017c ruch syjonistyczny.<\/span><\/p>\n

Protestuj\u0105, gdy w Polsce nasila si\u0119 antysemityzm?<\/b><\/p>\n

Na r\u00f3\u017cnych zgromadzeniach podkre\u015blaj\u0105, \u017ce \u017bydzi od lat buduj\u0105 i walcz\u0105 o polsk\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107, \u017ce w kraju demokratycznym, w kt\u00f3rym obywatele s\u0105 r\u00f3wni wobec prawa, nie powinno si\u0119 tak traktowa\u0107 mniejszo\u015bci. Wysy\u0142ali noty do polskiego MSZ, ambasadora w Argentynie i r\u00f3\u017cnych instytucji.<\/span><\/p>\n

Jak pierwszemu pokoleniu idzie nauka j\u0119zyka?<\/b><\/p>\n

J\u0119zyk d\u0142ugo pozostaje tematem o\u017cywionej debaty. Pisarze dyskutuj\u0105, czy tworzy\u0107 w jidysz i jakie podejmowa\u0107 tematy. Jedni chcieli pisa\u0107 w jidysz, ale tylko o Argentynie, inni po hiszpa\u0144sku, ale koniecznie o Polsce.<\/span><\/p>\n

Jednocze\u015bnie do\u015b\u0107 szybko pojawia si\u0119 poezja w jidysz, kt\u00f3rej autorzy \u201eca\u0142uj\u0105 argenty\u0144sk\u0105 ziemi\u0119\u201d, do kt\u00f3rej \u201eprzytulaj\u0105 si\u0119, jak do matki\u201d. Inni z kolei chc\u0105 pisa\u0107 tylko o biedzie i trudzie argenty\u0144skiego \u017cycia. Te dyskusje pokazuj\u0105, jak wa\u017cne by\u0142o dla nich \u015bwiadome kszta\u0142towanie kierunku, w kt\u00f3rym rozwija\u0142a si\u0119\u00a0 kultura \u017cydowska.<\/span><\/p>\n

Mimo wszystko w Argentynie jest im \u0142atwiej ni\u017c w Polsce?<\/b><\/p>\n

Bez w\u0105tpienia klimat spo\u0142eczny bardziej im sprzyja. W latach dwudziestych w Argentynie nie ma szalej\u0105cego antysemityzmu, system demokratyczny dobrze dzia\u0142a. W ko\u0144cu wszyscy s\u0105 tam\u00a0imigrantami: Hiszpanie, W\u0142osi, Polacy, Niemcy. A jednak w latach trzydziestych XX wieku, po zamachu stanu, dochodzi do w\u0142adzy radykalna prawica, tworz\u0105c faszystowski rz\u0105d na wz\u00f3r W\u0142och czy Hiszpanii.<\/span><\/p>\n

Sk\u0105d w takim razie bierze si\u0119 argenty\u0144ski nacjonalizm?<\/b><\/p>\n

Na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 nasila si\u0119 on oko\u0142o 1910 roku, gdy kraj \u015bwi\u0119tuje stulecie niepodleg\u0142o\u015bci. Pojawiaj\u0105 si\u0119 wtedy g\u0142osy, \u017ce przez nadmiern\u0105 imigracj\u0119 zatraca si\u0119 \u201eargenty\u0144sko\u015b\u0107\u201d. Imigranci zaczynaj\u0105 by\u0107 wrogiem, zagro\u017ceniem dla hiszpa\u0144skoj\u0119zycznej, tradycyjnej, katolickiej kultury. Wypowiadane s\u0105 te same frazesy, kt\u00f3re mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 dzi\u015b w Europie odno\u015bnie imigrant\u00f3w, \u017ce si\u0119 nie integruj\u0105, nie ceni\u0105 miejscowej kultury, \u017ce przyjad\u0105 i B\u00f3g jeden wie, co z nami zrobi\u0105. Rz\u0105d zaczyna k\u0142a\u015b\u0107 nacisk na edukacj\u0119 patriotyczn\u0105 \u2013 flagi, pie\u015bni, oddanie ojczy\u017anie. W kioskach mo\u017cna kupi\u0107 \u201eProtoko\u0142y m\u0119drc\u00f3w Syjonu\u201d.<\/span><\/p>\n

Mimo to \u017bydzi w Argentynie nie cierpi\u0105 tak jak w Polsce, czy w innych krajach Europy. Imigracja staje si\u0119 trudniejsza, ale nadal kilka tysi\u0119cy os\u00f3b rocznie dociera do kraju. Jednak g\u0142osy, \u017ce \u017bydzi to anarchizm i destrukcja, \u017ce doprowadz\u0105 do zniszczenia kraju, nasilaj\u0105 si\u0119. Pomaga w tym stale powracaj\u0105cy stereotyp \u017cydowskiej prostytucji.<\/span><\/p>\n

Nic dziwnego, skoro nawet w \u201eNaszym Przegl\u0105dzie\u201d, \u017cydowskiej gazecie pisanej po polsku, narzekano, \u017ce w domach publicznych w Buenos Aires m\u00f3wi si\u0119 tylko po polsku.\u00a0<\/b><\/p>\n

Walczenie z uto\u017csamieniem polskich \u017byd\u00f3w z prostytucj\u0105 by\u0142o zreszt\u0105 jednym z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych za\u0142o\u017cono Zwi\u0105zek \u017byd\u00f3w Polskich w Argentynie. \u201ePolaca\u201d w argenty\u0144skim hiszpa\u0144skim oznacza\u0142a prostytutk\u0119.<\/span><\/p>\n

Prawd\u0105 jest jednak, \u017ce polskie \u017byd\u00f3wki stanowi\u0142y a\u017c 30% tego biznesu, a polscy \u017bydzi kontrolowali domy publiczne.<\/b><\/p>\n

PRENUMERATA<\/strong><\/span>
\n<\/a>Fakt, reprezentacja \u017byd\u00f3w by\u0142a procentowo wysoka, ale opr\u00f3cz tego funkcjonowa\u0142o przecie\u017c w Argentynie zr\u00f3\u017cnicowane i bogate \u017cycie \u017cydowskie, o kt\u00f3rym nikt u nas nie pisa\u0142. Kultura, biznes, polityka, kluby spo\u0142eczne i kulturalne. W polskiej prasie \u017cydowskiej by\u0142 tylko <\/span>frojenhandel<\/i>, handel kobietami. Nale\u017ca\u0142o im si\u0119 chyba co\u015b wi\u0119cej?<\/span><\/p>\n

Jankew Botosza\u0144ski, argenty\u0144ski dziennikarz, z wyrzutem pyta\u0142 w jednej z polskich gazet jidyszowych, dlaczego w Polsce\u00a0pisze<\/span>\u00a0si\u0119 o argenty\u0144skiej diasporze tylko w kontek\u015bcie prostytucji. Na tysi\u0105c \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy tam emigruj\u0105, mo\u017ce pi\u0119\u0107 os\u00f3b zajmuje si\u0119 prostytucj\u0105 \u2013 przekonywa\u0142 \u2013 a mimo to wa\u0142kuje si\u0119 ten temat bez przerwy. Bardzo im przeszkadza\u0142o, \u017ce w Polsce my\u015bli si\u0119 o nich w ten spos\u00f3b. Uwa\u017cali si\u0119 za now\u0105 diaspor\u0119, prowadzili post\u0119powe \u017cydowskie \u017cycie, byli w kulturowym kontakcie z Europ\u0105.<\/span><\/p>\n

Poza artyku\u0142ami w prasie temat prostytucji pojawia\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w teatrze.\u00a0<\/b><\/p>\n

W 1926 roku wystawiono w Buenos Aires spektakl\u00a0Ibergus<\/i>\u00a0o \u017cydowskiej prostytucji. Autorem sztuki by\u0142 pochodz\u0105cy z Radomia Lejb Malach. W Argentynie mieszka\u0142 zaledwie od pi\u0119ciu lat. Po premierze poruszeni ludzie zacz\u0119li wyrzuca\u0107 prostytutki i alfons\u00f3w z teatr\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Z widowni?\u00a0<\/b><\/p>\n

Dos\u0142ownie! Handlarze kobietami utrzymywali jidyszowe teatry w Argentynie. My\u015blano, \u017ce nigdy si\u0119 od nich nie uwolni\u0105, skoro ten najbardziej widoczny symbol \u017cydowsko\u015bci \u2013 teatr jidyszowy \u2013 by\u0142 w ich r\u0119kach. W lo\u017cach siedzieli przest\u0119pcy, kt\u00f3rzy nie szcz\u0119dzili pieni\u0119dzy na funkcjonowanie tych instytucji. To by\u0142a r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015b\u0107 ich kultury, w kt\u00f3rej chcieli uczestniczy\u0107. Oczywi\u015bcie nie by\u0142y to teatry najwy\u017cszych lot\u00f3w \u2013 kto\u015b zata\u0144czy\u0142, kto\u015b za\u015bpiewa\u0142\u2026<\/span><\/p>\n

I nagle na scenie zaczyna si\u0119 o nich m\u00f3wi\u0107.<\/b><\/p>\n

W opinii wielu \u017byd\u00f3w to by\u0142 pierwszy krok do oczyszczenia \u017cydowskiej sztuki z \u201ebrudu\u201d. Jednak jeszcze nie moment na ukr\u00f3cenie prostytucji. Co ciekawe, r\u00f3wnie\u017c w Polsce pojawia\u0142y si\u0119 sztuki o tej tematyce. W 1931 roku w Warszawie wystawiono spektakl\u00a0W drodze do Buenos Aires: Pod czerwonymi latarniami<\/i>. By\u0142y to historyjki z p\u00f3\u0142\u015bwiatka, pikantne, raczej komediowe ni\u017c moralizuj\u0105ce. Robi\u0142y jednak wra\u017cenie.<\/span><\/p>\n

W jaki spos\u00f3b werbowano wschodnioeuropejskie kobiety do pracy prostytutek?<\/b><\/p>\n

Do sztetla przyje\u017cd\u017ca\u0142 pi\u0119knie ubrany, obwieszony z\u0142otem facet i tr\u0105bi\u0142 naoko\u0142o, \u017ce szuka \u017cydowskiej \u017cony, kt\u00f3r\u0105 zabierze do swojego domu w Ameryce. Cz\u0119sto nawet nie precyzowa\u0142, w kt\u00f3rej Ameryce. I wiele dziewczyn, szczeg\u00f3lnie tych \u017cyj\u0105cych w skrajnej biedzie, mog\u0142o pomy\u015ble\u0107, \u017ce z\u0142apa\u0142o Pana Boga za nogi. Szybki cichy \u015blub,\u00a0sztile chupe<\/i>\u00a0\u2013 nie robiono z za\u015blubin wielkiego \u015bwi\u0119ta \u2013 i panienka l\u0105dowa\u0142a z nim na statku do Argentyny, gdzie prawda wychodzi\u0142a na jaw.<\/span><\/p>\n

Czasami kobiety emigrowa\u0142y samotnie, bez rodziny. Po przyje\u017adzie nie wiedzia\u0142y, dok\u0105d p\u00f3j\u015b\u0107 i nagle zjawia\u0142 si\u0119 kto\u015b, kto m\u00f3wi\u0142, \u017ce pomo\u017ce. Jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okazywa\u0142o \u2013 pomo\u017ce znale\u017a\u0107 miejsce w burdelu. I tak kobiety trafia\u0142y na przyk\u0142ad pod skrzyd\u0142a przest\u0119pczej organizacji Cwi Migdal, kt\u00f3r\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci tworzyli polscy \u017bydzi. Warto doda\u0107, \u017ce pocz\u0105tkowo nazywa\u0142a si\u0119 ona Warszawskie Towarzystwo Wzajemnej Pomocy.<\/span><\/p>\n

Wszystko tak funkcjonowa\u0142o do czasu pojawienia si\u0119 Raquel Liberman, \u017byd\u00f3wki z Berdyczowa.\u00a0<\/b><\/p>\n

Liberman w 1919 roku wysz\u0142a za m\u0105\u017c w Warszawie. Jej m\u0105\u017c, Jakow Ferber w 1922 wyemigrowa\u0142 do Argentyny, a ona z trojgiem dzieci do\u0142\u0105czy\u0142a do niego p\u00f3\u017aniej. Po kilku miesi\u0105cach od jej przyjazdu Jakow zmar\u0142 na gru\u017alic\u0119 i Raquel, chc\u0105c utrzyma\u0107 rodzin\u0119, zosta\u0142a zmuszona do prostytuowania si\u0119. Po czterech latach uda\u0142o jej si\u0119 zaoszcz\u0119dzi\u0107 troch\u0119 pieni\u0119dzy, by m\u00f3c rozpocz\u0105\u0107 nowe \u017cycie. Otworzy\u0142a sklep, jednak cz\u0142onkowie Cwi Migdal obawiali si\u0119, \u017ce w \u015blad za ni\u0105 mog\u0142yby p\u00f3j\u015b\u0107 inne kobiety i zacz\u0119li j\u0105 zastrasza\u0107. Niejaki Jos\u00e9 Salom\u00f3n Korn oszuka\u0142 j\u0105 i po\u015blubi\u0142 podczas fa\u0142szywej ceremonii. Nast\u0119pnie ukrad\u0142 jej oszcz\u0119dno\u015bci i zmusi\u0142 do ponownej pracy w domu publicznym. Gdy uciek\u0142a drugi raz, z\u0142o\u017cy\u0142a zeznania obci\u0105\u017caj\u0105ce Cwi Migdal. To doprowadzi\u0142o do procesu s\u0105dowego, kt\u00f3ry w dalszej perspektywie po\u0142o\u017cy\u0142 kres \u017cydowskiej prostytucji w Argentynie. Smutna historia niewolnictwa \u017cydowskich kobiet sko\u0144czy\u0142a si\u0119.<\/span><\/p>\n

Pod koniec lat trzydziestych Argentyna praktycznie zamyka swoje granice dla nowych emigrant\u00f3w, wybucha wojna.<\/b><\/p>\n

Ludzie, kt\u00f3rzy mieli pieni\u0105dze, byli w stanie dosta\u0107 si\u0119 do Argentyny r\u00f3wnie\u017c w czasie wojny \u2013 z wizami do innych kraj\u00f3w po\u0142udniowoameryka\u0144skich nielegalnie przekraczali jej granic\u0119. W 1947 roku amnestia obj\u0119\u0142a ok. 10 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy mogli legalnie pozosta\u0107 w kraju.<\/span><\/p>\n

Jedn\u0105 z os\u00f3b, kt\u00f3ra pr\u00f3bowa\u0142a dosta\u0107 si\u0119 do Argentyny w czasie wojny, by\u0142 Julian Tuwim. Natrafi\u0142em na korespondencj\u0119 polskiej ambasady w Buenos Aires, w kt\u00f3rej argenty\u0144ski MSZ pyta, czy Tuwim jest Polakiem, czy \u017bydem. Gdy ambasada odpowiada, \u017ce Polakiem pochodzenia \u017cydowskiego, \u017c\u0105daj\u0105 jednoznacznej odpowiedzi. Do Argentyny m\u00f3g\u0142by wjecha\u0107 tylko jako Polak czystej rasy. Nic wi\u0119c z tego nie wysz\u0142o. Po dziesi\u0119ciu miesi\u0105cach w Brazylii wyjecha\u0142 do Stan\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Ilu \u017byd\u00f3w mieszka wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie w Argentynie?<\/b><\/p>\n

Oko\u0142o sto dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy i znaczna ich cz\u0119\u015b\u0107 to potomkowie polskich emigrant\u00f3w. W szczytowym okresie diaspora argenty\u0144ska liczy\u0142a trzy pi\u0119\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy, jednak powojenna emigracja do Izraela i ma\u0142\u017ce\u0144stwa mieszane znacznie zmniejszy\u0142y t\u0119 liczb\u0119.<\/span><\/p>\n

Wysoka liczba ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych wynika z braku tradycyjnej religijno\u015bci?<\/b><\/p>\n

Religia nigdy nie by\u0142a istotnym elementem \u017cycia.<\/span><\/p>\n

Gmina \u017cydowska w Buenos Aires powsta\u0142a z przekszta\u0142cenia bractwa pogrzebowego, staj\u0105c si\u0119 instytucj\u0105 zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 ca\u0142o\u015bci\u0105 \u017cycia spo\u0142ecznego i dzia\u0142alno\u015bci\u0105 charytatywn\u0105. I cho\u0107 od lat 70.\u00a0 Argenty\u0144czycy zaczynaj\u0105 wraca\u0107 do religii, to nie do judaizmu ortodoksyjnego, tylko konserwatywnego. Zaczynaj\u0105 przyje\u017cd\u017ca\u0107 rabini ze Stan\u00f3w, do dzi\u015b w Buenos Aires funkcjonuje jedyne w Ameryce Po\u0142udniowej konserwatywne seminarium rabiniczne. Wcze\u015bniej zdecydowanie kr\u00f3lowa\u0142a tam \u015bwiecko\u015b\u0107.\u00a0W por\u00f3wnaniu z Izraelem czy USA wci\u0105\u017c tak jest.
\n<\/span><\/p>\n

\n

Mariusz Ka\u0142czewiak<\/strong> zajmuje si\u0119 histori\u0105 \u017cydowskich migracji. Za prac\u0119 doktorsk\u0105 na Uniwersytecie Tel Awiwu po\u015bwi\u0119con\u0105 zwi\u0105zkom mi\u0119dzy \u017cydowsk\u0105 Polsk\u0105 a Argentyn\u0105 w mi\u0119dzywojniu otrzyma\u0142 nagrod\u0119 Latin American Jewish Studies Association.<\/i><\/span><\/p>\n

polecane\u00a0<\/span>\u00a0historia<\/a>\u00a0\/\u00a0\u015bwiat<\/a>\u00a0\/\u00a0<\/span>CHIDUSZ 39-40 – 6-7\/2017<\/span><\/a><\/strong><\/span><\/div>\n
\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Og\u0142oszenie na temat kurs\u00f3w j. hiszpa\u0144skiego oraz j. angielskiego organizowanych w Warszawie dla \u017byd\u00f3w emigruj\u0105cych do Argentyny, lata dwudzieste XX w. \/ Fot. POLONA \u017bydowska Argentyna \u2013 przybysze z Polski, prostytutki i jidyszkajt MICHA\u0141 BOJANOWSKI ROSTYTUTK\u0118. NA \u017bYD\u00d3W Z POLSKI M\u00d3WIONO \u201eRUSOS\u201d, A WARSZAWSKIE TOWARZYSTWO WZAJEMNEJ POMOCY MIA\u0141O KONTROL\u0118 NAD DOMAMI PUBLICZNYMI W BUENOS AIRES. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86545"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=86545"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86545\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":86576,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86545\/revisions\/86576"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=86545"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=86545"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=86545"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}