![](\"https:\/\/kulturaliberalna.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/wygnaniec-21-scen-z-zycia-zygmunta-baumana_okladka.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/k-liberalna.png\")
<\/a>Zygmunt Bauman i cienie wielkiego sukcesu. Wok\u00f3\u0142 \u201eWygna\u0144ca\u201d Artura Domos\u0142awskiego [cz\u0119\u015b\u0107 I]<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\nHenryk Grynberg<\/strong><\/span><\/p>\n .<\/p>\n Jego rodzina m\u00f3wi\u0142a po \u017cydowsku jak moja, ale on tylko po polsku jak ja, bo nasze matki wierzy\u0142y w dobrodziejstwo asymilacji. W elitarnym pozna\u0144skim gimnazjum siedzia\u0142 w getcie \u0142awkowym i musia\u0142 s\u0142ucha\u0107 nauk, \u017ce \u017bydzi to \u201epaso\u017cyty \u017cyj\u0105ce kosztem Polak\u00f3w\u201d. Ja, urodzony jedena\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, tego unikn\u0105\u0142em. Byli jedyn\u0105 \u017cydowsk\u0105 rodzin\u0105 w swojej dzielnicy jak my w Radoszynie. Zrozumia\u0142, co znaczy by\u0107 \u017bydem, gdy jego matka okaza\u0142a si\u0119 bezradna wobec zniewag ma\u0142ych ulicznik\u00f3w. Jak ja, gdy wiejskie \u0142obuzy zniszczy\u0142y mi konika na k\u00f3\u0142kach, a m\u00f3j ojciec wola\u0142 nie interweniowa\u0107. Zapami\u0119ta\u0142 has\u0142o \u201e\u017bydzi najwi\u0119kszym nieszcz\u0119\u015bciem Polski\u201d prosto z hitlerowskiego \u201eJuden sind unser Ungl\u00fcck\u201d. \u00d3wcze\u015bni polscy antysemici to niekoniecznie analfabeci \u2013 wskazuje Artur Domos\u0142awski w biografii \u201eWygnaniec. 21 scen z \u017cycia Zygmunta Baumana\u201d, dodaj\u0105c, \u017ce w\u015br\u00f3d nacjonalist\u00f3w (czytaj: antysemit\u00f3w) prym wiod\u0142y \u201eosoby o wysokim presti\u017cu spo\u0142ecznym\u201d (czytaj: inteligenci). Baumanowie w przedwojennym Poznaniu zainstalowali \u201ewzmocnienie drzwi frontowych mieszkania masywnymi \u017celaznymi ryglami\u201d. Jak my po wojnie w \u0141odzi. On \u201ena \u015bwiadectwie ko\u0144cowym w czerwcu 1939 roku dostaje z polskiego dw\u00f3j\u0119\u201d, a ja na maturalnym w 1954 roku dosta\u0142em prawie wszystkie stopnie obni\u017cone, zw\u0142aszcza z polskiego. On zapami\u0119ta\u0142 piosenk\u0119 \u201eNasz \u015amig\u0142y-Rydz nie nauczy\u0142 nas nic, a nasz Hitler z\u0142oty nauczy\u0142 nas roboty\u201d, kt\u00f3r\u0105 Niemcy kazali \u017bydom \u015bpiewa\u0107 (a kt\u00f3r\u0105 nie Niemcy u\u0142o\u017cyli). Ja za\u015b zna\u0142em wersj\u0119 \u201e\u015amig\u0142y-Rydz nie wart nic\u201d, kt\u00f3r\u0105 s\u0142ysza\u0142em od mojej mamy. Oni uciekli na sowieck\u0105 stron\u0119, bo nie mieli nic do stracenia, a my nie, bo\u015bmy mieli. Autor biografii nazywa to pierwszym wygnaniem, cho\u0107 by\u0142a to raczej ucieczka. Nas wygnano (wysiedlono) dopiero w 1942 roku, ale trzy razy: z Radoszyny, potem z Dobrego i w ko\u0144cu ze Stanis\u0142awowa (Maz.), sk\u0105d uciekli\u015bmy jak oni.<\/span><\/p>\n W Rosji przesta\u0142 by\u0107 \u201e\u017bydkiem\u201d, traktowano go tak samo jak innych i tak jak inni g\u0142odowa\u0142. \u201eBy\u0142em g\u0142odny przez nast\u0119pne dwa i p\u00f3\u0142 roku, dop\u00f3ki nie do\u0142\u0105czy\u0142em do Armii Polskiej\u201d \u2013 wyzna\u0142 z wyja\u015bnieniem, \u017ce \u201ekraj g\u0142odowa\u0142\u201d (wszystkie cytaty za Arturem Domos\u0142awskim), \u017ce niby to by\u0142 g\u0142\u00f3d wojenny, lecz wojna zacz\u0119\u0142a si\u0119 tam dwa lata p\u00f3\u017aniej, a w latach 1939\u20131941 po czystkach i zaj\u0119ciu (w porozumieniu z Hitlerem) kilku \u017cyznych kraj\u00f3w partia g\u0142osi\u0142a, \u017ce \u201e\u017cyt\u2019 sta\u0142o \u0142utsze, wiesieleje\u201d. Je\u015bli wi\u0119c by\u0142 g\u0142\u00f3d, to systemowy i strategiczny: d\u0142ugie poci\u0105gi ze zbo\u017cem sz\u0142y regularnie do Niemiec, u\u0142atwiaj\u0105c im wojn\u0119 z Wielk\u0105 Brytani\u0105 (czytaj: z demokracj\u0105).<\/span><\/p>\n \u201eRosja walczy\u0142a sam na sam z przemys\u0142ow\u0105 pot\u0119g\u0105 Europy\u201d \u2013 twierdzi Bauman, a jego biograf nie koryguje. Ot\u00f3\u017c samotnie z t\u0105 pot\u0119g\u0105 walczy\u0142a Brytania, a gdy Hitler zaatakowa\u0142 Rosj\u0119, posy\u0142a\u0142a do Murma\u0144ska konwoje ze strategicznym zaopatrzeniem, trac\u0105c tysi\u0105ce marynarzy na tym ponurym szlaku. Owszem, by\u0142a r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy \u00f3wczesnym sowieckim komunizmem a przedwojennym polskim antykomunizmem: sko\u0144czy\u0142 liceum z medalem, uprawniaj\u0105cym do dowolnych studi\u00f3w bez egzaminu wst\u0119pnego (po wojnie to si\u0119 w sowieckim komunizmie upodobni to tego, co by\u0142o w przedwojennej Polsce). By\u0142 aktywist\u0105 w Komsomole jak ja w Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Polskiej (ZMP). O nim pisano w opinii \u201epolitycznie pewny\u201d, a o mnie \u201ewyrobiony\u201d. Obaj byli\u015bmy agitpropami: on w wojsku, ja w ZMP (patrz \u201e\u017bycie ideologiczne\u201d). On pozosta\u0142 \u201epewny\u201d na d\u0142ugie lata, ja pr\u0119dko sta\u0142em si\u0119 niepewny (jego o wiele d\u0142u\u017cej indoktrynowano ni\u017c mnie). W KBW znalaz\u0142 si\u0119 tylko dlatego, \u017ce wcielono ca\u0142\u0105 jego dywizj\u0119. Domos\u0142awski twierdzi, \u017ce \u201ezazwyczaj nie werbowano pojedynczych \u017co\u0142nierzy\u201d, ale mnie na rok przed matur\u0105 wywo\u0142ano z klasy i dwaj oficerowie mnie zapewniali, \u017ce wezm\u0105 mnie bez matury do szko\u0142y oficerskiej, dadz\u0105 umundurowanie i utrzymanie i zaoszcz\u0119dz\u0119 niepotrzebnych koszt\u00f3w rodzinie. Mia\u0142em starszego koleg\u0119 z \u017cydowskiej szko\u0142y, kt\u00f3rego zwerbowano i widzia\u0142em go w oficerskim mundurze.<\/span><\/p>\n Antysemici g\u0142osz\u0105, \u017ce \u201ejako oficer polityczny strzela\u0142 w plecy \u017co\u0142nierzom, kt\u00f3rzy si\u0119 wycofywali\u201d. Domos\u0142awski tego nie komentuje, wi\u0119c wyja\u015bniam, \u017ce tak robili enkawudzi\u015bci, tylko w sowieckiej armii i chyba tylko w krytycznych bitwach. Adam Bromberg, te\u017c politruk, wspomina, \u017ce w warunkach bojowych mia\u0142 zadanie czuwa\u0107 przy dow\u00f3dcy \u2013 kt\u00f3rym by\u0142 na og\u00f3\u0142 Rosjanin \u2013 \u017ceby si\u0119 za bardzo nie upi\u0142 i nie zapomnia\u0142 planu dzia\u0142ania (patrz \u201eMemorbuch\u201d, rozdz. \u201ePowr\u00f3t\u201d). W bitwie o Ko\u0142obrzeg, w kt\u00f3rej pad\u0142o 1266 Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w, porucznik Bauman zosta\u0142 ranny i dosta\u0142 Krzy\u017c Walecznych. Dwa tygodnie po wojnie jego dywizja wesz\u0142a w sk\u0142ad nowo utworzonego Korpusu Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego. Nie wiadomo, czy bra\u0142 czynny udzia\u0142 w \u015bciganiu podziemia, kt\u00f3re \u2013 jak przypomina autor \u2013 mordowa\u0142o \u017byd\u00f3w, aktywist\u00f3w i \u201eopornych ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy nie chc\u0105 zaopatrywa\u0107 ich w \u017cywno\u015b\u0107\u201d [s. 161]. A nawet gdyby, to te podziemne oddzia\u0142y \u2013 najcz\u0119\u015bciej bandy \u2013 by\u0142y nielegalne nawet w oczach rz\u0105du londy\u0144skiego, a z osobistego do\u015bwiadczenia (patrz \u201eZwyci\u0119stwo\u201d) i p\u00f3\u017aniejszych dokument\u00f3w (patrz \u201ePami\u0119tnik 4\u201d) wiem, \u017ce nie zas\u0142ugiwa\u0142y na nic lepszego ni\u017c to, co je spotka\u0142o. Wed\u0142ug danych, kt\u00f3re przytacza Domos\u0142awski, po stronie podziemia pad\u0142o oko\u0142o dziewi\u0119ciu tysi\u0119cy ludzi, a dwa tysi\u0105ce pi\u0119ciuset \u2013 w tym partyzant\u00f3w UPA, Niemc\u00f3w i pospolitych przest\u0119pc\u00f3w \u2013 stracono. Po stronie rz\u0105dowej zgin\u0119\u0142o dwana\u015bcie tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy KBW, funkcjonariuszy UB i MO, w tym oko\u0142o dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca z r\u0105k UPA. Do tego antykomunistyczne podziemie zabi\u0142o dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca cywil\u00f3w. Autor nie wyszczeg\u00f3lnia, lecz co najmniej po\u0142ow\u0119 ofiar cywilnych stanowili \u017bydzi.<\/span><\/p>\n \u201eTak. Podpisa\u0142em zobowi\u0105zanie do wsp\u00f3\u0142pracy z Informacj\u0105 Wojskow\u0105, zako\u0144czonej w 1948 roku\u201d \u2013 przyznaje Bauman [s. 145]. Jako oficer s\u0142u\u017cby czynnej m\u00f3g\u0142 uwa\u017ca\u0107 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z kontrwywiadem za swoj\u0105 powinno\u015b\u0107, a jako komunista za moralny obowi\u0105zek. \u201eMa du\u017ce poczucie obowi\u0105zku, daje du\u017co materia\u0142\u00f3w politycznych\u201d \u2013 opiniowa\u0142 po p\u00f3\u0142roczu jego zwierzchnik. Domos\u0142awski wyja\u015bnia, \u017ce by\u0142y to \u201eteksty analityczne\u201d, wzgl\u0119dnie (sic!) ideologiczno-propagandowe, nie donosy\u2026\u201d. Po roku w opinii napisano mu, \u017ce \u201ewymaga\u0142 sta\u0142ego nacisku w pracy\u201d i \u201ecennych materia\u0142\u00f3w nie da\u0142\u201d. Mo\u017ce dlatego, \u017ce ten kontrwywiad okaza\u0142 si\u0119 \u201efaktycznie wojskow\u0105 policj\u0105 polityczn\u0105\u201d. Po trzech latach zwolniono go z uzasadnieniem, \u017ce \u201eze wzgl\u0119du na swe semickie pochodzenie do rozpracowa\u0144 u\u017cywany by\u0107 nie mo\u017ce\u201d [s. 178]. Moje wyja\u015bnienie: jako \u017byd mia\u0142 zbyt ograniczony kontakt z Polakami. Zaliczy\u0142 t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 swego \u017cyciorysu do \u201epu\u0142apek m\u0142odzie\u0144czej naiwno\u015bci i side\u0142 umys\u0142owego zniewolenia\u201d [tam\u017ce]. Moje zobowi\u0105zanie do wsp\u00f3\u0142pracy z wywiadem te\u017c si\u0119 nie obesz\u0142o bez side\u0142, ale bez m\u0142odzie\u0144czej naiwno\u015bci \u2013 przeciwnie, by\u0142o to jedno z najroztropniejszych moich posuni\u0119\u0107 (patrz \u201ePami\u0119tnik 4\u201d). Domos\u0142awski pisze, \u017ce w 1989 roku \u201eniemal wszystkie inne teczki agent\u00f3w Informacji Wojskowej z lat 40. zosta\u0142y zniszczone. Wyj\u0105tek poczyniono w\u0142a\u015bnie dla teczki Zygmunta Baumana\u201d. Te\u017c \u201eze wzgl\u0119du na semickie pochodzenie\u201d.<\/span><\/p>\n Ca\u0142y system by\u0142 donosicielski: \u201eOrganizacje partyjne na wydzia\u0142ach [\u2026] informuj\u0105 KC PZPR o postawach i pogl\u0105dach wyk\u0142adowc\u00f3w. [\u2026] Tego rodzaju donosy czasem prowadz\u0105 do odsuni\u0119cia od zaj\u0119\u0107 dydaktycznych [\u2026], studenci aktywi\u015bci maj\u0105 znaczn\u0105 w\u0142adz\u0119 nad swoimi nauczycielami\u2026\u201d [s. 243]. Bauman twierdzi, \u017ce nie wiedzia\u0142, \u201eco robi\u0142a bezpieka w Polsce\u201d, \u017ce w og\u00f3le mu to \u201edo g\u0142owy nie wpad\u0142o\u201d. Ja mu wierz\u0119, bo ja te\u017c nie wiedzia\u0142em. Przypuszczam, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w wiedzia\u0142a, lecz z \u017bydami si\u0119 o tym nie m\u00f3wi\u0142o. Janina, jego \u017cona, powiedzia\u0142a, \u017ce po rewelacjach o tych zbrodniach z\u0142agodnia\u0142, sta\u0142 si\u0119 bardziej wyrozumia\u0142y i \u201ezacz\u0105\u0142 dostrzega\u0107 nieaktualno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych tez doktryny powsta\u0142ej przed wiekiem\u201d. Ale nie przesta\u0142 by\u0107 marksist\u0105 i komunist\u0105. Jeszcze w 1955 roku utrzymywa\u0142, \u017ce \u201ew dzie\u0142ach klasyk\u00f3w marksizmu-leninizmu skrystalizowa\u0142a si\u0119 zdobyta dotychczas m\u0105dro\u015b\u0107 ludzko\u015bci\u201d i \u017ce \u201eterminujemy u najwi\u0119kszych mistrz\u00f3w, [jakich] zna\u0142a dot\u0105d ludzko\u015b\u0107\u201d [s. 267].<\/span><\/p>\n W Zarz\u0105dzie Polityczno-Wychowawczym KBW pisa\u0142 agitki do szkole\u0144 ideologicznych. \u201eBy\u0142em skryb\u0105-biuralist\u0105\u201d \u2013 pr\u00f3bowa\u0142 to potem zlekcewa\u017cy\u0107. W 1950 roku w randze majora pe\u0142ni\u0142 ju\u017c funkcj\u0119 szefa Oddzia\u0142u Agitacji i Propagandy tego\u017c Zarz\u0105du, ale nie zatwierdzono go na tym stanowisku jako za wysokim dla oficera \u201epochodzenia kupieckiego\u201d. W nagrod\u0119 za lojalno\u015b\u0107 zalecono \u201eumo\u017cliwi\u0107 mu wej\u015bcie na drog\u0119 naukow\u0105\u201d. Na moim pierwszym roku studi\u00f3w (1954\/55) spotyka\u0142em umundurowanych oficer\u00f3w, te\u017c \u201epochodzenia kupieckiego\u201d. Ostatecznie zosta\u0142 usuni\u0119ty z wojska w 1953 roku (przez Rokossowskiego, kt\u00f3rego Stalin przys\u0142a\u0142 do Polski, \u017ceby od\u017cydzi\u0142 kadr\u0119 oficersk\u0105), a po Marcu zdegradowany do stopnia szeregowca przez Jaruzelskiego za to samo \u017cydowskie pochodzenie. Lecz pozosta\u0142 ideologiem: \u201eszefem szkolenia partyjnego w Komitecie Uczelnianym PZPR\u201d, \u201enarz\u0119dziem partii na uniwersytecie\u201d; \u201etropi[\u0142] wrogie my\u015bli, nieortodoksyjne nalecia\u0142o\u015bci\u201d, \u201erozprawia[\u0142] si\u0119 z ameryka\u0144skim imperializmem\u201d. Pami\u0119tano go \u201ejako pierwszego fanatyka wydzia\u0142u, niemal pierwszego fanatyka uczelni\u201d [s. 252\u2013258].<\/span><\/p>\n \u201eW chwili wst\u0105pienia do partii mo\u017cna by\u0142o zrzuci\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 etniczn\u0105\u201d \u2013 wyznaje. \u201eOrganizacje komunistyczne pozwala\u0142y im czu\u0107 si\u0119 r\u00f3wnowarto\u015bciowymi cz\u0142onkami\u201d \u2013 wyja\u015bnia jego biograf [s. 233]. Z\u0142udzenie si\u0119 rozwia\u0142o, gdy w Rosji \u201eidea komunizmu przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w nacjonalistyczny bolszewizm\u201d, a w Polsce w to, co przed wojn\u0105. \u201eInnego \u017cycia mie\u0107 nie mog\u0142em\u201d \u2013 napisa\u0142 kr\u00f3tko przed \u015bmierci\u0105, ale to niekoniecznie prawda, bo \u201ewi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w w powojennej Polsce nie przyst\u0105pi\u0142a do komunizmu\u201d \u2013 przypomina Domos\u0142awski. Po rewelacjach o zbrodniach Stalina posun\u0105\u0142 si\u0119 o krok dalej, pytaj\u0105c \u201edlaczego\u015bmy o\u015blepli?\u201d, lecz uwa\u017ca\u0142 si\u0119 przede wszystkim za oszukanego. Pisa\u0142 o potrzebie \u201erestytucji demokratycznych zasad \u017cycia partyjnego i pa\u0144stwowego\u201d [s. 284], jak gdyby mo\u017cna by\u0142o restytuowa\u0107 to, czego w tej partii ani pa\u0144stwie nigdy nie by\u0142o. Poniewczasie jak inni pot\u0119pi\u0142 b\u0142\u0119dy i wypaczenia. Wyrzek\u0142 si\u0119 Stalina, ale nie Lenina: \u201eTrzeba przywr\u00f3ci\u0107 pe\u0142ny, niezafa\u0142szowany blask nauce leninowskiej\u201d. P\u00f3\u017aniej i o Leninie zapomni, ale nie o Marksie, cho\u0107 dla by\u0142ego ZMP-owca jak ja by\u0142o i jest oczywiste, \u017ce Marks sp\u0142odzi\u0142 Lenina, Lenin Stalina, a Stalin Mao Zedonga, Pol Pota, Fidela Castro, Moczara. P\u00f3\u017aniej wycofa si\u0119 z \u201ewersji marksizmu, k\u0142ad\u0105cej nacisk na niezale\u017cne od ludzi prawa historyczne\u201d \u2013 czyli z determinizmu, na kt\u00f3rym opiera si\u0119 teoria pseudonaukowego socjalizmu i komunizmu, lecz na Zachodzie pozostanie cenionym marksist\u0105. Przyzna\u0142 si\u0119 do ewolucji z rewolucjonisty na ewolucjonist\u0119, kt\u00f3ra zbli\u017ca\u0142a go do socjalizmu reformatorskiego, ale do ko\u0144ca \u017cycia wierzy\u0142, \u017ce w 1945 roku komuni\u015bci mieli \u201enajlepszy program dla Polski\u201d. \u201eCa\u0142a Europa przesuwa si\u0119 po wojnie na lewo\u201d \u2013 wyja\u015bnia Domos\u0142awski [s. 136]. Ja pami\u0119tam, \u017ce tak\u017ce syjoni\u015bci \u2013 najpopularniejszy ruch w\u015br\u00f3d ocala\u0142ych \u017byd\u00f3w \u2013 byli wtedy w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci lewicowi. W Polsce \u201ezag\u0142ada \u017byd\u00f3w nie os\u0142abia antysemityzmu; przeciwnie, poczucie winy wobec \u017cydowskich s\u0105siad\u00f3w go wzmacnia\u201d \u2013 przypomina autor biografii [s. 139]. My\u015bmy wtedy wierzyli, \u017ce komuni\u015bci maj\u0105 najlepszy \u2013 je\u015bli nie jedyny \u2013 program zwalczania antysemityzmu.<\/span><\/p>\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 socjolog\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce ich rol\u0105 jest \u201erejestrowanie rzeczywisto\u015bci [i \u017ce] socjolog jest ekspertem, nie dzia\u0142aczem ani in\u017cynierem\u201d przekszta\u0142caj\u0105cym spo\u0142ecze\u0144stwo [s. 328], ale Bauman nale\u017ca\u0142 do in\u017cynier\u00f3w i by\u0142 dumny z \u201ekszta\u0142towania socjalistycznego cz\u0142owieka\u201d. Wed\u0142ug Domos\u0142awskiego patrzy\u0142 na \u015bwiat przez \u201eokulary marksisty otwartego [\u2026], kt\u00f3ry dopuszcza istnienie r\u00f3\u017cnych wersji lewicowo\u015bci, socjalizmu i kszta\u0142towania \u015bwiata wed\u0142ug socjalistycznego idea\u0142u\u201d [s. 345]. Albowiem \u2013 jak twierdzi cytowany w ksi\u0105\u017cce Jerzy Wiatr \u2013 \u201eobok marksizmu apologetycznego wobec w\u0142adzy istnia\u0142 marksizm reformatorski [\u2026], kt\u00f3rego pozycja [w latach 60.] stopniowo s\u0142ab\u0142a\u201d [s. 347]. Bauman \u2013 wed\u0142ug Andrzeja Werblana \u2013 \u201emia\u0142 sk\u0142onno\u015bci do dzia\u0142a\u0144 na rzecz demokratyzacji polityki partii\u201d [s. 348], ale nie uwa\u017cano go za rewizjonist\u0119. Nie podpisa\u0142 \u017cadnych list\u00f3w protestacyjnych. \u201eOsobny. Niezale\u017cny\u201d. To si\u0119 nie podoba\u0142o ani jednej stronie, ani drugiej. \u201eNiby nie rewizjonista, niby sw\u00f3j, ale\u2026\u201d \u2013 jak ujmuje to Domos\u0142awski [s. 361]. \u201ePo co wy to robicie? To jest zupe\u0142nie niepotrzebne!\u201d \u2013 gani\u0142 Krzysztofa Pomiana, gdy wyrzucono z partii Ko\u0142akowskiego. \u201eDla inteligent\u00f3w, kt\u00f3rzy wynie\u015bli ze swoich kr\u0119g\u00f3w rodzinnych tak zwany kapita\u0142 kulturalny, by\u0142 [\u2026] cz\u0142owiekiem znik\u0105d\u201d, tote\u017c uwa\u017cali, \u017ce \u201ejego s\u0142awa jest w gruncie rzeczy niezas\u0142u\u017cona, \u017ce nale\u017cy si\u0119 innym [\u2026], lepszym od niego\u201d [s. 364\u2013365]. Domos\u0142awski r\u00f3wnocze\u015bnie podkre\u015bla, \u017ce oni nie walczyli z socjalizmem, \u017ce \u201eich horyzontem [by\u0142] socjalizm demokratyczny\u201d [s. 373]. Jak democratic socialism<\/i>, kt\u00f3ry dzi\u015b w Ameryce postuluj\u0105 epigoni, jak Bernie Sanders \u2013 te\u017c marksista \u201ekupieckiego pochodzenia\u201d i naprawiacz \u015bwiata.<\/span><\/p>\n Bauman \u2013 zawsze troch\u0119 inny \u2013 przedstawia\u0142 w Klubie Dyskusyjnym przemy\u015blenia o \u201esocjalistycznej demokracji\u201d, chcia\u0142 \u201enaprawi\u0107 parti\u0119\u201d i stawia\u0142 na jej \u201esamonapraw\u0119\u201d [s. 377]. A tymczasem partia zacz\u0119\u0142a si\u0119 zmienia\u0107. Nast\u0105pi\u0142 \u201erodzaj rewolty drugich i trzecich partyjnych szereg\u00f3w; ludzi maj\u0105cych ambicje awansu, [fali] osobliwego nacjonalizmu, wyra\u017canego w j\u0119zyku doktryny komunistycznej\u201d [s. 394\u2013395]. Oficjalny antysyjonizm sta\u0142 si\u0119 instrumentem dla antysemickiej czystki w partii i instytucjach \u2013 wszystkich, a nie \u201ewielu\u201d jak pisze Domos\u0142awski. Bauman d\u0142ugo by\u0142 \u201ewiernym synem partii\u201d i \u201estara\u0142 si\u0119\u201d by\u0107 rzetelnym socjologiem. Za granic\u0105 przewa\u017ca opinia, \u017ce to mu si\u0119 uda\u0142o. W Polsce zarzuca mu si\u0119 konformizm, cho\u0107 \u201enie uchyla\u0142 si\u0119\u201d, gdy trzeba by\u0142o kogo\u015b broni\u0107 przed szykanami. \u201eZachowywa\u0142 si\u0119 jak porz\u0105dny cz\u0142owiek\u201d, kt\u00f3ry \u201echodzi\u0142 w\u0142asnymi drogami\u201d. \u201eBauman pozostaje lojalny wobec partii\u201d, ale \u201epartia wobec niego lojalna nie jest\u201d \u2013 podkre\u015bla Domos\u0142awski [s. 399\u2013400]. W styczniu 1967 roku w Paxowskich \u201eKierunkach\u201d m\u0142ody wychowanek profesora Cha\u0142asi\u0144skiego oskar\u017ca go, \u017ce powo\u0142uje si\u0119 na socjolog\u00f3w ameryka\u0144skich, a nie polskich. Na polemiczn\u0105 odpowied\u017a Baumana, ten\u017ce m\u0142ody socjolog wyra\u017anie drwi sobie z niego \u2013 a by\u0142o to rok przed Marcem. \u201e[N]ie trudno si\u0119 domy\u015bli\u0107, dlaczego w\u0142a\u015bnie docenta Zygmunta Baumana, socjologa o europejskim rozg\u0142osie, [\u2026] wybrano sobie jako przedmiot swoistych i bardzo osobliwych polemik niew\u0105tpliwie zainscenizowanych przez wiadome czynniki\u201d \u2013 skomentowa\u0142a to \u201eWolna Europa\u201d.<\/span><\/p>\n Ja tego m\u0142odego cz\u0142owieka dobrze zna\u0142em. Postawny, wysportowany, jasnooki blondyn. Spotkali\u015bmy si\u0119, maj\u0105c po pi\u0119tna\u015bcie lat na ZMP-owskim obozie szkoleniowym w Piwnicznej Zdroju (patrz \u201e\u017bycie ideologiczne\u201d). By\u0142em z dwoma kolegami z \u017cydowskiej szko\u0142y i bardzo si\u0119 z nami zaprzyja\u017ani\u0142. \u201ePorz\u0105dny Polak\u201d \u2013 m\u00f3wili do mnie z niedowierzaniem. \u201eCzy wiesz, \u017ce my jeste\u015bmy \u017bydami?\u201d \u2013 spytali go raz na stronie. \u201eNie rozumiem\u201d \u2013 odpowiedzia\u0142. Powt\u00f3rzyli pytanie, a on jeszcze bardziej si\u0119 zdziwi\u0142: \u201eO czym wy m\u00f3wicie?\u201d. Gdy kilka lat p\u00f3\u017aniej prze\u017cywali\u015bmy kryzys ideologiczny, widzia\u0142em go na Piotrkowskiej (reprezentacyjnej ulicy \u0141odzi) na czele chuligan\u00f3w, kt\u00f3rzy za\u0142atwiali swoje porachunki z innymi chuliganami. A w tym odwil\u017cowym okresie odrodzona polska socjologia zainteresowa\u0142a si\u0119 chuliganami niczym pedagog Anton Makarenko po rosyjskiej wojnie domowej i zacz\u0119li\u015bmy go widywa\u0107 w kawiarniach, nawet w artystycznej \u201eHonoratce\u201d. Czasem z \u017cydowsk\u0105 dziewczyn\u0105, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce wyjecha\u0142a do Izraela. Spotyka\u0142em go tak\u017ce \u2013 zawsze przypadkiem \u2013 w cywilizowanych punktach Warszawy. Zawsze w starannie skrojonym garniturze spod ig\u0142y. Raz poszli\u015bmy do SARP-u na obiad i jedli\u015bmy przy jednym stoliku z Przybosiem.<\/span><\/p>\n Fast Forward: 1973\u20131975. Mieszkam pod Waszyngtonem, pracuj\u0119 w G\u0142osie Ameryki i nagle list ze Szwecji: ubiega si\u0119 o ameryka\u0144sk\u0105 wiz\u0119 i potrzebna mu rekomendacja dla International Rescue Committee. Jako uchod\u017aca czu\u0142em moralny obowi\u0105zek poprze\u0107 uchod\u017ac\u0119 i tak si\u0119 tym przej\u0105\u0142em, \u017ce zapomnia\u0142em go spyta\u0107, dlaczego zosta\u0142 uchod\u017ac\u0105. P\u00f3\u017aniej z Nowego Jorku zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do mnie o rekomendacj\u0119 do G\u0142osu Ameryki. Przyjemnie mie\u0107 w pracy koleg\u0119, z kt\u00f3rym si\u0119 ma tyle wsp\u00f3lnego, wi\u0119c zarekomendowa\u0142em. Wychodzili\u015bmy razem na obiad, bywa\u0142 u mnie w domu. Jaka pi\u0119kna przyja\u017a\u0144 \u2013 podziwiali nas nasi o pokolenie starsi koledzy i kole\u017canki. A\u017c nagle ni z tego ni z owego znielubi\u0142 mnie. Rzuca\u0142 z\u0142o\u015bliwe uwagi. \u201eObywatele z dwutygodniowym wym\u00f3wieniem\u201d \u2013 powiedzia\u0142 na ca\u0142\u0105 sal\u0119, gdy dosta\u0142em obywatelstwo ameryka\u0144skie.<\/span><\/p>\n Nie po to uciek\u0142em z Polski, \u017ceby wys\u0142uchiwa\u0107 takich antysemickich hase\u0142, wi\u0119c z\u0142o\u017cy\u0142em oficjaln\u0105 skarg\u0119. Szef naszego polskiego serwisu by\u0142 przedwojennym endekiem, ale nie mia\u0142 wyj\u015bcia, bo jego zwierzchnik by\u0142 \u017bydem, a poza tym pierwsze\u0144stwo do pracy w ameryka\u0144skim urz\u0119dzie pa\u0144stwowym \u2013 a by\u0142 to urz\u0105d \u2013 ma obywatel, a nie przyb\u0142\u0119da i kontraktu z nim nie odnowiono. Sprawdzi\u0142em p\u00f3\u017aniej w mojej teczce i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce przes\u0142uchiwany w mojej sprawie przez FBI stara\u0142 si\u0119, \u017cebym obywatelstwa nie dosta\u0142 (opisa\u0142em to w ksi\u0105\u017cce \u201eCi\u0105g dalszy\u201d, rozdz. \u201eCentrum \u015bwiata\u201d). Zosta\u0142 potem waszyngto\u0144skim korespondentem polskiej rozg\u0142o\u015bni Radia Wolna Europa, tego co swego czasu krytykowa\u0142o jego napa\u015b\u0107 na Baumana, o kt\u00f3rej dowiedzia\u0142em si\u0119 dopiero teraz z ksi\u0105\u017cki Domos\u0142awskiego. Nikt mi nie umie powiedzie\u0107, co si\u0119 z moim by\u0142ym przyjacielem sta\u0142o, gdy ca\u0142a Polska przesz\u0142a do wolnej Europy. Taka ma\u0142a socjologiczna dygresja.<\/span><\/p>\n 24 marca 1968 ukaza\u0142a si\u0119 w \u201eTrybunie Ludu\u201d recenzja z Baumana ksi\u0105\u017cki \u201eKultura i spo\u0142ecze\u0144stwo\u201d, cho\u0107 \u2013 jak przypomina Domos\u0142awski \u2013 \u201enie zdarza si\u0119, by gazety codzienne publikowa\u0142y wieloszpaltowe recenzje z ma\u0142o przyst\u0119pnych, specjalistycznych ksi\u0105\u017cek naukowych\u201d, zw\u0142aszcza z ksi\u0105\u017cki sprzed trzech lat. Cha\u0142asi\u0144ski \u201epastwi si\u0119 nad Baumanem od pierwszych do ostatnich s\u0142\u00f3w\u201d, zw\u0142aszcza za pomini\u0119cie \u201estruktury narodu\u201d, kt\u00f3ra wed\u0142ug niego jest \u201efundamentalnej wagi\u201d [s. 432]. Domos\u0142awski przypomina, \u017ce w marcu 1968 roku s\u0142owo \u201enar\u00f3d\u201d mia\u0142o w Polsce szczeg\u00f3lne znaczenie i \u017ce by\u0142a koniunktura na tego rodzaju donosy. Na drugi dzie\u0144 Bauman zosta\u0142 usuni\u0119ty z uniwersytetu i \u201eTrybuna Ludu\u201d scharakteryzowa\u0142a go jako \u201estalinowca z KBW, kt\u00f3ry przerzuci\u0142 si\u0119 do pracy naukowej\u201d. Otrzymywa\u0142 obel\u017cywe telefony: \u201eWyno\u015b si\u0119 z Polski, ty \u017bydzie parszywy!\u201d. Mieszka\u0142 na Nowotki vis-\u00e0-vis mnie. Ja niby na Anielewicza 2, ale wchodzi\u0142em od Nowotki. To by\u0142o serce by\u0142ego getta. Wielu \u017byd\u00f3w tam mieszka\u0142o w nowych blokach. Stamt\u0105d obaj uciekli\u015bmy. Na granicy skonfiskowano mu maszynopis ksi\u0105\u017cki. Ja tego wszystkiego unikn\u0105\u0142em, uciekaj\u0105c kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej (patrz \u201eUchod\u017acy\u201d). Opuszcza\u0142 Polsk\u0119 z nadziej\u0105, \u017ce sytuacja si\u0119 zmieni i b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 wr\u00f3ci\u0107, ja \u2013 z postanowieniem, \u017ce nie nigdy wr\u00f3c\u0119. On my\u015bla\u0142, \u017ce ma do czego wraca\u0107, ja \u2013 nie.<\/span><\/p>\n poleci\u0142: Leon Rozenbaum<\/strong><\/em><\/span> Druga cz\u0119\u015b\u0107 tekstu Henryka Grynberga<\/strong> uka\u017ce si\u0119 w kolejnym numerze \u201eKultury Liberalnej\u201d.<\/i><\/span><\/p>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> Zygmunt Bauman i cienie wielkiego sukcesu. Wok\u00f3\u0142 \u201eWygna\u0144ca\u201d Artura Domos\u0142awskiego [cz\u0119\u015b\u0107 I] Henryk Grynberg \u201eMieszka\u0142 na Nowotki vis-\u00e0-vis mnie. To by\u0142o serce by\u0142ego getta. Wielu \u017byd\u00f3w tam mieszka\u0142o w nowych blokach. Stamt\u0105d obaj uciekli\u015bmy\u201d \u2013 pisze o Zygmuncie Baumanie Henryk Grynberg, zestawiaj\u0105c jego \u017cyciorys z w\u0142asnym do\u015bwiadczeniem bycia \u017bydem w komunistycznej Polsce. . Jego rodzina […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86878"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=86878"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86878\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98969,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86878\/revisions\/98969"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=86878"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=86878"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=86878"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\u201eMieszka\u0142 na Nowotki vis-\u00e0-vis mnie. To by\u0142o serce by\u0142ego getta. Wielu \u017byd\u00f3w tam mieszka\u0142o w nowych blokach. Stamt\u0105d obaj uciekli\u015bmy\u201d \u2013 pisze o Zygmuncie Baumanie Henryk Grynberg, zestawiaj\u0105c jego \u017cyciorys z w\u0142asnym do\u015bwiadczeniem bycia \u017bydem w komunistycznej Polsce<\/strong><\/span>.<\/h4>\n
Obaj byli\u015bmy agitpropami<\/b><\/h4>\n
Twierdzi\u0142, \u017ce nie wiedzia\u0142, co robi\u0142a bezpieka \u2013 ja mu wierz\u0119<\/b><\/h4>\n
Najlepszy program zwalczania antysemityzmu<\/b><\/h4>\n
Marksista otwarty<\/b><\/h4>\n
Socjologiczna dygresja<\/b><\/h4>\n
Ucieczka z serca by\u0142ego getta<\/b><\/h4>\n
\n![](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/ico\/leon-r.jpg\")
Sam po latach uzna, \u017ce \u201ebardzo d\u0142ugo \u2013 zbyt d\u0142ugo \u2013 by\u0142 lojalnym cz\u0142onkiem partii\u201d, ale marksist\u0105 pozosta\u0142. Niekonsekwencja, bo marksizm t\u0119 parti\u0119 stworzy\u0142 i z tego, co widz\u0119 dzi\u015b w Ameryce, idzie w t\u0119 sam\u0105 stron\u0119. Nie m\u00f3g\u0142 darowa\u0107 moczarowcom, \u017ce \u201eusmarowali idea\u0142 socjalizmu i socjalizm realny nacjonalizmem i antysemityzmem\u201d [s. 453]. Dzisiejsi aktywi\u015bci w Ameryce smaruj\u0105 ten\u017ce idea\u0142 \u201eantyrasistowskim\u201d rasizmem i antysemityzmem. W PRL-u wycofano jego podr\u0119cznik socjologii i wszystkie inne ksi\u0105\u017cki z program\u00f3w nauczania, wykre\u015blono z przypis\u00f3w i odno\u015bnik\u00f3w, znikn\u0105\u0142 \u201ez \u017cycia akademickiego i intelektualnego w Polsce\u201d. Analogiczne czystki ideologiczne i personalne postuluj\u0105 dzisiejsi aktywi\u015bci ameryka\u0144scy. Islami\u015bci dopuszczaj\u0105 si\u0119 barbarzy\u0144skich okrucie\u0144stw, bo ich idea\u0142 im na to pozwala. Lenin, Stalin, Mao, Pol Pot, Castro, Moczar pokazali, na co pozwala socjalistyczny idea\u0142. Bauman s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142, \u017ce \u201e[n]owa fala antysemityzmu nie by\u0142a naturaln\u0105, ani nawet uboczn\u0105 reakcj\u0105 na role odgrywane przez \u017byd\u00f3w w gospodarczym i politycznym \u017cyciu Polski\u201d, \u017ce by\u0142o to \u201ezjawisko czysto polityczne\u201d [s. 462\u2013463], lecz jego konkluzja: \u201eten dra\u0144 Moczar wygna\u0142 mnie z Polski\u201d jest nadmiernym uproszczeniem. Wygna\u0142 go antysemityzm, kt\u00f3rym Moczar i towarzysze umieli si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107.<\/span><\/p>\n
\n
\n\n\n\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"