{"id":87915,"date":"2021-07-21T17:09:33","date_gmt":"2021-07-21T15:09:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=87915"},"modified":"2021-07-21T08:18:19","modified_gmt":"2021-07-21T06:18:19","slug":"31-09-35","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=87915","title":{"rendered":"Muzeum opowiadaj\u0105ce o wyp\u0119dzonych Niemcach otwarte. Czy uwzgl\u0119dnia polsk\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107?"},"content":{"rendered":"

Niemieccy uciekinierzy ze wschodu, Berlin, czerwiec 1945 r.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Muzeum opowiadaj\u0105ce o wyp\u0119dzonych Niemcach otwarte. Czy uwzgl\u0119dnia polsk\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Pawe\u0142 Machcewicz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Centrum Dokumentacji “Ucieczka – Wyp\u0119dzenie – Pojednanie” ju\u017c otwarte. Nowe muzeum to opowie\u015b\u0107 o losach wielu narod\u00f3w. Niemieccy wyp\u0119dzeni s\u0105 jednak w jej centrum. Autorzy ustawili ich m.in. obok Ormian i Syryjczyk\u00f3w, co mo\u017ce razi\u0107 odbiorc\u0119 spoza Niemiec.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Po ponad 20 latach przygotowa\u0144 i politycznych spor\u00f3w otwarto w Berlinie, w obecno\u015bci kanclerz\u00a0Niemiec<\/a>\u00a0Angeli Merkel<\/a><\/strong><\/span>, muzeum po\u015bwi\u0119cone przymusowym przesiedleniom. Opowiada przede wszystkim o losie Niemc\u00f3w po II wojnie \u015bwiatowej, ale tak\u017ce innych grup i narod\u00f3w, kt\u00f3re zosta\u0142y zmuszone do opuszczenia swoich stron ojczystych w XX w. i w pierwszych dw\u00f3ch dziesi\u0119cioleciach obecnego stulecia.<\/span><\/p>\n

Niemieccy wyp\u0119dzeni i polskie l\u0119ki<\/strong><\/h4>\n

Geneza tego przedsi\u0119wzi\u0119cia si\u0119ga 1999 r. kiedy to Zwi\u0105zek Wyp\u0119dzonych wysun\u0105\u0142 ide\u0119 stworzenia\u00a0Centrum przeciwko Wyp\u0119dzeniom<\/a><\/strong><\/span>, kt\u00f3re mia\u0142o koncentrowa\u0107 si\u0119 na losie Niemc\u00f3w w ostatnich miesi\u0105cach wojny uciekaj\u0105cych przed Armi\u0105 Czerwon\u0105, a po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych wysiedlanych przez w\u0142adze Polski, Czechos\u0142owacji (z ka\u017cdego z tych kraj\u00f3w ponad 3 mln ludzi) i W\u0119gier.<\/span><\/p>\n

W Polsce projekt ten wzbudzi\u0142 bardzo negatywne emocje, kt\u00f3re \u0142\u0105czy\u0142y ogromn\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 opinii publicznej i klasy politycznej, w innych sprawach niezdolnej do wypracowania podobnej zbie\u017cno\u015bci pogl\u0105d\u00f3w. Przyczynia\u0142 si\u0119 do tego niew\u0105tpliwie\u00a0konfrontacyjny styl Eriki Steinbach, \u00f3wczesnej szefowej Zwi\u0105zku Wyp\u0119dzonych<\/strong><\/span><\/a>, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 w Polsce prawdziwym czarnym charakterem i jednocze\u015bnie prawdopodobnie najbardziej rozpoznawaln\u0105 przedstawicielk\u0105 s\u0105siedniego narodu. J\u0105trz\u0105ce by\u0142y wypowiedzi jej i innych przyw\u00f3dc\u00f3w wyp\u0119dzonych, kt\u00f3rzy jako g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0119 wysiedle\u0144 wskazywali polski nacjonalizm, domagali si\u0119 zwrotu utraconego mienia lub odszkodowa\u0144, a nawet \u2013 w przypadku Steinbach \u2013 sugerowali, \u017ce to polityka Polski w 1939 r. sprowokowa\u0142a atak III Rzeszy.<\/span><\/p>\n

Polskie obawy wzmaga\u0142o narastaj\u0105ce w Niemczech od lat 90. zainteresowanie cierpieniami niemieckiej ludno\u015bci cywilnej w czasie wojny i bezpo\u015brednio po jej zako\u0144czeniu, czego wyrazem by\u0142y liczne ksi\u0105\u017cki i filmy koncentruj\u0105ce si\u0119 na ofiarach alianckich bombardowa\u0144, kobietach masowo gwa\u0142conych przez czerwonoarmist\u00f3w czy w\u0142a\u015bnie wyp\u0119dzonych. Ogromny rozg\u0142os zyska\u0142a\u00a0ksi\u0105\u017cka \u201eId\u0105c rakiem” G\u00fcntera Grassa<\/a><\/strong><\/span>\u00a0o zatopieniu statku \u201eWilhelm Gustloff” z wieloma tysi\u0105cami cywilnych uciekinier\u00f3w na pok\u0142adzie. W Polsce prowadzi\u0142o to do l\u0119k\u00f3w, \u017ce Niemcy b\u0119d\u0105 coraz cz\u0119\u015bciej postrzegani jako ofiary wojny, a Polacy jako oprawcy. Nie bez znaczenia by\u0142o to, \u017ce w tym samym czasie toczy\u0142a si\u0119 wielka debata na temat Jedwabnego i innych polskich zbrodni na \u017bydach.<\/span><\/p>\n

\"Uroczysto\u015b\u0107Uroczysto\u015b\u0107 otwarcia Centrum Dokumentacji Przesiedle\u0144, Wyp\u0119dze\u0144, Pojednania w Berlinie<\/span>\u00a0Fot. Documentation Centre for Displacement, Expulsion, Reconciliation in Berlin<\/em><\/span><\/p>\n

Spory o kierunek<\/strong><\/h4>\n

Temat wyp\u0119dze\u0144 i projekt stworzenia po\u015bwi\u0119conego im muzeum sta\u0142y si\u0119 na tyle powa\u017cnym obci\u0105\u017ceniem relacji polsko-niemieckich, \u017ce obie strony zacz\u0119\u0142y poszukiwa\u0107 wyj\u015bcia z tego zap\u0119tlenia. Rz\u0105d\u00a0Donalda Tuska<\/a><\/strong><\/span>\u00a0podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o stworzeniu Muzeum II Wojny \u015awiatowej w Gda\u0144sku, wed\u0142ug zg\u0142oszonego\u00a0przeze mnie publicznie pomys\u0142u na \u0142amach \u201eGazety Wyborcze<\/strong><\/span>j”<\/a>. Intencj\u0105 by\u0142o pokazanie ca\u0142ego obrazu wojny i niemieckich zbrodni, bez kt\u00f3rego przymusowe wysiedlenia by\u0142y pozbawione rzeczywistego kontekstu historycznego.<\/span><\/p>\n

W Berlinie rz\u0105dz\u0105ca koalicja CDU i SPD podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o odebraniu Zwi\u0105zkowi Wyp\u0119dzonych decyduj\u0105cego wp\u0142ywu na spos\u00f3b upami\u0119tnienia wyp\u0119dze\u0144 i nadaniu planowanej instytucji kszta\u0142tu, kt\u00f3ry by\u0142by do przyj\u0119cia dla Polak\u00f3w i Czech\u00f3w. Temu mia\u0142o s\u0142u\u017cy\u0107 stworzenie\u00a0fundacji Ucieczka \u2013 Wyp\u0119dzenie \u2013 Pojednanie<\/a><\/strong><\/span>\u00a0z udzia\u0142em przedstawicieli Zwi\u0105zku Wyp\u0119dzonych, ale poddanej kurateli rz\u0105du federalnego. Do wsp\u00f3\u0142pracy zaproszono postaci i \u015brodowiska odleg\u0142e ideowo od wyp\u0119dzonych, w tym polskich historyk\u00f3w. Dw\u00f3ch z nich \u2013 prof. Tomasz Szarota i prof. Krzysztof Ruchniewicz \u2013 wyst\u0105pili z rady naukowej, nie zgadzaj\u0105c si\u0119 z kierunkiem prac nad wystaw\u0105. Pocz\u0105tkowo podobnie post\u0105pi\u0142 prof. Piotr Madajczyk, by nast\u0119pnie powr\u00f3ci\u0107 do grona doradczego.<\/span><\/p>\n

\"Centrum<\/a>Centrum Dokumentacji Ucieczka, Wyp\u0119dzenie, Pojednanie w Berlinie<\/span>\u00a0Markus Gr\u00f6teke \/ architectureshooting \/ Copyright: Markus Grteke, Berl<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Efekt ko\u0144cowy tych wszystkich mozolnych prac i burzliwych spor\u00f3w mo\u017cemy ogl\u0105da\u0107 w samym sercu Berlina. Nowo otwarte Centrum Dokumentacji \u201eUcieczka \u2013 Wyp\u0119dzenie \u2013 Pojednanie” mie\u015bci si\u0119 w Deutschlandhaus, jednym z najciekawszych architektonicznie budynk\u00f3w z lat 20., w kt\u00f3rym w ci\u0105gu kilku powojennych dziesi\u0119cioleci mie\u015bci\u0142y si\u0119 w\u0142adze Zwi\u0105zku Wyp\u0119dzonych.<\/span><\/p>\n

Nie tylko o Niemcach<\/strong><\/h4>\n

Ju\u017c pierwsze zetkni\u0119cie z wystaw\u0105 unaocznia, \u017ce postulowana przez rz\u0105d federalny uniwersalizacja tematu przymusowych wysiedle\u0144 \u2013 a wi\u0119c niekoncentrowanie si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na cierpieniach Niemc\u00f3w \u2013 w pe\u0142ni si\u0119 zmaterializowa\u0142a. Ca\u0142e pierwsze pi\u0119tro wystawy \u2013 przestrzennie jej po\u0142owa \u2013 pokazuje losy wielu r\u00f3\u017cnych narod\u00f3w, grup etnicznych i religijnych, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142y nie tylko przymusowych wysiedle\u0144, ale tak\u017ce innych form przemocy, a\u017c do masowej eksterminacji jak w przypadku Ormian mordowanych przez Turk\u00f3w w czasie I wojny \u015bwiatowej. Niemieccy wyp\u0119dzeni pojawiaj\u0105 si\u0119 tam w r\u00f3\u017cnych miejscach, ale obok uchod\u017ac\u00f3w z Syrii, z Ba\u0142kan\u00f3w, gdzie w latach 90. toczy\u0142y si\u0119 krwawe wojny, czy na subkontynencie indyjskim, gdzie miliony ludzi musia\u0142y opu\u015bci\u0107 swoje domy, gdy powstawa\u0142y tam w 1947 r. dwa pa\u0144stwa \u2013 Indie i Pakistan.<\/span><\/p>\n

\"CentrumCentrum Dokumentacji Ucieczka, Wyp\u0119dzenie, Pojednanie w Berlinie<\/span>\u00a0Markus Gr\u00f6teke \/ architectureshooting \/ Copyright: Markus Grteke, Berl<\/em><\/span><\/p>\n

Wiele miejsca po\u015bwi\u0119cono gwa\u0142tom na kobietach w czasie konflikt\u00f3w wojennych (w tym na Niemkach w latach 1944-1945) czy traumie dzieci. Jest tam mowa o rozwoju nacjonalizm\u00f3w, pokazanych jako g\u0142\u00f3wna si\u0142a nap\u0119dowa prze\u015bladowa\u0144, ale tak\u017ce o tym, jak wsp\u00f3lnota mi\u0119dzynarodowa stara\u0142a si\u0119 odpowiada\u0107 na masowe zbrodnie \u2013 poczynaj\u0105c od konwencji haskich i trybuna\u0142u norymberskiego, wypracowania poj\u0119\u0107 zbrodni przeciw ludzko\u015bci i ludob\u00f3jstwa, a\u017c do powo\u0142ania Mi\u0119dzynarodowego Trybuna\u0142u Karnego. Jest to wi\u0119c opowie\u015b\u0107 nie tyle nawet o przymusowych przesiedleniach, co raczej o okrucie\u0144stwach XX w. i pierwszych dw\u00f3ch dziesi\u0119cioleci obecnego stulecia \u2013 bardzo szeroka i do\u015b\u0107 chaotyczna, bez wyra\u017anego pomys\u0142u, jak j\u0105 narracyjnie uporz\u0105dkowa\u0107.<\/span><\/p>\n

Uwzgl\u0119dniona polska wra\u017cliwo\u015b\u0107<\/strong><\/h4>\n

Wystawa nabiera zupe\u0142nie innego charakteru na drugim pi\u0119trze. Notabene, cz\u0119\u015b\u0107 zwiedzaj\u0105cych nie by\u0142a pewna, czy znajduje si\u0119 tam dalszy ci\u0105g ekspozycji, i sprawia\u0142a wra\u017cenie zdezorientowanych jej przestrzennym uk\u0142adem. Drugi poziom wystawy prezentuje ju\u017c narracj\u0119 znacznie bardziej zwart\u0105 i w swej wi\u0119kszo\u015bci koncentruj\u0105c\u0105 si\u0119 na losie Niemc\u00f3w \u2013 uciekaj\u0105cych przed Armi\u0105 Czerwon\u0105, wysiedlanych po wojnie, staraj\u0105cych si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 nowe \u017cycie na zachodzie b\u0105d\u017a wschodzie podzielonych Niemiec. Zaczyna si\u0119 jednak od pokazania narodzin narodowego socjalizmu, wraz z jego ideologi\u0105 \u2013 antysemityzmem, pogard\u0105 wobec innych narod\u00f3w i ekspansjonizmem.<\/span><\/p>\n

\"Centrum<\/a>Centrum Dokumentacji Ucieczka, Wyp\u0119dzenie, Pojednanie w Berlinie<\/span>\u00a0Markus Gr\u00f6teke \/ architectureshooting \/ Copyright: Markus Grteke, Berl<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

W skr\u00f3towej formie znajdziemy tam wszystkie najwa\u017cniejsze informacje, poczynaj\u0105c od ataku na Polsk\u0119 po kolejne agresje i zbrodnie pope\u0142niane na okupowanych narodach. Wida\u0107, \u017ce tw\u00f3rcy wystawy bardzo si\u0119 starali unikn\u0105\u0107 zarzutu bagatelizowania niemieckiej odpowiedzialno\u015bci za wywo\u0142anie bezmiaru z\u0142a i przemocy, \u015bmierci dziesi\u0105tk\u00f3w milion\u00f3w ludzi, bezprecedensowych zniszcze\u0144 materialnych, zmian granic i w konsekwencji utraty dom\u00f3w przez kolejne miliony \u2013 nie tylko Niemc\u00f3w, ale tak\u017ce Polak\u00f3w czy Ukrai\u0144c\u00f3w. Dostrzegalne jest te\u017c wychodzenie naprzeciw polskiej wra\u017cliwo\u015bci \u2013 poruszaj\u0105ce jest przedstawienie przesiedle\u0144 z Zamojszczyzny (ilustrowane s\u0105 one m.in. losem polskiej dziewczynki wywiezionej do Auschwitz i zamordowanej tam zastrzykiem z fenolem) czy losu mieszka\u0144c\u00f3w Warszawy w trakcie powstania 1944 r.<\/span><\/p>\n

Centrum Dokumentacji \u201eUcieczka \u2013 Wyp\u0119dzenie \u2013 Pojednanie”. Przemilczane w\u0105tki<\/strong><\/h4>\n

Du\u017co miejsca (zdj\u0119\u0107 i eksponat\u00f3w) po\u015bwi\u0119cono Polakom przesiedlanym z teren\u00f3w anektowanych w 1944 r. przez Zwi\u0105zek Radziecki. Wspomniane s\u0105 tak\u017ce wysiedlenia przeprowadzone przez Sowiet\u00f3w w latach 1940-1941. Pokazana jest kopia eksponatu z wystawy gda\u0144skiego Muzeum II Wojny \u015awiatowej \u2013 maska chroni\u0105ca przed mrozem u\u017cywana przez Polak\u00f3w pracuj\u0105cych przy wyr\u0119bie las\u00f3w na Syberii.<\/span><\/p>\n

Obraz wojennego kataklizmu jest bardzo poprawny, uwzgl\u0119dniaj\u0105cy do\u015bwiadczenia innych narod\u00f3w, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 ofiarami Niemc\u00f3w popieraj\u0105cych polityk\u0119 Hitlera.<\/span><\/p>\n

Mimo to pewnych rzeczy na wystawie brakuje, a im dalej si\u0119 zag\u0142\u0119biamy w jej opowie\u015b\u0107, tym wi\u0119cej pojawia si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Pokazane s\u0105 co prawda wysiedlenia Polak\u00f3w, ale jedyny przyk\u0142ad to wspomniana Zamojszczyzna. Nie ma \u017cadnej szczeg\u00f3\u0142owej informacji o wysiedleniach Polak\u00f3w z Gdyni i Wielkopolski, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y si\u0119 ju\u017c w pierwszych tygodniach okupacji i mia\u0142y niezwykle brutalny przebieg.<\/span><\/p>\n

Nie chodzi przy tym o to, \u017ceby\u015bmy zawsze wysuwali na plan pierwszy polskie cierpienia, ale o to, \u017ce w tym przypadku mieli\u015bmy do czynienia z pocz\u0105tkiem nazistowskiej polityki masowych wyp\u0119dze\u0144, uruchomieniem tych proces\u00f3w, kt\u00f3re kilka lat p\u00f3\u017aniej dotkn\u0105 tak\u017ce ludno\u015b\u0107 niemieck\u0105.<\/span><\/p>\n

Ogromna cz\u0119\u015b\u0107 drugiej cz\u0119\u015bci wystawy to bardzo szczeg\u00f3\u0142owe przedstawienie ucieczek i wysiedle\u0144 Niemc\u00f3w z poszczeg\u00f3lnych region\u00f3w \u2013 Prus Wschodnich, Pomorza, \u015al\u0105ska i innych. Jest to ciekawe i poruszaj\u0105ce, dzi\u0119ki indywidualnym historiom, ilustrowanym eksponatami, np. drewnianymi wozami, kt\u00f3rymi uciekano, czy przedmiotami, kt\u00f3re zdo\u0142ano ze sob\u0105 zabra\u0107. Zwiedzaj\u0105cy koncentruje si\u0119 na ludzkim dramacie do\u015bwiadczanym g\u0142\u00f3wnie przez kobiety, dzieci, starc\u00f3w. Nie ma tu jednak miejsca na przypomnienie, \u017ce uciekaj\u0105cy czy wysiedlani w swej wi\u0119kszo\u015bci identyfikowali si\u0119 z re\u017cimem Hitlera, czerpali z niego wcze\u015bniej korzy\u015bci, np. poprzez prac\u0119 robotnik\u00f3w przymusowych czy je\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy w gospodarstwach rolnych zast\u0105pili niemieckich m\u0119\u017cczyzn wcielonych do Wehrmachtu.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"Uroczysto\u015b\u0107<\/a>Uroczysto\u015b\u0107 otwarcia Centrum Dokumentacji Przesiedle\u0144, Wyp\u0119dze\u0144, Pojednania w Berlinie<\/span>\u00a0Fot. Documentation Centre for Displacement, Expulsion, Reconciliation in Berlin<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Trzeba jednak zaznaczy\u0107, \u017ce na berli\u0144skiej wystawie znajdziemy informacj\u0119, \u017ce niemieckie zbrodnie trwa\u0142y do ko\u0144ca wojny. Wspomniano, \u017ce w s\u0105siedztwie\u00a0Mierzei Wi\u015blanej<\/a><\/strong><\/span>, poprzez kt\u00f3r\u0105 w tym samym czasie na zach\u00f3d ucieka\u0142y setki tysi\u0119cy Niemc\u00f3w, dzie\u0144 po zatopieniu \u201eWilhelma Gustloffa” zamordowano w Palmnicken kilka tysi\u0119cy wi\u0119\u017ani\u00f3w (w wi\u0119kszo\u015bci kobiet) z jednego z podoboz\u00f3w Stutthof. Jest to przedstawione jako zbrodnia SS. W gda\u0144skim Muzeum II Wojny \u015awiatowej, gdzie prezentowane jest to samo wydarzenie, przypomina si\u0119, \u017ce w wy\u0142apywaniu uciekaj\u0105cych wi\u0119\u017ani\u00f3w bra\u0142a udzia\u0142 miejscowa ludno\u015b\u0107, w tym kilkunastoletni ch\u0142opcy z Hitlerjugend.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"Centrum<\/a>Centrum Dokumentacji Ucieczka, Wyp\u0119dzenie, Pojednanie w Berlinie<\/span>\u00a0Markus Gr\u00f6teke \/ architectureshooting \/ Copyright: Markus Grteke, Berl<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Krzywda bez refleksji<\/strong><\/h4>\n

Du\u017co miejsca po\u015bwi\u0119cono losom ponad dwunastomilionowej rzeszy niemieckich uciekinier\u00f3w i wysiedlonych w powojennych Niemczech. Ich integracja by\u0142a trudna ze wzgl\u0119du na pauperyzacj\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa i zniszczenia wojenne, ale przebiega\u0142a zupe\u0142nie inaczej w obu cz\u0119\u015bciach Niemiec. O ile w Niemieckiej Republice Demokratycznej ich los by\u0142 tabuizowany, to na zachodzie uzyskali oni du\u017ce wsparcie ze strony pa\u0144stwa \u2013 zar\u00f3wno finansowe, jak i polegaj\u0105ce na kultywowaniu ich pami\u0119ci w przestrzeni publicznej.<\/span><\/p>\n

\"Uroczysto\u015b\u0107<\/a>Uroczysto\u015b\u0107 otwarcia Centrum Dokumentacji Przesiedle\u0144, Wyp\u0119dze\u0144, Pojednania w Berlinie<\/span>\u00a0Fot. Documentation Centre for Displacement, Expulsion, Reconciliation in Berlin<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Wystawa przypomina Kart\u0119 niemieckich Wyp\u0119dzonych z 1950 r., w kt\u00f3rej wyrzekali si\u0119 \u201eodwetu”, ale jednocze\u015bnie podtrzymywali swoje prawa do powrotu w strony ojczyste i odrzucali granic\u0119 na Odrze i Nysie. Jest to oczywi\u015bcie kwestia proporcji, ale zabrak\u0142o mi pokazania, \u017ce przez d\u0142ugie dziesi\u0119ciolecia \u015brodowiska wyp\u0119dzonych przede wszystkim piel\u0119gnowa\u0142y swoj\u0105 krzywd\u0119, w znikomym albo \u017cadnym stopniu zdobywaj\u0105c si\u0119 na refleksj\u0119 o niemieckiej odpowiedzialno\u015bci za narodowy socjalizm, wojn\u0119, zbrodnie na innych narodach. Jeszcze w 1990 r., w czasie rozm\u00f3w na temat zjednoczenia Niemiec, Zwi\u0105zek Wyp\u0119dzonych by\u0142 przeciwny uznaniu granicy na Odrze i Nysie.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"Centrum<\/a>Centrum Dokumentacji Ucieczka, Wyp\u0119dzenie, Pojednanie w Berlinie<\/span>\u00a0Markus Gr\u00f6teke \/ architectureshooting \/ Copyright: Markus Grteke, Berl<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Nie znajdziemy te\u017c w epilogu wystawy \u2013 poza lakoniczn\u0105 wzmiank\u0105 \u2013 informacji o burzliwej historii powstawania samego Centrum ani o tym, do jak silnych konflikt\u00f3w z Polsk\u0105 doprowadzi\u0142y dzia\u0142ania Steinbach. Nie zast\u0105pi tego reprodukcja ok\u0142adki tygodnika \u201eWprost” z 2003 r., na kt\u00f3rej przewodnicz\u0105ca Zwi\u0105zku Wyp\u0119dzonych w esesma\u0144skim mundurze uje\u017cd\u017ca \u00f3wczesnego kanclerza Gerharda Schr\u00f6dera. Bez przedstawienia \u00f3wczesnego kontekstu, tak wa\u017cnego dla historii i ostatecznego kszta\u0142tu muzeum, mo\u017ce to by\u0107 odebrane co najwy\u017cej jako wyraz \u2013 najdelikatniej to ujmuj\u0105c \u2013 polskiego przewra\u017cliwienia.<\/span><\/p>\n

Nadmiar mo\u017ce szkodzi\u0107<\/strong><\/h4>\n

Najwi\u0119kszy problem mam jednak nie tyle z tym, czego brakuje na berli\u0144skiej wystawie, ale z tym, czego jest w nadmiarze. Uniwersalizacja, kt\u00f3ra mia\u0142a sprawi\u0107, \u017ce Centrum nie stanie si\u0119 wy\u0142\u0105cznie mauzoleum niemieckiego cierpienia, sprawi\u0142a, \u017ce powojenny los Niemc\u00f3w jest przede wszystkim cz\u0119\u015bci\u0105 og\u00f3lno\u015bwiatowego pejza\u017cu przemocy i cierpie\u0144 ludno\u015bci cywilnej, w ci\u0105gu ostatnich 100 lat do\u015bwiadczanych przez dziesi\u0105tki r\u00f3\u017cnych narod\u00f3w na wielu kontynentach.<\/span><\/p>\n

Niemieccy wyp\u0119dzeni staj\u0105 obok Ormian, Syryjczyk\u00f3w, mieszka\u0144c\u00f3w subkontynentu indyjskiego czy rozdartej wojn\u0105 domow\u0105 Kolumbii. Tak zapewne postrzega wystaw\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 niemieckich zwiedzaj\u0105cych, co jest zrozumia\u0142e w kraju, kt\u00f3ry w ci\u0105gu ostatnich lat przyj\u0105\u0142 ponad milion uchod\u017ac\u00f3w.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Berli\u0144ski dziennik \u201eTagesspiegel” na ok\u0142adce specjalnego dodatku z okazji otwarcia Centrum umie\u015bci\u0142 dwie przenikaj\u0105ce si\u0119 fotografie \u2013 niemieckich wyp\u0119dzonych w 1945 r. i syryjskich Kurd\u00f3w w 2014 r. Jest to pierwsze, naturalne skojarzenie, a narodowy socjalizm, III Rzesza, II wojna \u015bwiatowa przestaj\u0105 by\u0107 najwa\u017cniejszymi punktami odniesienia wobec tego, czego do\u015bwiadczyli Niemcy w jej ostatnich miesi\u0105cach i bezpo\u015brednio po jej zako\u0144czeniu.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"Centrum<\/a>Centrum Dokumentacji Ucieczka, Wyp\u0119dzenie, Pojednanie w Berlinie<\/span>\u00a0Markus Gr\u00f6teke \/ architectureshooting \/ Copyright: Markus Grteke, Berl<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

O odbiorze wystawy decyduje roz\u0142o\u017cenie akcent\u00f3w, proporcje pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi w\u0105tkami, a nawet tak prozaiczna sprawa, kt\u00f3r\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zwiedzaj\u0105cy obejrzy najpierw. Warto jeszcze raz podkre\u015bli\u0107 starania jej tw\u00f3rc\u00f3w, by oddawa\u0142a ona prawd\u0119 historyczn\u0105, a tak\u017ce szanowa\u0142a polsk\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Wida\u0107 te\u017c wyra\u017anie, jak polityczna intencja, by temat niemieckich wyp\u0119dze\u0144 nie antagonizowa\u0142 innych narod\u00f3w, wp\u0142yn\u0119\u0142a na ostateczny kszta\u0142t ekspozycji, niekoniecznie sprzyjaj\u0105c jej sp\u00f3jno\u015bci.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Tak czy inaczej, gdy pami\u0119tamy polskie l\u0119ki sprzed kilkunastu lat, mo\u017cemy dzi\u015b powiedzie\u0107, \u017ce nie ma powodu, by w berli\u0144skim Centrum nadal widzie\u0107 zagro\u017cenie \u2013 czy dla obrazu polsko-niemieckich relacji w przesz\u0142o\u015bci, czy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. To jeszcze jedna wystawa, kt\u00f3ra powinna podlega\u0107 rzeczowej refleksji i debacie, w kt\u00f3rej b\u0119dziemy m\u00f3wi\u0107 zar\u00f3wno o jej mocnych stronach, jak i s\u0142abo\u015bciach.<\/span><\/p>\n

\n

Pawe\u0142 Machcewicz<\/b>\u00a0jest historykiem, profesorem w Instytucie Studi\u00f3w Politycznych PAN; ostatnio opublikowa\u0142 (wraz z Andrzejem Paczkowskim) ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eWina, kara, polityka. Rozliczenia ze zbrodniami II wojny \u015bwiatowej” (Znak\/Instytut Studi\u00f3w Politycznych PAN, Krak\u00f3w 2021); w latach 2008-2017 by\u0142 tw\u00f3rc\u0105 i dyrektorem Muzeum II Wojny \u015awiatowej w Gda\u0144sku.<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niemieccy uciekinierzy ze wschodu, Berlin, czerwiec 1945 r. Muzeum opowiadaj\u0105ce o wyp\u0119dzonych Niemcach otwarte. Czy uwzgl\u0119dnia polsk\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107? Pawe\u0142 Machcewicz Centrum Dokumentacji “Ucieczka – Wyp\u0119dzenie – Pojednanie” ju\u017c otwarte. Nowe muzeum to opowie\u015b\u0107 o losach wielu narod\u00f3w. Niemieccy wyp\u0119dzeni s\u0105 jednak w jej centrum. Autorzy ustawili ich m.in. obok Ormian i Syryjczyk\u00f3w, co mo\u017ce razi\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87915"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=87915"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87915\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":87933,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/87915\/revisions\/87933"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=87915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=87915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=87915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}