{"id":87768,"date":"2021-07-16T17:09:32","date_gmt":"2021-07-16T15:09:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=87768"},"modified":"2021-07-16T06:15:11","modified_gmt":"2021-07-16T04:15:11","slug":"25-09-60","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=87768","title":{"rendered":"Krzy\u017cak, czyli hitlerowiec. Bitwa pod Grunwaldem by\u0142a \u017celaznym punktem antyniemieckiej propagandy PRL"},"content":{"rendered":"

W Zlocie Grunwaldzkim, zorganizowanym 16-17 lipca 1960 r. w miejscu bitwy z Krzy\u017cakami, wed\u0142ug oficjalnych danych uczestniczy\u0142o 200 tys. ludzi (Fot. Stanis\u0142aw D\u0105browiecki\/PAP)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Krzy\u017cak, czyli hitlerowiec. Bitwa pod Grunwaldem by\u0142a \u017celaznym punktem antyniemieckiej propagandy PRL<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Krzysztof Tarka<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Na plakacie propagandowym z 1945 r. obok dw\u00f3ch czarnych wron s\u0105 dwa he\u0142my: krzy\u017cacki i hitlerowski. A tak\u017ce has\u0142a: “Grunwald 1410”, “Berlin 1945”.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Zwyci\u0119stwo nad zakonem krzy\u017cackim pod Grunwaldem 15 lipca 1410 r. to jedno z najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 w historii Polski i istotny element naszej narodowej to\u017csamo\u015bci. Do ukszta\u0142towania grunwaldzkiej tradycji w najwi\u0119kszym stopniu przyczyni\u0142y si\u0119: \u015bredniowieczny dziejopis Jan D\u0142ugosz, obraz Jana Matejki “Bitwa pod Grunwaldem” (1878) oraz powie\u015b\u0107 Henryka Sienkiewicza “Krzy\u017cacy” (1900). A po II wojnie \u015bwiatowej polityka historyczna w\u0142adz PRL.<\/span><\/p>\n

Nagie miecze na orderze<\/strong><\/h4>\n

Komuni\u015bci po Grunwald si\u0119gn\u0119li ju\u017c w czasie wojny.<\/span><\/p>\n

\n

Wykorzystali go jako symbol “odwiecznych” zmaga\u0144 z Niemcami oraz jedno\u015bci S\u0142owian i tryumfu \u015bwiata s\u0142owia\u0144skiego nad germa\u0144skim.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Pami\u0119\u0107 o bitwie sta\u0142a si\u0119 narz\u0119dziem propagandy historycznej i politycznej agitacji, a tak\u017ce uwiarygodnienia si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/span><\/p>\n

Grunwald komuni\u015bci wykorzystywali w r\u00f3\u017cnych kontekstach i aran\u017cacjach. Braterstwo broni z Armi\u0105 Czerwon\u0105, przedstawian\u0105 jako naturalny sojusznik i sprzymierzeniec Polski, symbolizowa\u0107 mia\u0142y trzy pu\u0142ki smole\u0144skie uczestnicz\u0105ce w boju z Krzy\u017cakami. \u017bo\u0142nierze dywizji ko\u015bciuszkowskiej, utworzonej w 1943 r. w Zwi\u0105zku Sowieckim, sk\u0142adali przysi\u0119g\u0119 15 lipca w rocznic\u0119 bitwy, a uroczysto\u015b\u0107 rozpocz\u0119\u0142a msza polowa, po kt\u00f3rej ch\u00f3r wojskowy od\u015bpiewa\u0142 pie\u015b\u0144 rycerstwa polskiego \u2013 “Bogurodzic\u0119”.<\/span><\/p>\n

Jednym z najwy\u017cszych odznacze\u0144 wojskowych w PRL by\u0142 Order Krzy\u017ca Grunwaldu ustanowiony w ko\u0144cu 1943 r. Jego dope\u0142nieniem by\u0142a Odznaka Grunwaldzka wr\u0119czana uczestnikom walk z Niemcami. Order i odznak\u0119 \u0142\u0105czy\u0142a symbolika \u2013 dwa nagie miecze, kt\u00f3re przed bitw\u0105 heroldowie wielkiego mistrza Urlicha von Jungingena wr\u0119czyli kr\u00f3lowi polskiemu W\u0142adys\u0142awowi Jagielle i wielkiemu ksi\u0119ciu litewskiemu Witoldowi. Po bitwie miecze sta\u0142y si\u0119 symbolem zwyci\u0119stwa nad Krzy\u017cakami i zyska\u0142y znaczenie insygni\u00f3w kr\u00f3lewskich. W po\u0142owie lat 70. wizerunek Krzy\u017ca Grunwaldu znalaz\u0142 si\u0119 na 50-z\u0142otowym banknocie.<\/span><\/p>\n

\n

W propagandowym przekazie zakon krzy\u017cacki sta\u0142 si\u0119 pierwowzorem Trzeciej Rzeszy, a \u017co\u0142nierze Wehrmachtu wsp\u00f3\u0142czesnymi Krzy\u017cakami. Zdarza\u0142o si\u0119 i odwrotnie, \u017ce Krzy\u017cak\u00f3w okre\u015blano mianem “\u015bredniowiecznych hitlerowc\u00f3w”.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Wzywaj\u0105c do walki z Niemcami, komuni\u015bci zapowiadali zgotowanie im drugiego Grunwaldu. Tylko jedno\u015b\u0107 pa\u0144stw s\u0142owia\u0144skich mia\u0142a powstrzyma\u0107 niemieck\u0105 ekspansj\u0119 i doprowadzi\u0107 do zwyci\u0119stwa nad odwiecznym wrogiem.<\/span><\/p>\n

\"GrunwaldzkieGrunwaldzkie plakaty propagandowe: Tadeusza Trepkowskiego z 1945 r. i wykonany w 550. rocznic\u0119 bitwy, inauguruj\u0105cy te\u017c jubileusz tysi\u0105clecia pa\u0144stwa polskiego<\/span>\u00a0Reprodukcja Przemys\u0142aw Skrzyd\u0142o \/ Agencja Gazeta<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Do symboliki grunwaldzkiej nawi\u0105zuje znany plakat propagandowy Tadeusza Trepkowskiego z 1945 r. przedstawiaj\u0105cy wrony oraz dwa he\u0142my: krzy\u017cacki i hitlerowski, a tak\u017ce has\u0142a: “Grunwald 1410”, “Berlin 1945”.<\/span><\/p>\n

Zaorany kamie\u0144<\/strong><\/h4>\n

Gdy po wojnie Polsce przypad\u0142a m.in. cz\u0119\u015b\u0107 Prus Wschodnich, w\u0142adze zapowiada\u0142y przekszta\u0142cenie le\u017c\u0105cego na uboczu Grunwaldu w nowoczesne miasto m\u0142odzie\u017cy. Mia\u0142o si\u0119 te\u017c sta\u0107 miejscem pielgrzymki ka\u017cdego doros\u0142ego obywatela. Te zapowiedzi nigdy nie zosta\u0142y zrealizowane.<\/span><\/p>\n

15 lipca 1945 r. zorganizowano natomiast pierwsze uroczysto\u015bci grunwaldzkie na polu bitwy. Cho\u0107 nie by\u0142a to jej okr\u0105g\u0142a rocznica, to obchodom nadano du\u017c\u0105 rang\u0119. By\u0142y to pierwsze po wojnie tak wielkie uroczysto\u015bci z udzia\u0142em najwy\u017cszych w\u0142adz. Wzi\u0119li w nich udzia\u0142: prezydent Krajowej Rady Narodowej Boles\u0142aw Bierut, premier Tymczasowego Rz\u0105du Jedno\u015bci Narodowej Edward Os\u00f3bka-Morawski i minister obrony marsza\u0142ek Micha\u0142 Rola-\u017bymierski oraz ambasadorzy Zwi\u0105zku Sowieckiego i\u00a0Francji<\/a>. G\u0142\u00f3wnym punktem obchod\u00f3w by\u0142o wmurowanie kamienia w\u0119gielnego pod pomnik zwyci\u0119stwa i jedno\u015bci narod\u00f3w s\u0142owia\u0144skich. Miejsca tego w \u017caden spos\u00f3b nie oznaczono i rok p\u00f3\u017aniej nikt ju\u017c nie pami\u0119ta\u0142, gdzie z\u0142o\u017cono \u00f3w “kamie\u0144”, poniewa\u017c pole zosta\u0142o zaorane przez miejscowego rolnika. Pomnik wzniesiono dopiero 15 lat p\u00f3\u017aniej.<\/span><\/p>\n

Rocznica bitwy czczona by\u0142a r\u00f3wnie\u017c w nast\u0119pnych latach, ale w\u0142adze centralne obchodami ju\u017c si\u0119 tak nie interesowa\u0142y, uroczysto\u015bci nabra\u0142y lokalnego charakteru. Najwa\u017cniejszym \u015bwi\u0119tem w PRL sta\u0142o si\u0119 przypadaj\u0105ce tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej \u2013 22 lipca \u2013\u00a0Narodowe \u015awi\u0119to Odrodzenia Polski<\/a>\u00a0<\/strong><\/span>(lokalne w\u0142adze cz\u0119sto \u0142\u0105czy\u0142y obie uroczysto\u015bci).<\/span><\/p>\n

Po utworzeniu w 1949 r. NRD krytykowanie Krzy\u017cak\u00f3w sta\u0142o si\u0119 k\u0142opotliwe. R\u00f3wnie\u017c afirmowanie \u015bredniowiecznej bitwy k\u0142\u00f3ci\u0142o si\u0119 z g\u0142oszonymi przez komunist\u00f3w ideami nowoczesno\u015bci i post\u0119pu.<\/span><\/p>\n

Bia\u0142y p\u0142aszcz Adenauera<\/strong><\/h4>\n

Organizuj\u0105c uroczysto\u015bci grunwaldzkie, komuni\u015bci manifestowali przywi\u0105zanie do tradycji narodowych. Wykorzystuj\u0105c no\u015bn\u0105 w\u00f3wczas antyniemieck\u0105 retoryk\u0119, kreowali si\u0119 na obro\u0144c\u00f3w polskiej racji stanu. S\u0142u\u017cy\u0142a temu przede wszystkim teza o powrocie na historyczne ziemie piastowskie (Ziemie Odzyskane), co rz\u0105dz\u0105cy przedstawiali jako akt sprawiedliwo\u015bci dziejowej. Wobec knowa\u0144 (rzeczywistych czy domniemanych) zachodnioniemieckich “odwetowc\u00f3w” i “rewizjonist\u00f3w” z Herbertem Hupk\u0105 i Herbertem Czaj\u0105, liderami \u015brodowisk wyp\u0119dzonych, na czele propaganda przekonywa\u0142a, \u017ce gwarantem utrzymania nabytk\u00f3w terytorialnych na zachodzie i p\u00f3\u0142nocy s\u0105 sojusz ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim i rz\u0105dy komunist\u00f3w w Polsce.<\/span><\/p>\n

\n

Zwi\u0105zek mi\u0119dzy Krzy\u017cakami i zachodnioniemieckimi faszystami i rewizjonistami uwiarygodnia\u0107 mia\u0142o przyj\u0119cie w 1958 r. przez kanclerza RFN Konrada Adenauera honorowego cz\u0142onkostwa zakonu krzy\u017cackiego.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Jeszcze kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej na propagandowym plakacie z okresu stanu wojennego przedstawiono Adenauera w bia\u0142ym p\u0142aszczu z czarnym krzy\u017cem. Towarzyszyli mu rycerz zakonny na koniu i prezydent USA Ronald Reagan w kowbojskim stroju i z rewolwerem w r\u0119ku (Reagan jako aktor gra\u0142 w westernach, by\u0142a to te\u017c aluzja do stylu jego rz\u0105d\u00f3w jako prezydenta). Plakat nosi\u0142 nieco myl\u0105cy tytu\u0142 “Z mrok\u00f3w \u015bredniowiecza”. Jego wymow\u0119 podkre\u015bla\u0142 dopisek: “Krucjata przeciwko Polsce”.<\/span><\/p>\n

Monument i superprodukcja<\/strong><\/h4>\n

Obchody grunwaldzkie wr\u00f3ci\u0142y na pierwszy plan w 1960 r., w 550. rocznic\u0119 bitwy, inauguruj\u0105c jubileusz tysi\u0105clecia pa\u0144stwa polskiego. 16 lipca na uroczysto\u015bci i Zlot Grunwaldzki przybyli: I sekretarz KC PZPR W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka, premier J\u00f3zef Cyrankiewicz i przewodnicz\u0105cy Rady Pa\u0144stwa Aleksander Zawadzki. M\u0142odzie\u017c powita\u0142a ich brawami, wi\u0105zankami kwiat\u00f3w i gromkim “Sto lat”. Jeden z harcerzy zawi\u0105za\u0142 Gomu\u0142ce chust\u0119 na szyi, a rozlu\u017aniony towarzysz “Wies\u0142aw” rozmawia\u0142 z m\u0142odzie\u017c\u0105 w s\u0142omkowym kapeluszu na g\u0142owie.<\/span><\/p>\n

W g\u0142\u00f3wnych uroczysto\u015bciach \u2013 w niedziel\u0119 17 lipca \u2013 wed\u0142ug oficjalnych danych uczestniczy\u0142o 200 tys. os\u00f3b, g\u0142\u00f3wnie m\u0142odzie\u017c i \u017co\u0142nierze. Nawet je\u015bli w rzeczywisto\u015bci by\u0142o ich mniej, to niew\u0105tpliwie masowy udzia\u0142 w obchodach mia\u0142 by\u0107 wyrazem poparcia spo\u0142ecze\u0144stwa dla polityki w\u0142adz PRL i integrowa\u0107 je wok\u00f3\u0142 antyniemieckiej symboliki. W uroczysto\u015bciach wzi\u0119\u0142y te\u017c udzia\u0142 delegacje ze Zwi\u0105zku Sowieckiego i Czechos\u0142owacji, cho\u0107 ich ranga nie by\u0142a wysoka.<\/span><\/p>\n

Centralnym punktem by\u0142o ods\u0142oni\u0119cie pomnika Zwyci\u0119stwa Grunwaldzkiego, na kt\u00f3ry sk\u0142ada si\u0119 granitowy obelisk z wykutymi twarzami rycerzy i jedena\u015bcie 30-metrowych maszt\u00f3w symbolizuj\u0105cych sztandary polskich i litewsko-ruskich chor\u0105gwi. U podstawy pomnika z\u0142o\u017cono cztery urny z ziemi\u0105 z blisko stu miejsc walk z Niemcami, pocz\u0105wszy od bitwy pod Cedyni\u0105 w 972 r.<\/span><\/p>\n

Aleksander Zawadzki, maj\u0105c na my\u015bli Niemc\u00f3w z RFN (a w\u0142a\u015bciwie z NRF, jak w\u00f3wczas pisano), m\u00f3wi\u0142: “Niech b\u0119dzie to pomnik przestrogi dla agresora, kt\u00f3ry wa\u017cy\u0142by si\u0119 si\u0119gn\u0105\u0107 po ludno\u015b\u0107 tej ziemi, zagrozi\u0107 niepodleg\u0142o\u015bci Polski oraz jej przyjacio\u0142om i sojusznikom”. A Gomu\u0142ka stwierdzi\u0142:<\/span><\/p>\n

\n

“Wilcza natura imperializmu niemieckiego nie zmieni\u0142a si\u0119 od czas\u00f3w Ulricha von Jungingena do czas\u00f3w Konrada Adenauera”.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Nast\u0119pnie tysi\u0105ce m\u0142odych Polak\u00f3w z\u0142o\u017cy\u0142o \u015blubowanie na wierno\u015b\u0107 partii. W g\u00f3r\u0119 wzbi\u0142o si\u0119 30 tys. go\u0142\u0119bi, grzmotn\u0119\u0142y salwy armatnie. Cz\u0119\u015b\u0107 oficjaln\u0105 zako\u0144czy\u0142a parada lotnictwa wojskowego i od\u015bpiewanie “Mi\u0119dzynarod\u00f3wki”.<\/span><\/p>\n

Po po\u0142udniu w olszty\u0144skim kinie Polonia odby\u0142 si\u0119 zamkni\u0119ty pokaz filmu “Krzy\u017cacy” Aleksandra Forda. Ta pierwsza polska superprodukcja do kin trafi\u0142a 1 wrze\u015bnia, w rocznic\u0119 wybuchu II wojny \u015bwiatowej. “Krzy\u017cacy” stali si\u0119 najpopularniejszym filmem w historii polskiej kinematografii. W ci\u0105gu pierwszych czterech miesi\u0119cy obejrza\u0142o go 5 mln widz\u00f3w, a do 1988 r. ponad 32 mln.<\/span><\/p>\n

Beton grunwaldzki<\/strong><\/h4>\n

Kolejnych rocznic Grunwaldu nie obchodzono ju\u017c z takim rozmachem jak w 1960 r. Dominowa\u0142y zloty harcerskie. Po\u015bredni\u0105 form\u0105 czczenia pami\u0119ci Grunwaldu by\u0142o mianowanie 15 lipca 1968 r. przez senat Wy\u017cszej Szko\u0142y Rolniczej w Olsztynie 16 nowych docent\u00f3w tej uczelni. Pami\u0119\u0107 o bitwie grunwaldzkiej wci\u0105\u017c jest obecna w przestrzeni publicznej.<\/span><\/p>\n

\n

Chyba ka\u017cde miasto w Polsce ma ulic\u0119, plac czy most Grunwaldzki. Imi\u0119 Grunwaldu nadawano szko\u0142om, kinom, o\u015brodkom kultury czy dru\u017cynom harcerskim.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Podpisanie w grudniu 1970 r. uk\u0142adu o normalizacji stosunk\u00f3w z RFN os\u0142abi\u0142o akcenty antyniemieckie w propagandzie PRL. Nowy “w\u00f3dz” Edward Gierek nie przywi\u0105zywa\u0142 te\u017c tak wielkiej wagi do kwestii historycznych jak jego poprzednik.<\/span><\/p>\n

W 1976 r. odbudowany zosta\u0142 pomnik Grunwaldzki w Krakowie, wysadzony w powietrze przez Niemc\u00f3w w ko\u0144cu listopada 1939 r. Jego pierwsze ods\u0142oni\u0119cie w 1910 r. przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w wielk\u0105 manifestacj\u0119 patriotyczn\u0105. Fundatorem monumentu by\u0142 wybitny pianista (w przysz\u0142o\u015bci premier) Ignacy Jan Paderewski, a autorem wile\u0144ski rze\u017abiarz Antoni Wiwulski. Centraln\u0105 postaci\u0105 pomnika jest kr\u00f3l Jagie\u0142\u0142o na koniu. Po wykonaniu odlewu 16 pa\u017adziernika 1976 r. pomnik stan\u0105\u0142 na starym miejscu.<\/span><\/p>\n

W wybi\u00f3rczy spos\u00f3b do tradycji grunwaldzkiej odwo\u0142ywa\u0142o si\u0119 Zjednoczenie Patriotyczne “Grunwald”. Organizacja utworzona wiosn\u0105 1981 r. skupia\u0142a zwolennik\u00f3w idei narodowego komunizmu. Jej dzia\u0142acze wywodz\u0105cy si\u0119 z partyjnego betonu byli zwolennikami rozprawienia si\u0119 z “Solidarno\u015bci\u0105”. Narodowo-patriotyczna retoryka Zjednoczenia “Grunwald” przeplatana elementami marksizmu-leninizmu oraz has\u0142ami antysemickimi i antyniemieckimi sprawi\u0142a, \u017ce organizacja pozosta\u0142a marginalna.<\/span><\/p>\n

Piknik na polu bitwy<\/strong><\/h4>\n

W latach 80. symbolik\u0119 Grunwaldu pr\u00f3bowa\u0142a wykorzysta\u0107 ekipa gen. Wojciecha Jaruzelskiego. Pod patronatem prore\u017cimowego Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego w 1984 r. utworzony zosta\u0142 Spo\u0142eczny Komitet Grunwaldzki, a rok p\u00f3\u017aniej Og\u00f3lnopolski Komitet Grunwaldzki. Oba komitety g\u0142osi\u0142y potrzeb\u0119 kultywowania pami\u0119ci o bitwie. Apeluj\u0105c do uczu\u0107 narodowych i patriotycznych Polak\u00f3w, rz\u0105dz\u0105cy chcieli wzmocni\u0107 s\u0142abn\u0105cy gwa\u0142townie autorytet w\u0142adzy. Komuni\u015bci, urz\u0105dzaj\u0105c przez dziesi\u0119ciolecia obchody grunwaldzkie, zaw\u0142aszczyli pami\u0119\u0107 o bitwie, zapewne dlatego nie odwo\u0142ywa\u0142y si\u0119 do niej \u015brodowiska opozycyjne.<\/span><\/p>\n

Tradycj\u0119 grunwaldzk\u0105 w starym stylu Jaruzelski pr\u00f3bowa\u0142 reanimowa\u0107 jeszcze raz ju\u017c jako prezydent RP, bior\u0105c udzia\u0142 w obchodach 580. rocznicy bitwy w 1990 r. Dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej media donios\u0142y o planach ponownej ekranizacji\u00a0“Krzy\u017cak\u00f3w”<\/a>. Mia\u0142y powsta\u0107 nawet dwa filmy fabularne, ostatecznie nie powsta\u0142 \u017caden. Symbolika grunwaldzka (krzy\u017cacka) wykorzystana zosta\u0142a natomiast w reklamie piwa i kleju do p\u0142ytek.<\/span><\/p>\n

Ostatnie wielkie uroczysto\u015bci na polu grunwaldzkim odby\u0142y si\u0119 w lipcu 2010 r. z okazji 600-lecia bitwy. Przem\u00f3wienia wyg\u0142osili prezydenci Polski Bronis\u0142aw Komorowski i Litwy Dalia Grybauskaite. Obchody pozbawione by\u0142y jednak akcent\u00f3w propagandowych i politycznych. Znikn\u0119\u0142a te\u017c dawna pompa, sztuczna celebra. Impreza przybra\u0142a charakter festynu \u2013 znany sprzed lat wyre\u017cyserowany spektakl propagandowy zast\u0105pi\u0142 radosny, rodzinny piknik. Najwa\u017cniejszym wydarzeniem, kt\u00f3re przyci\u0105gn\u0119\u0142o t\u0142umy widz\u00f3w (szacuje si\u0119, \u017ce oko\u0142o 150 tys.), by\u0142a inscenizacja bitwy.<\/span><\/p>\n

\n

Czy Grunwald ca\u0142kowicie si\u0119 ju\u017c skomercjalizowa\u0142? Czy patriotyczne przes\u0142anie na sta\u0142e zast\u0105pi\u0142a rozrywka i zabawa?<\/p>\n<\/blockquote>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie grupy rekonstruktor\u00f3w i mi\u0142o\u015bnik\u00f3w \u015bredniowiecza sta\u0142y si\u0119 “\u017cywymi” no\u015bnikami tradycji grunwaldzkiej. Taka forma upami\u0119tniania wydarze\u0144 historycznych przyczynia si\u0119 do ich popularyzacji, a wi\u0119c podtrzymuje i utrwala pami\u0119\u0107 zbiorow\u0105.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W Zlocie Grunwaldzkim, zorganizowanym 16-17 lipca 1960 r. w miejscu bitwy z Krzy\u017cakami, wed\u0142ug oficjalnych danych uczestniczy\u0142o 200 tys. ludzi (Fot. Stanis\u0142aw D\u0105browiecki\/PAP) Krzy\u017cak, czyli hitlerowiec. Bitwa pod Grunwaldem by\u0142a \u017celaznym punktem antyniemieckiej propagandy PRL Krzysztof Tarka Na plakacie propagandowym z 1945 r. obok dw\u00f3ch czarnych wron s\u0105 dwa he\u0142my: krzy\u017cacki i hitlerowski. A tak\u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87768"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=87768"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87768\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":87780,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87768\/revisions\/87780"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=87768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=87768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=87768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}