{"id":86588,"date":"2021-06-24T17:09:20","date_gmt":"2021-06-24T15:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=86588"},"modified":"2021-06-14T07:45:55","modified_gmt":"2021-06-14T05:45:55","slug":"11-09-55","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=86588","title":{"rendered":"Spe\u0142nimy i zrozumiemy [komentarz do parszy Miszpatim]"},"content":{"rendered":"

Gustave Dore\/ Wikipedia<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Spe\u0142nimy i zrozumiemy [komentarz do parszy Miszpatim]<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

RABIN JONATHAN SACKS<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

PARSZA MISZPATIM 22 LUTEGO 2020\/ 27 SZWAT 5780<\/strong><\/span><\/h4>\n

\nFraza, kt\u00f3ra pojawia si\u0119 na ko\u0144cu parszy Miszpatim \u2013 naase we-niszma, \u201espe\u0142nimy i us\u0142uchamy\u201d \u2013 jest jedn\u0105 z najbardziej znanych w ca\u0142ym judaizmie. Tymi s\u0142owami Izraelici przyj\u0119li przymierze na Synaju. Stoj\u0105 one w zupe\u0142nej sprzeczno\u015bci do skarg, grzech\u00f3w i akt\u00f3w buntu, kt\u00f3rych w historii w\u0119dr\u00f3wki przez pustyni\u0119 jest tak wiele.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug tradycji talmudycznej B\u00f3g musia\u0142 zawiesi\u0107 g\u00f3r\u0119 nad g\u0142owami Izraelit\u00f3w, \u017ceby przekona\u0107 ich do przyj\u0119cia Tory (Szabat 88a, Awoda zara 2b). Zgodnie jednak z analizowanym wersetem \u017bydzi przyj\u0119li przymierze dobrowolnie i z entuzjazmem:<\/span><\/p>\n

I wzi\u0105\u0142 ksi\u0119g\u0119 przymierza [Moj\u017cesz] i przeczyta\u0142 przed uczy ludu; i rzekli: Wszystko co powiedzia\u0142 Wiekuisty spe\u0142nimy i us\u0142uchamy\u201d (Szemot 24:7).<\/span><\/p>\n

Na jego podstawie wykszta\u0142ci\u0142a si\u0119 inna talmudyczna tradycja, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 Izraelici, wyg\u0142aszaj\u0105c te s\u0142owa, mieli urosn\u0105\u0107 do rangi anio\u0142\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Rabi Simlaj m\u00f3wi, \u017ce gdy Izraelici pospiesznie powiedzieli \u201espe\u0142nimy\u201d zamiast powiedzie\u0107 najpierw \u201eus\u0142uchamy\u201d, z nieba zst\u0105pi\u0142o sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu anio\u0142\u00f3w i w\u0142o\u017cy\u0142o na g\u0142ow\u0119 ka\u017cdego z nich po dwie korony \u2013 jedn\u0105 w nagrod\u0119 za \u201ezrobimy\u201d i jedn\u0105 za \u201eus\u0142uchamy\u201d.<\/span><\/p>\n

Rabi Eliezer m\u00f3wi, \u017ce gdy Izraelici pospiesznie powiedzieli \u201espe\u0142nimy\u201d zamiast powiedzie\u0107 najpierw \u201eus\u0142uchamy\u201d, da\u0142o si\u0119 us\u0142ysze\u0107 Boski g\u0142os, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142: Kto objawi\u0142 Moim dzieciom t\u0119 tajemnic\u0119, kt\u00f3r\u0105 znaj\u0105 tylko anio\u0142owie? (Szabat 88a).<\/span><\/p>\n

Ale co w\u0142a\u015bciwie oznaczaj\u0105 te s\u0142owa? Naase \u2013 zrobimy \u2013 jest jasne. M\u00f3wi o wykonaniu jakiej\u015b czynno\u015bci, zachowaniu si\u0119 w pewien szczeg\u00f3lny spos\u00f3b. Mniej konkretne jest jednak znaczenie drugiego czasownika. Niszma mo\u017ce oznacza\u0107 \u201eus\u0142yszymy\u201d lub \u201eb\u0119dziemy pos\u0142uszni\u201d, a tak\u017ce \u201ezrozumiemy\u201d. W ten spos\u00f3b fraz\u0119 naase we-niszma mo\u017cna odczyta\u0107 na kilka sposob\u00f3w:<\/span><\/p>\n

1] Wed\u0142ug Talmudu i Rasziego oznacza ona \u201euczynimy i us\u0142yszymy\u201d. W ten spos\u00f3b Izraelici mieli zadeklarowa\u0107 ca\u0142kowit\u0105 wiar\u0119 w Boga, poniewa\u017c zaakceptowali przymierze, zanim jeszcze poznali jego wszystkie warunki. To pi\u0119kna interpretacja, ale zak\u0142ada odczytanie rozdzia\u0142u dwudziestego czwartego poza kolejno\u015bci\u0105. Zgodnie z chronologi\u0105 zdarze\u0144 Izraelici najpierw godz\u0105 si\u0119 na przymierze (Szemot 19:8), nast\u0119pnie B\u00f3g przekazuje im Dziesi\u0119\u0107 Przykaza\u0144 (Szemot 20), a na ko\u0144cu Moj\u017cesz obja\u015bnia wiele szczeg\u00f3\u0142owych praw (Szemot 21-23). Dopiero wtedy, znaj\u0105c ju\u017c znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Tory, Izraelici m\u00f3wi\u0105 naase we-niszma.<\/span><\/p>\n

2] \u201eWykonamy [powierzone nam do tej pory zadania] i b\u0119dziemy przestrzega\u0107 [wszystkich przysz\u0142ych przykaza\u0144]\u201d \u2013 tak odczytuje fraz\u0119 Raszbam. W swojej obietnicy Izraelici bior\u0105 wi\u0119c pod uwag\u0119 zar\u00f3wno przesz\u0142o\u015b\u0107, jak i przysz\u0142o\u015b\u0107. Rozumiej\u0105, \u017ce s\u0105 na pewnym etapie zar\u00f3wno fizycznej, jak i duchowej w\u0119dr\u00f3wki i mog\u0105 nie zna\u0107 jeszcze wszystkich szczeg\u00f3\u0142\u00f3w prawa. Szma nie oznacza tutaj \u201eus\u0142ysze\u0107\u201d, ale \u201eus\u0142ucha\u0107\u201d \u2013 lojalnie reagowa\u0107.<\/span><\/p>\n

3] \u201eB\u0119dziemy post\u0119powa\u0107 us\u0142usznie\u201d \u2013 to t\u0142umaczenie Sforno. W tej interpretacji s\u0142owa naase i niszma tworz\u0105 hendiadys \u2013 figur\u0119 retoryczn\u0105 przedstawiaj\u0105c\u0105 jedno poj\u0119cie za pomoc\u0105 dw\u00f3ch wyraz\u00f3w. Izraelici obiecali zrobi\u0107 wszystko, co rozka\u017ce im B\u00f3g, nie dlatego, \u017ce chcieli co\u015b na tym zyska\u0107, ale poniewa\u017c chcieli spe\u0142ni\u0107 Jego wol\u0119. To On ocali\u0142 ich od niewoli, prowadzi\u0142 przez pustyni\u0119 i karmi\u0142. Chcieli okaza\u0107 swojemu odkupicielowi i prawodawcy oddanie i lojalno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

4] \u201eUczynimy i zrozumiemy\u201d \u2013 t\u0142umaczenie Izaaka Aramy. Podobnie jak w s\u0142owach Boga z historii o wie\u017cy Babel \u2013 \u201eOto zst\u0105pmy, a pomieszajmy tam mowy ich, aby nie zrozumieli [jiszmeu] jeden mowy drugiego\u201d (Be-reszit 11:7) \u2013 szema mo\u017ce oznacza\u0107 \u201erozumie\u0107\u201d. Wed\u0142ug tej interpretacji Izraelici stawiaj\u0105 czynne robienie nad biernym rozumieniem, daj\u0105c tym samym wyraz g\u0142\u0119bokiej filozoficznej prawdzie. Pewne rzeczy mo\u017cemy zrozumie\u0107 tylko w dzia\u0142aniu. Tylko przewodz\u0105c, mo\u017cna zrozumie\u0107 przyw\u00f3dztwo; pisanie \u2013 tworz\u0105c teksty; a muzyk\u0119, s\u0142uchaj\u0105c melodii. To rzeczy, kt\u00f3rych nie mo\u017cna nauczy\u0107 si\u0119 z ksi\u0105\u017cek. Podobnie jest z wiar\u0105. Nie mo\u017cemy naprawd\u0119 zrozumie\u0107 judaizmu, nie przestrzegaj\u0105c przykaza\u0144. Dzia\u0142anie prowadzi do zrozumienia.<\/span><\/p>\n

Zg\u0142\u0119biaj\u0105c t\u0119 interpretacj\u0119, mo\u017cemy zrozumie\u0107 co\u015b jeszcze istotniejszego. Je\u015bli uwa\u017cnie wczytamy si\u0119 w dziewi\u0119tnasty i dwudziesty czwarty rozdzia\u0142 ksi\u0119gi Szemot, zauwa\u017cymy, \u017ce Izraelici przyj\u0119li przymierze trzy razy. Jednak trzy wersety, kt\u00f3re o tym m\u00f3wi\u0105, znacz\u0105co si\u0119 od siebie r\u00f3\u017cni\u0105:<\/span><\/p>\n

I odpowiedzia\u0142 ca\u0142y lud razem, m\u00f3wi\u0105c: Wszystko, co rzek\u0142 Wiekuisty uczynim [naase]! (Szemot 19:8).<\/span>
\nI przyszed\u0142 Moj\u017cesz i opowiedzia\u0142 ludowi wszystkie s\u0142owa Wiekuistego i wszystkie prawa; i odpowiedzia\u0142 ca\u0142y lud jednog\u0142o\u015bnie, m\u00f3wi\u0105c: \u201eWszystkie s\u0142owa, kt\u00f3re wyrzek\u0142 Wiekuisty spe\u0142nim [naase]!\u201d (Szemot 24:3).<\/span>
\nI wzi\u0105\u0142 ksi\u0119g\u0119 przymierza [Moj\u017cesz] i przeczyta\u0142 przed uczy ludu; i rzekli: Wszystko co powiedzia\u0142 Wiekuisty spe\u0142nimy i us\u0142uchamy [naase we-niszma]\u201d (Szemot 24:7).<\/span><\/p>\n

Tylko trzeci werset zawiera wspomnian\u0105 fraz\u0119. I tylko w nim nie ma wzmianki o jednomy\u015blno\u015bci Izraelit\u00f3w. Czy te r\u00f3\u017cnice s\u0105 ze sob\u0105 jako\u015b powi\u0105zane?<\/span><\/p>\n

To bardzo mo\u017cliwe. Na poziomie naase \u2013 \u017cydowskiego dzia\u0142ania \u2013 jeste\u015bmy jednog\u0142o\u015bni. Oczywi\u015bcie istniej\u0105 r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy \u017bydami aszkenazyjskimi i sefardyjskimi. W ka\u017cdym pokoleniu dochodzi te\u017c do napi\u0119\u0107 mi\u0119dzy poskim \u2013 autorytetami w \u015bwiecie halachy. Dotyczy to ka\u017cdego systemu prawnego. Sprawiedliwe s\u0105dy zawsze pozostawiaj\u0105 miejsce na odmienne opinie. R\u00f3\u017cnice te s\u0105 jednak niewielkie w por\u00f3wnaniu do spor\u00f3w o podstawy halachy.<\/span><\/p>\n

\u017bydowskie prawo zjednoczy\u0142o niegdy\u015b ca\u0142y nar\u00f3d. Judaizm jest spo\u0142eczno\u015bci\u0105 prawa i czynu. W\u0142a\u015bnie ta dziedzina najbardziej potrzebuje konsensusu. Dlatego w kwestii \u201eczynienia\u201d \u2013 naase \u2013 Izraelici byli jednog\u0142o\u015bni. Mimo r\u00f3\u017cnicy pogl\u0105d\u00f3w mi\u0119dzy Hilelem a Szamajem, Abaje i Rab\u0105, Rambamem i Roszem, Josefem Karo i Mosze Isserlesem, wszystkich ich \u0142\u0105czy\u0142a choreografia \u017cydowskich przykaza\u0144.<\/span><\/p>\n

Na poziomie rozumienia \u2013 niszma \u2013 nie jeste\u015bmy jednak tacy sami. Judaizm mia\u0142 swoich racjonalist\u00f3w i mistyk\u00f3w, filozof\u00f3w i poet\u00f3w, uczonych, st\u0105paj\u0105cych twardo po ziemi, i \u015bwi\u0119tych, kt\u00f3rych dusze wznios\u0142y si\u0119 ku niebiosom. M\u0119drcy twierdzili, \u017ce na Synaju ka\u017cdy do\u015bwiadczy\u0142 objawienia na sw\u00f3j w\u0142asny spos\u00f3b:<\/span><\/p>\n

\u201eA lud ca\u0142y widzia\u0142\u201d (Szemot 20:15): gromy i p\u0142omienie i g\u0142os tr\u0105by. Jak wiele by\u0142o tam g\u0142os\u00f3w i jak wiele p\u0142omieni? Oznacza to, \u017ce ka\u017cdy s\u0142ysza\u0142 i widzia\u0142 pod\u0142ug swoich mo\u017cliwo\u015bci (zrozumienia tego, czego ka\u017cdy z nich do\u015bwiadczy\u0142). I to oznaczaj\u0105 s\u0142owa: \u201eG\u0142os Bo\u017cy w pot\u0119dze; g\u0142os Bo\u017cy w majestacie\u201d (29:4) (Mechilta 20:15b).<\/span><\/p>\n

To, co \u0142\u0105czy \u017byd\u00f3w \u2013 a przynajmniej powinno \u2013 to dzia\u0142ania, a nie przekonania. Wykonujemy te same czynno\u015bci, chocia\u017c co\u015b innego one dla nas znacz\u0105. Mi\u0119dzy naase i niszma panuje zgoda. To mia\u0142 na my\u015bli Majmonides, pisz\u0105c w komentarzu do Miszny: \u201eGdy mi\u0119dzy M\u0119drcami dochodzi do sporu i nie dotyczy on dzia\u0142a\u0144, ale wy\u0142\u0105cznie opinii (sewara), nie nale\u017cy wydawa\u0107 halachicznej decyzji na rzecz jednej ze stron\u201d (kom. do Miszny, Sanhedryn 10:3).<\/span><\/p>\n

Nie oznacza to, \u017ce w judaizmie nie zdarzaj\u0105 si\u0119 twarde pogl\u0105dy. W najprostszym uj\u0119ciu (wed\u0142ug Raszbama, Josefa Albo i Franza Rosenzweiga) jego postaw\u0119 tworzy wiara w trzy rzeczy: stworzenie, objawienie i odkupienie. Trzyna\u015bcie zasad wiary Majmonidesa rozwija t\u0119 struktur\u0119. We wst\u0119pie do Siduru wykaza\u0142em r\u00f3wnie\u017c, \u017ce na tych trzech elementach zbudowany jest wz\u00f3r \u017cydowskiej modlitwy.<\/span><\/p>\n

Wiara w stworzenie oznacza patrzenie na wszech\u015bwiat jako na dzie\u0142o Boskiej kreacji. O\u015bwiecenie to wiara w to, \u017ce Tora jest s\u0142owem Bo\u017cym. Odkupienie oznacza postrzeganie historii jako Bo\u017cego czynu i Jego wezwania do dzia\u0142ania. Jednak mi\u0119dzy tymi rozleg\u0142ymi poj\u0119ciami ka\u017cdy z nas \u2013 prowadzony przez m\u0119drc\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142czesnych nauczycieli \u2013 musi odnale\u017a\u0107 swoje w\u0142asne zrozumienie Tory i w\u0142asn\u0105 drog\u0119 do Boga.<\/span><\/p>\n

Judaizm to zar\u00f3wno przekonania, jak i uczynki. Powinni\u015bmy pozwoli\u0107 innym na swobod\u0119 rozumienia wiary swoich przodk\u00f3w. Polowanie na herezj\u0119 jest nieszcz\u0119snym zaj\u0119ciem. Jedn\u0105 z najwi\u0119kszych ironii w \u017cydowskiej historii jest fakt, \u017ce Majmonides, kt\u00f3ry najbardziej ze wszystkich przyczyni\u0142 si\u0119 do sprowadzenia halachy do poziomu dogmatu, sta\u0142 si\u0119 pierwsz\u0105 ofiar\u0105 tej doktryny. Za \u017cycia oskar\u017cano go o herezj\u0119, a po \u015bmierci palono jego ksi\u0105\u017cki.<\/span><\/p>\n

\u201eUczynimy i zrozumiemy\u201d oznacza: b\u0119dziemy czyni\u0107 tak samo, ale rozumie\u0107 inaczej. Wierz\u0119, \u017ce uczynki nas jednocz\u0105, pozostawiaj\u0105c przestrze\u0144 do znalezienia w\u0142asnej drogi do wiary.<\/span><\/p>\n

T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o \u00a9 CHIDUSZ 2019<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gustave Dore\/ Wikipedia Spe\u0142nimy i zrozumiemy [komentarz do parszy Miszpatim] RABIN JONATHAN SACKS PARSZA MISZPATIM 22 LUTEGO 2020\/ 27 SZWAT 5780 Fraza, kt\u00f3ra pojawia si\u0119 na ko\u0144cu parszy Miszpatim \u2013 naase we-niszma, \u201espe\u0142nimy i us\u0142uchamy\u201d \u2013 jest jedn\u0105 z najbardziej znanych w ca\u0142ym judaizmie. Tymi s\u0142owami Izraelici przyj\u0119li przymierze na Synaju. Stoj\u0105 one w zupe\u0142nej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86588"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=86588"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86588\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":86680,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86588\/revisions\/86680"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=86588"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=86588"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=86588"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}