{"id":86727,"date":"2021-06-26T17:09:23","date_gmt":"2021-06-26T15:09:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=86727"},"modified":"2021-06-15T21:08:50","modified_gmt":"2021-06-15T19:08:50","slug":"16-09-60","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=86727","title":{"rendered":"Wojna na niby o Koszalin. Sowieci zburzyli puste miasto tylko po to, by nakr\u0119ci\u0107 propagandowy film"},"content":{"rendered":"

Kadr z propagandowego filmu nakr\u0119conego przez operator\u00f3w Armii Czerwonej w zdobytym Koszalinie. Dzia\u0142o samobie\u017cne jedzie zrujnowan\u0105, dzisiejsz\u0105 ul. Zwyci\u0119stwa (Fot. domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Wojna na niby o Koszalin. Sowieci zburzyli puste miasto tylko po to, by nakr\u0119ci\u0107 propagandowy film<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Bogdan Stech<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

W marcu 1945 r. podczas walk garstki obro\u0144c\u00f3w Koszalina z Armi\u0105 Czerwon\u0105 miasto ucierpia\u0142o nieznacznie. Sowieci zburzyli je dopiero miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, by nagra\u0107 film propagandowy.<\/strong><\/span><\/h4>\n

Zdobycie Koszalina (w\u00f3wczas K\u00f6slin) w 1945 r. by\u0142o strategicznie wydarzeniem donios\u0142ym. Udany manewr sowieckich wojsk dowodzonych przez marsza\u0142ka Konstantego Rokossowskiego rozci\u0105\u0142 Wybrze\u017ce na p\u00f3\u0142, zamykaj\u0105c w gigantycznym kotle Gda\u0144sk oraz resztki Prus Wschodnich i uwi\u0119zione tam rozbite wojska niemieckie<\/span>.<\/p>\n

Rokossowski pije morsk\u0105 wod\u0119<\/strong><\/h4>\n

4 marca radzieckie dywizje pancerne dotar\u0142y na brzeg Ba\u0142tyku, na zach\u00f3d od jeziora Jamno. Marsza\u0142ek Rokossowski, dow\u00f3dca 2. Frontu Bia\u0142oruskiego, otrzyma\u0142 na dow\u00f3d tego wydarzenia trzy butelki wody z Ba\u0142tyku. Jak donosz\u0105 kroniki, mia\u0142 z nich poci\u0105gn\u0105\u0107 \u0142yk, po czym stwierdzi\u0142: \u2013 Jest gorzka, s\u0142ona i pachnie wodorostami.<\/span><\/p>\n

\n

Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych historyk\u00f3w walki w Koszalinie trwa\u0142y nawet do 6 marca. Jednak przyjmuje si\u0119, \u017ce ju\u017c 4 marca Koszalin zaj\u0119\u0142y jednostki 3. Samodzielnego Korpusu Pancernego Gwardii 70. Armii 2. Frontu Bia\u0142oruskiego Armii Czerwonej pod dow\u00f3dztwem genera\u0142\u00f3w Panfi\u0142owa i Romanowskiego. Tego samego dnia w Moskwie oddano z tej okazji salut z 224 dzia\u0142.<\/span><\/p>\n

Takie saluty oddawano podczas wojny ojczy\u017anianej tylko po zdobyciu wa\u017cnych miast. Koszalin za takie uznano, bo by\u0142 wa\u017cnym o\u015brodkiem administracyjnym hitlerowskich Niemiec \u2013 siedzib\u0105 rejencji, kt\u00f3ra by\u0142a po\u015bredni\u0105 jednostk\u0105 samorz\u0105du terytorialnego mi\u0119dzy powiatem a prowincj\u0105.<\/span><\/p>\n

Zbieranina przeciw armii<\/strong><\/h4>\n

W czasach PRL si\u0142y obro\u0144c\u00f3w Koszalina raczej zawy\u017cano. Chodzi\u0142o o nadanie operacji wy\u017cszej rangi. Marsza\u0142ek Rokossowski nie mia\u0142 pod tym wzgl\u0119dem \u017cadnych hamulc\u00f3w. W swoich wspomnieniach napisa\u0142, \u017ce miasta broni\u0142a dywizja SS, dwie dywizje piechoty, dywizja pancerna, dodatkowo wspierane przez dywizj\u0119 policyjn\u0105.<\/span><\/p>\n

\u2013 W 1989 r. wahad\u0142o przechyli\u0142o si\u0119 w drug\u0105 stron\u0119 \u2013 m\u00f3wi Krzysztof Urbanowicz, pasjonat historii Koszalina. \u2013 Si\u0142y obro\u0144c\u00f3w miasta zani\u017cano. Pojawi\u0142y si\u0119 opinie, \u017ce przed atakiem w mie\u015bcie by\u0142o zaledwie oko\u0142o stu os\u00f3b z Volkssturmu. To te\u017c nieprawda.<\/span><\/p>\n

Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na \u017ar\u00f3d\u0142a niemieckie, Urbanowicz przypuszcza, \u017ce obro\u0144c\u00f3w Koszalina by\u0142o niewiele ponad tysi\u0105c. \u2013 Ale to wszystko opiera si\u0119 na szacunkach. To by\u0142 bardzo dynamiczny czas.<\/span><\/p>\n

Kim w rzeczywisto\u015bci byli obro\u0144cy miasta?<\/span><\/p>\n

\u2013 To by\u0142a zbieranina. Troch\u0119 ochotnik\u00f3w Francuz\u00f3w z 33. Dywizji Grenadier\u00f3w SS \u201eCharlemagne”, a raczej niedobitk\u00f3w z tej jednostki. P\u00f3\u017aniej wycofali si\u0119 do Ko\u0142obrzegu. By\u0142o tu te\u017c ok. tysi\u0105ca rekrut\u00f3w w\u0119gierskich. I troch\u0119 policji, rezerwist\u00f3w, cz\u0142onk\u00f3w Hitlerjugend oraz Volkssturmu \u2013 wylicza Urbanowicz.<\/span><\/p>\n

Sowieci zacz\u0119li atak na Koszalin od zaj\u0119cia G\u00f3ry Che\u0142mskiej, sk\u0105d obserwatorzy artyleryjscy mieli doskona\u0142y widok na miasto. Niemcy pr\u00f3bowali odbi\u0107 g\u00f3r\u0119, ale silny posterunek sowiecki da\u0142 im odp\u00f3r.<\/span><\/p>\n

Same walki nie by\u0142y zbyt intensywne. Koszalin, cho\u0107 by\u0142 wa\u017cnym w\u0119z\u0142em komunikacyjnym, nie by\u0142 praktycznie przygotowany do obrony. Jej szefem by\u0142 genera\u0142 porucznik Aleksander von Z\u00fcllow. Nakaza\u0142 przygotowanie kilku barykad z powalonych drzew i niesprawnych samochod\u00f3w. Obrona nie mia\u0142a \u017cadnej konkretnej linii. By\u0142y to raczej rozrzucone, pojedyncze gniazda oporu.<\/span><\/p>\n

Armia Czerwona najpierw ostrzela\u0142a centrum Koszalina z artylerii, a p\u00f3\u017aniej piechota za pomoc\u0105 czo\u0142g\u00f3w przeczesywa\u0142a miasto i systematycznie likwidowa\u0142a kolejne punkty oporu. Do\u015bwiadczeni i dobrze wyposa\u017ceni \u017co\u0142nierze frontu bia\u0142oruskiego nie mieli wi\u0119kszych problem\u00f3w z pokonaniem przeciwnika. Zdobywcy stracili jeden czo\u0142g i oko\u0142o 20 ludzi. W kolejnych dniach na drogach wylotowych z miasta, w okolicy Starych Bielic i M\u015bcic, trwa\u0142y jedynie drobne starcia z resztkami niemieckich wojsk.<\/span><\/p>\n

Koszalin. Najbardziej oberwa\u0142 dworzec<\/strong><\/h4>\n

W tym opisie walk co\u015b si\u0119 jednak nie zgadza. Patrz\u0105c na wsp\u00f3\u0142czesne centrum Koszalina, niemal ca\u0142kowicie pozbawione starej zabudowy, mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce walki by\u0142y tutaj r\u00f3wnie za\u017carte, jak w oddalonym o 45 km na zach\u00f3d Ko\u0142obrzegu.<\/span><\/p>\n

Z pewno\u015bci\u0105 miasto ucierpia\u0142o podczas ostrza\u0142u artyleryjskiego. Dworzec kolejowy, kt\u00f3ry ze wzgl\u0119d\u00f3w logistycznych by\u0142 celem rosyjskich dzia\u0142, straci\u0142 dwa boczne skrzyd\u0142a, a dach g\u0142\u00f3wnej cz\u0119\u015bci zosta\u0142 zniszczony (jego ruiny rozebrano w latach 50. XX w., do dzi\u015b w mie\u015bcie dzia\u0142a dworzec \u201etymczasowy<\/strong><\/span>“<\/a>). Jednak kr\u00f3tkotrwa\u0142y ostrza\u0142 nie by\u0142 w stanie wywo\u0142a\u0107 takich spustosze\u0144 w mie\u015bcie, jakie widzimy na powojennych zdj\u0119ciach.<\/span><\/p>\n

Kiedy Koszalin zosta\u0142 wi\u0119c ogo\u0142ocony z historycznej zabudowy? W czasie walk cz\u0119\u015b\u0107 budynk\u00f3w niew\u0105tpliwie ucierpia\u0142a. Sta\u0142o si\u0119 to g\u0142\u00f3wnie w wyniku ostrza\u0142u artyleryjskiego. Zachowa\u0142y si\u0119 jednak zdj\u0119cia i film, na podstawie kt\u00f3rych mo\u017cemy wnioskowa\u0107, \u017ce miasto leg\u0142o w gruzach dopiero po zaj\u0119ciu go przez Sowiet\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Urbanowicz: \u2013 Na zdj\u0119ciach z czasu tu\u017c po zdobyciu wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce zabudowa wok\u00f3\u0142 rynku zniszczona jest tylko w po\u0142owie. Miejsce, gdzie dzisiaj stoi nowy ratusz i zabudowa zachodnia, jest niezniszczone. Nawet szyby s\u0105 ca\u0142e. Zabudowa przy ul. Zwyci\u0119stwa zachowa\u0142a si\u0119 po walkach w ca\u0142o\u015bci. Na zdj\u0119ciach wida\u0107, \u017ce na tym odcinku uszkodzony jest zaledwie jeden dom. Ale kiedy pojawili si\u0119 pionierzy polscy, to wszystko le\u017ca\u0142o ju\u017c w gruzach.<\/span><\/p>\n

\"Ul.Ul. Zwyci\u0119stwa w Koszalinie wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie<\/span> Fot. Cezary Aszkie\u0142owicz \/ Agencja Gazeta<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Tymczasowe wygnanie<\/strong><\/h4>\n

Kiedy naprawd\u0119 koszali\u0144skie stare miasto przesta\u0142o istnie\u0107? \u2013 Mo\u017cemy to tylko wywnioskowa\u0107, analizuj\u0105c wypowiedzi ludzi, kt\u00f3rzy sami tego nie widzieli \u2013 m\u00f3wi Urbanowicz. \u2013 A dlaczego tego nie widzieli? To jest najciekawsze.<\/span><\/p>\n

Kilka tygodni po zaj\u0119ciu Koszalina Rosjanie na kilka dni wyp\u0119dzili ca\u0142\u0105 niemieck\u0105 ludno\u015b\u0107 \u2013 ok. 18 tys. os\u00f3b, kt\u00f3re nie uciek\u0142y z miasta.<\/span><\/p>\n

\u2013 To pojawia si\u0119 w wielu wspomnieniach. Zarz\u0105dzenie w\u0142adz radzieckich zmusi\u0142o wszystkich do opuszczenia dom\u00f3w i udania si\u0119 w kierunku po\u0142udniowym \u2013 wyja\u015bnia Urbanowicz. \u2013 Np. niejaki pastor Rudnick wspomina, \u017ce to sta\u0142o si\u0119 pod koniec marca, a ludno\u015b\u0107 cywilna powr\u00f3ci\u0142a dopiero w kwietniu<\/span><\/p>\n

Co dzia\u0142o si\u0119 w tym czasie? Miasto by\u0142o ograbiane ze wszystkiego. Wywo\u017cono to, co Niemcy pozostawili w fabrykach i innych przedsi\u0119biorstwach, \u017co\u0142nierze pl\u0105drowali te\u017c domy prywatne. Kiedy niemieckim cywilom pozwolono wr\u00f3ci\u0107, zastali swoje mieszkania ograbione, a wiele nietkni\u0119tych wcze\u015bniej przez wojn\u0119 kamienic by\u0142o ju\u017c w gruzach.<\/span><\/p>\n

Dziesi\u0119cioletni w\u00f3wczas Heinrich, bohater reporta\u017cu Piotra Pytlakowskiego opublikowanego we wrze\u015bniu 2020 r. w \u201eDu\u017cym Formacie”, tak wspomina ten czas:<\/span><\/p>\n

\u201eZa\u0142adowano [Niemc\u00f3w] na ci\u0119\u017car\u00f3wki i wozy konne, po czym wywieziono z miasta. Podr\u00f3\u017c trwa\u0142a ca\u0142y dzie\u0144. Po jej zako\u0144czeniu ludzi porozmieszczano w opuszczonych przez miejscowych domach, stodo\u0142ach i pustych halach po jakiej\u015b fabryce i rad\u017acie sobie sami. Nie wolno by\u0142o si\u0119 oddala\u0107. Po jakim\u015b tygodniu zn\u00f3w za\u0142adowano ich na rozklekotane ci\u0119\u017car\u00f3wki i przywieziono do Koszalina. Miasto wydawa\u0142o si\u0119 bardziej zniszczone, ni\u017c kiedy je opuszczali. Sporo dom\u00f3w sp\u0142on\u0119\u0142o, ale budynek, w kt\u00f3rym by\u0142o [nasze] mieszkanie, ocala\u0142. Po wej\u015bciu do \u015brodka mama za\u0142ama\u0142a r\u0119ce. Mieszkanie zosta\u0142o doszcz\u0119tnie spl\u0105drowane. Kto\u015b zabra\u0142 meble, wyrwa\u0142 zlewy, znikn\u0119\u0142y sedes i karnisze znad okien. Zosta\u0142 jedynie stolik z fotografi\u0105 ojca. By\u0142a przewr\u00f3cona i brudna, jakby kto\u015b obla\u0142 j\u0105 nieczysto\u015bciami. A na \u015brodku pokoju le\u017ca\u0142 ludzki ka\u0142”.<\/span><\/p>\n

Podpalona star\u00f3wka Koszalina<\/strong><\/h4>\n

W czasie gdy niemieckich mieszka\u0144c\u00f3w nie by\u0142o w mie\u015bcie, propagandy\u015bci z Armii Czerwonej nakr\u0119cili film ze \u201ezdobywania” Koszalina. Pono\u0107 na \u017cyczenie najwy\u017cszych w\u0142adz, mo\u017ce nawet Stalina. To w\u0142a\u015bnie przez ten film reszta koszali\u0144skiej star\u00f3wki przesta\u0142a istnie\u0107.<\/span><\/p>\n

\u2013 To by\u0142a taka symulacja walk. Rosjanie celowali w takich widowiskach od czasu rewolucji, kiedy to rzekome zdobywanie Pa\u0142acu Zimowego naprawd\u0119 zosta\u0142o nakr\u0119cone dopiero rok p\u00f3\u017aniej. W Koszalinie post\u0105piono podobnie.<\/span><\/p>\n

Miasto zosta\u0142o podpalone, a przy p\u0142on\u0105cych kamienicach sun\u0119\u0142y sowieckie czo\u0142gi, dzia\u0142a, ci\u0119\u017car\u00f3wki. Ca\u0142o\u015b\u0107 mia\u0142a wygl\u0105da\u0107, jakby o Koszalin stoczono za\u017carte i krwawe walki. J\u0119zyki ognia i t\u0142usty czarny dym po\u015br\u00f3d gruz\u00f3w wygl\u0105daj\u0105 autentycznie na filmie, kt\u00f3ry mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 na YouTubie.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n