{"id":87398,"date":"2021-07-02T17:09:36","date_gmt":"2021-07-02T15:09:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=87398"},"modified":"2021-07-02T04:54:50","modified_gmt":"2021-07-02T02:54:50","slug":"12-09-51","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=87398","title":{"rendered":"Pozna\u0144ski czerwiec 1956. Tylko raz w PRL powsta\u0144cy strzelali do \u017co\u0142nierzy"},"content":{"rendered":"

Wykolejony tramwaj i uszkodzona ci\u0119\u017car\u00f3wka na jednej z pozna\u0144skich ulic. (Fot. IPN)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Pozna\u0144ski czerwiec 1956. Tylko raz w PRL powsta\u0144cy strzelali do \u017co\u0142nierzy<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Miros\u0142aw Maciorowski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Ludzie, kt\u00f3rzy 65 lat temu wyszli na ulice Poznania, pocz\u0105tkowo \u017c\u0105dali g\u0142\u00f3wnie chleba, ale chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej zradykalizowali si\u0119, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce w ca\u0142ym kraju wybuch\u0142y zamieszki. Powtarzali, \u017ce w Polsce rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 powstanie narodowe, bo bardzo chcieli wierzy\u0107, \u017ce nie s\u0105 sami. Rozmowa z prof. Paw\u0142em Machcewiczem.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

MIROS\u0141AW MACIOROWSKI: Dlaczego w 1956 r. to w Poznaniu nast\u0105pi\u0142 wybuch spo\u0142eczny?<\/strong><\/h4>\n

Prof. Pawe\u0142 Machcewicz *:<\/strong> Nie ma na to jednoznacznej odpowiedzi, tak jak nie wiadomo, dlaczego w grudniu 1970 r. protesty wybuch\u0142y na Wybrze\u017cu, a w czerwcu 1976 r. – w Radomiu i Ursusie. Moim zdaniem najwa\u017cniejsze okaza\u0142y si\u0119 kwestie gospodarczo-spo\u0142eczne: w pozna\u0144skim przemy\u015ble p\u0142ace by\u0142y o mniej wi\u0119cej 100 z\u0142 ni\u017csze ni\u017c \u015brednia krajowa w tym sektorze.<\/span><\/p>\n

Dlaczego?<\/strong><\/h4>\n

– Bo nie istnia\u0142y tam zak\u0142ady priorytetowe dla gospodarki planu sze\u015bcioletniego (1950-55): kopalnie, fabryki zbrojeniowe czy huty. Pieni\u0105dze sz\u0142y g\u0142\u00f3wnie na uprzywilejowany \u015al\u0105sk, natomiast w Poznaniu niezwykle zaniedbana by\u0142a tak\u017ce infrastruktura: mieszkania i obiekty u\u017cyteczno\u015bci publicznej, zw\u0142aszcza przedszkola czy \u017c\u0142obki. Wed\u0142ug w\u0142adz centralnych Wielkopolska i tak nale\u017ca\u0142a do najzamo\u017cniejszych region\u00f3w, wi\u0119c nie nale\u017ca\u0142o tam zbytnio inwestowa\u0107. Tymczasem pomi\u0119dzy rokiem 1945 i 1956 liczba mieszka\u0144c\u00f3w Poznania wzros\u0142a o blisko 120 tys., czyli mniej wi\u0119cej o jedn\u0105 trzeci\u0105, co spowodowa\u0142a m.in. bardzo intensywna w Wielkopolsce kolektywizacja rolnictwa. W jej efekcie dzieci ch\u0142opskie opuszcza\u0142y wsie i sz\u0142y pracowa\u0107 do Poznania, gdzie nie przybywa\u0142o mieszka\u0144. Jednak korzeni wybuchu spo\u0142ecznego szuka\u0142bym te\u017c w mentalno\u015bci poznaniak\u00f3w i uwarunkowaniach historycznych.<\/span><\/p>\n

Na przyk\u0142ad?<\/strong><\/h4>\n

– Plan sze\u015bcioletni i ca\u0142\u0105 gospodark\u0119 stalinowsk\u0105 cechowa\u0142o marnotrawstwo i fatalna organizacja pracy. Tymczasem robotnicy pozna\u0144scy kultywowali etos ci\u0119\u017ckiej, ale dobrze zorganizowanej pracy wyniesiony z czas\u00f3w zaboru pruskiego i okresu mi\u0119dzywojennego. Wci\u0105\u017c \u017cywe by\u0142y tam tak\u017ce tradycje samoorganizacji z okresu przedwojennego. Gdy 28 czerwca 1956 r. robotnicy ruszyli na miasto, pod\u0105\u017cali tras\u0105 tradycyjnych demonstracji sprzed 1939 r. U\u017cywaj\u0105c marksistowskiego poj\u0119cia, kt\u00f3re w tym kontek\u015bcie ma sens, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w pozna\u0144skich zak\u0142adach po prostu pracowa\u0142a \u015bwiadoma klasa robotnicza.<\/span><\/p>\n

Do wybuchu przyczyni\u0142o si\u0119 tak\u017ce zjawisko, kt\u00f3re w swej ksi\u0105\u017cce o roku 1956 nazywa pan “spo\u0142eczn\u0105 redukcj\u0105 strachu”. Po \u015bmierci Stalina w marcu 1953 r. ludzie coraz mniej si\u0119 bali.<\/strong><\/h4>\n

– Nie od razu. Wbrew temu, co niekiedy si\u0119 pisze, odwil\u017c w Polsce nadesz\u0142a p\u00f3\u017aniej ni\u017c w innych krajach bloku czy nawet w samym Zwi\u0105zku Radzieckim. W NRD i na W\u0119grzech pierwsze symptomy destalinizacji pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c w 1953 r. Tymczasem w Polsce trwa\u0142a w najlepsze kolektywizacja, we wrze\u015bniu 1953 r. aresztowany zosta\u0142 prymas Stefan Wyszy\u0144ski i rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces biskupa kieleckiego Czes\u0142awa Kaczmarka.<\/span><\/p>\n

Momentem prze\u0142omowym okaza\u0142y si\u0119 nadawane od wrze\u015bnia 1954 r. audycje Radia Wolna Europa z udzia\u0142em J\u00f3zefa \u015awiat\u0142y, zbieg\u0142ego na Zach\u00f3d wicedyrektora Departamentu X w Ministerstwie Bezpiecze\u0144stwa Publicznego, kt\u00f3ry opowiada\u0142 o systemie represji w Polsce, wywo\u0142uj\u0105c szok w partii i aparacie bezpiecze\u0144stwa. Ju\u017c grudniu MBP zosta\u0142o rozwi\u0105zane, a stan osobowy bezpieki – zredukowany. Stopniowo zacz\u0119to zwalnia\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych i nast\u0105pi\u0142a liberalizacja cenzury. Prasa krytycznie pisa\u0142a o wypaczeniach stalinizmu, cho\u0107 pocz\u0105tkowo w bardzo enigmatyczny spos\u00f3b. Tak wi\u0119c ruszy\u0142 wolny strumyczek zmian, kt\u00f3ry a\u017c do wiosny 1956 r. p\u0142yn\u0105\u0142 pod kontrol\u0105 partii.<\/span><\/p>\n

Przyspieszy\u0142 wiosn\u0105 1956 r. po ujawnieniu tajnego referatu Nikity Chruszczowa z XX Zjazdu KPZR “O kulcie jednostki i jego nast\u0119pstwach”, w kt\u00f3rym I sekretarz partii ujawni\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 zbrodni pope\u0142nionych w czasach Stalina.<\/strong><\/h4>\n

– Referat wywo\u0142a\u0142 w partii szok i ferment, bo Chruszczow m\u00f3wi\u0142 bez ogr\u00f3dek o wielkim terrorze, kulcie jednostki i przesiedleniach ca\u0142ych narod\u00f3w. To wcze\u015bniej by\u0142o nie do pomy\u015blenia. Rozpowszechnienie referatu Chruszczowa okaza\u0142o si\u0119 decyduj\u0105ce w procesie “spo\u0142ecznej redukcji strachu”. Jak wynika z partyjnych i ubeckich dokument\u00f3w, natychmiast zacz\u0105\u0142 si\u0119 \u017cywio\u0142owy proces kontestowania systemu, krytykowania Stalina i m\u00f3wienia otwarcie o wszystkim, co z\u0142e.<\/span><\/p>\n

Sytuacj\u0119 u\u0142atwi\u0142a te\u017c nag\u0142a \u015bmier\u0107 I sekretarza PZPR – Boles\u0142aw Bierut zmar\u0142 12 marca 1956 r. w Moskwie, tu\u017c po XX Zje\u017adzie KPZR.<\/strong><\/h4>\n

– To bardzo pomog\u0142o nowemu kierownictwu partii z Edwardem Ochabem na czele, kt\u00f3re mia\u0142o na kogo zwali\u0107 win\u0119 za najgorsze grzechy stalinizmu. \u015amier\u0107 Bieruta u\u0142atwi\u0142a tak\u017ce upowszechnienie referatu Chruszczowa, bo o ile w innych krajach bloku kolportowano go wy\u0142\u0105cznie w\u015br\u00f3d elity partyjnej, o tyle w Polsce – i tak\u017ce w ZSRR – zosta\u0142 przes\u0142any do podstawowych organizacji partyjnych i odczytany na otwartych zebraniach, w kt\u00f3rych uczestniczyli r\u00f3wnie\u017c bezpartyjni.<\/span><\/p>\n

\n

Te zebrania przybiera\u0142y czasem form\u0119 zbiorowych spektakli prowadz\u0105cych do swego rodzaju katharsis. Ludzie na nich nawet p\u0142akali, \u017c\u0105dali wycofania z Polski armii ZSRR i radzieckich doradc\u00f3w oraz oddania w\u0142adzy Gomu\u0142ce, kt\u00f3ry wyszed\u0142 na wolno\u015b\u0107 w grudniu 1955 r.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

A Bierut sta\u0142 si\u0119 stalinowskim szwarccharakterem?<\/strong><\/h4>\n

– Nie do ko\u0144ca. Zacz\u0119\u0142y kr\u0105\u017cy\u0107 plotki, \u017ce zosta\u0142 zamordowany, bo sprzeciwia\u0142 si\u0119 kolektywizacji albo w\u0142\u0105czeniu Polski do ZSRR jako 17. republiki. Wystarczy\u0142o umrze\u0107 w Moskwie, by sta\u0107 si\u0119 antysowieckim bohaterem.<\/span><\/p>\n

W Poznaniu na\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 kilka czynnik\u00f3w: z\u0142a sytuacja p\u0142acowa i socjalna, niezadowolenie robotnik\u00f3w oraz “spo\u0142eczna redukcja strachu”. Czy ta mieszanka piorunuj\u0105ca musia\u0142a eksplodowa\u0107?<\/strong><\/h4>\n

– Ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 sytuacja rewolucyjna, kt\u00f3rej dodatkowo sprzyja\u0142a erozja aparatu w\u0142adzy. Jak bowiem wynika z dokument\u00f3w, informatorzy i agenci UB zacz\u0119li po prostu zrywa\u0107 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 i aparat przestawa\u0142 by\u0107 skuteczny.<\/span><\/p>\n

\"Czerwiec<\/a>Czerwiec 1956 – pozna\u0144skie powstanie przeciw w\u0142adzy PRL<\/span> MUZEUM POWSTANIA POZNA\u0143SKIEGO CZERWIEC 1956<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

J\u0105dro wybuchu spo\u0142ecznego znajdowa\u0142o si\u0119 na wydziale W3 Zak\u0142ad\u00f3w Hipolita Cegielskiego, od 1949 r. – Zak\u0142ad\u00f3w Metalowych im. J\u00f3zefa Stalina (ZiSPO). Dlaczego tam?<\/strong><\/h4>\n

– Na wydziale W3, ale te\u017c W8, pracowa\u0142a elita robotnik\u00f3w, znaczna ich cz\u0119\u015b\u0107 pami\u0119ta\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 z przedwojennych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. To nie byli wiejscy ch\u0142opcy buduj\u0105cy Now\u0105 Hut\u0119, lecz ludzie maj\u0105cy odwag\u0119 upomnie\u0107 si\u0119 o swoje. Zacz\u0119li si\u0119 burzy\u0107 na pocz\u0105tku 1956 r., a po nag\u0142o\u015bnieniu referatu Chruszczowa sytuacja na W3 si\u0119 zaogni\u0142a. Najbardziej bulwersowa\u0142o ich podwy\u017cszanie norm i niekorzystne obliczanie podatku od p\u0142ac. Zarobki opierano w du\u017cej mierze na podstawie zasad akordowych, co pozwala\u0142o dyrekcji na \u0142atwe manipulacje na niekorzy\u015b\u0107 robotnik\u00f3w. Czuli si\u0119 oni oszukiwani i zacz\u0119li organizowa\u0107 milcz\u0105ce protesty, kr\u00f3tkie strajki i niemal codzienne mas\u00f3wki.<\/span><\/p>\n

Nawi\u0105zali wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z innymi pozna\u0144skimi zak\u0142adami?<\/strong><\/h4>\n

– Stanis\u0142aw Matyja, cz\u0142onek rady zak\u0142adowej na W3 i najbardziej charyzmatyczna posta\u0107 w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w Cegielskiego, nazwa\u0142 to “robotnicz\u0105 zmow\u0105”. Ludzie z W3 poinformowali pracownik\u00f3w innych przedsi\u0119biorstw, \u017ce je\u015bli po godz. 6 us\u0142ysz\u0105 syren\u0119 z Cegielskiego, maj\u0105 wyj\u015b\u0107 na ulic\u0119.<\/span><\/p>\n

\"Czerwiec<\/a>Czerwiec 1956. ZUS na Je\u017cycach w Poznaniu<\/span> MUZEUM POZNA\u0143SKIEGO CZERWCA<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

27 czerwca nast\u0105pi\u0142a eskalacja \u017c\u0105da\u0144 p\u0142acowych na W3. Najpierw kto\u015b za\u017c\u0105da\u0142 300 z\u0142 podwy\u017cki dla wszystkich, a potem zacz\u0119\u0142y pada\u0107 coraz wy\u017csze kwoty. Z Warszawy powr\u00f3ci\u0142a delegacja, kt\u00f3rej przewodzi\u0142 Matyja.<\/strong><\/h4>\n

– Rozmawiali tam m.in. z ministrem przemys\u0142u maszynowego Romanem Fidelskim i s\u0105dzili, \u017ce wynegocjowali cz\u0119\u015bciowe spe\u0142nienie \u017c\u0105da\u0144. Tymczasem do Poznania przyjecha\u0142 te\u017c Fidelski i podczas spotkania z za\u0142og\u0105 Cegielskiego m\u00f3wi\u0142 bardzo m\u0119tnie, wi\u0119c robotnicy uznali, \u017ce wycofuje si\u0119 z obietnic. Najprawdopodobniej to wtedy zapad\u0142a decyzja o wyj\u015bciu na ulice.<\/span><\/p>\n

Wyczekiwana syrena zawy\u0142a 28 czerwca o godz. 6.30. Uruchomi\u0142 j\u0105 partyjny.<\/strong><\/h4>\n

– Tak, Bogdan Marianowski, cz\u0142onek redakcji gazetki zak\u0142adowej “Na Stalinowskiej Warcie”. Partyjni wzi\u0119li masowy udzia\u0142 w wydarzeniach pozna\u0144skich i znale\u017ali si\u0119 potem w\u015br\u00f3d aresztowanych. Co prawda w przeddzie\u0144 protestu I sekretarz Komitetu Wojew\u00f3dzkiego PZPR Leon Stasiak zarz\u0105dzi\u0142, \u017ceby aktywi\u015bci poszli rano do fabryk i przekonali robotnik\u00f3w do niewychodzenia na ulice, ale nikt ich nie pos\u0142ucha\u0142.<\/span><\/p>\n

Gdzieniegdzie dosz\u0142o do niegro\u017anych akt\u00f3w przemocy, jakiego\u015b partyjnego funkcyjnego robotnicy oblali np. olejem i wrzucili do kana\u0142u monta\u017cowego.<\/span><\/p>\n

Po syrenie ruszyli na miasto.<\/strong><\/h4>\n

– Szed\u0142 g\u0119stniej\u0105cy z ka\u017cd\u0105 minut\u0105 poch\u00f3d. Na pocz\u0105tku robotnicy wznosili wy\u0142\u0105cznie has\u0142a p\u0142acowo-ekonomiczne, do kt\u00f3rych nawi\u0105zywa\u0142y niesione transparenty: “Precz z normami”, “\u017b\u0105damy podwy\u017cek p\u0142ac” czy “Obni\u017cy\u0107 ceny”.<\/span><\/p>\n

Demonstracja by\u0142a pokojowa i milicja nie atakowa\u0142a?<\/strong><\/h4>\n

– Milicjanci w og\u00f3le nie reagowali, a demonstranci \u0142atwo zmusili ich do opuszczenia ci\u0119\u017car\u00f3wek, niekt\u00f3rych rozbroili. Z czasem zacz\u0119\u0142o dochodzi\u0107 do bratania si\u0119 z milicjantami. Wznoszono okrzyki: “Niech \u017cyje milicja!” albo “Milicja z nami!”.<\/span><\/p>\n

\"Demonstranci<\/a>Demonstranci 28 czerwca 1956 r. w centrum miasta.<\/span> Muzeum Powstania Pozna\u0144skiego – Czerwiec 1956<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Ten nieagresywny poch\u00f3d stopniowo si\u0119 radykalizowa\u0142?<\/strong><\/h4>\n

– Manifestanci zacz\u0119li demolowa\u0107 uliczne has\u0142a partyjne, przewraca\u0107 samochody, w Zak\u0142adach Naprawczych Taboru Kolejowego, do kt\u00f3rych dyrekcja nie chcia\u0142a ich wpu\u015bci\u0107, wy\u0142amali bram\u0119, a z gmachu ZUS str\u0105cili zag\u0142uszark\u0119 audycji Wolnej Europy. Jak wynika z raport\u00f3w UB, mniej wi\u0119cej po godzinie do hase\u0142 p\u0142acowych i socjalnych do\u0142\u0105czono polityczne, np.: “Chcemy wolno\u015bci!”, “Ruscy do domu!”, “Precz z bolszewikami!”. W jednym z raport\u00f3w autor napisa\u0142, \u017ce id\u0105cy w ubraniach roboczych wznosili has\u0142a p\u0142acowe, natomiast ubrani w zwyk\u0142e – polityczne. Ale nie spos\u00f3b zweryfikowa\u0107, czy jego obserwacja jest trafna. Na ubeckich zdj\u0119ciach wida\u0107 sporo m\u0142odych, ubranych po inteligencku, zapewne student\u00f3w. Zreszt\u0105 Matyja i inni przyw\u00f3dcy robotniczy potem zeszli na dalszy plan, w t\u0142umie pojawili si\u0119 nowi, samorzutni liderzy, m.in. student Tadeusz Bieniek.<\/span><\/p>\n

Pojawi\u0142a si\u0119 te\u017c symbolika religijna.<\/strong><\/h4>\n

– Ludzie \u015bpiewali “Bo\u017ce, co\u015b Polsk\u0119”, “My chcemy Boga”, \u017c\u0105dali przywr\u00f3cenia nauki religii w szko\u0142ach i uwolnienia prymasa Wyszy\u0144skiego. Gdy czo\u0142o pochodu przechodzi\u0142o obok ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Marcina, wszyscy ukl\u0119kli, bo demonstrant\u00f3w b\u0142ogos\u0142awili zakonnicy. W centrum t\u0142um zacz\u0105\u0142 gromadzi\u0107 si\u0119 na placu przed dawnym Zamkiem Cesarskim, w kt\u00f3rym mia\u0142a siedzib\u0119 Miejska Rada Narodowa, a w s\u0105siednim gmachu – Komitet Wojew\u00f3dzki (dzi\u015b jest tam Wydzia\u0142 Historyczny UAM). Mia\u0142o tam przyj\u015b\u0107 ok. 100 tys. ludzi.<\/span><\/p>\n

Trwa\u0142y Mi\u0119dzynarodowe Targi Pozna\u0144skie i robotnicy liczyli, \u017ce pomo\u017ce im obecno\u015b\u0107 obcokrajowc\u00f3w.<\/strong><\/h4>\n

– Uznali to za wyj\u0105tkow\u0105 szans\u0119 na nag\u0142o\u015bnienie protest\u00f3w i przyparcie do muru w\u0142adzy, kt\u00f3ra – jak liczyli – w obliczu cudzoziemc\u00f3w nie si\u0119gnie po przemoc.<\/span><\/p>\n

\n

Manifestanci pozdrawiali i przepuszczali samochody z zagranicznymi rejestracjami (polskie zazwyczaj zatrzymywali), a du\u017ca grupa posz\u0142a pod jeden z hoteli, gdzie mieszkali go\u015bcie Targ\u00f3w, i wznosi\u0142a okrzyki na ich cze\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Cudzoziemcy machali im z okien.<\/span><\/p>\n

Sytuacja sta\u0142a si\u0119 gro\u017ana dopiero wtedy, gdy demonstranci weszli do gmachu KW.<\/strong><\/h4>\n

– W \u015brodku niszczyli portrety komunistycznych przyw\u00f3dc\u00f3w i wyrzucali przez okna czerwone flagi. Potem zacz\u0119li oprowadza\u0107 po gmachu “wycieczki” manifestant\u00f3w, \u017ceby pokaza\u0107, jakie luksusy maj\u0105 partyjni, a stoj\u0105cy na zewn\u0105trz wypisywali na \u015bcianach: “Mieszkania do wynaj\u0119cia”. Dosz\u0142o te\u017c do niegro\u017anych akt\u00f3w przemocy, gdy robotnicy za pomoc\u0105 szturm\u00f3wek pr\u00f3bowali wygania\u0107 z budynku partyjnych, by ci do\u0142\u0105czyli do manifestacji.<\/span><\/p>\n

Ka\u017cda rewolucja ma sw\u00f3j Pa\u0142ac Zimowy i swoj\u0105 Bastyli\u0119, czyli budynek znienawidzonej w\u0142adzy, do kt\u00f3rego wkracza lud, i siedzib\u0119 aparatu represji, na kt\u00f3rym m\u015bci si\u0119 za krzywdy. W Poznaniu pa\u0142acami w\u0142adzy by\u0142y siedziby Komitetu Wojew\u00f3dzkiego i Miejskiej Rady Narodowej, a Bastyliami – wi\u0119zienie przy ul. M\u0142y\u0144skiej oraz siedziba UB przy ul. Kochanowskiego.<\/strong><\/h4>\n

– Na budynku Miejskiej Rady Narodowej manifestanci powiesili nawet bia\u0142\u0105 flag\u0119, \u017ceby pokaza\u0107 wszystkim, \u017ce zosta\u0142 zdobyty. To wa\u017cny moment, bo zradykalizowany t\u0142um, widz\u0105c, \u017ce re\u017cim rozpada si\u0119 jak domek z kart, poczu\u0142 sw\u0105 si\u0142\u0119. W MRN za\u017c\u0105dali przyjazdu delegacji z Warszawy, najlepiej z premierem J\u00f3zefem Cyrankiewiczem. I prawdopodobnie gdyby taka delegacja pojawi\u0142a si\u0119 w Poznaniu, to sytuacja zosta\u0142aby za\u0142agodzona i t\u0142um rozszed\u0142by si\u0119 do dom\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"Czerwiec<\/a>Czerwiec 1956. Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa przy Kochanowskiego w Poznaniu<\/span> MUZEUM POZNA\u0143SKIEGO CZERWCA<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Negocjacje z t\u0142umem przyw\u00f3dcy partyjni z g\u00f3ry odrzucali?<\/strong><\/h4>\n

– To przekracza\u0142o horyzonty my\u015blowe takich ludzi jak Ochab czy Cyrankiewicz. Zreszt\u0105 od samego pocz\u0105tku w\u0142adze pope\u0142nia\u0142y karygodne b\u0142\u0119dy, cho\u0107 trzeba przyzna\u0107, \u017ce mia\u0142 na to wp\u0142yw panuj\u0105cy w Polsce klimat.<\/span><\/p>\n

To znaczy?<\/strong><\/h4>\n

– Bezpieka doskonale wiedzia\u0142a od informator\u00f3w, \u017ce robotnicy wyjd\u0105 na ulic\u0119, a jednak 27 czerwca podczas narady w siedzibie UB zapad\u0142a decyzja: nie b\u0119dzie aresztowa\u0144 przyw\u00f3dc\u00f3w robotniczych, a nawet prewencyjnych zatrzyma\u0144 i przes\u0142ucha\u0144, bo to zaogni tylko atmosfer\u0119. Gdyby dzia\u0142o si\u0119 to w 1953 r., bezwzgl\u0119dnie nast\u0105pi\u0142yby aresztowania i protest zosta\u0142by st\u0142umiony w zarodku. Zreszt\u0105 najpewniej ludzie baliby si\u0119 wtedy wyj\u015b\u0107 na ulic\u0119, s\u0142yszeli przecie\u017c o krwawym st\u0142umieniu przez wojska sowieckie antykomunistycznych wyst\u0105pie\u0144 w NRD.<\/span><\/p>\n

Jednak po referacie Chruszczowa i mia\u017cd\u017c\u0105cej krytyce aparatu bezpiecze\u0144stwa lokalne w\u0142adze ba\u0142y si\u0119 dzia\u0142a\u0107 pod\u0142ug stalinowskiego wzorca, natomiast zrobi\u0142y karygodny b\u0142\u0105d: bezpieka zatrzyma\u0142a tylko jednego robotnika, Czes\u0142awa Rutkowskiego z Zak\u0142ad\u00f3w Naprawczych Taboru Kolejowego, kt\u00f3rego uzna\u0142a za prowodyra.<\/span><\/p>\n

To wystarczy\u0142o do eskalacji protestu?<\/strong><\/h4>\n

– Prawdziwa informacja o jego aresztowaniu uros\u0142a w trakcie pochodu do nieprawdziwej – o uwi\u0119zieniu ca\u0142ej delegacji Cegielskiego, kt\u00f3ra negocjowa\u0142a z ministrem w Warszawie. Plotka powtarzana przez megafony z zaanektowanego przez demonstrant\u00f3w wozu transmisyjnego Polskiego Radia b\u0142yskawicznie si\u0119 rozprzestrzeni\u0142a i t\u0142um ruszy\u0142 uwalnia\u0107 delegacj\u0119. Jak wynika z p\u00f3\u017aniejszych zezna\u0144, has\u0142o “Idziemy na M\u0142y\u0144sk\u0105” rzuci\u0142 m\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3ry przedstawi\u0142 si\u0119 jako pu\u0142kownik. Sta\u0142o si\u0119 to powodem snucia teorii spiskowych o ubeckiej prowokacji, jednak moim zdaniem nie ma na to \u017cadnych dowod\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n

W wi\u0119zieniu przy M\u0142y\u0144skiej stra\u017cnicy pr\u00f3bowali si\u0119 broni\u0107 za pomoc\u0105 strumieni wody z hydrant\u00f3w, ale byli bez szans. T\u0142um wdar\u0142 si\u0119 do \u015brodka, zdemolowa\u0142 biura, uwolni\u0142 jakich\u015b wi\u0119\u017ani\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych nie by\u0142o \u017cadnego cz\u0142onka delegacji Cegielskiego.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Manifestanci ruszyli wi\u0119c na Kochanowskiego, do siedziby UB, gdzie – trzymaj\u0105c si\u0119 symboliki rewolucji francuskiej – nast\u0105pi\u0142o rzeczywiste zdobywanie Bastyli<\/span>i.<\/p>\n

\"Robotnicy<\/a>Robotnicy pod zamkiem, 28 czerwca 1956.<\/span> Muzeum Powstania Pozna\u0144skiego – Czerwiec 1956<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Demonstranci mieli ju\u017c bro\u0144.<\/strong><\/h4>\n

– Zabrali j\u0105 milicjantom oraz z magazynu w wi\u0119zieniu przy M\u0142y\u0144skiej. Na Kochanowskiego ubecy nie bronili si\u0119 ju\u017c hydrantami, tylko otworzyli ogie\u0144 i rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 wielogodzinne obl\u0119\u017cenie ich siedziby, regularna bitwa z u\u017cyciem broni palnej. To wyj\u0105tkowe wydarzenie w powojennej historii Polski – p\u00f3\u017aniejsze \u015bledztwo wykaza\u0142o, \u017ce gmach ostrzeliwany by\u0142 z ok. 30 miejsc. W tym samym czasie grupy uzbrojonych demonstrant\u00f3w wyruszy\u0142y ci\u0119\u017car\u00f3wkami poza Pozna\u0144, by rozbraja\u0107 posterunki MO.<\/span><\/p>\n

Demonstranci zachowywali si\u0119 tak radykalnie, bo s\u0105dzili, \u017ce zamieszki wybuch\u0142y w ca\u0142ym kraju.<\/strong><\/h4>\n

– Powtarzali, \u017ce w Polsce rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 powstanie narodowe, po prostu bardzo chcieli wierzy\u0107, \u017ce nie s\u0105 sami. Natychmiast pojawi\u0142a si\u0119 symbolika narodowa i antysowiecka, a tak\u017ce pog\u0142oska o “rudej Rosjance”, kt\u00f3ra z budynku UB mia\u0142a odda\u0107 pierwsze strza\u0142y. Nie do\u015b\u0107, \u017ce Rosjanka, to jeszcze ruda, wi\u0119c wredna. Podw\u00f3jnie z\u0142y stereotyp ludowy.<\/span><\/p>\n

A sk\u0105d pod gmachem UB wzi\u0119\u0142y si\u0119 dzieci, o kt\u00f3rych mowa w relacjach?<\/strong><\/h4>\n

– Wiemy o kilkudziesi\u0119cioosobowej grupie przyprowadzonej przez nauczyciela. Znalaz\u0142y si\u0119 w rejonie walk, trzymaj\u0105c w d\u0142oniach bia\u0142o-czerwone flagi. Dowodzi to niefrasobliwo\u015bci doros\u0142ych, ale przede wszystkim ogromnych emocji – wielu uzna\u0142o, \u017ce powstanie zwyci\u0119\u017cy, wi\u0119c nale\u017cy by\u0107 w tych chwilach na ulicach niezale\u017cnie od ryzyka.<\/span><\/p>\n

Jednak 13-letni Romek Strza\u0142kowski, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 symbolem pozna\u0144skiego Czerwca, raczej nie zgin\u0105\u0142 przypadkowo?<\/strong><\/h4>\n

– Wszystko wskazuje na bestialskie morderstwo. Pod siedzib\u0105 UB ch\u0142opiec zapl\u0105ta\u0142 si\u0119 w rejon pobliskich mieszka\u0144 ubek\u00f3w, gdzie prawdopodobnie jeden z nich zastrzeli\u0142 go z zimn\u0105 krwi\u0105. To pokazuje skal\u0119 nienawi\u015bci, zreszt\u0105 po obu stronach, bo w ca\u0142ym mie\u015bcie odbywa\u0142y si\u0119 polowania na ubek\u00f3w. Jednego z nich, kaprala Zygmunta Izdebnego, t\u0142um goni\u0142 przez miasto, dopad\u0142 na Dworcu G\u0142\u00f3wnym i dos\u0142ownie rozdepta\u0142.<\/span><\/p>\n

\"Pozna\u0144ski<\/a>Pozna\u0144ski Czerwiec 1956<\/span> ARCHIWUM<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Gdy trwa\u0142o obl\u0119\u017cenie siedziby UB, do miasta dotar\u0142y czo\u0142gi ze Szko\u0142y Wojsk Pancernych spod Poznania, ale zamiast pacyfikowa\u0107 zamieszki, za\u0142ogi z\u0142o\u017cone g\u0142\u00f3wnie z elew\u00f3w poddawa\u0142y si\u0119 demonstrantom, a nawet si\u0119 z nimi brata\u0142y. Walcz\u0105cy usi\u0142owali te\u017c u\u017cy\u0107 tych czo\u0142g\u00f3w do sforsowania wej\u015bcia do gmachu UB, jednak bez powodzenia.<\/span><\/p>\n

Kilka czo\u0142g\u00f3w zosta\u0142o podpalonych butelkami z benzyn\u0105.<\/strong><\/h4>\n

– Ale raczej nie te szkolne, bo po po\u0142udniu do miasta dotar\u0142a druga fala wojska, oddzia\u0142y liniowe \u015bci\u0105gni\u0119te z r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci Polski, niekiedy prosto z poligon\u00f3w. Eskalacja wydarze\u0144 si\u0119gn\u0119\u0142a wtedy zenitu. Ludzie wierzyli, \u017ce wkraczaj\u0105cy \u017co\u0142nierze to przebrani w polskie mundury Sowieci, i w pewnym sensie mo\u017cna to uzna\u0107 za prawd\u0119, bo dowodzi\u0142 radziecki genera\u0142 Wsiewo\u0142od Stra\u017cewski. Wtedy w t\u0142umie obowi\u0105zywa\u0142a ju\u017c wy\u0142\u0105cznie retoryka powsta\u0144cza, rewolucyjna i narodowa. Pojawili si\u0119 ludzie z bia\u0142o-czerwonymi opaskami na ramionach, w przekonaniu mieszka\u0144c\u00f3w Poznania rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 b\u00f3j z naje\u017ad\u017acami. Pojedynczy uzbrojeni powsta\u0144cy, bo tak ich trzeba nazwa\u0107, ostrzeliwali wojskowych ze strych\u00f3w i dach\u00f3w budynk\u00f3w a\u017c do rana 30 czerwca. W PRL taka sytuacja nigdy wi\u0119cej ju\u017c si\u0119 nie powt\u00f3rzy\u0142a.<\/span><\/p>\n

Jak zachowywali si\u0119 \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rzy wkroczyli do miasta po po\u0142udniu?<\/strong><\/h4>\n

– Strzelali do ludzi bez skrupu\u0142\u00f3w. Dow\u00f3dcy, przede wszystkim gen. Stra\u017cewski, musieli im wyda\u0107 rozkazy brutalnego post\u0119powania.<\/span><\/p>\n

Ilu ludzi zgin\u0119\u0142o?<\/strong><\/h4>\n

– Oficjalna wersja z 1956 r. m\u00f3wi\u0142a o 55 ofiarach, ale po 1989 r. niekt\u00f3rzy historycy powi\u0119kszali ich liczb\u0119 do 74. Dzi\u015b zn\u00f3w m\u00f3wi si\u0119 o 57 lub 58, bo s\u0105 spory przy weryfikowaniu nazwisk. To bardzo du\u017co. Dla por\u00f3wnania: na Wybrze\u017cu w 1970 r., gdzie zamieszki mia\u0142y miejsce w kilku miastach i trwa\u0142y d\u0142u\u017cej, zgin\u0119\u0142o 45 os\u00f3b. A w czerwcu 1953 r. w kilku miastach NRD – ok. 50 demonstrant\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Kto wyda\u0142 rozkaz u\u017cycia si\u0142y?<\/strong><\/h4>\n

– Gdy wydarzenia przybra\u0142y dramatyczny obr\u00f3t, taka decyzja zapad\u0142a podczas obrad Biura Politycznego KC PZPR w Warszawie. Ochab i Cyrankiewicz widocznie uznali, \u017ce to kontrrewolucja, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy natychmiast st\u0142umi\u0107, bo skoro w\u0142adza zosta\u0142a zagro\u017cona w Poznaniu, to nied\u0142ugo mo\u017ce by\u0107 i w ca\u0142ym kraju.<\/span><\/p>\n

Towarzysze radzieccy pewnie te\u017c tego oczekiwali?<\/strong><\/h4>\n

– Nic nie wiemy o stanowisku Moskwy z godzin, gdy trwa\u0142y walki, ale oczywi\u015bcie Chruszczow na pewno oczekiwa\u0142 stanowczo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Represje po st\u0142umieniu zamieszek by\u0142y dotkliwe?<\/strong><\/h4>\n

– Zatrzymanych zosta\u0142o ok. 600 os\u00f3b, kt\u00f3re umieszczono w obozie filtracyjnym na lotnisku \u0141awica. Wiele zosta\u0142o dotkliwie pobitych. Po pewnym czasie oko\u0142o po\u0142owy wypuszczono, ale blisko 300 pozosta\u0142o w uwi\u0119zieniu. Topi\u0105c pozna\u0144ski protest we krwi, w\u0142adze liczy\u0142y na zastraszenie ca\u0142ego kraju, ale si\u0119 przeliczy\u0142y, bo natychmiast nast\u0105pi\u0142a ogromna reakcja spo\u0142eczna. Na murach miast pojawi\u0142o si\u0119 mn\u00f3stwo napis\u00f3w o wymowie antysowieckiej, kolportowano setki antykomunistycznych ulotek, a do gazet przychodzi\u0142y anonimowe listy o tre\u015bci antyrz\u0105dowej.<\/span><\/p>\n

\"Czerwiec<\/a>Czerwiec 1956. Wi\u0119zienie przy M\u0142y\u0144skiej w Poznaniu<\/span> MUZEUM POZNA\u0143SKIEGO CZERWCA<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

To Pozna\u0144 zdecydowa\u0142 o tym, \u017ce Ochab przekaza\u0142 w\u0142adz\u0119 Gomu\u0142ce?<\/strong><\/h4>\n

– Bez pozna\u0144skiego Czerwca prawdopodobnie nie by\u0142oby Pa\u017adziernika ’56 i nie dosz\u0142oby w Polsce do tak g\u0142\u0119bokiej destalinizacji, z pewno\u015bci\u0105 g\u0142\u0119bszej ni\u017c w innych krajach bloku. Ochab i inni cz\u0142onkowie elity mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107, jak fatalne s\u0105 nastroje spo\u0142eczne, i doszli do przekonania, \u017ce zmiany s\u0105 niezb\u0119dne. Zreszt\u0105 spodziewali si\u0119 kolejnego wybuchu, tym razem w Warszawie, o czym \u015bwiadczy postawienie w pa\u017adzierniku oddzia\u0142\u00f3w Korpusu Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego w stan gotowo\u015bci. Wed\u0142ug p\u00f3\u017aniejszej legendy mia\u0142y stawi\u0107 czo\u0142o wojskom sowieckim id\u0105cym na Warszaw\u0119, ale z dokument\u00f3w wynika, \u017ce chodzi\u0142o o spacyfikowanie ewentualnych protest\u00f3w ulicznych. Kierownictwo partyjne dysponowa\u0142o raportami UB, z kt\u00f3rych jasno wynika\u0142o, \u017ce ludzie oczekuj\u0105 powrotu Gomu\u0142ki do w\u0142adzy.<\/span><\/p>\n

Kiedy zacz\u0119li z nim rozmawia\u0107?<\/strong><\/span><\/h4>\n

– Wkr\u00f3tce po Poznaniu. Na VII Plenum KC PZPR obraduj\u0105cym na prze\u0142omie lipca i sierpnia zapad\u0142a decyzja o oddaniu Gomu\u0142ce legitymacji partyjnej i wr\u00f3ci\u0142 on do gry. Chcia\u0142y go zreszt\u0105 przej\u0105\u0107 obie zwalczaj\u0105ce si\u0119 frakcje w partii – tzw. pu\u0142awianie, czyli skrzyd\u0142o reformatorskie bliskie Ochabowi, oraz natoli\u0144czycy, zwolennicy twardszego kursu. Pojawi\u0142y si\u0119 pomys\u0142y, \u017ceby wkomponowa\u0107 go w system w\u0142adzy, ale nie oddawa\u0107 mu jej steru. Gomu\u0142ka oczywi\u015bcie na to nie poszed\u0142, wiedzia\u0142, \u017ce pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej i tak zacznie rz\u0105dzi\u0107. Ostatecznie w pa\u017adzierniku 1956 r. VIII Plenum KC PZPR przekaza\u0142o mu w\u0142adz\u0119. W inauguracyjnym przem\u00f3wieniu Gomu\u0142ka nawi\u0105za\u0142 do rozruch\u00f3w w Poznaniu i wyra\u017anie przyzna\u0142 racj\u0119 robotnikom, a nie tym, kt\u00f3rzy do nich strzelali.<\/span><\/p>\n

\n

*Prof. dr hab. Pawe\u0142 Machcewicz<\/b> – historyk, wyk\u0142ada\u0142 m.in. na Uniwersytecie Warszawskim, Uniwersytecie Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu; pracownik Instytutu Studi\u00f3w Politycznych PAN, dyrektor Muzeum II Wojny \u015awiatowej; w latach 2000-05 dyrektor Biura Edukacji Publicznej IPN; autor m.in. ksi\u0105\u017cek “Polski rok 1956”, “W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka”, wsp\u00f3\u0142autor opracowa\u0144 “Wok\u00f3\u0142 Jedwabnego” i “Zranione miasto. Pozna\u0144 w czerwcu 1956 roku”<\/i><\/span><\/p>\n

\n

Pozna\u0144 ’56. Tajemnica \u015bmierci Romka Strza\u0142kowskiego<\/strong>\"Czerwiec<\/a><\/h4>\n

Ch\u0142opiec wyszed\u0142 z domu przy ul. Ko\u015bciuszki mi\u0119dzy 8 a 9 rano, \u017ceby kupi\u0107 kilka plasterk\u00f3w szynki, i prawdopodobnie przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do pochodu robotnik\u00f3w zmierzaj\u0105cego na plac Stalina (Mickiewicza). Znalaz\u0142 si\u0119 w pobli\u017cu walk o Wojew\u00f3dzki Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego przy ul. Kochanowskiego, gdzie starcia trwa\u0142y kilka godzin i byli zabici oraz ranni. Oko\u0142o godz. 15.45 z pobliskich gara\u017cy wybieg\u0142a m\u0142oda kobieta, krzycz\u0105c: “Pomocy! Tam jest ranny ch\u0142opiec!”. Kiedy pobieg\u0142o tam kilku m\u0119\u017cczyzn i b\u0119d\u0105ce w pobli\u017cu piel\u0119gniarki, znale\u017ali ch\u0142opca w dyspozytorni siedz\u0105cego na krze\u015ble i opartego o kij od szczotki. Jedna z piel\u0119gniarek odchyli\u0142a mu koszulk\u0119, zauwa\u017cy\u0142a \u015blad po kuli i niewielk\u0105 plam\u0119 krwi. W szpitalu miejskim lekarze stwierdzili zgon. Podczas p\u00f3\u017aniejszego procesu oskar\u017conych o atak na gmach UB adwokat Micha\u0142 Grzegorzewicz twierdzi\u0142, \u017ce Romek porwa\u0142 z ziemi upuszczony sztandar narodowy, rozwin\u0105\u0142 go i wtedy zgin\u0105\u0142. To mit. Zdaniem historyk\u00f3w powo\u0142uj\u0105cych si\u0119 na relacje \u015bwiadk\u00f3w ch\u0142opak ze sztandarem mia\u0142 granatowe spodenki i bordowy sweter, a Strza\u0142kowski ubrany by\u0142 wtedy w szar\u0105 koszul\u0119.<\/span><\/p>\n

***<\/h2>\n

Wok\u00f3\u0142 tej \u015bmierci naros\u0142o mn\u00f3stwo legend i powsta\u0142o wiele hipotez, ale \u017cadna nie znalaz\u0142a ostatecznego potwierdzenia. Wed\u0142ug rodzic\u00f3w ch\u0142opca zosta\u0142 on zamordowany – w li\u015bcie do Prokuratury Generalnej ojciec powo\u0142a\u0142 si\u0119 na rzekome wypowiedzi ubek\u00f3w, kt\u00f3re kilka dni po tragedii mia\u0142a w gmachu UB us\u0142ysze\u0107 jego \u017cona Anna. Sugerowa\u0142 te\u017c, \u017ce ubecy ukryli zw\u0142oki i dopiero kiedy przesta\u0142y krwawi\u0107, umie\u015bcili w dyspozytorni. Hipotez\u0119 t\u0119 potwierdza\u0142by brak \u015blad\u00f3w krwi w miejscu znalezienia cia\u0142a. Aleksander Ziemkowski, autor wydanej w 1981 r. pracy “Pozna\u0144ski Czerwiec 1956”, twierdzi, \u017ce o godz. 11.40 Romek Strza\u0142kowski spotka\u0142 koleg\u0119, z kt\u00f3rym wszed\u0142 na teren gara\u017cy, i tam natkn\u0119li si\u0119 na funkcjonariusza UB. Kolega uciek\u0142, a Strza\u0142kowski zosta\u0142 w dyspozytorni, gdzie zgin\u0105\u0142 od strza\u0142u z pistoletu ok. godz. 12.30. Ziemkowski swe ustalenia prawdopodobnie opar\u0142 na informacjach matki ch\u0142opca, kt\u00f3ra po st\u0142umieniu protest\u00f3w posz\u0142a do gara\u017cy i rozmawia\u0142a z ich pracownikami.<\/span><\/p>\n

***<\/h2>\n

Prokuratura chcia\u0142a obci\u0105\u017cy\u0107 \u015bmierci\u0105 ch\u0142opca uczestnik\u00f3w ataku na gmach UB i oprze\u0107 si\u0119 na zeznaniu 20-letniej Teresy Szmyt, czyli kobiety, kt\u00f3ra wybieg\u0142a z krzykiem z gara\u017cy i zaalarmowa\u0142a o rannym ch\u0142opcu. Pracowa\u0142a ona w pozna\u0144skim Stomilu, dwa lata wcze\u015bniej na koloniach opiekowa\u0142a si\u0119 dzie\u0107mi funkcjonariuszy UB. Podczas walk w rejonie ul. Kochanowskiego ukry\u0142a si\u0119 w pobliskich budynkach, \u017ceby – jak t\u0142umaczy\u0142a – dotrze\u0107 do gmachu UB, gdzie by\u0142 jej narzeczony, podchor\u0105\u017cy Oficerskiej Szko\u0142y Wojsk Pancernych. Zdo\u0142a\u0142a to uczyni\u0107 i opatrzy\u0107 narzeczonego, a potem schroni\u0142a si\u0119 na terenie gara\u017cy. Szmyt kilka razy zmienia\u0142a wersj\u0119 zezna\u0144: raz twierdzi\u0142a, \u017ce spotka\u0142a Romka na terenie gara\u017cy i tam zgin\u0105\u0142, a po paru dniach – \u017ce kula dosi\u0119g\u0142a go w dyspozytorni. W\u00f3wczas przenios\u0142a go na krzes\u0142o, gdzie pr\u00f3bowa\u0142a wyczu\u0107 puls, a kiedy odkry\u0142a na plecach \u015blad po kuli, sprowadzi\u0142a pomoc. Zaprzecza\u0142a, \u017ce \u015bmiertelny strza\u0142 m\u00f3g\u0142 pa\u015b\u0107 od strony gmachu UB, cho\u0107 by\u0142o to mo\u017cliwe. Ekspert Edmund Chr\u00f3\u015bcielewski z Zak\u0142adu Medycyny S\u0105dowej w Poznaniu po ogl\u0119dzinach koszulki ch\u0142opca orzek\u0142, \u017ce jej zeznania nie s\u0105 wiarygodne.<\/span><\/p>\n

***<\/h2>\n

W styczniu 1957 r. prokuratura postawi\u0142a Szmyt zarzut sk\u0142adania fa\u0142szywych zezna\u0144, ale we wrze\u015bniu umorzy\u0142a spraw\u0119, uznaj\u0105c, \u017ce “w swoim subiektywnym przekonaniu m\u00f3wi\u0142a prawd\u0119”. Z kolei ubecy j\u0105 w\u0142a\u015bnie podejrzewali o zab\u00f3jstwo, bo w chwili zatrzymania w jednej z jej dw\u00f3ch torebek znaleziono pistolet. Podczas przes\u0142uchania mimo bicia uparcie twierdzi\u0142a, \u017ce torebk\u0119 z broni\u0105 zabra\u0142a z jednego z ubeckich mieszka\u0144, bo s\u0105dzi\u0142a, i\u017c w takich chwilach mo\u017ce si\u0119 jej przyda\u0107. Ubecy jej uwierzyli.<\/span><\/p>\n

***<\/h2>\n

W 1981 r. z Teres\u0105 Szmyt rozmawia\u0142 prawnik prof. Jan Sandorski, kt\u00f3remu powiedzia\u0142a, \u017ce potrafi\u0142a si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107 broni\u0105, ale nie chcia\u0142a wyja\u015bnia\u0107, sk\u0105d j\u0105 w\u00f3wczas wzi\u0119\u0142a. U schy\u0142ku \u017cycia Szmyt przes\u0142ucha\u0142 prokurator IPN Miros\u0142aw S\u0142aweta i w\u00f3wczas jej wersja w wielu miejscach nie zgadza\u0142a si\u0119 z wiarygodnymi zeznaniami \u015bwiadk\u00f3w. Jak wynika z ustale\u0144 S\u0142awety, Strza\u0142kowski poni\u00f3s\u0142 \u015bmier\u0107 w dyspozytorni gara\u017cowej, ale nie mo\u017cna jednoznacznie stwierdzi\u0107, czy zgin\u0105\u0142 w wyniku celowego postrza\u0142u, czy te\u017c przypadkowo. Pewnym jest, \u017ce kluczem do rozwi\u0105zania tej ponurej zagadki jest posta\u0107 Teresy S. (…) Najbardziej prawdopodobnym jest, \u017ce widzia\u0142a, jak zgin\u0105\u0142 Romek, lecz z jakich\u015b wzgl\u0119d\u00f3w nigdy nie powiedzia\u0142a prawdy – napisa\u0142. Teresa Szmyt zmar\u0142a w 2005 r. Wed\u0142ug jej syna do \u015bmierci powtarza\u0142a, \u017ce strza\u0142 do ch\u0142opca pad\u0142 od strony budynku UB.<\/span><\/p>\n

***<\/h2>\n

W wersj\u0119 o celowym zamordowaniu ch\u0142opca nie wierzy historyk dr \u0141ukasz Jastrz\u0105b, autor pracy o ofiarach Czerwca, bo nie potwierdza tego \u017cadne wiarygodne \u017ar\u00f3d\u0142o. Jednak jego zdaniem cia\u0142o rzeczywi\u015bcie mog\u0142o zosta\u0107 przeniesione. Ponadto – jak podkre\u015bla – podczas dochodzenia w 1957 r. nie przeprowadzono bada\u0144 balistycznych na terenie gara\u017cy, wi\u0119c nie mo\u017cna wykluczy\u0107, \u017ce ch\u0142opiec m\u00f3g\u0142 zgin\u0105\u0107 od rykoszetu albo zab\u0142\u0105kanej kuli.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wykolejony tramwaj i uszkodzona ci\u0119\u017car\u00f3wka na jednej z pozna\u0144skich ulic. (Fot. IPN) Pozna\u0144ski czerwiec 1956. Tylko raz w PRL powsta\u0144cy strzelali do \u017co\u0142nierzy Miros\u0142aw Maciorowski Ludzie, kt\u00f3rzy 65 lat temu wyszli na ulice Poznania, pocz\u0105tkowo \u017c\u0105dali g\u0142\u00f3wnie chleba, ale chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej zradykalizowali si\u0119, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce w ca\u0142ym kraju wybuch\u0142y zamieszki. Powtarzali, \u017ce w Polsce rozpocz\u0119\u0142o […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87398"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=87398"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87398\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":87415,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87398\/revisions\/87415"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=87398"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=87398"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=87398"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}