{"id":87215,"date":"2021-07-30T17:09:06","date_gmt":"2021-07-30T15:09:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=87215"},"modified":"2021-07-20T08:04:31","modified_gmt":"2021-07-20T06:04:31","slug":"06-09-58","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=87215","title":{"rendered":"Niemiec idzie, b\u0119dzie lepiej. Radzieccy ch\u0142opi poczuli ulg\u0119, gdy zacz\u0119\u0142a si\u0119 okupacja"},"content":{"rendered":"

Niemieccy \u017co\u0142nierze witani na ukrai\u0144skiej wsi, lato 1941 r. (domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Niemiec idzie, b\u0119dzie lepiej. Radzieccy ch\u0142opi poczuli ulg\u0119, gdy zacz\u0119\u0142a si\u0119 okupacja<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Bart\u0142omiej Gajos<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107 zaskoczenie ch\u0142opa ukrai\u0144skiego, kt\u00f3remu Niemcy zap\u0142acili trzykrotno\u015b\u0107 ustalanej odg\u00f3rnie w systemie sowieckim ceny za \u015bwini\u0119.<\/strong><\/span><\/h4>\n

7 listopada 1941 r., w dniu 24. rocznicy rewolucji pa\u017adziernikowej, \u201ewyst\u0105pi\u0142y u nas pierwsze powa\u017cne straty spowodowane przez mrozy” \u2013 zapisa\u0142 w swoich wspomnieniach dowodz\u0105cy Grup\u0105 Pancern\u0105 nacieraj\u0105c\u0105 na Moskw\u0119 gen. Heinz Guderian. Dziesi\u0119\u0107 dni p\u00f3\u017aniej Stawka, czyli Naczelne Dow\u00f3dztwo Si\u0142 Zbrojnych ZSRR, wyda\u0142a s\u0142ynny rozkaz nr 428 podpisany przez J\u00f3zefa Stalina i gen. Borysa Szaposznikowa. Nakazywa\u0142 niszczy\u0107 wszelkie zabudowania na niemieckich ty\u0142ach, \u017ceby zima sta\u0142a si\u0119 niezno\u015bna dla \u201efaszystowskich naje\u017ad\u017ac\u00f3w” szukaj\u0105cych schronienia w ch\u0142opskich chatach. Dokonywa\u0107 mia\u0142y tego 20-30-osobowe grupy dywersant\u00f3w ochotnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jedena\u015bcie dni p\u00f3\u017aniej w Pietriszczewie, wsi po\u0142o\u017conej 100 km na zach\u00f3d od Moskwy, dosz\u0142o do wydarze\u0144, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 nieod\u0142\u0105cznym elementem kultu Wielkiej Wojny Ojczy\u017anianej podtrzymywanego i dzi\u015b przez rosyjskie w\u0142adze. Kultu podkre\u015blaj\u0105cego bohatersk\u0105 postaw\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w ZSRR.<\/span><\/p>\n

Osiem godzin po przekroczeniu przez Niemc\u00f3w sowieckiej granicy Wiaczes\u0142aw Mo\u0142otow, ludowy komisarz spraw zagranicznych, w wyst\u0105pieniu radiowym przekonywa\u0142, \u017ce ca\u0142y nar\u00f3d b\u0119dzie walczy\u0142 za \u201eojczyzn\u0119, chwa\u0142\u0119, wolno\u015b\u0107”. Jednocze\u015bnie wzywa\u0142 obywateli, by \u201ejeszcze cia\u015bniej” zwarli szeregi wok\u00f3\u0142 \u201es\u0142awnej partii bolszewickiej, rz\u0105du sowieckiego”. Dzi\u015b powinni\u015bmy odczytywa\u0107 s\u0142owa sugeruj\u0105ce niedostateczne \u201ezwarcie szereg\u00f3w” jako oznak\u0119 niepewno\u015bci co do postawy spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re przez 24 lata rz\u0105d\u00f3w bolszewik\u00f3w do\u015bwiadczy\u0142o wojny domowej, g\u0142odu, kolektywizacji i wielkiego terroru.<\/span><\/p>\n

Prze\u017cy\u0107<\/strong><\/h4>\n

Pietriszczewo pozosta\u0142oby jedn\u0105 z tysi\u0119cy wiosek nazywanych przez Rosjan Uriupinsk (odpowiednik naszego wygwizdowa), gdyby nie 18-letnia Zoja Kosmodemjanska. Pierwsza kobieta, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a tytu\u0142 Bohatera Zwi\u0105zku Radzieckiego, sta\u0142a si\u0119 dla w\u0142adz uosobieniem tego, czego oczekiwa\u0142y od wszystkich obywateli sowieckich: ca\u0142kowitego oddania pa\u0144stwu i wype\u0142niania rozkaz\u00f3w, cho\u0107by wymaga\u0142y niemo\u017cliwego. W propagowanej przez Kreml opowie\u015bci o m\u0142odej komsomo\u0142ce nie by\u0142o miejsca na p\u00f3\u0142cienie: pomijano zar\u00f3wno chorob\u0119 na tle nerwowym, jak\u0105 mia\u0142a przej\u015b\u0107 w 1939 r., jak i zapalenie opon m\u00f3zgowych w 1940. Obserwuj\u0105c jej koniec \u2013 \u015bmier\u0107 na szubienicy – \u201elud rosyjski p\u0142aka\u0142”, jak zapisa\u0142 Piotr Lidow w \u201ePrawdzie”. Jego tekst przyni\u00f3s\u0142 Zoi s\u0142aw\u0119 w ca\u0142ym kraju.<\/span><\/p>\n

\"ZojaZoja Kosmodemjanska prowadzona na egzekucj\u0119. Niemcy udokumentowali ka\u017a\u0144 m\u0142odej komsomo\u0142ki na serii zdj\u0119\u0107<\/span> BUNDESARCHIV<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\u015aledztwo w jej sprawie przeprowadzone przez NKWD jeszcze w czasie wojny \u2013 o jego rezultatach nie pisa\u0142y, rzecz jasna, gazety \u2013 pokazuje jednak, \u017ce przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Pietriszczewa nie wykazywa\u0142a, m\u00f3wi\u0105c delikatnie, entuzjazmu z powodu dokona\u0144 Kosmodemjanskiej. Ich postawa jest dobr\u0105 ilustracj\u0105 wynik\u00f3w najnowszych bada\u0144 nad postaw\u0105 obywateli podczas Wojny Ojczy\u017anianej.<\/span><\/p>\n

\n

Pokazuj\u0105 one, \u017ce oko\u0142o 90 proc. ludno\u015bci, kt\u00f3ra znalaz\u0142a si\u0119 pod niemieck\u0105 okupacj\u0105, daleko by\u0142o zar\u00f3wno do kolaboracji spod znaku Andrieja W\u0142asowa, jak i gotowo\u015bci do po\u015bwi\u0119cenia \u017cycia \u201eza ojczyzn\u0119 i Stalina”. Chcieli po prostu prze\u017cy\u0107.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

By te postawy zrozumie\u0107, konieczne jest przypomnienie historii Kosmodemjanskiej.<\/span><\/p>\n

Zoja dywersantka<\/strong><\/h4>\n

Urodzona w 1923 r. w wiosce Osino-Gaj guberni tambowskiej Zoja nale\u017ca\u0142a do pierwszego pokolenia, kt\u00f3re ca\u0142\u0105 edukacj\u0119 przesz\u0142o w szko\u0142ach sowieckich. Uczennica moskiewskiej szko\u0142y nr 201, kt\u00f3ra dzisiaj nosi jej imi\u0119, do Komsomo\u0142u \u2013 m\u0142odzie\u017c\u00f3wki partii bolszewickiej \u2013 wst\u0105pi\u0142a 9 lutego 1939 r. Po agresji niemieckiej zg\u0142osi\u0142a si\u0119 wraz z r\u00f3wie\u015bnikami jako ochotniczka gotowa przeprowadza\u0107 dzia\u0142ania dywersyjne na ty\u0142ach wroga. Za pierwszym razem \u2013 jak g\u0142osi jedna z licznych wersji jej biografii, kt\u00f3re badacze nie zawsze potrafi\u0105 zweryfikowa\u0107 \u2013 mieli jej nie przyj\u0105\u0107 ze wzgl\u0119du na drobn\u0105 budow\u0119 cia\u0142a. Jednak\u017ce up\u00f3r Zoi sprawi\u0142, \u017ce wys\u0142ano j\u0105 na szkolenie. Proces rekrutacyjny m\u0142odych dywersant\u00f3w nadzorowa\u0142 Aleksandr Szelepin, sekretarz moskiewskiego Komsomo\u0142u, p\u00f3\u017aniejszy szef KGB. Pod koniec pa\u017adziernika Zoja, przeszed\u0142szy szkolenie w Kuncewie, trafi\u0142a do grupy dowodzonej przez Borysa Krajnowa.<\/span><\/p>\n

\"NiemieccyNiemieccy \u017co\u0142nierze w\u015br\u00f3d ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w, okolice Po\u0142tawy, p\u00f3\u017ane lato 1941 r.<\/span> Bundesarchiv<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Podczas pierwszej akcji pod koniec listopada 1941 r. grupa mia\u0142a spali\u0107 10 miejscowo\u015bci na ty\u0142ach wroga. Rozkazu nie uda\u0142o si\u0119 w pe\u0142ni wykona\u0107. Oddzia\u0142 zosta\u0142 rozbity przez Niemc\u00f3w przy pr\u00f3bie zniszczenia jednej z wiosek. To sprawi\u0142o, \u017ce Kosmodemjanska przej\u0119\u0142a inicjatyw\u0119 i postanowi\u0142a wykona\u0107 rozkaz do ko\u0144ca. Kolejne na li\u015bcie by\u0142o Pietriszczewo.<\/span><\/p>\n

Za pierwszym razem Zoja zdo\u0142a\u0142a podpali\u0107 jedynie cz\u0119\u015b\u0107 zabudowa\u0144, co wzmog\u0142o czujno\u015b\u0107 Niemc\u00f3w. Mieszka\u0144cy mieli trzyma\u0107 od tego momentu wart\u0119 i nie dopu\u015bci\u0107 do kolejnych podpale\u0144. To w\u0142a\u015bnie jeden z nich \u2013 S.A. Swiridow \u2013 zobaczy\u0142 Kosmodemjansk\u0105 przy kolejnej pr\u00f3bie podpalenia i powiadomi\u0142 okupant\u00f3w. Dywersantka zosta\u0142a schwytana.<\/span><\/p>\n

W wersji propagandowej koncentrowano si\u0119 na torturach, kt\u00f3rym zosta\u0142a poddana, i \u015bmierci na szubienicy z tabliczk\u0105 \u201ePodpalacz”. Podkre\u015blano jej ostatnie s\u0142owa, kt\u00f3re \u2013 im wi\u0119cej czasu up\u0142ywa\u0142o od jej \u015bmierci 29 listopada 1941 r. \u2013 zmienia\u0142y sw\u00f3j sens. Wedle Lidowa \u2013 autora tekstu w \u201ePrawdzie” \u2013 mia\u0142a wykrzycze\u0107: \u201eTeraz mnie powiesicie, ale ja nie jestem jedyn\u0105, jest nas dwie\u015bcie milion\u00f3w, wszystkich nie powiesicie”. Z kolei Wasilij Kulik sk\u0142adaj\u0105cy zeznania przed komsomolsk\u0105 komisj\u0105 powsta\u0142\u0105 po odbiciu Pietriszczewa w lutym 1942 r. twierdzi\u0142, \u017ce ostatnie s\u0142owa Kosmodemjanskiej brzmia\u0142y: \u201eObywatele, nie st\u00f3jcie, nie patrzcie, trzeba pomaga\u0107 w walce! Moja \u015bmier\u0107 jest moim osi\u0105gni\u0119ciem”.<\/span><\/p>\n

Zel\u017cona bohaterka<\/strong><\/h4>\n

To w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki temu dochodzeniu i p\u00f3\u017aniejszemu procesowi karnemu przed Wojennym Trybuna\u0142em Wojsk NKWD Moskiewskiego Okr\u0119gu mo\u017cemy odtworzy\u0107 to, co my\u015bleli mieszka\u0144cy Pietriszczewa. Ich zeznania w wielu miejscach podwa\u017caj\u0105 wersj\u0119 przedstawion\u0105 w \u201ePrawdzie” o powszechnym poparciu dla dzia\u0142a\u0144 Kosmodemjanskiej.<\/span><\/p>\n

Oskar\u017cona Agrafiena Smirnowa zezna\u0142a przed trybuna\u0142em, \u017ce to ona wskaza\u0142a w\u0142a\u015bcicielce jednego ze spalonych dom\u00f3w ju\u017c schwytan\u0105 przez Niemc\u00f3w Kosmodemjansk\u0105. Obie zwyzywa\u0142y dywersantk\u0119, a Teodozja Solina j\u0105 uderzy\u0142a. Smirnowa doda\u0142a tak\u017ce, \u017ce gdy komsomo\u0142k\u0119 prowadzono na egzekucj\u0119, uderzy\u0142a j\u0105 po nogach drewnian\u0105 pa\u0142k\u0105. Wersje Soliny i Smirnowej potwierdzi\u0142a Praskowia Kulik. To pod jej domem, gdzie przetrzymywano Kosmodemjansk\u0105, mia\u0142 si\u0119 zebra\u0107 \u201enar\u00f3d”, z kt\u00f3rego wyrwa\u0142y si\u0119 Solina i Smirnowa, \u201eobra\u017caj\u0105c wszelkimi niedobrymi s\u0142owami” partyzantk\u0119.<\/span><\/p>\n

Dochodzenie zako\u0144czy\u0142o si\u0119 dwoma wyrokami \u015bmierci: dla Teodozji Soliny i Agrafieny Smirnowej.<\/span><\/p>\n

Zachowanie obu mieszkanek Pietriszczewa mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 rozgoryczeniem i z\u0142o\u015bci\u0105 z powodu straconych dom\u00f3w. Ale czy za ostatnimi s\u0142owami komsomo\u0142ki (\u201eObywatele! Nie st\u00f3jcie, nie patrzcie, trzeba pomaga\u0107 w walce!”) nie kry\u0142a si\u0119 krytyka \u201eludu rosyjskiego”? Co naprawd\u0119 mogli my\u015ble\u0107 mieszka\u0144cy Pietriszczewa i kim w ich oczach by\u0142a Kosmodemjanska?<\/span><\/div>\n

\"Mieszka\u0144cyMieszka\u0144cy ukrai\u0144skiej wioski witaj\u0105 kwiatami \u017co\u0142nierzy Wehrmachtu. W pierwszych tygodniach po ataku na Zwi\u0105zek Radziecki nastawienie cz\u0119\u015bci ludno\u015bci do Niemc\u00f3w nie by\u0142o wrogie<\/span> BUNDESARCHIV<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Precz z ko\u0142chozami!<\/strong><\/h4>\n

\u201eUkrai\u0144skie wsie w kwestii materialnej za Niemc\u00f3w mia\u0142y lepiej ni\u017c wcze\u015bniej: u ch\u0142op\u00f3w by\u0142o wi\u0119cej s\u0142oniny, jajek itd.” \u2013 m\u00f3wi\u0142 \u017co\u0142nierz Armii Czerwonej w 1950 r. ankieterom realizuj\u0105cym Harwardzki Projekt o Sowieckim Systemie Spo\u0142ecznym (The Harvard Project on the Soviet Social System). Przepytywali obywateli ZSRR, kt\u00f3rzy w zawierusze wojennej znale\u017ali si\u0119 pod niemieck\u0105 okupacj\u0105. Badanie, za kt\u00f3rym sta\u0142o m.in. CIA, mia\u0142o ustali\u0107, czy w przypadku ewentualnego konfliktu \u015bwiatowego sowieckie spo\u0142ecze\u0144stwo stanie po stronie partii bolszewik\u00f3w. Innymi s\u0142owy, czy Stalin i wierchuszka sowiecka byli traktowani przez obywateli jako swoi. To retrospektywne \u201ebadanie opinii publicznej” jest niedoskona\u0142ym, ale jednak nieocenionym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy o tym, co o swoich i obcych my\u015bleli zwykli ludzie, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 (114 ze 170 mln) \u017cy\u0142a na wsi.<\/span><\/p>\n

\"\u017bo\u0142nierze\u017bo\u0142nierze Waffen-SS witani przez ukrai\u0144skie dziewcz\u0119ta, lato 1941 r.<\/span> domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Dla sowieckiej wsi kluczowym do\u015bwiadczeniem by\u0142y ko\u0142chozy. Od momentu rozpocz\u0119cia kolektywizacji do agresji niemieckiej min\u0119\u0142o 11 lat. Przez ten czas ko\u0142choz zd\u0105\u017cy\u0142 w \u017cyciu ch\u0142op\u00f3w \u2013 szczeg\u00f3lnie pami\u0119taj\u0105cych Rosj\u0119 carsk\u0105 \u2013 zaj\u0105\u0107 pierwsze miejsce w\u015br\u00f3d najbardziej znienawidzonych element\u00f3w w ZSRR. 53-letnia Ukrainka \u2013 uczestniczka harwardzkiego projektu \u2013 m\u00f3wi\u0142a o tym, jak rok przed wojn\u0105, b\u0119d\u0105c w ci\u0105\u017cy, musia\u0142a pracowa\u0107 a\u017c do rozwi\u0105zania. Po porodzie dosta\u0142a jedynie dwa tygodnie wolnego i musia\u0142a wraca\u0107 na pole. Warunki pracy w ko\u0142chozach \u2013 takich jak ten w Pietriszczewie \u2013 przypomina\u0142y najgorsze opowie\u015bci o do\u015bwiadczeniach ch\u0142opa pa\u0144szczy\u017anianego.<\/span><\/p>\n

Nie powinno zatem dziwi\u0107, \u017ce atak Niemiec wzbudzi\u0142 w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w nadziej\u0119 na polepszenie swojej sytuacji.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

\u201eLud przyjacielsko oczekiwa\u0142 rozwi\u0105zania ko\u0142choz\u00f3w” \u2013 m\u00f3wi\u0142 inny z uczestnik\u00f3w harwardzkiego projektu. Gdy te nadzieje nie zosta\u0142y ziszczone, rozczarowanie bywa\u0142o ogromne. Do tego stopnia, \u017ce ch\u0142opi \u2013 jak wspomina\u0142 ten sam respondent \u2013 sami wymogli na przedstawicielu okupanta obietnic\u0119 rozwi\u0105zania tego konkretnego ko\u0142chozu w przysz\u0142o\u015bci. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o: dla Niemc\u00f3w ko\u0142choz, cho\u0107 obarczony wieloma wadami, pozostawa\u0142 sprawnym \u201eo\u015brodkiem administruj\u0105cym”.<\/span><\/p>\n

Za Niemca lepiej<\/strong><\/h4>\n

Ale cho\u0107 Niemcy nie spe\u0142nili oczekiwa\u0144 wie\u015bniak\u00f3w, to ich obecno\u015b\u0107 w pierwszych miesi\u0105cach by\u0142a niejednokrotnie odczuwana jako \u201el\u017cejsza” do zniesienia ni\u017c swoich. Z banalnych powod\u00f3w: okupanta \u0142atwiej mo\u017cna by\u0142o, m\u00f3wi\u0105c kolokwialnie, zrobi\u0107 w konia przy oddawaniu kontyngentu ni\u017c urz\u0119dnika partyjnego, kt\u00f3ry zna\u0142 fortele ch\u0142op\u00f3w i zabiera\u0142 cz\u0119sto wszystko, co uda\u0142o si\u0119 w danym roku zebra\u0107 na polu. Mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107 zaskoczenie ch\u0142opa ukrai\u0144skiego, kt\u00f3remu Niemcy zap\u0142acili trzykrotno\u015b\u0107 ustalanej odg\u00f3rnie w systemie sowieckim ceny za \u015bwini\u0119.<\/span><\/p>\n

\"NiemieccyNiemieccy \u017co\u0142nierze witani kwiatami na ukrai\u0144skiej wsi, lato 1941 r.<\/span> domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

To zapewne dlatego wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Pietriszczewa pozosta\u0142a w swoich domach po rozpocz\u0119ciu wojny: trudno by\u0142o im sobie wyobrazi\u0107 co\u015b gorszego ni\u017c urz\u0119dnicy stalinowscy. Kosmodemjansk\u0105 postrzegali jako przedstawicielk\u0119 sowieckiej w\u0142adzy, kt\u00f3ra podpala ich domy i stodo\u0142y w imi\u0119 \u2013 obcego ch\u0142opom \u2013 sowieckiego patriotyzmu wyniesionego przez ni\u0105 ze szko\u0142y i Komsomo\u0142u. <\/span><\/p>\n

Wkr\u00f3tce Niemcy ze swoj\u0105 polityk\u0105 eksterminacyjn\u0105 nap\u0119dzan\u0105 antysemickimi i antyslawistycznymi przekonaniami z wielu oboj\u0119tnych ch\u0142op\u00f3w stworzyli sobie bezwzgl\u0119dnych wrog\u00f3w.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Joseph Goebbels 12 kwietnia 1942 r. w swoim dzienniku zapisa\u0142: \u201e(\u2026) nie mo\u017cemy dopu\u015bci\u0107, aby przy naszej wschodniej granicy \u017cy\u0142 190-milionowy nar\u00f3d, kt\u00f3ry si\u0119 modernizuje i organizuje wed\u0142ug standard\u00f3w europejskich”. I dodawa\u0142: \u201eTen problem to w\u0142a\u015bciwy pow\u00f3d kampanii wschodniej. Musi on zosta\u0107 rozwi\u0105zany w trakcie zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 lata i jesieni, je\u015bli ma nie doj\u015b\u0107 do dramatycznego zaostrzenia si\u0119 wydarze\u0144 wojennych”.<\/span><\/p>\n

\"NiemieckiNiemiecki genera\u0142 dywizji z ukrai\u0144skimi dziewcz\u0119tami w strojach ludowych, 1942 r.<\/span> domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\u201eZabij go!”<\/strong><\/h4>\n

Trzy miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej, 18 lipca 1942 r., na \u0142amach gazety \u201eKrasnaja Zwiezda” ukaza\u0142 si\u0119 wiersz Konstantina Simonowa \u201eZabij go!”. Przysz\u0142y autor powie\u015bci czasu wojny \u201e\u017bywi i martwi” (1959-71), w kt\u00f3rej swoje losy odnajdywali kombatanci z drugiej wojny, znakomicie uchwyci\u0142 istot\u0119 tego, co mobilizowa\u0142o mieszka\u0144c\u00f3w ZSRR do oporu przeciwko Niemcom: mi\u0142o\u015b\u0107 do w\u0142asnego domu, matki, \u017cony, p\u00f3l i \u0142\u0105k, kt\u00f3re zbruka\u0142 swoim buciorem esesman. Wiersz \u2013 co szczeg\u00f3lnie ciekawe \u2013 pozbawiony by\u0142 jakichkolwiek ideologizuj\u0105cych wers\u00f3w o wielko\u015bci Stalina i partii. Simonow jakby sk\u0142onny by\u0142 przyzna\u0107, \u017ce de facto nazi\u015bci poprzez swoje zbrodnie przekszta\u0142cali czerwonoarmist\u00f3w w maszyny do zabijania gotowe po\u015bwi\u0119ci\u0107 wszystko. Utw\u00f3r ko\u0144czy\u0142 si\u0119 strofami: <\/span><\/p>\n

\u201e(\u2026)<\/em>
\nA wi\u0119c zabij go! zabij! – by on<\/em>
\nCzarn\u0105 ziemi\u0119 gryz\u0142, a nie ty.<\/em>
\nNie tw\u00f3j dom, ale jego dom<\/em>
\nNiech zalej\u0105 sieroce \u0142zy.<\/em>
\nNie ty chcia\u0142e\u015b tej wojny, lecz on,<\/em>
\nJemu zdycha\u0107 za win\u0119, nie tobie,<\/em>
\nJego zw\u0142okom pogrzebny dzwon,<\/em>
\nJego \u017cona niech chodzi w \u017ca\u0142obie,<\/em>
\nJego matka niech szlocha w rozpaczy.<\/em>
\nA wi\u0119c zabij go! – zg\u0142ad\u017a go ze \u015bwiata,<\/em>
\nIle razy psubrata zobaczysz,<\/em>
\nTyle razy go zabij, psubrata!”<\/em>
\n(przek\u0142. Julian Tuwim)<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tkowe miesi\u0105ce okupacji wype\u0142nione nadziej\u0105 wkr\u00f3tce przerodzi\u0142y si\u0119 w gehenn\u0119, kt\u00f3r\u0105 \u2013 w realiach bia\u0142oruskich \u2013 najlepiej oddaje film \u201eId\u017a i patrz!” Elema Klimowa (1985). Nadal nie wiemy, kiedy dok\u0142adnie ten stosunek z sympatii podszytej ostro\u017cno\u015bci\u0105 zacz\u0105\u0142 si\u0119 zmienia\u0107 na niekorzy\u015b\u0107 Niemc\u00f3w. Badacze wskazuj\u0105 najcz\u0119\u015bciej po\u0142ow\u0119 1942 lub 1943 r. To zbiega si\u0119 z obserwacjami czynionymi w Berlinie. Goebbels w swoim dzienniku pod dat\u0105 25 kwietnia 1942 r. zanotowa\u0142: \u201eTo nastawienie zmieni\u0142o si\u0119 ca\u0142kowicie w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy.<\/span><\/p>\n

W naszej polityce za mocno bili\u015bmy po g\u0142owie Rosjan, a przede wszystkim Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Pa\u0142ka na g\u0142owie to akurat zar\u00f3wno wobec Ukrai\u0144c\u00f3w, jak i Rosjan nie zawsze przekonuj\u0105cy argument”.<\/span><\/p>\n

\"NiemieccyNiemieccy \u017co\u0142nierze witani na ukrai\u0144skiej wsi, lato 1941 r.<\/span> domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Rosn\u0105ca nienawi\u015b\u0107 do Niemc\u00f3w za pope\u0142nione zbrodnie paradoksalnie jednak nie sprawia\u0142a, \u017ce obywatele masowo do\u0142\u0105czali do oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich. Albo inaczej: zacz\u0119li do\u0142\u0105cza\u0107, gdy szala wojny zaczyna\u0142a jednoznacznie przechyla\u0107 si\u0119 na korzy\u015b\u0107 Armii Czerwonej. Wida\u0107 to po obwodzie leningradzkim, w kt\u00f3rym dopiero jesieni\u0105 1943 r. \u2013 gdy front zacz\u0105\u0142 coraz dynamiczniej przesuwa\u0107 si\u0119 na zach\u00f3d \u2013 nast\u0105pi\u0142 znacz\u0105cy wzrost rekruta. Podobnie by\u0142o na Bia\u0142orusi: 63 proc. partyzant\u00f3w z ca\u0142ego tamtejszego ruchu do\u0142\u0105czy\u0142o w tym w\u0142a\u015bnie roku, 15 proc. w kolejnym. Odwaga powszechnia\u0142a, im bardziej zwyci\u0119stwo wydawa\u0142o si\u0119 bli\u017csze.<\/span><\/p>\n

Nieziszczone obawy<\/strong><\/h4>\n

Obawy sowieckiego kierownictwa co do pasywnej lub, co gorsza, wrogiej postawy sowieckiego spo\u0142ecze\u0144stwa potwierdzaj\u0105 tak\u017ce wytyczne Kremla, przede wszystkim s\u0142ynny rozkaz nr 227 \u201eAni kroku wstecz!”, oraz raporty sp\u0142ywaj\u0105ce do centrum. W pa\u017adzierniku 1941 r. genera\u0142 So\u0142omon Milsztejn, kt\u00f3ry przy\u0142o\u017cy\u0142 r\u0119k\u0119 do zbrodni katy\u0144skiej, raportowa\u0142 \u0141awrentijowi Berii, \u017ce do 10 pa\u017adziernika zatrzymano 654 364 dezerter\u00f3w, z czego aresztowano 25 878, a rozstrzelano 10 201. Reszt\u0119 odes\u0142ano z powrotem na front.<\/span><\/p>\n

W\u0142adzom konflikt z Niemcami kojarzy\u0142 si\u0119 w pierwszej kolejno\u015bci z okresem wojny domowej. W\u00f3wczas bolszewicy walczyli przede wszystkim nie z wrogiem zewn\u0119trznym, lecz z bia\u0142ymi genera\u0142ami, ch\u0142opami chc\u0105cymi \u201erad bez komunist\u00f3w\/bolszewik\u00f3w” i przedstawicielami ruch\u00f3w narodowych. Leninowi i jego wsp\u00f3\u0142pracownikom uda\u0142o si\u0119 wyj\u015b\u0107 z tej batalii zwyci\u0119sko, lecz niepewno\u015b\u0107 co do pogl\u0105d\u00f3w znacznej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa pozosta\u0142a. Kolejny \u201ewojenny” test przyszed\u0142 w 1927 r., kiedy sytuacja mi\u0119dzynarodowa \u2013 przede wszystkim zerwanie stosunk\u00f3w z Moskw\u0105 przez Londyn po wybuchu afery szpiegowskiej zwi\u0105zanej z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 misji handlowej w sowieckiej ambasadzie \u2013 by\u0142a dostatecznym dowodem dla Stalina i jego otoczenia, \u017ce pa\u0144stwa kapitalistyczne szykuj\u0105 kolejn\u0105 agresj\u0119. Podniesione w\u00f3wczas \u201elarum wojenne” wykaza\u0142o nie tylko fatalne przygotowanie techniczne i zaopatrzeniowe, ale przede wszystkim ma\u0142\u0105 ch\u0119\u0107 ch\u0142opstwa \u2013 stanowi\u0105cego wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej \u2013 do obrony socjalistycznej ojczyzny.<\/span><\/p>\n

Te do\u015bwiadczenia zrodzi\u0142y w\u015br\u00f3d elity sowieckiej niepewno\u015b\u0107 i zapewne mia\u0142y wp\u0142yw na to, \u017ce Stalin znikn\u0105\u0142 z \u017cycia publicznego w pierwszych dniach wojny. Musia\u0142 czu\u0107, \u017ce kl\u0119ska jest realna.<\/span><\/p>\n

\"NiemieccyNiemieccy \u017co\u0142nierze witani kwiatami na ukrai\u0144skiej wsi, lato 1941 r.<\/span> domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Dramatyczn\u0105 sytuacj\u0119 uda\u0142o si\u0119 jednak opanowa\u0107. Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych metod mobilizacji sta\u0142y si\u0119 represje na w\u0142asnej ludno\u015bci i rozkazy, kt\u00f3re nie pozostawia\u0142y ludziom wyboru: jeste\u015b z nami albo z nimi. Oboj\u0119tno\u015b\u0107 i postawa \u201echc\u0119 jedynie prze\u017cy\u0107” by\u0142y traktowane jako zdrada.<\/span><\/p>\n

Czyje zwyci\u0119stwo?<\/strong><\/h4>\n

Je\u015bli powiemy, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 obywateli nie odpowiedzia\u0142a entuzjastycznie na radiowy apel Mo\u0142otowa o \u201ejeszcze cia\u015bniejsze” zwarcie szereg\u00f3w, to nie miniemy si\u0119 zanadto z prawd\u0105. Walk\u0119 na \u015bmier\u0107 i \u017cycie z Niemcami Zwi\u0105zek Radziecki wygra\u0142 dlatego, \u017ce zdo\u0142a\u0142 przetrwa\u0107 kryzys, w jakim si\u0119 znalaz\u0142 w pierwszych miesi\u0105cach konfliktu, zmobilizowa\u0107 \u2013 z wydatn\u0105 pomoc\u0105 nazist\u00f3w i represji \u2013 ludzi do walki oraz produkowa\u0107 na masow\u0105 skal\u0119 bro\u0144.<\/span><\/p>\n

\n

Gdyby Niemcy prowadzili inn\u0105 polityk\u0119 na okupowanych terytoriach, to z pewno\u015bci\u0105 wojna potoczy\u0142aby si\u0119 inaczej. Ale czy to mog\u0142o przewa\u017cy\u0107 szal\u0119 zwyci\u0119stwa na ich stron\u0119 \u2013 tego nie zdo\u0142amy si\u0119 dowiedzie\u0107.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Takich obywateli jak mieszka\u0144cy Pietriszczewa \u2013 chc\u0105cych prze\u017cy\u0107 \u2013 by\u0142o wi\u0119cej ni\u017c Zoj Kosmodemjanskich. Opowie\u015b\u0107 o nich nie mie\u015bci\u0142a si\u0119 jednak w heroicznej wersji historii o wojnie propagowanej w czasie istnienia ZSRR. Nie ma dla nich miejsca r\u00f3wnie\u017c dzisiaj w polityce historycznej Kremla. Jak zauwa\u017cy\u0142 by\u0142y minister kultury Federacji Rosyjskiej historyk W\u0142adimir Miedinski, obecny doradca prezydenta Putina, Kosmodemjanska \u201ejest \u015bwi\u0119t\u0105, tak jak \u015bwi\u0119tymi jest 28 panfi\u0142owc\u00f3w [\u017co\u0142nierzy z dywizji gen. Iwana Panfi\u0142owa, kt\u00f3rzy polegli na przedmie\u015bciach Moskwy, niszcz\u0105c rzekomo uprzednio 18 z 54 nacieraj\u0105cych na nich niemieckich czo\u0142g\u00f3w; w rzeczywisto\u015bci ich historia zosta\u0142a po cz\u0119\u015bci zmy\u015blona i spreparowana na potrzeby propagandy], setki tysi\u0119cy naszych przodk\u00f3w, kt\u00f3rzy oddali swoje \u017cycie i ponie\u015bli straszliw\u0105 \u015bmier\u0107 za nasze \u017cycie. Do ich \u017cycia mo\u017cna odnosi\u0107 si\u0119 jedynie jak do \u017cywot\u00f3w \u015bwi\u0119tych”. \u015awi\u0119tych, kt\u00f3rych nama\u015bci\u0142 Stalin.<\/span><\/p>\n

\n

Bart\u0142omiej Gajos<\/strong> \u2013 historyk, pracuje w Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, konsultant naukowy czasopisma \u201eNowaja Polsza”, na YouTubie prowadzi program historyczny \u201ePolihistor” <\/a><\/span><\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niemieccy \u017co\u0142nierze witani na ukrai\u0144skiej wsi, lato 1941 r. (domena publiczna) Niemiec idzie, b\u0119dzie lepiej. Radzieccy ch\u0142opi poczuli ulg\u0119, gdy zacz\u0119\u0142a si\u0119 okupacja Bart\u0142omiej Gajos Mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107 zaskoczenie ch\u0142opa ukrai\u0144skiego, kt\u00f3remu Niemcy zap\u0142acili trzykrotno\u015b\u0107 ustalanej odg\u00f3rnie w systemie sowieckim ceny za \u015bwini\u0119. 7 listopada 1941 r., w dniu 24. rocznicy rewolucji pa\u017adziernikowej, \u201ewyst\u0105pi\u0142y u […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87215"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=87215"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87215\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":87259,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87215\/revisions\/87259"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=87215"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=87215"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=87215"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}