{"id":88093,"date":"2021-07-29T17:09:29","date_gmt":"2021-07-29T15:09:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=88093"},"modified":"2021-07-29T06:29:36","modified_gmt":"2021-07-29T04:29:36","slug":"06-09-59","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=88093","title":{"rendered":"Prof. J. Eisler: slogan \u201eAby Polska ros\u0142a w si\u0142\u0119, a ludzie \u017cyli dostatniej\u201d, nie zosta\u0142 przez Gierka zrealizowany"},"content":{"rendered":"

Prof. Jerzy Eisler. Fot. PAP\/A. Zawada<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Prof. J. Eisler: slogan \u201eAby Polska ros\u0142a w si\u0142\u0119, a ludzie \u017cyli dostatniej\u201d, nie zosta\u0142 przez Gierka zrealizowany<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Micha\u0142 Szuka\u0142a (PAP)<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Propagandowy slogan \u201eAby Polska ros\u0142a w si\u0142\u0119, a ludzie \u017cyli dostatniej\u201d, nie zosta\u0142 przez Gierka zrealizowany. Dotyczy to szczeg\u00f3lnie okresu kryzysu, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 po pierwszym dynamicznym pi\u0119cioleciu jego rz\u0105d\u00f3w. Potem \u201ejak ju\u017c nie sz\u0142o, to nie sz\u0142o\u201d \u2013 m\u00f3wi PAP historyk prof. Jerzy Eisler, dyrektor warszawskiego oddzia\u0142u IPN. 20 lat temu, 29 lipca 2001 r., zmar\u0142 Edward Gierek.<\/strong><\/p>\n

\n

Polska Agencja Prasowa: 5 wrze\u015bnia 1980 r. Edward Gierek straci\u0142 w\u0142adz\u0119. Czy w wyj\u0105tkowej atmosferze pierwszych dni budowy niezale\u017cnych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych zwracano uwag\u0119 na zmian\u0119 dokonuj\u0105c\u0105 si\u0119 na szczytach re\u017cimu?<\/strong><\/p>\n

Prof. Jerzy Eisler:<\/strong> Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 dostrzegano to wydarzenie. Niezale\u017cnie od znaczenia, jakie mia\u0142o podpisanie porozumie\u0144 gwarantuj\u0105cych mo\u017cliwo\u015b\u0107 powo\u0142ywania samorz\u0105dnych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, zmiana na najwa\u017cniejszym stanowisku politycznym w PRL by\u0142a rzecz\u0105 niezwykle istotn\u0105. Nieprzypadkowo przecie\u017c utar\u0142o si\u0119 nazywanie poszczeg\u00f3lnych okres\u00f3w dziej\u00f3w politycznych PRL od nazwisk I sekretarzy KC PZPR. Staram si\u0119 zwalcza\u0107 t\u0119 tendencj\u0119, bo nie by\u0142a to Polska ani Gomu\u0142ki, ani Gierka, ani Jaruzelskiego, ale po prostu PRL.<\/span><\/p>\n

Dla wszystkich by\u0142o oczywiste, \u017ce utrata w\u0142adzy przez kolejnych I sekretarzy KC PZPR wi\u0105za\u0142a si\u0119 ze zmianami. Nikt nie m\u00f3g\u0142 przewidzie\u0107, czy zmiana oznacza \u201eliberalizacj\u0119\u201d, czy raczej \u201eostry kurs\u201d, popraw\u0119 bytu obywateli, czy zwi\u0119kszenie wydatk\u00f3w na zbrojenia. Do pewnego stopnia zmiana z wrze\u015bnia 1980 przypomina\u0142a t\u0119 z grudnia 1970 r., gdy Gierek zast\u0105pi\u0142 Gomu\u0142k\u0119. Oczywi\u015bcie w sierpniu 1980 r. nikt nie strzela\u0142 do robotnik\u00f3w i nie p\u0142on\u0119\u0142y komitety partii. W\u0142adze wyci\u0105gn\u0119\u0142y lekcj\u0119 z wydarze\u0144 sprzed dekady i do grudnia 1981 r. nie stosowa\u0142y tak brutalnych metod.<\/span><\/p>\n

PAP: W momencie wprowadzenia stanu wojennego Gierek zosta\u0142 internowany przez re\u017cim gen. Wojciecha Jaruzelskiego. Na ile jego uwi\u0119zienie sta\u0142o si\u0119 podstaw\u0105 bia\u0142ej legendy Gierka? Jakie jeszcze czynniki decydowa\u0142y o jej popularno\u015bci i czy by\u0142 to wy\u0142\u0105cznie sentyment wobec Coca-Coli, ma\u0142ego fiata i innych przejaw\u00f3w gierkowskiego dobrobytu?<\/strong><\/p>\n

Prof. Jerzy Eisler: <\/strong>My\u015bl\u0119, \u017ce na powstanie tej legendy z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 kilka istotnych czynnik\u00f3w. Zacznijmy od refleksji na temat pami\u0119ci o Gierku po 1989 r. Po zmianie ustroju by\u0142 jedynym przyw\u00f3dc\u0105 PRL, kt\u00f3remu oddawano ho\u0142d przez nazywanie ulic, plac\u00f3w i innych obiekt\u00f3w. Trudno wyobrazi\u0107 sobie, aby podobnie upami\u0119tniano Boles\u0142awa Bieruta czy W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u0119. Dzi\u015b \u201ebia\u0142a legenda\u201d Gierka jest ju\u017c znacznie s\u0142absza ni\u017c w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i pierwszych latach obecnego stulecia. To w\u00f3wczas by\u0142y I sekretarz publikowa\u0142 kolejne ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3rych celem by\u0142o nakre\u015blenie jak najkorzystniejszego wizerunku okresu jego rz\u0105d\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Fascynacja Gierkiem bra\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z przyczyn psychologicznych. Bardzo cz\u0119sto ludzie w \u015brednim wieku wracaj\u0105 w pami\u0119ci do lat swojej m\u0142odo\u015bci, idealizuj\u0105 je, celowo zapominaj\u0105c o wszystkim, co nie pasuje do tego wizerunku. Lata siedemdziesi\u0105te to okres wchodzenia w doros\u0142e \u017cycie powojennego wy\u017cu demograficznego. Dla przedstawicieli tego pokolenia owa dekada to czas podj\u0119cia pierwszej pracy, kupna swego w\u0142asnego pierwszego mieszkania, zak\u0142adania rodziny. To sprzyja idealizacji tych czas\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Pami\u0119tajmy tak\u017ce o punkcie odniesienia dla rz\u0105d\u00f3w Gierka. Trudno por\u00f3wnywa\u0107 stworzony w\u00f3wczas \u201edobrobyt\u201d z krajami Zachodu. Byli\u015bmy niepor\u00f3wnanie biedniejsi. Ulice Warszawy nie wygl\u0105da\u0142y jak ulice Wiednia lub Pary\u017ca, ale dobrze jak na ulice Warszawy w okresie PRL, znacznie lepiej ni\u017c za rz\u0105d\u00f3w Gomu\u0142ki. Pojawienie si\u0119 zagranicznych artyku\u0142\u00f3w u\u0142atwia\u0142o \u017cycie, ale wydaje si\u0119, \u017ce bardzo niewielki odsetek os\u00f3b zamieni\u0142o papierosy marki \u201eSport\u201d na \u201eMarlboro\u201d. Te ostatnie wybierali dotychczasowi palacze najdro\u017cszych polskich papieros\u00f3w \u201eCarmen\u201d. Nie by\u0142 to konsumpcyjny skok z jednej skrajno\u015bci w drug\u0105, ale raczej udost\u0119pnienie niekt\u00f3rych artyku\u0142\u00f3w z pewex\u00f3w dla szerszych kr\u0119g\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Tak jak punktem odniesienia dla lat siedemdziesi\u0105tych by\u0142 standard \u017cycia w czasach gomu\u0142kowskiej ma\u0142ej stabilizacji, tak punktem odniesienia dla Gierka by\u0142 jego poprzednik. Mo\u017ce niestosowne jest ocenianie wygl\u0105du innego m\u0119\u017cczyzny, ale bez w\u0105tpienia prezentowa\u0142 si\u0119 lepiej od Gomu\u0142ki. By\u0142 postawny i m\u00f3wi\u0142 eleganckim barytonem. Na pewno wygra\u0142by ranking najlepiej ubranych I sekretarzy KC PZPR. Nie odstawa\u0142 od zachodnich polityk\u00f3w, z kt\u00f3rymi spotyka\u0142 si\u0119 bardzo cz\u0119sto. M\u00f3wi\u0142 kr\u00f3tko, czyli 5\u201310 minut, a nie jak w przypadku Gomu\u0142ki co najmniej 30\u201340 minut. Z Gierka raczej nie \u017cartowano \u2013 je\u015bli ju\u017c, to z czas\u00f3w, w kt\u00f3rych by\u0142 I sekretarzem. Zaledwie kilka lat wcze\u015bniej powszechnie wy\u015bmiewano Gomu\u0142k\u0119. To wszystko sk\u0142ada si\u0119 na pozytywny obraz Gierka i nieprzyjmowanie przez cz\u0119\u015b\u0107 naszego spo\u0142ecze\u0144stwa informacji, kt\u00f3re by\u0142yby zaprzeczeniem tego utrwalonego obrazu.<\/span><\/p>\n

Tym nieprzyjmowanym elementem biografii Gierka jest m.in. fakt, \u017ce Gierek by\u0142 znany w najwy\u017cszych kr\u0119gach kierownictwa ZSRS ju\u017c w pa\u017adzierniku 1956 r. By\u0142 na kr\u00f3tkiej li\u015bcie dzia\u0142aczy sprzyjaj\u0105cych Zwi\u0105zkowi Sowieckiemu, przywiezionej przez Chruszczowa do Warszawy w kulminacyjnym momencie kryzysu gro\u017c\u0105cego sowieck\u0105 interwencj\u0105. To oznacza, \u017ce mit zdystansowania wobec Bre\u017cniewa i prowadzenia przez Gierka partnerskich rozm\u00f3w z towarzyszami sowieckimi nie ma oparcia w faktach. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 wizerunku dobrego gospodarza i polityka potrafi\u0105cego rozmawia\u0107 z przyw\u00f3dcami pa\u0144stw zachodnich jest nieprawdziwa.<\/span><\/p>\n

Dodajmy, \u017ce Gierek by\u0142 pierwszym dzia\u0142aczem komunistycznym, kt\u00f3ry po rozpocz\u0119ciu procesu transformacji politycznej w Polsce opublikowa\u0142 swoje wspomnienia. W tradycji ruchu komunistycznego nad Wis\u0142\u0105 i w innych krajach by\u0142o to wydarzenie bezprecedensowe. Odchodz\u0105cy przyw\u00f3dcy zwykle milczeli. \u201ePrzerwana dekada\u201d okaza\u0142a si\u0119 najwi\u0119kszym sukcesem wydawniczym po 1989 r. Sprzedano co najmniej milion egzemplarzy tego wywiadu rzeki. Ksi\u0105\u017cka by\u0142a tak poczytna, \u017ce niekiedy dodrukowywano j\u0105, \u0142ami\u0105c prawa autorskie.<\/span><\/p>\n

PAP: Ksi\u0105\u017cka ta uznawana jest za ca\u0142kowicie k\u0142amliw\u0105 i ba\u0142amutn\u0105. Wsp\u00f3\u0142czesna wiedza historyczna ca\u0142kowicie obala zawarte w niej tezy. Ale warto zapyta\u0107, czy Gierek rzeczywi\u015bcie wierzy\u0142 w tworzony na jej \u0142amach obraz samego siebie i rz\u0105d\u00f3w w latach 1970\u20131980?<\/strong><\/p>\n

Prof. Jerzy Eisler: <\/strong>To bardzo dobre i bardzo trudne pytanie. Najpro\u015bciej stwierdzi\u0107, \u017ce odpowied\u017a na nie jest niemo\u017cliwa, poniewa\u017c nie jeste\u015bmy w stanie wej\u015b\u0107 w psychik\u0119 i dusz\u0119 Edwarda Gierka. Trudno powiedzie\u0107, na ile przej\u0105\u0142 i zinternalizowa\u0142 t\u0119 wizj\u0119 rzeczywisto\u015bci. Kilka cech charakteru Gierka pozwala na snucie pewnych hipotez. Wydaje si\u0119, \u017ce jedn\u0105 z tych cech by\u0142a pycha, by\u0107 mo\u017ce nie w rozumieniu grzechu, ale raczej jako przekonania, \u017ce by\u0142 najlepszym przyw\u00f3dc\u0105 PRL. Sam tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki sugeruje, \u017ce gdyby towarzysze nie przeszkadzali jego dzia\u0142aniom, to w ci\u0105gu dw\u00f3ch, trzech lat naprawi\u0142by funkcjonowanie systemu. Negatywnym zbiorowym bohaterem tego wywiadu rzeki nie jest \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d, lecz przeciwni mu intryganci w kierownictwie PZPR.<\/span><\/p>\n

Lepiej my\u015ble\u0107 o sobie dobrze ni\u017c \u017ale. Gierek my\u015bla\u0142 dobrze o tym, co by\u0142o prawd\u0105. Tak by\u0142o m.in. dzi\u0119ki podj\u0119ciu decyzji o niestrzelaniu do robotnik\u00f3w w momentach kryzys\u00f3w, takich jak czerwiec 1976 r. W bro\u0144 paln\u0105 (kr\u00f3tk\u0105) uzbrojeni byli tylko oficerowie dowodz\u0105cy akcj\u0105 t\u0142umienia protest\u00f3w. Je\u017celi Gierek my\u015bla\u0142 o rzeczywistym awansie cywilizacyjnym Polski, to bez w\u0105tpienia r\u00f3wnie\u017c mia\u0142 racj\u0119, zw\u0142aszcza je\u015bli my\u015blimy o zachodz\u0105cych w\u00f3wczas zmianach w kontek\u015bcie poprzednich dziesi\u0119cioleci. W dekadzie lat siedemdziesi\u0105tych zmiany, kt\u00f3re zasz\u0142y w Polsce, by\u0142y do\u015b\u0107 g\u0142\u0119bokie. <\/span><\/p>\n

Nie oznacza to, \u017ce propagandowy slogan: \u201eAby Polska ros\u0142a w si\u0142\u0119, a ludzie \u017cyli dostatniej\u201d, zosta\u0142 przez Gierka zrealizowany. Dotyczy to szczeg\u00f3lnie okresu kryzysu, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 po pierwszym dynamicznym pi\u0119cioleciu jego rz\u0105d\u00f3w. Potem \u201ejak ju\u017c nie sz\u0142o, to nie sz\u0142o\u201d. W drugiej po\u0142owie lat siedemdziesi\u0105tych Polska prze\u017cy\u0142a kilka katastrof. Mam na my\u015bli wybuch w Rotundzie PKO w Warszawie w lutym 1979 r., katastrof\u0119 samolotu I\u0142-62 \u201eMiko\u0142aj Kopernik\u201d w marcu 1980 r., katastrof\u0119 kolejow\u0105 pod Toruniem w sierpniu 1980 r. W jakim\u015b stopniu symbolicznym zwie\u0144czeniem tych wypadk\u00f3w by\u0142a zima stulecia, kt\u00f3ra na par\u0119 tygodni sparali\u017cowa\u0142a \u017cycie kraju. Wszystkie te wydarzenia (i wiele innych) mia\u0142y mniejszy lub wi\u0119kszy wp\u0142yw na nastroje spo\u0142eczne i k\u0142ad\u0142y si\u0119 cieniem na rz\u0105dach Gierka, szczeg\u00f3lnie drugim pi\u0119cioleciu jego rz\u0105d\u00f3w. <\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Jerzy Eisler. Fot. PAP\/A. Zawada Prof. J. Eisler: slogan \u201eAby Polska ros\u0142a w si\u0142\u0119, a ludzie \u017cyli dostatniej\u201d, nie zosta\u0142 przez Gierka zrealizowany Micha\u0142 Szuka\u0142a (PAP) Propagandowy slogan \u201eAby Polska ros\u0142a w si\u0142\u0119, a ludzie \u017cyli dostatniej\u201d, nie zosta\u0142 przez Gierka zrealizowany. Dotyczy to szczeg\u00f3lnie okresu kryzysu, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 po pierwszym dynamicznym pi\u0119cioleciu jego […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88093"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=88093"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88093\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":88106,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88093\/revisions\/88106"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=88093"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=88093"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=88093"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}