{"id":87596,"date":"2021-07-27T17:09:32","date_gmt":"2021-07-27T15:09:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=87596"},"modified":"2021-07-18T07:32:08","modified_gmt":"2021-07-18T05:32:08","slug":"19-09-67","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=87596","title":{"rendered":"S\u0105d nad zbrodniarzami II wojny \u015bwiatowej. Unikatowa ksi\u0105\u017cka polskich historyk\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Norymberga, 20 listopada 1945 r., pocz\u0105tek procesu cz\u0142onk\u00f3w nazistowskiej elity przed Mi\u0119dzynarodowym Trybuna\u0142em Wojskowym. Na \u0142awie oskar\u017conych w pierwszym rz\u0119dzie od lewej: Hermann G\u00f6ring, Rudolf Hess, Joachim von Ribbentrop, Wilhelm Keitel, Alfred Rosenberg i Hans Frank. W drugim rz\u0119dzie… (Fot. AP)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>S\u0105d nad zbrodniarzami II wojny \u015bwiatowej. Unikatowa ksi\u0105\u017cka polskich historyk\u00f3w<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Miros\u0142aw Maciorowski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Ksi\u0105\u017cka “Wina, kara, polityka” to dzie\u0142o unikatowe – nikt przed Andrzejem Paczkowskim i Paw\u0142em Machcewiczem nie zebra\u0142 w jednej pracy ca\u0142ej wiedzy o powojennych rozliczeniach z III Rzesz\u0105 i jej sojusznikami.<\/strong><\/span><\/h4>\n

Przyw\u00f3dca kluczowego pa\u0144stwa koalicji antyhitlerowskiej u schy\u0142ku wojny wpad\u0142 na pomys\u0142, by stworzy\u0107 list\u0119 prominentnych os\u00f3b w III Rzeszy, wy\u0142apywa\u0107 je w miar\u0119 zajmowania Niemiec przez wojska alianckie i natychmiast rozstrzeliwa\u0107. Bez s\u0105du.<\/span><\/p>\n

Kto to wymy\u015bli\u0142? Od razu przychodzi do g\u0142owy Stalin. To przecie\u017c on podczas konferencji Wielkiej Tr\u00f3jki w Teheranie (prze\u0142om listopada i grudnia 1943 r.) wzni\u00f3s\u0142 s\u0142ynny toast \u201eza sprawiedliwo\u015b\u0107 pluton\u00f3w egzekucyjnych”, zapowiadaj\u0105c rozstrzelanie 50 tys. niemieckich oficer\u00f3w wzi\u0119tych do niewoli. Gdy na te s\u0142owa oburzy\u0142 si\u0119 premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill, Stalin stwierdzi\u0142, \u017ce tylko \u017cartowa\u0142. O tym, \u017ce raczej nie \u017cartowa\u0142, najlepiej \u015bwiadczy zbrodnia katy\u0144ska<\/strong><\/span><\/a> \u2013 rozstrzelanie wiosn\u0105 1940 r. ponad 20 tys. Polak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Jak si\u0119 m\u015bci\u0107?<\/strong><\/h4>\n

To jednak nie Stalin zamierza\u0142 rozstrzela\u0107 bez s\u0105du hitlerowsk\u0105 elit\u0119, ale w\u0142a\u015bnie Churchill. Taki plan jeszcze przed Teheranem brytyjski premier przedstawi\u0142 swemu gabinetowi. Lista mia\u0142a zawiera\u0107 oko\u0142o stu nazwisk. Szokuj\u0105ce? Owszem. Ale pomys\u0142 Churchilla wcale nie by\u0142 najbardziej radykalny. Jeszcze dalej posun\u0105\u0142 si\u0119 Henry Morgenthau Jr., sekretarz skarbu w gabinecie prezydenta Stan\u00f3w Zjednoczonych Franklina Delano Roosevelta.<\/span><\/p>\n

Morgenthau w 1944 r. opracowa\u0142 plan, kt\u00f3ry przewidywa\u0142 nie tylko ca\u0142kowit\u0105 demilitaryzacj\u0119 i dezindustrializacj\u0119 Niemiec, nie tylko egzekucje czo\u0142owych przedstawicieli III Rzeszy zaraz po schwytaniu, ale tak\u017ce ustanowienie trybuna\u0142\u00f3w, przed kt\u00f3rymi stan\u0119liby wszyscy podejrzani o jakiekolwiek \u201ezbrodnie przeciw cywilizacji”, czyli motywowane narodowo\u015bci\u0105, ras\u0105, wyznaniem czy pogl\u0105dami politycznymi ofiar. Wyroki \u015bmierci mia\u0142y by\u0107 wykonywane natychmiast.<\/span><\/p>\n

Morgenthau domaga\u0142 si\u0119 aresztowania wszystkich cz\u0142onk\u00f3w NSDAP, SS, SA, Gestapo, oficer\u00f3w policji i wa\u017cnych urz\u0119dnik\u00f3w. Natomiast mieszka\u0144cy Niemiec mieli by\u0107 reedukowani poprzez prac\u0119 przymusow\u0105, a nawet deportowani do Afryki.<\/span><\/p>\n

I cho\u0107 plan Morgenthaua kojarzy si\u0119 z metodami stalinowskimi, to Roosevelt go zaakceptowa\u0142. Wi\u0119cej \u2013 podczas konferencji w Quebecu w sierpniu 1944 r. przysta\u0142 na niego tak\u017ce Churchill.<\/span><\/p>\n

P\u00f3\u017aniej jednak nast\u0105pi\u0142 zwrot \u2013 plan wyciek\u0142 do prasy i zosta\u0142 skrytykowany przez Republikan\u00f3w i \u015brodowiska wojskowe. Sekretarz wojny Henry L. Stimson i szef sztabu armii gen. George Marshall argumentowali, \u017ce krwawy odwet i zastosowanie odpowiedzialno\u015bci zbiorowej nie przynios\u0105 trwa\u0142ego pokoju, a przeciwnie \u2013 nast\u0105pi \u201epowt\u00f3rka z historii” i jak po I wojnie \u015bwiatowej dojdzie do eskalacji nastroj\u00f3w w Niemczech, a w konsekwencji, by\u0107 mo\u017ce, do nowej wojny.<\/span><\/p>\n

Ogromne znaczenie mia\u0142 te\u017c fakt, \u017ce nadal toczy\u0142a si\u0119 wojna. Wyciek planu Morgenthaua wykorzysta\u0142a goebbelsowska propaganda. \u201eZobaczcie, co was czeka w razie kl\u0119ski” \u2013 ostrzega\u0142a niemieckich \u017co\u0142nierzy. Mia\u0142o to dzia\u0142a\u0107 na nich mobilizuj\u0105co. Zapowied\u017a krwawej rozprawy z Niemcami<\/a> sprawi\u0142a te\u017c, \u017ce w niebezpiecze\u0144stwie znale\u017ali si\u0119 alianccy je\u0144cy w niemieckich obozach.<\/span><\/p>\n

W efekcie Roosevelt wycofa\u0142 poparcie dla planu Morgenthaua i zacz\u0105\u0142 sk\u0142ania\u0107 si\u0119 ku pomys\u0142owi postawienia zbrodniarzy i nazistowskiej elity przed mi\u0119dzynarodowym trybuna\u0142em.<\/span><\/p>\n

D\u0142ugo jednak nie by\u0142o pewne, czy do takich proces\u00f3w w og\u00f3le dojdzie. Wcze\u015bniej zbrodniarzy wojennych s\u0105dzono sporadycznie i na niewielk\u0105 skal\u0119, a politycy zwykle ca\u0142kowicie unikali odpowiedzialno\u015bci. Pr\u00f3by os\u0105dzenia sprawc\u00f3w zbrodni z czas\u00f3w I wojny sko\u0144czy\u0142y si\u0119 fiaskiem. A je\u015bli nawet kogo\u015b uda\u0142o si\u0119 os\u0105dzi\u0107, to wyroki by\u0142y symboliczne, a procesy przypomina\u0142y fars\u0119.<\/span><\/p>\n

Wreszcie wiemy, z kim walczymy<\/strong><\/h4>\n

Na Zachodzie nie brakowa\u0142o polityk\u00f3w i dziennikarzy, kt\u00f3rzy uwa\u017cali, \u017ce Niemc\u00f3w nale\u017cy potraktowa\u0107 \u0142agodnie. Ich liczba mala\u0142a jednak raptownie w miar\u0119 wkraczania wojsk sprzymierzonych na teren Niemiec i Armii Czerwonej na okupowane tereny na wschodzie. Dociera\u0142y stamt\u0105d bowiem straszliwe wie\u015bci o pope\u0142nionych zbrodniach. Na Zachodzie pokazano m.in. wstrz\u0105saj\u0105cy film nakr\u0119cony przez radzieck\u0105 ekip\u0119 w obozie koncentracyjnym na Majdanku, a p\u00f3\u017aniej kolejny \u2013 z Auschwitz. Je\u015bli nawet kto\u015b podchodzi\u0142 do tych informacji sceptycznie, uwa\u017caj\u0105c je za wytw\u00f3r sowieckiej propagandy, to w\u0105tpliwo\u015bci straci\u0142, gdy Amerykanie i Brytyjczycy wyzwalali kolejne obozy na terenie Niemiec. Po tym, co \u017co\u0142nierze zastali m.in. w Dachau czy Bergen-Belsen, dow\u00f3dca wojsk alianckich w Europie gen. Dwight Eisenhower stwierdzi\u0142: \u201eTeraz przynajmniej wiemy, jaki sens ma ta wojna i przeciwko komu walczymy”.<\/span><\/p>\n

Do proces\u00f3w w Norymberdze by\u0142o jeszcze daleko, ale konieczno\u015b\u0107 os\u0105dzenia zbrodni sta\u0142a si\u0119 ju\u017c dla wszystkich oczywista. Decyzja zapad\u0142a, ale powodowa\u0142a wiele komplikacji natury prawnej i politycznej. Przecie\u017c nikt wcze\u015bniej po wygranej wojnie nie s\u0105dzi\u0142 przyw\u00f3dc\u00f3w pokonanego pa\u0144stwa oraz jego elit urz\u0119dniczo-wojskowych, i to na jego terytorium. Trzeba by\u0142o pokona\u0107 jeszcze wiele przeszk\u00f3d i rozstrzygn\u0105\u0107 mn\u00f3stwo spor\u00f3w, zanim 20 listopada 1945 r. przed Mi\u0119dzynarodowym Trybuna\u0142em Wojskowym stan\u0119li pozostali przy \u017cyciu przyw\u00f3dcy III Rzeszy. A potem w 12 osobnych procesach os\u0105dzono sprawc\u00f3w najr\u00f3\u017cniejszych zbrodni.<\/span><\/p>\n

Nie tylko Norymberga<\/strong><\/h4>\n

Norymberga to niew\u0105tpliwie symbol powojennych rozlicze\u0144, a tak\u017ce punkt zwrotny w dziejach s\u0105dzenia zbrodni wojennych i ludob\u00f3jstwa (wp\u0142ynie na utworzenie Mi\u0119dzynarodowego Trybuna\u0142u Karnego w Hadze), tak\u017ce Holocaustu, cho\u0107 Mi\u0119dzynarodowemu Trybuna\u0142owi Wojskowemu ten termin nie by\u0142 jeszcze znany \u2013 nikt tu\u017c po wojnie nie mia\u0142 poj\u0119cia, \u017ce Niemcy stworzyli system mordowania \u017byd\u00f3w na przemys\u0142ow\u0105 skal\u0119.<\/span><\/p>\n

Profesorowie Andrzej Paczkowski i Pawe\u0142 Machcewicz, jedni z najwybitniejszych polskich historyk\u00f3w dziej\u00f3w najnowszych, drobiazgowo opisuj\u0105 drog\u0119 do Norymbergi, przebieg proces\u00f3w oraz ich konsekwencje prawne, polityczne i spo\u0142eczne. Praca badaczy Polskiej Akademii Nauk nie ogranicza si\u0119 jednak tylko do najbardziej spektakularnych wydarze\u0144 \u2013 proces\u00f3w norymberskich czy rozliczenia japo\u0144skich zbrodniarzy przez Mi\u0119dzynarodowy Trybuna\u0142 Wojskowy dla Dalekiego Wschodu obraduj\u0105cy w Tokio. Autorzy uznaj\u0105 donios\u0142o\u015b\u0107 tych proces\u00f3w, kt\u00f3re os\u0105dzi\u0142y oba systemy polityczne i zbrodnicze ideologie. Stanowi\u0142y one jednak tylko fragment wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Ich ksi\u0105\u017ck\u0119 mo\u017cna nazwa\u0107 unikatow\u0105 na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105 w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce om\u00f3wili w niej powojenne rozliczenia ca\u0142o\u015bciowo \u2013 w ca\u0142ej Europie i poza ni\u0105. Po wojnie oczywi\u015bcie powsta\u0142o mn\u00f3stwo opracowa\u0144 na ten temat, ale najcz\u0119\u015bciej traktowa\u0142y o jakim\u015b jego wycinku, np. w\u0142a\u015bnie o Norymberdze albo s\u0105dzeniu zbrodni w jednym lub kilku krajach. Nikt przed Paczkowskim i Machcewiczem nie zebra\u0142 w jednej ksi\u0105\u017cce i nie przedstawi\u0142 w syntetyczny spos\u00f3b ca\u0142ej wiedzy na ten temat.<\/span><\/p>\n

Opr\u00f3cz rozliczania zbrodni wojennych i ludob\u00f3jstwa autorzy szeroko omawiaj\u0105 tak\u017ce rozpraw\u0119 z kolaborantami \u2013 wsp\u00f3\u0142praca z Niemcami kwit\u0142a bowiem w wielu krajach i podejmowana by\u0142a na r\u00f3\u017cnych poziomach. Francja<\/a> s\u0105dzi\u0142a przyw\u00f3dc\u00f3w Pa\u0144stwa Francuskiego (Vichy), Norwegia kamaryl\u0119 premiera Vidkuna Quislinga, Czesi kolaborant\u00f3w z Protektoratu Czech i Moraw, Holendrzy nazist\u00f3w Antona Musserta, a Belgowie reksist\u00f3w (od Christus Rex, nazwy walo\u0144skiego ugrupowania faszystowskiego) L\u00e9ona Degrelle\u2019a.<\/span><\/p>\n

Autorzy zaj\u0119li si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kwesti\u0105 os\u0105dzenia sojusznik\u00f3w Hitlera, jak premier Rumunii gen. Ion Antonescu, premier Bu\u0142garii Bogdan Fi\u0142ow, prezydent S\u0142owacji ksi\u0105dz Jozef Tiso czy lider w\u0119gierskich strza\u0142okrzy\u017cowc\u00f3w Ferenc Sz\u00e1lasi.<\/span><\/p>\n

Paczkowski i Machcewicz opisali powojenne losy cz\u0142onk\u00f3w kolaboracyjnych formacji wojskowych: oddzia\u0142\u00f3w Waffen SS, w kt\u00f3rych s\u0142u\u017cyli przedstawiciele kilku nacji, oraz w\u0142asowc\u00f3w, czyli Rosjan z Rosyjskiej Armii Wyzwole\u0144czej (ROA \u2013 Russkaja Oswoboditielnaja Narodnaja Armija) dowodzonej przez by\u0142ego sowieckiego genera\u0142a Andrieja W\u0142asowa.<\/span><\/p>\n

Szeroko om\u00f3wione zosta\u0142y rozliczenia z volksdeutschami, kt\u00f3rych nie brakowa\u0142o w Polsce i innych krajach, a tak\u017ce z lud\u017ami, kt\u00f3rzy wsp\u00f3\u0142pracowali z Niemcami na terenach okupowanych, np. w zachodnich republikach ZSRR.<\/span><\/p>\n

Historycy dok\u0142adnie opisali proces denazyfikacji, czyli weryfikacji niemieckich obywateli, kt\u00f3ra mia\u0142a wyeliminowa\u0107 z \u017cycia publicznego najgorliwszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w zbrodniczego re\u017cimu. Zrelacjonowali te\u017c proces wysiedlania Niemc\u00f3w z Sudet\u00f3w oraz \u015al\u0105ska, Pomorza i Prus Wschodnich, kt\u00f3re po wojnie znalaz\u0142y si\u0119 w granicach Polski.<\/span><\/p>\n

Sprawiedliwo\u015b\u0107 i polityka<\/strong><\/h4>\n

Trzeci \u2013 po \u201ewinie” i \u201ekarze” \u2013 cz\u0142on tytu\u0142u ksi\u0105\u017cki to \u201epolityka”. I rzeczywi\u015bcie by\u0142a ona obecna na ka\u017cdym etapie powojennych rozlicze\u0144. Wyroki wydane w Norymberdze ca\u0142e lata traktowano jako akt sprawiedliwo\u015bci dziejowej, wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nie brak jednak historyk\u00f3w czy politolog\u00f3w, kt\u00f3rzy patrz\u0105 na nie krytycznie i oceniaj\u0105 jako typow\u0105 \u201esprawiedliwo\u015b\u0107 zwyci\u0119zc\u00f3w”. Twierdz\u0105, \u017ce procesy nie by\u0142y rzetelne, oskar\u017ceni mieli ograniczone mo\u017cliwo\u015bci obrony, a wysoko\u015b\u0107 kar sta\u0142a si\u0119 przedmiotem zakulisowych uzgodnie\u0144 polityk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Zastrze\u017cenia mieli te\u017c prawnicy. Jednym z zarzut\u00f3w postawionych cz\u0142onkom elity III Rzeszy s\u0105dzonym w Norymberdze by\u0142a \u201ezmowa w celu wywo\u0142ania wojny napastniczej”. Taki paragraf przed wojn\u0105 istnia\u0142 wprawdzie w prawie anglosaskim, ale nie w mi\u0119dzynarodowym. Mimo to \u201ezmow\u0119” zastosowano do os\u0105dzenia nazistowskiej wierchuszki.<\/span><\/p>\n

Z powod\u00f3w politycznych w Norymberdze pomini\u0119to wydarzenia sprzed czerwca 1941 r., czyli sprzed niemieckiej napa\u015bci na Zwi\u0105zek Radziecki. Nie rozpatrywano wi\u0119c w og\u00f3le, czy pakt Ribbentrop-Mo\u0142otow by\u0142 \u201ezmow\u0105 w celu wywo\u0142anie wojny napastniczej”, nie by\u0142o te\u017c mowy o rozliczeniu sowieckich represji na polskich Kresach czy zbrodni katy\u0144skiej.<\/span><\/p>\n

O wielkim powojennym sukcesie mog\u0105 m\u00f3wi\u0107 politycy austriaccy, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 wm\u00f3wi\u0107 \u015bwiatu, \u017ce Austria by\u0142a pierwsz\u0105 ofiar\u0105 Hitlera. Wed\u0142ug nich kraj ten zosta\u0142 przez III Rzesz\u0119 wch\u0142oni\u0119ty wbrew wi\u0119kszo\u015bci jego obywateli. I cho\u0107 pochodzi\u0142y z niego setki zbrodniarzy (w tym wielu wykonawc\u00f3w Holocaustu, m.in. Adolf Eichmann czy Odilo Globocnik), a po anszlusie na ulicach Wiednia Hitlera wita\u0142y rozentuzjazmowane t\u0142umy, to politycy austriaccy twierdzili, \u017ce kraj zosta\u0142 wr\u0119cz zniewolony. W kolejnych austriackich rz\u0105dach roi\u0142o si\u0119 od by\u0142ych nazist\u00f3w, a gdy w 1962 r. \u015awiatowy Kongres \u017byd\u00f3w upomnia\u0142 si\u0119 o odszkodowania dla ocala\u0142ych z Holocaustu, kanclerz Austrii Julius Raab odrzuci\u0142 te \u017c\u0105dania, bezczelnie twierdz\u0105c, \u017ce Austriacy s\u0105 przecie\u017c w takiej samej sytuacji co \u017bydzi \u2013 \u201ejedni i drudzy byli ofiarami nazizmu”.<\/span><\/p>\n

Polityka po\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 cieniem tak\u017ce na rozliczeniach w Grecji. Podczas wojny najsilniejsz\u0105 antyniemieck\u0105 partyzantk\u0119 utworzyli tam komuni\u015bci z Frontu Wyzwolenia Narodowego (ELAS). Ich przeciwnikami by\u0142y m.in. kolaboruj\u0105ce z Niemcami Bataliony Bezpiecze\u0144stwa. Po wojnie Grecja znalaz\u0142a si\u0119 w brytyjskiej strefie wp\u0142yw\u00f3w, wi\u0119c Stalin bezpo\u015brednio nie ingerowa\u0142 w wydarzenia w tym kraju. Wspiera\u0142 jednak komunistyczn\u0105 partyzantk\u0119, kt\u00f3ra podj\u0119\u0142a zbrojn\u0105 walk\u0119 o w\u0142adz\u0119. Wojn\u0119 domow\u0105 komuni\u015bci przegrali, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich wyemigrowa\u0142a do pa\u0144stw bloku wschodniego. Natomiast kolaboranci z Batalion\u00f3w Bezpiecze\u0144stwa nie tylko unikn\u0119li odpowiedzialno\u015bci, ale te\u017c w znacznym stopniu zasilili powojenn\u0105 armi\u0119, policj\u0119 i administracj\u0119.<\/span><\/p>\n

Darowano reszty kar\u2026<\/strong><\/h4>\n

Pawe\u0142 Machcewicz i Andrzej Paczkowski detalicznie opisuj\u0105 przebieg powojennych rozlicze\u0144 we wszystkich krajach europejskich \u2013 od Zwi\u0105zku Radzieckiego po Wielk\u0105 Brytani\u0119.<\/span><\/p>\n

\n

To bardzo r\u00f3\u017cne opowie\u015bci, cho\u0107 maj\u0105 punkty wsp\u00f3lne. Wsz\u0119dzie (tak\u017ce w Polsce) najsurowsze rozliczenia nast\u0105pi\u0142y tu\u017c po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Zapada\u0142y wtedy wyroki \u015bmierci, kary do\u017cywocia i wieloletniego wi\u0119zienia. Je\u015bli jednak komu\u015b uda\u0142o si\u0119 przeczeka\u0107 i w tych pierwszych latach unikn\u0105\u0107 odpowiedzialno\u015bci, zwykle wraca\u0142 do w miar\u0119 normalnego \u017cycia.<\/span><\/p>\n

Tak\u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 niemieckich zbrodniarzy, skazanych nawet na d\u0142ugie wyroki, w ca\u0142o\u015bci ich nie odsiedzia\u0142a. Ju\u017c na pocz\u0105tku lat 50. og\u0142aszano amnestie. Wiele kar skr\u00f3cono, mn\u00f3stwo zbrodniarzy znalaz\u0142o si\u0119 na wolno\u015bci zaledwie po kilku latach w wi\u0119zieniu. Odej\u015bcie od rozlicze\u0144 i wyparcie z\u0142ej przesz\u0142o\u015bci ze \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej nast\u0119powa\u0142o szybko. W\u015br\u00f3d polityk\u00f3w rz\u0105dz\u0105cej w RFN chadecji skupionych wok\u00f3\u0142 kanclerza Konrada Adenauera przewa\u017cy\u0142 pogl\u0105d, \u017ce dla dobra kraju i spo\u0142ecze\u0144stwa nale\u017cy w\u0142\u0105czy\u0107 dawnych nazist\u00f3w w odbudow\u0119 pa\u0144stwa. W administracji, s\u0142u\u017cbach, ministerstwach, s\u0105dach i prokuraturze zaroi\u0142o si\u0119 od dawnych cz\u0142onk\u00f3w NSDAP. Niedawni oficerowie Wehrmachtu tworzyli Bundeswehr\u0119. W 1950 r. Bundestag uchwali\u0142 koniec denazyfikacji, a kanclerz Adenauer publicznie zrehabilitowa\u0142 Wehrmacht. Stwierdzi\u0142 (wbrew faktom), \u017ce tylko margines \u017co\u0142nierzy dopu\u015bci\u0142 si\u0119 zbrodni.<\/span><\/p>\n

Rozgrzeszy\u0142 nawet Waffen-SS, oceniaj\u0105c, \u017ce jego cz\u0142onkowie byli \u201elud\u017ami przyzwoitymi” i \u201etakimi samymi \u017co\u0142nierzami jak wszyscy inni”.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Paradoks polega na tym \u2013 pisz\u0105 Paczkowski i Machcewicz \u2013 \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne demokratyczne Niemcy to w du\u017cej mierze dzie\u0142o dawnych nazist\u00f3w, \u015bwiadomie w\u0142\u0105czonych w proces ich budowy.<\/span><\/p>\n

Rozliczenia w zachodnich Niemczech powr\u00f3ci\u0142y z now\u0105 moc\u0105 w latach 60. Sta\u0142o si\u0119 tak m.in. za spraw\u0105 dzia\u0142alno\u015bci bezkompromisowego prokuratora generalnego Hesji Fritza Bauera, kt\u00f3ry w 1963 r. doprowadzi\u0142 do tzw. drugiego procesu o\u015bwi\u0119cimskiego we Frankfurcie nad Menem. S\u0105dzono w nim cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi KL Auschwitz. Ogromne znaczenie odegra\u0142 te\u017c jerozolimski proces Adolfa Eichmanna, podczas kt\u00f3rego \u015bwiat uzmys\u0142owi\u0142 sobie, \u017ce Holocaust by\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 zbrodni\u0105 w historii ludzko\u015bci. Niew\u0105tpliwe zas\u0142ugi dla rozlicze\u0144 ma te\u017c utworzona w 1958 r. w Ludwigsburgu Centrala Badania Zbrodni Narodowosocjalistycznych. Prawdopodobnie jednak nie by\u0142oby tych p\u00f3\u017aniejszych rozlicze\u0144, gdyby nie presja pokolenia, kt\u00f3re w doros\u0142o\u015b\u0107 wchodzi\u0142o w latach 60. Przesz\u0142o\u015b\u0107 rodzic\u00f3w ocenia\u0142o krytycznie i zamierza\u0142o ich z niej rozliczy\u0107.<\/span><\/p>\n

S\u0105dzenie zbrodniarzy wojennych w Niemczech wci\u0105\u017c trwa. Co jaki\u015b czas media donosz\u0105 o skazaniu kolejnego starca. Te procesy nie budz\u0105 ju\u017c jednak emocji, traktowane s\u0105 raczej jako oczywisto\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Szubienice w plenerze<\/strong><\/h4>\n

W\u015br\u00f3d opisanych w ksi\u0105\u017cce pa\u0144stw jest oczywi\u015bcie Polska. Jak przebieg\u0142y rozliczenia w kraju, kt\u00f3ry zosta\u0142 poddany dw\u00f3m brutalnym okupacjom i gdzie rozegra\u0142 si\u0119 Holocaust?<\/span><\/p>\n

O os\u0105dzeniu sowieckich zbrodni na Kresach oczywi\u015bcie nie by\u0142o mowy. Natomiast ju\u017c w sierpniu 1944 r. PKWN wyda\u0142 dekret \u201eo wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zab\u00f3jstw i zn\u0119cania si\u0119 nad ludno\u015bci\u0105 cywiln\u0105 i je\u0144cami oraz dla zdrajc\u00f3w Narodu Polskiego”, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105 do os\u0105dzenia niemieckich zbrodniarzy, kolaborant\u00f3w i volksdeutsch\u00f3w. Dokonano te\u017c weryfikacji przedstawicieli zawod\u00f3w zaufania publicznego, prawnik\u00f3w, dziennikarzy czy artyst\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Do jednego z pierwszych proces\u00f3w na podstawie \u201esierpni\u00f3wki”, jak potocznie nazywano dekret, dosz\u0142o na prze\u0142omie listopada i grudnia 1944 r. Przed Specjalnym S\u0105dem Karnym w Lublinie stan\u0119\u0142o sze\u015bciu cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi obozu koncentracyjnego na Majdanku. Gdy p\u0119dzono ich ulicami na sal\u0119 rozpraw, wojsko musia\u0142o strzela\u0107 w powietrze, by nie zostali zlinczowani. Po kilkudniowym procesie zostali skazani na \u015bmier\u0107 i dzie\u0144 po og\u0142oszeniu wyroku publicznie powieszeni.<\/span><\/p>\n

W lipcu 1946 r., r\u00f3wnie\u017c publicznie, powieszono w Gda\u0144sku 11 cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi KL Stutthof, a w Poznaniu gauleitera Kraju Warty Arthura Greisera. By\u0142y to spektakularne wydarzenia z udzia\u0142em wielotysi\u0119cznych t\u0142um\u00f3w. Jednak po egzekucji Greisera w\u0142adze zdecydowa\u0142y, \u017ce wyroki \u015bmierci nie b\u0119d\u0105 ju\u017c wykonywane publicznie.<\/span><\/p>\n

Na szubienicy sko\u0144czy\u0142o \u017cycie 21 cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi KL Auschwitz, gubernator dystryktu warszawskiego Ludwig Fischer wraz z najbli\u017cszymi wsp\u00f3\u0142pracownikami, szef rz\u0105du Generalnego Gubernatorstwa Josef B\u00fchler i komendanci oboz\u00f3w koncentracyjnych w Auschwitz i P\u0142aszowie \u2013 Rudolf Hess i Amon G\u00f6th<\/a><\/strong><\/span>.<\/span><\/p>\n

 Bohaterowie i zbrodniarze<\/strong><\/h4>\n

Jak wygl\u0105da\u0142y ich procesy? Czy by\u0142y zgodne z normami prawa? Zanim odpowiemy na to pytanie, przywo\u0142ajmy dwa epizody z Francji i W\u0142och, gdzie w pierwszych powojennych miesi\u0105cach dosz\u0142o do krwawych samos\u0105d\u00f3w na masow\u0105 skal\u0119, a tak\u017ce do brutalnych eksces\u00f3w podczas rozpraw s\u0105dowych.<\/span><\/p>\n

We wrze\u015bniu 1944 r. przed s\u0105dem stan\u0105\u0142 szef rzymskiej policji Pietro Caruso wsp\u00f3\u0142odpowiedzialny m.in. za masakr\u0119 w Grotach Ardeaty\u0144skich, gdzie Niemcy rozstrzelali ponad 300 W\u0142och\u00f3w i \u017byd\u00f3w. Podczas procesu jako pierwszy mia\u0142 zeznawa\u0107 dyrektor rzymskiego wi\u0119zienia Donato Carretta. Gdy pojawi\u0142 si\u0119 na sali, publiczno\u015b\u0107 prawdopodobnie wzi\u0119\u0142a go za Carusa i przy biernej postawie karabinier\u00f3w wywlok\u0142a z budynku, pobi\u0142a i rzuci\u0142a na tory pod nadje\u017cd\u017caj\u0105cy tramwaj. Gdy jednak motorniczemu uda\u0142o si\u0119 zahamowa\u0107, t\u0142um wrzuci\u0142 Carrett\u0119 do Tybru. A kiedy wyp\u0142yn\u0105\u0142 i wci\u0105\u017c dawa\u0142 oznaki \u017cycia, zosta\u0142 utopiony za pomoc\u0105 wiose\u0142.<\/span><\/p>\n

Z kolei w Pary\u017cu przed s\u0105dem stan\u0105\u0142 by\u0142y premier kolaboracyjnego rz\u0105du Vichy Pierre Laval, niew\u0105tpliwie wsp\u00f3\u0142odpowiedzialny za zbrodnie we Francji. Na \u015bmier\u0107 zosta\u0142 skazany po zaledwie kilkudniowym procesie b\u0119d\u0105cym fars\u0105 z wymiaru sprawiedliwo\u015bci \u2013 oskar\u017cony zosta\u0142 praktycznie pozbawiony mo\u017cliwo\u015bci przygotowania obrony. Tu\u017c przed egzekucj\u0105 Laval za\u017cy\u0142 w celi trucizn\u0119. Lekarze reanimowali go, wyp\u0142ukali mu \u017co\u0142\u0105dek i ledwo trzymaj\u0105cego si\u0119 na nogach stra\u017cnicy przytroczyli do s\u0142upa, by go rozstrzela\u0107.<\/span><\/p>\n

Natomiast w Polsce podczas relacjonowanych przez media i obserwowanych przez zagranicznych prawnik\u00f3w proces\u00f3w niemieckich zbrodniarzy przed Najwy\u017cszym Trybuna\u0142em Narodowym standard\u00f3w przestrzegano starannie. W procesie za\u0142ogi KL Auschwitz przes\u0142uchano a\u017c 200 \u015bwiadk\u00f3w. \u201eZasady pa\u0144stwa prawa \u2013 pisz\u0105 Paczkowski i Machcewicz \u2013 cz\u0119stokro\u0107 respektowano \u015bci\u015blej ni\u017c w analogicznych procesach na Zachodzie, np. w Holandii”.<\/span><\/p>\n

Komuni\u015bci wykorzystali jednak \u201esierpni\u00f3wk\u0119” do walki z przeciwnikami politycznymi. Od 1948 r. dekret sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105 do oskar\u017ce\u0144 wobec \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej i dzia\u0142aczy Delegatury Rz\u0105du na Kraj, kt\u00f3rym fa\u0142szywie zarzucono wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Niemcami. Na mocy dekretu sierpniowego po sfingowanych procesach skazano co najmniej 300 przedstawicieli Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. Najbardziej tragiczne przypadki to kary \u015bmierci dla dow\u00f3dcy Kedywu gen. Augusta Fieldorfa \u201eNila”, cichociemnego Boles\u0142awa Kontryma \u201e\u017bmudzina” czy szefa Biura Informacji i Propagandy AK Kazimierza Moczarskiego, na kt\u00f3rym wyroku na szcz\u0119\u015bcie nie wykonano.<\/span><\/p>\n

Konkluzja jest smutna, cho\u0107 od lat znana i niezaskakuj\u0105ca: komuni\u015bci lepiej traktowali hitlerowskich zbrodniarzy ni\u017c polskich bohater\u00f3w.<\/span><\/p>\n

“Wina, kara, polityka. Rozliczenia ze zbrodniami II wojny \u015bwiatowej”, Pawe\u0142 Machcewicz, Andrzej Paczkowski, Znak Horyzont, Instytut Studi\u00f3w Politycznych PAN<\/h4>\n

\"'Wina,‘Wina, kara, polityka. Rozliczenia ze zbrodniami II wojny \u015bwiatowej’, Pawe\u0142 Machcewicz, Andrzej Paczkowski, Znak Horyzont, Instytut Studi\u00f3w Politycznych PAN<\/span> Fot. materia\u0142y wydawnictwa<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Norymberga, 20 listopada 1945 r., pocz\u0105tek procesu cz\u0142onk\u00f3w nazistowskiej elity przed Mi\u0119dzynarodowym Trybuna\u0142em Wojskowym. Na \u0142awie oskar\u017conych w pierwszym rz\u0119dzie od lewej: Hermann G\u00f6ring, Rudolf Hess, Joachim von Ribbentrop, Wilhelm Keitel, Alfred Rosenberg i Hans Frank. W drugim rz\u0119dzie… (Fot. AP) S\u0105d nad zbrodniarzami II wojny \u015bwiatowej. Unikatowa ksi\u0105\u017cka polskich historyk\u00f3w Miros\u0142aw Maciorowski Ksi\u0105\u017cka “Wina, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87596"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=87596"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87596\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":87837,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87596\/revisions\/87837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=87596"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=87596"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=87596"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}