{"id":86987,"date":"2022-10-18T17:09:30","date_gmt":"2022-10-18T15:09:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=86987"},"modified":"2022-10-10T07:15:45","modified_gmt":"2022-10-10T05:15:45","slug":"26-09-59","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=86987","title":{"rendered":"Henryk Grynberg – Zygmunt Bauman i cienie wielkiego sukcesu. Wok\u00f3\u0142 \u201eWygna\u0144ca\u201d Artura Domos\u0142awskiego [cz\u0119\u015b\u0107 II]"},"content":{"rendered":"

Zdj\u0119cie: Zygmunt Bauman, MEET Digital Culture Center. Fot. Massimo Demelas. \u0179r\u00f3d\u0142o: Flickr (CC BY-SA 2.0).<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Zygmunt Bauman i cienie wielkiego sukcesu. Wok\u00f3\u0142 \u201eWygna\u0144ca\u201d Artura Domos\u0142awskiego [cz\u0119\u015b\u0107 II]<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Henryk Grynberg<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Henryk Grynberg – Zygmunt Bauman i cienie wielkiego sukcesu. Wok\u00f3\u0142 \u201eWygna\u0144ca\u201d Artura Domos\u0142awskiego [cz\u0119\u015b\u0107 I]<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

Bauman nawet po latach upiera\u0142 si\u0119, \u017ce \u201esyjonizm to nacjonalizm jak ka\u017cdy inny\u201d, jakby nie zna\u0142 historii \u017byd\u00f3w. I \u017ce \u201e\u017bydzi s\u0105 nieroz\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 narod\u00f3w, z kt\u00f3rymi \u017cyj\u0105\u201d, cho\u0107 Holokaust wykaza\u0142 co\u015b wprost przeciwnego \u2013 pisze w drugiej ods\u0142onie tekstu o bohaterze \u201eWygna\u0144ca\u201d Henryk Grynberg.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

W Izraelu, azylu \u017cydowskich wygna\u0144c\u00f3w i uchod\u017ac\u00f3w, Bauman \u201eodm\u00f3wi\u0142 identyfikacji z pa\u0144stwem narodowym\u201d [wszystkie cytaty pochodz\u0105 z \u201eWygna\u0144ca\u201d Artura Domos\u0142awskiego \u2013 przyp. HG]. Czyste rezonerstwo, bo r\u00f3\u017cne bywaj\u0105 pa\u0144stwa narodowe. Wierz\u0119, \u017ce \u201epolsko\u015b\u0107 i \u017cydowsko\u015b\u0107 pozosta\u0142y w nim i zawsze mia\u0142y bole\u0107\u201d, ale druga cz\u0119\u015b\u0107 tego zdania: \u201ezw\u0142aszcza wtedy, gdy w imieniu jednej lub drugiej ze wsp\u00f3lnot dopuszczano si\u0119 niegodziwo\u015bci\u201d, wymaga jakich\u015b dowod\u00f3w. Polscy \u017bydzi, kt\u00f3rych zna\u0142em, a zw\u0142aszcza ocale\u0144cy, kochali Izrael. Nawet znani komuni\u015bci jak Hersz Smolar (ojciec Aleksandra i Eugeniusza) czy Dawid Sfard, kt\u00f3rego syn zosta\u0142 Baumana zi\u0119ciem. U \u017cadnego innego \u017byda nie czyta\u0142em, \u017ce \u201esyjonizm, kt\u00f3ry zawsze by\u0142 agentur\u0105 bur\u017cuazyjn\u0105, przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w zwyk\u0142\u0105 band\u0119 ameryka\u0144skich szpieg\u00f3w i dywersant\u00f3w\u201d, a tak pisa\u0142 Bauman w o\u015bwiadczeniu, \u017ce zrywa z ojcem z powodu jego syjonistycznych pogl\u0105d\u00f3w, cho\u0107 by\u0142o to d\u0142ugo przed Marcem, gdy nikt nikogo do takich o\u015bwiadcze\u0144 nie zmusza\u0142. Nawet po latach upiera\u0142 si\u0119, \u017ce \u201esyjonizm to nacjonalizm jak ka\u017cdy inny\u201d, jakby nie zna\u0142 historii \u017byd\u00f3w. I \u017ce \u201e\u017bydzi s\u0105 nieroz\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 narod\u00f3w, z kt\u00f3rymi \u017cyj\u0105\u201d [s. 210], cho\u0107 Holokaust wykaza\u0142 co\u015b wprost przeciwnego.<\/span><\/p>\n

\u201ePatrzy\u0142 na dokonywane przez przyw\u00f3dc\u00f3w Izraela czystki etniczne, na okupacj\u0119 ziem palesty\u0144skich, rozbudowywanie nielegalnych osiedli na cudzej ziemi, dyskryminacj\u0119 Palesty\u0144czyk\u00f3w w Izraelu\u201d \u2013 wylicza Domos\u0142awski [s. 62] go\u0142os\u0142ownie i arbitralnie, bo \u017caden s\u0105d jeszcze spornych kwestii tych ziem nie rozstrzygn\u0105\u0142, a dawno by to uczyni\u0142, gdyby to rzeczywi\u015bcie by\u0142y \u201enielegalne osiedla na cudzej ziemi\u201d, nielegalna \u201eokupacja\u201d i \u201eczystki etniczne\u201d. Poza tym nie ma \u201ePalesty\u0144czyk\u00f3w w Izraelu\u201d, jest tylko mniejszo\u015b\u0107 arabska na prawach obywatelskich. Dyskryminacja pewno si\u0119 zdarza jak wsz\u0119dzie, ale nikt i nic nie zmusza ich do emigracji i nie emigruj\u0105. \u201eKrytykuje okupacj\u0119 ziem arabskich zaj\u0119tych przez Izrael podczas wojny sze\u015bciodniowej\u201d [s. 468]. Zn\u00f3w b\u0142\u0105d historyczny, bo Izrael nie zaj\u0105\u0142 ziem nale\u017c\u0105cych do jakiego\u015b pa\u0144stwa, lecz nielegalnie okupowane od 1948 roku przez Jordani\u0119 i Syri\u0119 oraz Synaj, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce zwr\u00f3ci\u0142 Egiptowi.<\/span><\/p>\n

\u201eW Izraelu politycy i \u015brodki masowego przekazu nakr\u0119caj\u0105 histeri\u0119. G\u0142osz\u0105, \u017ce pa\u0144stwa arabskie szykuj\u0105 si\u0119 do inwazji, wymazania Izraela z mapy [\u2026], przeprowadzenia drugiego Holokaustu\u201d. Tak Domos\u0142awski szkicuje t\u0142o wojny sze\u015bciodniowej, pomijaj\u0105c blokad\u0119 Zatoki Akaba przez Egipt, usuni\u0119cie oddzia\u0142\u00f3w rozjemczych z Synaju i mobilizacj\u0119 wojsk arabskich na granicach kraju, kt\u00f3ry w newralgicznej \u015brodkowej cz\u0119\u015bci mia\u0142 tylko kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w szeroko\u015bci, oraz entuzjazm w Kairze i Damaszku, gdzie nie kryto zamiar\u00f3w utopienia \u017byd\u00f3w w morzu.<\/span><\/p>\n

Ja dobrze pami\u0119tam te dni i przera\u017cenie \u017byd\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. \u201eIzrael poszed\u0142 na wojn\u0119, mimo \u017ce do roz\u0142adowania napi\u0119cia wystarczy\u0142aby dobra dyplomacja\u201d \u2013 pisze Domos\u0142awski, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na Toma Segeva, kt\u00f3ry po fakcie orzek\u0142, \u017ce \u201egro\u017aba \u00abeksterminacji\u00bb nie by\u0142a zatem rzeczywista\u201d. Ja bym wola\u0142 dowiedzie\u0107 si\u0119 z tej biografii opinii Baumana, wojskowego i filozofa, czy gro\u017aba nowego Holokaustu nie by\u0142a \u201erzeczywista\u201d i czy wolno by\u0142o ryzykowa\u0107. Nieprawd\u0105 jest, \u017ce 32 rodziny ortodoksyjnych \u017byd\u00f3w, kt\u00f3re wiosn\u0105 1968 roku osiedlaj\u0105 si\u0119 w Hebronie, \u201ezak\u0142adaj\u0105 pierwsz\u0105 \u017cydowsk\u0105 koloni\u0119 na Zachodnim Brzegu\u201d i \u017ce to \u201epocz\u0105tek bezprawnego tworzenia \u017cydowskich osiedli na terytoriach okupowanych\u201d [s. 473]. \u017bydzi mieszkali w Hebronie du\u017co dawniej, lecz w 1929 roku zostali wymordowani przez s\u0105siad\u00f3w, a w 1968 roku wr\u00f3cili do po\u017cydowskich nieruchomo\u015bci. Nie by\u0142o i nie ma \u017cadnego bezprawia w osiedlaniu si\u0119 \u017byd\u00f3w \u201ena terytoriach okupowanych\u201d kolejno przez Turcj\u0119, Wielk\u0105 Brytani\u0119, Jordani\u0119, a od 1967 roku przez Izrael \u2013 nie ma takiej anty\u017cydowskiej ustawy. Jestem pewny, \u017ce komunist\u00f3w z Polski poddawano w Izraelu \u201ezabiegom operacyjnego rozpoznania [\u2026] badano ich pogl\u0105dy, kontakty [\u2026] drog\u0119 przekazywanych [\u2026] wiadomo\u015bci [\u2026] sie\u0107 personalnych powi\u0105za\u0144\u201d, ale czy bez powodu? By\u0142em lojalnym studentem komunistycznego dziennikarstwa, gdy wywiad polski z\u0142o\u017cy\u0142 mi \u201eofert\u0119 nie do odrzucenia\u201d, bo moja najbli\u017csza rodzina z\u0142o\u017cy\u0142a papiery na wyjazd do Izraela. Po Pa\u017adzierniku uda\u0142o mi si\u0119 z tego wywin\u0105\u0107, lecz gdy si\u0119 zwr\u00f3ci\u0142em o paszport, \u017ceby pojecha\u0107 tam w odwiedziny, chcieli, \u017cebym \u201etylko\u201d zabra\u0142 ze sob\u0105 list i przes\u0142a\u0142 na wskazany adres [patrz \u201eCi\u0105g dalszy\u201d, rozdz. \u201eInterludium\u201d].<\/span><\/p>\n

Dra\u017cnili go ci, co chc\u0105 by\u0107 \u017bydami <\/b><\/span><\/h4>\n

W Izraelu Bauman sta\u0142 si\u0119 pacyfist\u0105 jak nigdy przedtem. Niepokoi\u0142a go \u201emilitaryzacja Izraelczyk\u00f3w\u201d, ostrzega\u0142, \u017ce \u201ew cywilnym \u017cyciu nie odnios\u0105 korzy\u015bci ze swej wojennej chwa\u0142y\u201d, niepokoi\u0142 si\u0119 o \u201ehas\u0142a narzucaj\u0105ce spo\u0142ecze\u0144stwu cywilnemu warto\u015bci militarne\u201d i orzek\u0142, \u017ce \u201eIzrael nie chce pokoju\u201d [s. 494\u2013497] \u2013 bez bada\u0144 socjologicznych, a nawet bez zapytania, czy strona przeciwna chce pokoju. Chcia\u0142 \u201ewalczy\u0107 z nacjonalistycznym ob\u0142\u0119dem\u201d \u2013 ale nie arabskim. \u201eZguba Izraela nie w Arabach, lecz \u017bydach\u201d; \u201eten nar\u00f3d nie ma wi\u0119kszych wrog\u00f3w ni\u017c on sam\u201d. Na pytanie, dlaczego opu\u015bci\u0142 Izrael, odpowie po latach, \u017ce woli by\u0107 \u201eofiar\u0105 nacjonalizmu ni\u017c jego nosicielem i praktykantem\u201d [s. 500\u2013501]. W prywatnym li\u015bcie pisa\u0142, \u017ce \u201enie nale\u017cy si\u0119 dziwi\u0107 samob\u00f3jcom z Hamasu wzoruj\u0105cym si\u0119 na \u017cydowskich bojownikach z getta warszawskiego i bia\u0142ostockiego\u201d i retorycznie pyta\u0142, \u201eczym\u017ce jest mur wznoszony dzi\u015b wok\u00f3\u0142 teren\u00f3w okupowanych, je\u015bli nie pr\u00f3b\u0105 prze\u015bcigni\u0119cia zleceniodawc\u00f3w muru wok\u00f3\u0142 warszawskiego getta?\u201d \u2013 jakby nie mia\u0142 poj\u0119cia o Holokau\u015bcie. \u201eOby s\u0142owa tego wybitnego cz\u0142owieka zosta\u0142y wys\u0142uchane. Fakt, \u017ce powiedzia\u0142 to \u017byd, ma dla nas podw\u00f3jne znaczenie\u201d \u2013 przyklasn\u0105\u0142 mu palesty\u0144ski terrorysta Mustafa Barghouti, dodaj\u0105c, \u017ce \u201eBaumana w Izraelu nazywaj\u0105 ju\u017c \u017bydem nienawidz\u0105cym w\u0142asnego narodu\u201d [s. 509].<\/span><\/p>\n

Ja bym powiedzia\u0142, \u017ce nie chcia\u0142 by\u0107 \u017bydem (dlatego ucieka\u0142 w komunizm) i dra\u017cnili go ci, co chc\u0105 by\u0107 \u017bydami \u2013 mo\u017cna si\u0119 czego\u015b takiego nabawi\u0107 od antysemit\u00f3w. Sam si\u0119 poniek\u0105d do tego przyzna\u0142, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce aby \u201epo\u015bwi\u0119ci\u0107 \u017cycie zawracaniu syjonistycznego tworu z drogi, jak\u0105 z w\u0142asnego wyboru pod\u0105\u017ca\u0142, trzeba by mi chyba by\u0107 bardziej \u017bydem ni\u017c jestem\u2026\u201d [s. 510]. Domos\u0142awski te\u017c bezdyskusyjnie pot\u0119pia polityk\u0119 Izraela \u201ewobec okupowanych i prze\u015bladowanych Palesty\u0144czyk\u00f3w\u201d. Zak\u0142ada, \u017ce Bauman \u201eczu\u0142, \u017ce niegodziwo\u015bci s\u0105 pope\u0142niane tak\u017ce w jego imieniu\u201d [s. 514], jakby te \u201eniegodziwo\u015bci\u201d by\u0142y udowodnione. Sprzeczne z faktami jest r\u00f3wnie\u017c twierdzenie, \u017ce \u201enie on wybiera\u0142 koleje swego \u017cycia\u201d [s. 516]. Do ucieczki z Polski rzeczywi\u015bcie zosta\u0142 zmuszony (w 1939 i 1968 roku), ale nie do antysyjonizmu. KBW nie wybiera\u0142, Informacji Wojskowej te\u017c nie, ale komunizm, marksizm, neokomunizm i neomarksizm owszem. Ko\u0142akowski od\u017cegna\u0142 si\u0119 od marksizmu, a Bauman nie \u2013 to by\u0142 wolny wyb\u00f3r. Twierdzi\u0142, \u017ce w warunkach globalizacji \u201eprzyczyny naszego po\u0142o\u017cenia wymykaj\u0105 si\u0119 ludzkiej obserwacji\u201d i tworz\u0105 \u201eniespotykan\u0105 w dziejach przestrze\u0144 dla wielkiego k\u0142amstwa i manipulacji\u201d [s. 686], ale nie dostrzeg\u0142 tylko, \u017ce niekt\u00f3re z jego wypowiedzi s\u0105 tego dowodem.<\/span><\/p>\n

Niezrozumienie Holokaustu <\/b><\/span><\/h4>\n

Holokaust wed\u0142ug Baumana \u201enie jest anomali\u0105, lecz konsekwencj\u0105 nowoczesno\u015bci\u201d, cywilizacji, kt\u00f3ra umo\u017cliwi\u0142a tak\u0105 zbrodni\u0119 [s. 621]. Odpowiedzialno\u015b\u0107 za ni\u0105 przypisuje nowoczesnemu pa\u0144stwu. Argumentuje, \u017ce \u201enauka i rozum nie stan\u0119\u0142y na przeszkodzie ludob\u00f3jstwu\u201d, \u017ce nie zabezpieczy\u0142y przed nim r\u00f3wnie\u017c \u201emechanizmy moralne spo\u0142ecze\u0144stwa, kodeksy etyczne ani przykazania religijne\u201d [s. 622], \u017ce takiej zbrodni dokona\u0107 mog\u0142o tylko pa\u0144stwo \u201ez jego monopolem na \u015brodki przemocy\u201d, nowoczesn\u0105 machin\u0105 administracyjn\u0105, in\u017cynieri\u0105 spo\u0142eczn\u0105 i t\u0142umieniem \u201epodstawowych odruch\u00f3w moralnych\u201d za pomoc\u0105 propagandy, kt\u00f3ra przeobra\u017ca\u0142a \u017byda w \u201eistot\u0119 odcz\u0142owieczon\u0105\u201d, a \u201enie by\u0142o to trudne w chrze\u015bcija\u0144skim spo\u0142ecze\u0144stwie\u201d, w kt\u00f3rym od wiek\u00f3w przedstawiano \u017byda \u201ejako nosiciela z\u0142a\u201d. Innymi s\u0142owy, antysemityzm by\u0142 od tego nieod\u0142\u0105czny, lecz nowoczesno\u015b\u0107 by\u0142a warunkiem sine qua non<\/i>. Bauman twierdzi, \u017ce Holokaust mo\u017ce si\u0119 powt\u00f3rzy\u0107, \u017ce jego ofiarami mog\u0105 by\u0107 nie tylko \u017bydzi i \u017ce z\u0142o nie wymaga wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u, \u017ce wystarczy \u2013 jak to uj\u0105\u0142 Domos\u0142awski \u2013 \u201estanie na uboczu\u201d [s. 621\u2013624]. Ja si\u0119 zgadzam z jego twierdzeniem, \u017ce \u201eZag\u0142ada nie jest jedynie problemem \u017byd\u00f3w\u201d, tak jak antysemityzm, ale nie, \u017ce \u201enie nale\u017cy wy\u0142\u0105cznie do narodu \u017cydowskiego\u201d, bo stanowczo za p\u00f3\u017ano, \u017ceby si\u0119 ni\u0105 dzieli\u0107.<\/span><\/p>\n

W \u201eZag\u0142adzie i nowoczesno\u015bci\u201d Bauman dowodzi, \u017ce by\u0142a ona produktem nowoczesno\u015bci, a nie \u201eb\u0142\u0119dem w jej funkcjonowaniu\u201d, po czym, \u017ce by\u0142a \u201ew takim samym stopniu produktem co pomy\u0142k\u0105 nowoczesnej cywilizacji\u201d. Twierdzi, \u017ce mo\u017cna j\u0105 uzna\u0107 za \u201edow\u00f3d krucho\u015bci naszej cywilizacji lub przeciwnie, za dow\u00f3d si\u0142y i skuteczno\u015bci jej dzia\u0142a\u0144\u201d i opowiada si\u0119 raczej za tym drugim pogl\u0105dem, gdy\u017c umo\u017cliwi\u0142a \u201enieludzkie i destrukcyjne dzia\u0142ania na skal\u0119 niewyobra\u017caln\u0105. Zatem nie wiadomo, czy si\u0142a, czy s\u0142abo\u015b\u0107, a mo\u017ce jedno i drugie. Sam sobie zaprzecza, gdy pisze, \u017ce \u201ew \u017cadnym momencie [\u2026] holocaust nie popad\u0142 w konflikt z zasadami racjonalnego dzia\u0142ania\u201d, a par\u0119 rozdzia\u0142\u00f3w p\u00f3\u017aniej wspomina o zabijaniu \u201erzemie\u015blnik\u00f3w \u017cydowskich bardzo potrzebnych do realizacji wojskowych zada\u0144\u201d i zarzuca prezesowi \u0142\u00f3dzkiego getta, Rumkowskiemu, \u017ce \u201enie docenia\u0142 morderczego irracjonalizmu Niemc\u00f3w\u201d. Wykazuje nieznajomo\u015b\u0107 przedmiotu, rozwa\u017caj\u0105c, \u201eczy aryjscy s\u0105siedzi nie zdo\u0142ali zapobiec wywiezieniu \u017byd\u00f3w do oboz\u00f3w dlatego, \u017ce \u017bydzi byli tacy bierni i ulegli [czy mo\u017ce dlatego] rzadko uciekali swoim stra\u017cnikom, poniewa\u017c nie mieli dok\u0105d ucieka\u0107\u201d, gdy dokumenty dowodz\u0105, \u017ce czynili wszystko, aby unikn\u0105\u0107 deportacji i uciekali. Niezrozumienie zdradza tak\u017ce jego sarkastyczna uwaga: \u201ePojawili si\u0119 nawet samozwa\u0144czy rzecznicy nie\u017cyj\u0105cych ofiar, kt\u00f3rzy posun\u0119li si\u0119 a\u017c do ostrzegania przed \u015bwi\u0119tokradczymi zakusami zmierzaj\u0105cymi do pozbawienia \u017byd\u00f3w holokaustu, jego \u00abchrystianizacji\u00bb, czy posiania zw\u0105tpienia w jego czysto \u017cydowski charakter przez powi\u0105zanie z og\u00f3ln\u0105 niedol\u0105 nieokre\u015blonej \u00abludzko\u015bci\u00bb\u201d. Samozwa\u0144czy rzecznicy nie\u017cyj\u0105cych? We wspomnieniach i zeznaniach niezliczonych \u015bwiadk\u00f3w powtarzaj\u0105 si\u0119 zakl\u0119cia gin\u0105cych, \u017ceby w ich imieniu opowiedzieli \u015bwiatu. O pozosta\u0142ych b\u0142\u0119dach zag\u0119szczonych w tym niefortunnym zdaniu \u2013 i dawno ju\u017c skorygowanych \u2013 pisa\u0142em bardziej szczeg\u00f3\u0142owo w eseju \u201eNowoczesne wielkie z\u0142o\u201d [patrz \u201ePrawda nieartystyczna\u201d, PIW 1994 i Czarne 2002].<\/span><\/p>\n

Antykapitalizm i antyamerykanizm<\/b><\/span><\/h4>\n

Domos\u0142awski podkre\u015bla, \u017ce \u015bwiatow\u0105 s\u0142aw\u0119 przynios\u0142a Baumanowi krytyka kapitalizmu. Zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy. Uczy\u0142, \u017ce \u201ekomunizm narzuci\u0142 reszcie \u015bwiata podj\u0119cie [\u2026] takich zada\u0144, jak walka z niedol\u0105, upokorzeniem i upo\u015bledzeniem, jak w\u0142a\u015bciwa rekompensata [\u2026] prawa do edukacji [\u2026] opieki zdrowotnej, ubezpieczenia spo\u0142ecznego\u2026\u201d [s. 673]. A nieprawda, bo robili to socjali\u015bci. Komuni\u015bci uwa\u017cali, \u017ce im gorzej, tym lepiej i woleli obala\u0107 ni\u017c naprawia\u0107. Roosevelt wprowadzi\u0142 ubezpieczenia spo\u0142eczne i inne reformy, \u201ekradn\u0105c piorun\u201d socjalistom, a nie komunistom. Owszem, \u201ewiele tych postulat\u00f3w przyjmowano w \u015bwiecie kapitalistycznym ze strachu przed rewolucj\u0105 komunistyczn\u0105\u201d [s. 673], ale zapobiega\u0142y jej socjalistyczne reformy, a nie komunistyczna krecia robota. Bauman twierdzi\u0142, \u017ce socjali\u015bci poddawali kapitalizm \u201es\u0142usznej krytyce \u2013 za nieudolno\u015b\u0107 i marnotrawstwo\u201d [s. 625], a ja pami\u0119tam, jak w okresie odwil\u017cy na Uniwersytecie Warszawskim poddawano takiej krytyce nasz socjalizm.<\/span><\/p>\n

Podejrzewam, \u017ce popularno\u015bci przysparza\u0142 mu tak\u017ce modny na uczelniach antyamerykanizm. W wypowiedzi o zamachu na Ameryk\u0119 dokonanym 11 wrze\u015bnia 2001 roku krytykowa\u0142 j\u0105, \u017ce produkuje czterdzie\u015bci procent zanieczyszcze\u0144 i przeszkadza \u201ew powo\u0142aniu \u015bwiatowego trybuna\u0142u dla okie\u0142znania ludob\u00f3jstwa i poskromienia jego sprawc\u00f3w z obawy, \u017ceby jej obywatele nie musieli si\u0119 spowiada\u0107 z zadawanych przez siebie innym ludom cierpie\u0144 i za nie odpowiada\u0107\u201d, oraz ostrzega, \u017ce \u201edla milion\u00f3w ludzi zagro\u017conych utrat\u0105 \u015brodk\u00f3w do \u017cycia [\u2026] Ameryka sta\u0107 si\u0119 mo\u017ce symbolem wszystkiego, co [\u2026] odczuwaj\u0105 jako niecne, nikczemne, niegodne i nieludzkie\u201d [s. 687]. Taka mowa na pogrzebie trzech tysi\u0119cy ameryka\u0144skich ofiar ludob\u00f3jstwa. Kapitalistyczna Ameryka produkuje obecnie pi\u0119tna\u015bcie procent zanieczyszcze\u0144, a socjalistyczne Chiny trzydzie\u015bci. Zanieczyszczaj\u0105c naturalne \u015brodowisko, Ameryka wytwarza\u0142a i wytwarza wi\u0119cej \u017cywno\u015bci ni\u017c reszta \u015bwiata, ratuj\u0105c go od \u015bmierci g\u0142odowej. Ameryka rzeczywi\u015bcie nie zgadza si\u0119, by wrogowie wymierzali jej obywatelom swoj\u0105 niesprawiedliwo\u015b\u0107. Nikt nie uczyni\u0142 wi\u0119cej przeciw ludob\u00f3jstwom ni\u017c Ameryka i nie udziela tyle darmowej pomocy ni\u017c Ameryka. Sk\u0142onno\u015b\u0107 do winienia Ameryki zaraz po ludob\u00f3jczej zbrodni, kt\u00f3rej pad\u0142a ofiar\u0105, zauwa\u017cy\u0142em r\u00f3wnie\u017c u paru innych polskich intelektualist\u00f3w komunistycznego pochodzenia.<\/span><\/p>\n

Eklektyczna ideologia Baumana<\/b><\/span><\/h4>\n

\u201eCz\u0142owiek post\u0119puj\u0105cy moralnie czuje si\u0119 odpowiedzialny za drugiego cz\u0142owieka i nie oczekuje rewan\u017cu. Post\u0119puje moralnie, poniewa\u017c tak nale\u017cy\u201d [s. 630]. To prosto z Talmudu, a dok\u0142adniej z wyboru sentencji pt. \u201ePirkej Awot\u201d, na kt\u00f3ry Bauman si\u0119 nie powo\u0142uje. Jego w\u0142asna sentencja, \u017ce \u201emo\u017cna by\u0107 wyposa\u017conym w najszlachetniejsze zasady, mie\u0107 najlepsze intencje \u2013 i pope\u0142nia\u0107 zbrodnie\u201d, brzmi jak pr\u00f3ba obrony komunizmu, w kt\u00f3rym jedni mo\u017ce mieli dobre intencje, gdy inni pod takim pozorem mordowali i rabowali. Zauwa\u017cy\u0142, \u017ce \u201ew komunizmie \u2013 inaczej ni\u017c w faszyzmie \u2013 dosz\u0142o do rozej\u015bcia si\u0119 praktyki z ide\u0105\u201d [s. 633], ale nie doda\u0142, \u017ce to \u015bwiadczy o fa\u0142szu i hipokryzji. Nie chcia\u0142 uchodzi\u0107 za relatywist\u0119, a r\u00f3wnocze\u015bnie twierdzi\u0142, \u017ce \u201e\u00abprawda obiektywna\u00bb jest wr\u0119cz d\u0105\u017ceniem do monopolu\u201d \u2013 bez zaznaczenia, \u017ce do takiego monopolu d\u0105\u017cyli i d\u0105\u017c\u0105 marksi\u015bci, komuni\u015bci i neomarksi\u015bci. I w\u0105tpi\u0119, czy ustr\u00f3j, kt\u00f3remu obiektywna prawda wydaje si\u0119 \u201eniebezpieczna\u201d, mo\u017ce by\u0107 demokratyczny. Nie rozumiem, na jakiej podstawie Domos\u0142awski w tym miejscu dodaje, \u017ce prawda obiektywna \u201ebywa dla demokratycznego \u0142adu \u015bmiertelnie niebezpieczna\u201d [s. 661], ale w\u0105tpi\u0119, by taki \u0142ad m\u00f3g\u0142 by\u0107 demokratyczny. \u201eDyscyplinie nowego \u0142adu podporz\u0105dkowuje si\u0119 ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo \u2013 dyskretnie, stopniowo, niezauwa\u017calnie. Rynek ju\u017c oderwa\u0142 si\u0119 od demokratycznej kontroli. Teraz oddziela si\u0119 od niej w\u0142adza polityczna. T\u0119 faktycznie sprawuj\u0105 biurokraci i eksperci [\u2026] Pomagaj\u0105 im nowe technologie. Sprzyjaj\u0105 ulegaj\u0105ce presji media [\u2026]\u201d. Tak biograf za swoim bohaterem charakteryzuje \u201eekspansj\u0119 nowego kapitalizmu\u201d, ale jest to dos\u0142owny opis nowego socjalizmu, kt\u00f3ry dzi\u015b, na naszym oczach, neomarksistowska koalicja usi\u0142uje wepchn\u0105\u0107 w gard\u0142o Ameryce.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug Domos\u0142awskiego Bauman \u201ewysy\u0142a niejednoznaczne sygna\u0142y\u201d, \u017ce odchodzi od \u201emarksistowskiej ortodoksji\u201d, a jednak \u201enieustaj\u0105co inspiruje si\u0119 fragmentami my\u015bli Marksa\u201d [s. 561] i sam przyznaje, \u017ce jest \u201eeklektyczny, \u017ce jedynie miesza, przetwarza, \u0142\u0105czy rozmaite odkrycia innych\u201d [s. 564], \u017ce czerpie z Kafki, Mro\u017cka, Kundery. Mro\u017cek i Kundera byli antykomunistami, a Kafka niemal syjonist\u0105. Najwa\u017cniejszym z pisarzy by\u0142 dla niego  \u2013 wed\u0142ug Domos\u0142awskiego \u2013 Camus. Te\u017c antykomunista. Bauman wymy\u015bli\u0142 sobie w\u0142asn\u0105 ideologi\u0119: socjalistyczne idea\u0142y jako \u201ezadanie, kt\u00f3re nigdy si\u0119 nie ko\u0144czy\u201d [s. 585]. Czyli nigdy niespe\u0142niona obietnica. Jak w Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Polskiej, gdzie nas uczono, \u017ce budujemy raj dla przysz\u0142ych pokole\u0144. W \u201eSolidarno\u015bci\u201d widzia\u0142 nie ruch przeciwko systemowi, lecz dojrzewanie socjalizmu (esej \u201eO dojrzewaniu socjalizmu\u201d), a dojrzewa\u0142 on \u2013 na naszym oczach \u2013 do upadku. M\u00f3wi\u0142, \u017ce \u201einspiruje si\u0119 my\u015bl\u0105 zar\u00f3wno liberaln\u0105, jak i socjalistyczn\u0105\u201d [s. 700], a kiedy indziej: \u201eUmr\u0119 socjalist\u0105\u201d [tam\u017ce]. Twierdzi\u0142, \u017ce dzi\u0119ki Gramsciemu przesta\u0142 by\u0107 \u201eortodoksyjnym marksist\u0105, nie staj\u0105c si\u0119 antymarksist\u0105\u201d [s. 708]. Brzmia\u0142 jak komunista, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce socjalizm jest \u201eostrzem no\u017ca przy\u0142o\u017conym do panuj\u0105cych w obecnie istniej\u0105cym spo\u0142ecze\u0144stwie ra\u017c\u0105cych niesprawiedliwo\u015bci\u201d [s. 713] i jak socjalista wybiera\u0142 \u201epa\u0144stwo socjalne\u201d [s. 719]. Na pytanie, czy chce zmieni\u0107 \u015bwiat, odpowiedzia\u0142, \u017ce chce \u201etylko by ludzko\u015b\u0107 si\u0119 zmieni\u0142a\u201d [s. 721] \u2013 co na jedno wychodzi \u2013 a par\u0119 stronic dalej czytam, \u017ce \u201enie ukrywa\u0142, \u017ce marzy o zmianie \u015bwiata\u201d. Ma si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce nie pami\u0119ta\u0142, co m\u00f3wi.<\/span><\/p>\n

Czym zast\u0105pi\u0107 Zach\u00f3d?<\/b><\/span><\/h4>\n

Nie doko\u0144czy\u0142 zam\u00f3wionej we W\u0142oszech wypowiedzi na temat \u201eschy\u0142ku Zachodu\u201d. Zrobi\u0142a to po jego \u015bmierci jego druga \u017cona Aleksandra Jasi\u0144ska-Kania i tekst ukaza\u0142 si\u0119 jako dwug\u0142os. Ja znalaz\u0142em go we wroc\u0142awskiej \u201eOdrze\u201d pod tytu\u0142em \u201eZach\u00f3d chyli si\u0119 ku upadkowi\u201d i zainteresowa\u0142em si\u0119, bo mnie ju\u017c w po\u0142owie zesz\u0142ego wieku o tym chyleniu si\u0119 uczono. Profesor pewno ma racj\u0119, \u017ce \u201eludzie mog\u0105 by\u0107 wolni tylko pod warunkiem, \u017ce potrafi\u0105 korzysta\u0107 ze swej wolno\u015bci\u201d \u2013 najlepszym dowodem Polska. R\u00f3wnie pouczaj\u0105ce jest przytoczone spostrze\u017cenie Umberto Eco, \u017ce dla \u201epopulistycznej\u201d w\u0142adzy niezb\u0119dne jest \u201eposiadanie wroga\u201d i \u201edlatego gdy wroga nie ma, koniecznie trzeba go stworzy\u0107\u201d. Trzeba tylko doda\u0107, \u017ce wr\u00f3g taki jest niezb\u0119dny zar\u00f3wno faszyzmowi, jak i komunizmowi i \u017ce wrogiem najcz\u0119\u015bciej \u201estwarzanym\u201d byli i s\u0105 \u017bydzi \u2013 o czym tu si\u0119 nie wspomina.<\/span><\/p>\n

W tym kontek\u015bcie wybranym wrogiem jest \u201eestablishment\u201d jako \u201ezbi\u00f3r ludzi przestarza\u0142ych, nale\u017c\u0105cych do minionej epoki, tak zacofanych, \u017ce musz\u0105 zosta\u0107 wypchni\u0119ci z tera\u017aniejszo\u015bci [\u2026] podczas gdy ludzie silni, gotowi wys\u0142a\u0107 [\u00f3w establishment] na \u015bmietnik, gdzie jego miejsce, jawi\u0105 si\u0119 jako wodzowie nowego pocz\u0105tku \u2013 po czym ci, kt\u00f3rzy do tej pory byli niczym, b\u0119d\u0105 wszystkim\u201d. Jak \u201edzi\u015b niczym, jutro wszystkim my\u201d w \u201eMi\u0119dzynarod\u00f3wce\u201d? \u201eTaki jest w\u0142a\u015bnie Zach\u00f3d b\u0119d\u0105cy \u2013 jak niekt\u00f3rzy z nas podejrzewaj\u0105 z przera\u017ceniem, a inni my\u015bl\u0105 o tym z nadziej\u0105 i rado\u015bci\u0105 \u2013 w zaawansowanym stadium upadku [\u2026]. I niech tak b\u0119dzie. Krzy\u017cyk na drog\u0119\u201d \u2013 konkluduj\u0105 wsp\u00f3\u0142autorzy bez wyja\u015bnienia, co b\u0119dzie, je\u015bli \u201etak b\u0119dzie\u201d. Czy zast\u0105pi go Wsch\u00f3d? Z Chinami na czele? Pewne jest tylko, \u017ce komunizm \u2013 kt\u00f3ry przyszed\u0142 z uniwersytetu, naszkodzi\u0142, namordowa\u0142 i nigdy nie poni\u00f3s\u0142 kary \u2013 wci\u0105\u017c tam jest i, jak wida\u0107, nie traci nadziei. Niekt\u00f3re z powy\u017cszych uwag zapisa\u0142em w \u201ePami\u0119tniku 4\u201d pod dat\u0105 18 stycznia 2018, ignoruj\u0105c ko\u0144cowe zdanie prof. Jasi\u0144skiej-Kani o budowie \u201estatk\u00f3w, kt\u00f3re pozwol\u0105 ludzko\u015bci prze\u017cy\u0107 po znikni\u0119ciu Zachodu\u201d. Dzisiaj wydaje mi si\u0119 ono bardziej aktualne.<\/span><\/p>\n

***<\/b><\/span><\/p>\n

Zygmunt Bauman opublikowa\u0142 57 ksi\u0105\u017cek, t\u0142umaczonych na 33 j\u0119zyki. Otrzyma\u0142 mi\u0119dzy innymi presti\u017cowe nagrody Theodora Adorna i Ksi\u0119cia Asturii, oraz doktoraty honorowe dziewi\u0119ciu uczelni mi\u0119dzy innymi w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Szwecji, Danii i Norwegii, lecz nasz Uniwersytet Warszawski odm\u00f3wi\u0142 mu honorowego odnowienia doktoratu przez tamten m\u0142odzie\u0144czy epizod z KBW i Informacj\u0105 Wojskow\u0105, pomimo \u017ce \u2013 jak pisze jego biograf \u2013 \u201ebrak przyk\u0142adu cho\u0107by jednego konkretnego czynu zas\u0142uguj\u0105cego na wieczne pot\u0119pienie\u201d [s. 785]. W\u015br\u00f3d niewinnych, kt\u00f3rzy go utr\u0105cili, nie zabrak\u0142o wieloletnich cz\u0142onk\u00f3w partii, a najzajadlejszy, kt\u00f3ry okre\u015bli\u0142 KBW jako \u201eformacj\u0119 por\u00f3wnywaln\u0105 z SS\u201d, okaza\u0142 si\u0119 gorliwym tajnym donosicielem SB [s. 799]. Odm\u00f3wiono mu r\u00f3wnie\u017c doktoratu honoris causa na pozna\u0144skim Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza i honorowego obywatelstwa miasta, w kt\u00f3rym si\u0119 urodzi\u0142.
\n<\/span><\/p>\n

\n

Ksi\u0105\u017cka:<\/b><\/span><\/em><\/p>\n

Artur Domos\u0142awski, \u201eWygnaniec. 21 scen z \u017cycia Zygmunta Baumana\u201d, wyd. Wielka Litera, Warszawa 2021.<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zdj\u0119cie: Zygmunt Bauman, MEET Digital Culture Center. Fot. Massimo Demelas. \u0179r\u00f3d\u0142o: Flickr (CC BY-SA 2.0). Zygmunt Bauman i cienie wielkiego sukcesu. Wok\u00f3\u0142 \u201eWygna\u0144ca\u201d Artura Domos\u0142awskiego [cz\u0119\u015b\u0107 II] Henryk Grynberg Henryk Grynberg – Zygmunt Bauman i cienie wielkiego sukcesu. Wok\u00f3\u0142 \u201eWygna\u0144ca\u201d Artura Domos\u0142awskiego [cz\u0119\u015b\u0107 I] Bauman nawet po latach upiera\u0142 si\u0119, \u017ce \u201esyjonizm to nacjonalizm jak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86987"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=86987"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86987\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":87002,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86987\/revisions\/87002"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=86987"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=86987"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=86987"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}