{"id":88889,"date":"2021-09-22T17:09:31","date_gmt":"2021-09-22T15:09:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=88889"},"modified":"2021-09-13T14:30:22","modified_gmt":"2021-09-13T12:30:22","slug":"05-09-64","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=88889","title":{"rendered":"S\u0142owacki pali\u0142 opium, Krasi\u0144ski wdycha\u0142 eter, Lem pr\u00f3bowa\u0142 grzybk\u00f3w. Co \u0107pali wieszcze i inni jeszcze"},"content":{"rendered":"

Tamara Karniejew w ta\u0144cu ‘Narkotyk’ w jednej ze scen przedstawienia operetkowego, 1934 r. (Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>S\u0142owacki pali\u0142 opium, Krasi\u0144ski wdycha\u0142 eter, Lem pr\u00f3bowa\u0142 grzybk\u00f3w. Co \u0107pali wieszcze i inni jeszcze<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Piotr G\u0142uchowski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Czy Adam Mickiewicz za\u017cywa\u0142 psychodeliki, pewno\u015bci nie ma, s\u0105 poszlaki. Kasprowicz, b\u0119d\u0105c ubogim, raczy\u0142 si\u0119 bieluniem. Miron Bia\u0142oszewski u\u017cywa\u0142 kodeiny i efedryny. Z narkotykami eksperymentowali nie tylko poeci.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Kiedy Dorota Rabczewska “Doda” powiedzia\u0142a o Biblii, \u017ce spisali j\u0105 “napruci i pal\u0105cy jakie\u015b zio\u0142a” (za co s\u0105d skaza\u0142 j\u0105 na pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy grzywny), nie by\u0142a daleka od prawdy. O wp\u0142ywie psychodelik\u00f3w na pocz\u0105tki judaizmu i chrze\u015bcija\u0144stwa pisz\u0105 naukowcy (m.in. Jan Irvin, autor “The Holy Mushroom”). Autorzy \u015bwi\u0119tych ksi\u0105g i kap\u0142ani \u0107pali od tysi\u0105cleci, jeszcze zanim Moj\u017cesz wyprowadzi\u0142 \u017byd\u00f3w z Egiptu. Neolityczni mieszka\u0144cy Orkad\u00f3w pili alkohol z domieszk\u0105 psianki i czarnego lulka (\u015blady odkryto w resztkach dzban\u00f3w z epoki). Dzia\u0142anie opium opisano na sumeryjskich tabliczkach znalezionych w Nippur. \u015awi\u0119te oleje wymienione w Torze by\u0142y prawdopodobnie wyciskane z naturalnie rosn\u0105cych w Afryce konopi indyjskich. Ariowie czcili boga Som\u0119 i \u015bwi\u0119ty nap\u00f3j nosz\u0105cy to samo imi\u0119. Dzi\u015b wiemy, \u017ce trunek powstawa\u0142 dzi\u0119ki efedrze (prz\u0119\u015bli chi\u0144skiej), rosn\u0105cej obficie na centralnych wy\u017cynach Afganistanu. Efedra odpowiada dzi\u015b za gwa\u0142towny rozw\u00f3j produkcji metamfetaminy w tym kraju<\/a><\/strong><\/span> \u2013 w najwi\u0119kszym uproszczeniu wsp\u00f3\u0142czesna meta to efedra plus jod, czerwony fosfor i kwas siarkowy.<\/span><\/p>\n

Minojczycy zostawili nam obrazy boginek w przepaskach z wizerunkami naci\u0119tych mak\u00f3wek. Pytia z Delf gotowa\u0142a w kotle na tr\u00f3jnogu substancj\u0119, po kt\u00f3rej wieszczy\u0142a. Angielski badacz mit\u00f3w Robert Graves utrzymuje, \u017ce orgiastyczny kult Dionizosa oparty by\u0142 pierwotnie na konsumpcji pochodnych maku oraz muchomor\u00f3w, kt\u00f3re \u2013 jak wierzono \u2013 rodzi\u0142y si\u0119 z uderzenia pioruna. Dopiero legalizacja Dionizj\u00f3w przez tyran\u00f3w Aten i Koryntu kaza\u0142a zmieni\u0107 sok z mak\u00f3wek i grzyby na spokojniej dzia\u0142aj\u0105ce wino.<\/span><\/p>\n

Cesarz filozof Marek Aureliusz za\u017cywa\u0142 opium, a wczesnorenesansowy szwajcarski lekarz i naukowiec Paracelsus \u2013 wynalezione przez siebie laudanum, czyli sok z maku zmieszany z alkoholem.<\/span><\/p>\n

\"ObrazObraz artysty malarza Wac\u0142awa Borowskiego ‘Narkotyk’, 1932 r.<\/span> Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Tak\u017ce S\u0142owianie konsumowali r\u00f3\u017cne psychodeliki, g\u0142\u00f3wnie z maku i konopi. Ludowe okre\u015blenia mak\u00f3wki \u2013 zebrane przez Iwon\u0119 Arabas<\/a>, autork\u0119 ksi\u0105\u017cki “Badania opioid\u00f3w\u2026” \u2013 to “patrak, patrzyk, patrzyszcz, widak, widok, wytrzeszczek i zyrkaty”.<\/span><\/p>\n

Bursztyn z ja\u0142owcem, dziurawiec z macierzank\u0105<\/strong><\/h5>\n

Co do rosn\u0105cych na ziemiach S\u0142owian krzew\u00f3w Cannabis sativa <\/i>(konopi w\u0142\u00f3knistych) \u2013 to maj\u0105 one wprawdzie ma\u0142o podkr\u0119caj\u0105cego doznania kannabinoidu THC, ale zawieraj\u0105 psychoaktywny, relaksuj\u0105cy kannabinoid CBD. Nasiona i \u0142upiny konopne z okresu wczesnopiastowskiego znaleziono w Gnie\u017anie, Gieczu, Opolu, pod \u0141\u0119czyc\u0105 i pod Krakowem na terenie obecnej Nowej Huty. P\u00f3\u017aniej konopie uprawiano na Wo\u0142yniu, Polesiu, Podlasiu i Podolu. Gotowano z nich zup\u0119 zwan\u0105 siemi\u0119tnic\u0105, robiono wywary, ma\u015bci i nalewki. Litwini, \u017bmudzini, Rusini, Huculi i Wo\u0142osi stosowali konopie w obrz\u0119dach magicznych, dlatego Krzy\u017cacy cz\u0119sto palili zagony konopne.<\/span><\/p>\n

Mimo to nasi niesforni przodkowie (szczeg\u00f3lnie na trudno dost\u0119pnym Polesiu) jarali, wci\u0105gali i wcierali w siebie naturalne psychodeliki co najmniej do ostatniej wojny. Etnograf Kazimierz Moszy\u0144ski w “Kulturze ludowej S\u0142owian” opisuje, \u017ce w czasie bada\u0144 w latach 1930-31 jako ro\u015bliny odurzaj\u0105ce wielu wie\u015bniak\u00f3w wskaza\u0142o takie, kt\u00f3rych nie zaliczyliby\u015bmy do tej grupy: “Kwitn\u0105ce akacje i \u017c\u00f3\u0142te \u0142ubiny nie m\u00f3wi\u0105c o konopiach i bagnie [chodzi o ro\u015blin\u0119 u\u017cywan\u0105 jeszcze wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie do odstraszania moli]. (\u2026) Do ro\u015blin wywo\u0142uj\u0105cych u Poleszuk\u00f3w oszo\u0142omienie, czy odurzenie (\u2026) nale\u017c\u0105 konwalie oraz podkolan, dalej \u2013 gryki, czeremchy”.<\/span><\/p>\n

Ch\u0142opi wzmacniali w\u00f3dk\u0119 bieluniem dzi\u0119dzierzaw\u0105 \u2013 powstawa\u0142a narewka (nie myli\u0107 ze “zwyk\u0142\u0105” nalewk\u0105). Kamil Sipowicz<\/a>, autor piosenek i “Encyklopedii polskiej psychodelii”, pisze, \u017ce pocieszali si\u0119 i znieczulali r\u00f3wnie\u017c pokrzykiem wilcza jagoda, psiank\u0105, glistnikiem jask\u00f3\u0142cze ziele, atakuj\u0105cym ziarna sporyszem, muchomorami, a nawet k\u0142\u0105czem tataraku, kt\u00f3re wywo\u0142ywa\u0142o “poczucie lekko\u015bci i halucynacje”. Dzieciom w\u0142o\u015bcianie podawali (zazwyczaj w p\u0142\u00f3ciennym zawini\u0105tku do ssania) nasiona maku \u2013 by b\u0105belki spa\u0142y. Z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0119 mia\u0142 cis (uchodzi\u0142 za \u017ar\u00f3d\u0142o szale\u0144stwa), dobr\u0105 \u2013 korze\u0144 omanu (kwiatu spokrewnionego z astrem), kt\u00f3ry w staropolskich zielnikach reklamowany by\u0142 jako ten, “co t\u0119skno\u015b\u0107 oddala, serce rozwesela, w winie u\u017cywany weso\u0142o\u015b\u0107 daje”.<\/span><\/p>\n

\"AkcesoriaAkcesoria palacza opium. Rycina z 1893 r.<\/span> Fot. Mary Evans Picture Library<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Mieli\u015bmy te\u017c u\u017cywki regionalne. Na Kurpiach palono w fajkach rozdrobniony bursztyn zmieszany z ja\u0142owcem. Na Podlasiu pijano dziurawiec z macierzank\u0105 i melis\u0119 z bylic\u0105 pospolit\u0105, czyli czarnobylem. Bli\u017cej granicy z Turcj\u0105 i Wo\u0142oszczyzn\u0105 \u017cuto tyto\u0144 tak, jak si\u0119 \u017cuje betel.<\/span><\/p>\n

Szlachta psychodeliki importowa\u0142a \u2013 z Turcji opium, haszysz i inne produkty przerobu konopi indyjskich, cz\u0119sto w s\u0142odkich wypiekach lub w formie konfitury. Z po\u0142udnia przywo\u017cono tak\u017ce ga\u0142k\u0119 muszkato\u0142ow\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 psychodelik zwany mirystycyn\u0105. Po zaborach rozpowszechni\u0142y si\u0119 opium i morfina. Morfinist\u0105 by\u0142 m.in. bohater “Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej \u2013 Teofil R\u00f3\u017cyc.<\/p>\n

Krasi\u0144ski nie oszala\u0142 po eterze<\/strong><\/h5>\n

Czy Adam Mickiewicz za\u017cywa\u0142 psychodeliki, pewno\u015bci nie ma, s\u0105 poszlaki, jak cho\u0107by wizyty u Goppler\u00f3w w Stambule, gdzie ch\u0119tnie palono opium. Juliusz S\u0142owacki \u0107pa\u0142 na pewno, poniewa\u017c dzia\u0142anie produkt\u00f3w makopochodnych opisuje w poemacie “Lambro”. Gdy zachorowa\u0142 na suchoty, leczy\u0142 si\u0119 \u2013 podaje Sipowicz w “Encyklopedii\u2026” \u2013 paleniem makowej \u017cywicy. Upalony i chory dyktowa\u0142 “Kr\u00f3la-Ducha”. Konstanty Gaszy\u0144ski pisa\u0142 o nim w 1851 r.: “Bardzo mizerny, w ci\u0105g\u0142ej gor\u0105czce, gdy\u017c jak m\u00f3wiono za\u017cywa opium”.<\/span><\/p>\n

Sipowicz: “Gdy w 1849 Cyprian Kamil Norwid odwiedzi\u0142 dw\u00f3ch umieraj\u0105cych na gru\u017alic\u0119 geniuszy: Chopina i w\u0142a\u015bnie S\u0142owackiego, obaj byli pogr\u0105\u017ceni w halucynacjach”. W “Czarnych kwiatach” Norwid wspomina wizyt\u0119: “\u2026Wszed\u0142em by\u0142, a Juliusz sta\u0142 przy kominie fajk\u0119 na cybuchu d\u0142ugim pal\u0105c (\u2026) na kanapie siedzia\u0142 malarz, Francuz (\u2026) ale ten nic nie m\u00f3wi\u0142 i milcza\u0142 milczeniem ma\u0142o naturalnym”. Wygl\u0105da na to, \u017ce obaj arty\u015bci zjarali si\u0119 tego dnia na smutno.<\/span><\/p>\n

Trzeci z wieszcz\u00f3w \u2013 Zygmunt Krasi\u0144ski \u2013 by\u0142 uzale\u017cniony od eteru i napisa\u0142 nawet o nim niedoko\u0144czony esej “De l\u2019\u00e9ther”. Pali\u0142 tak\u017ce opium, o czym pisa\u0142 w listach do Delfiny Potockiej. Swoje psychodeliczne wizje nazywa\u0142 “panteistycznym horrorem”. W li\u015bcie do Bronis\u0142awa Trentowskiego opisuje do\u015bwiadczenia z eterem tak: “Czu\u0142em si\u0119 z d\u0119bu \u017co\u0142\u0119dzi\u0105, ale \u017co\u0142\u0119dzi\u0105 tward\u0105, jak diament wieczno\u015bci; ze s\u0142o\u0144ca czu\u0142em si\u0119 odpromieniowanym j\u0105drem, ju\u017c nie \u015bwietlanym, ju\u017c nie wiruj\u0105cym, ale na wieki wiek\u00f3w nie\u015bmiertelnym. Powierzchnia moja znik\u0142a wszystka, do punktu matematycznego si\u0119 \u015bcie\u015bni\u0142a\u2026”.<\/span><\/p>\n

\"JuliuszJuliusz S\u0142owacki (1809-49), W\u0142odzimierz Stebelski (1848-91), Maria Komornicka, czyli Piotr Odmieniec W\u0142ast (1876-1949)<\/span> Fot. Wikimedia commons,<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Zdaniem Sipowicza to eter ratowa\u0142 Krasi\u0144skiego “przed niechybnym samob\u00f3jstwem i ca\u0142kowit\u0105 rozpacz\u0105”. Ratunku takiego nie zazna\u0142 poeta W\u0142odzimierz Stebelski, autor wiersza “Sylwetki z Tworek. Delirium tremens” i poematu “Dom ob\u0142\u0105kanych”. Fragment: “Tam dalej w k\u0105cie stoi bardzo blada\/ Dama z wysokiej towarzystwa sfery\/ Wzrok idiotyczny naoko\u0142o pada\/ Dawniej bogaty w blask pogodny, szczery\/ Nic nie pami\u0119ta, nic nie opowiada\/ Z dziej\u00f3w minionych \u017cycia swej chimery\/ Do ob\u0142\u0105kania zesz\u0142a mglistych krain\/ Przez jad truj\u0105cy morfin i kokain”.<\/span><\/p>\n

Noc\u0105 z 22 na 23 grudnia 1891 r. Stebelski powiesi\u0142 si\u0119 w warszawskim mieszkaniu przy ul. Nieca\u0142ej. Pochowano go jako grzesznika na ugorze za murem cmentarza Br\u00f3dnowskiego.<\/span><\/p>\n

“Dziwny tytu\u0144” pani dziedziczki<\/strong><\/h5>\n

M\u0142odopolscy poeci \u2013 jak wiadomo \u2013 pili i wci\u0105gali wszystko. Stanis\u0142aw Przybyszewski i Wac\u0142aw Berent raczyli si\u0119 absyntem, a Jan Kasprowicz \u2013 psiank\u0105 czarn\u0105 i bieluniem. Napisa\u0142 nawet o nich poematy “Datura Stramonium Bielu\u0144” i “Solanum Nigrum Psianka”. Obie ro\u015bliny jeszcze w XVIII w. mieszano w Polsce w tzw. ma\u015b\u0107 czarownic, oba poematy za\u015b s\u0105 tak zakr\u0119cone, \u017ce trudno wybra\u0107 cytat. Mo\u017ce ten:<\/span><\/p>\n

“Ano, bo widzisz, wszystko ci jedno\/ Czy masz kobiet\u0119, czy p\u0142acz\u0105 ci dzieci\/ Gdy taka wzrokiem chce trapi\u0107, to w sedno\/ Sama ju\u017c trafi, \u017ce w chacie\/ O stracie\/ W\u00f3wczas nie my\u015blisz ju\u017c \u017cadnej\/ Dusza ci leci\/ Spalona\/ Na pot\u0119pienie, jak gdyby\u015b wycisn\u0105\u0142\/ W gard\u0142o psiankowe jagody\/ Stary i m\u0142ody\/ Tak! Tak! Dzieci, \u017cona\/ Stodo\u0142a, stajnia, cha\u0142upa\/ To \u015bmieci kupa!”.<\/span><\/p>\n

Eksperymentowa\u0142y z narkotykami tak\u017ce poetki z tych czas\u00f3w. Maria Komornicka, prekursorka transgresji p\u0142ciowej i queer, w po\u0142owie \u017cycia zacz\u0119\u0142a si\u0119 nosi\u0107 po m\u0119sku i przyj\u0119\u0142a literacki pseudonim Piotr Odmieniec W\u0142ast. Pisze Sipowicz:<\/span><\/p>\n

“[Jej] listy do matki z Pary\u017ca pe\u0142ne by\u0142y opis\u00f3w halucynacji i zwid\u00f3w. [W stolicy Francji<\/a>] zetkn\u0119\u0142a si\u0119 z okultyzmem, gnoz\u0105 oraz mesmeryzmem [co by\u0142o powi\u0105zane] z seansami haszyszowymi i opiumowymi”.<\/span><\/p>\n

Kacper Pilarski-Soko\u0142owski, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca fundacji Gaia Mater, odnalaz\u0142 w rodzinnej wsi Piotra W\u0142asta \u2013 Grabowie nad Pilic\u0105 \u2013 ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy m\u00f3wili, jak to pani dziedziczka (potem zmieniona w pana) cz\u0119stowa\u0142a ich “dziwnym tytuniem”, po kt\u00f3rym “widzieli diab\u0142a”. Maria Derna\u0142owicz za\u015b, krewniaczka Komornickiej, zapisa\u0142a, \u017ce przed wkroczeniem Sowiet\u00f3w, gdy wszyscy pouciekali z grabowskiego dworu, widzia\u0142a w pokoju W\u0142asta p\u0119ki ususzonych zi\u00f3\u0142, kt\u00f3re by\u0142y prawdopodobnie bieluniem, lulkiem albo konopiami.<\/span><\/p>\n

\"WW palarni opium. Zdj\u0119cie z 1903 r., gdy palenie narkotyku by\u0142o ju\u017c popularne na \u015bwiecie<\/span> Fot. Wikimedia Commons<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Witkacy rysuje na haju<\/strong><\/h5>\n

W\u0142adys\u0142aw Reymont prawdopodobnie pozna\u0142 opium (lub morfin\u0119), gdy cierpia\u0142 po s\u0142ynnym wypadku kolejowym, kt\u00f3ry \u2013 dzi\u0119ki odszkodowaniu \u2013 ustawi\u0142 go finansowo na lata. \u0106panie spodoba\u0142o mu si\u0119 na tyle, \u017ce b\u0119d\u0105c w Londynie, odwiedza\u0142 Chinatown, czego efektem jest opowiadanie “W palarni opium”. “Ockn\u0105\u0142em si\u0119. Pami\u0119tam, \u017ce pali\u0142em. (\u2026) S\u0105dzi\u0142em, \u017ce ju\u017c po wszystkim, wi\u0119c si\u0119 obejrza\u0142em na pok\u00f3j. Nic ze\u0144 nie zosta\u0142o. B\u0142\u0119kitna, niesko\u0144czona przestrze\u0144 mnie otacza\u0142a. (\u2026) Czu\u0142em, \u017ce mnie ogarnia ten rodzaj zdumienia silnego, kt\u00f3ry prowadzi do ob\u0142\u0119du. (\u2026) Kiedy jakim\u015b ruchem sta\u0142ym m\u00f3zgu chcia\u0142em podnie\u015b\u0107 r\u0119k\u0119, nie by\u0142o jej. (\u2026) Pozna\u0142em, \u017ce nie widz\u0119, nie s\u0142ysz\u0119, nie czuj\u0119, tylko wiem. (\u2026) Spok\u00f3j szcz\u0119\u015bcia niezmiernego czu\u0142em w sobie. Przebiega\u0142em jakie\u015b \u015bwiaty czarodziejskie. P\u0142yn\u0105\u0142em w zielnym strumieniu \u015bwiat\u0142a\u2026”.<\/span><\/p>\n

I tak doszli\u015bmy do Witkacego, kt\u00f3ry we wst\u0119pie do “Narkotyk\u00f3w” pisa\u0142: “Do pewnego stopnia mo\u017cna by mnie uwa\u017ca\u0107 w pewnych okresach za na\u0142ogowego pijaka, o ile za takiego (r\u00f3\u017cne s\u0105 standarty\/wzorce) uzna si\u0119 kogo\u015b, kto urzyna si\u0119 przeci\u0119tnie raz na tydzie\u0144, potem nie pije miesi\u0105c, albo i wi\u0119cej i kt\u00f3ry mia\u0142 jedn\u0105 jedyn\u0105 w \u017cyciu pi\u0119ciodni\u00f3wk\u0119 \u2013 (\u00e0 propos pewnej premjery scenicznej \u2013 okoliczno\u015b\u0107 wysoce \u0142agodz\u0105ca) i do 10 trzydni\u00f3wek i kt\u00f3ry nigdy nie chla\u0142 w\u00f3dy rano przy goleniu si\u0119. (\u2026) Dwa razy w \u017cyciu za\u017cy\u0142em kokain\u0119 na trze\u017awo i zaraz postara\u0142em si\u0119 zapi\u0107 to \u015bwi\u0144stwo. Inne wypadki za\u017cywania tego drogu (z czym si\u0119 nigdy nie kry\u0142em, podpisuj\u0105c rysunki robione w tym stanie odpowiedni\u0105 mark\u0105 Co) po\u0142\u0105czone by\u0142y zawsze z wielkimi popojkami a la maniere russe. Nigdy nie by\u0142em morfinist\u0105, maj\u0105c idiosynkrazj\u0119 do tego specyfiku (\u2026), ani eteromanem, z powodu jakiego\u015b braku zaufania do eteru, mimo \u017ce u\u017cywa\u0142em go par\u0119 razy w \u017cyciu: z w\u00f3dk\u0105 i przez wdychanie. Rysunki, owszem, by\u0142y do\u015b\u0107 ciekawe i przy wdychaniu uczucie gini\u0119cia \u015bwiata i cia\u0142a (\u2026), ale jako\u015b to nie przemawia\u0142o nigdy do mego przekonania. (\u2026) Przyznaj\u0105c si\u0119 do sporadycznego u\u017cywania peyotlu i meskaliny, pierwszego wyrobu dr Rouhier, a drugiego fabrykacji wspania\u0142ej firmy Merck, przecz\u0119 przy sposobno\u015bci, jakobym oddawa\u0142 si\u0119 homoseksualizmowi, do kt\u00f3rego czuj\u0119 wstr\u0119t najwy\u017cszy; jakobym \u017cy\u0142 p\u0142ciowo z moj\u0105 syjamsk\u0105 kotk\u0105, Schyzi\u0105 (\u2026) i jakoby nierasowe zreszt\u0105 koci\u0119ta z niej zrodzone by\u0142y do mnie podobne”.<\/span><\/p>\n

\"Stanis\u0142awStanis\u0142aw Ignacy Witkiewicz ‘Witkacy’ (1885-1939), Stanis\u0142aw Lem (1921-2006), Jerzy S. Sito (1934-2011)<\/span> Fot. Wikimedia commons \/ Wojciech Druszcz \/ Pawe\u0142 Ma\u0142ecki\/Agencja Gazeta<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Po Witkacym narkotykowe eksperymenty polskich artyst\u00f3w i literat\u00f3w id\u0105 ju\u017c w tysi\u0105ce, wi\u0119c wymieni\u0119 tylko najciekawsze przypadki.<\/span><\/p>\n

Miron Bia\u0142oszewski u\u017cywa\u0142 kodeiny i efedryny. W czasie wojny skar\u017cy\u0142 si\u0119 na brak w aptekach tussipectu, syropu na efedrynie. Tadeusz Sobolewski w przedmowie do “Tajnego dziennika” poety pisze: “Biedowa\u0142 do 1956 r. czasem mog\u0105c sobie pozwoli\u0107 jedynie na porcj\u0119 ry\u017cu w barze mlecznym; oszukiwa\u0142 g\u0142\u00f3d [dost\u0119pn\u0105 w aptekach bez recepty] psychedryn\u0105”. Miron w dzienniku wspomina wizyt\u0119 u malarki Adriany Buraczewskiej: “\u2026Ci\u0105gle co\u015b bierze, mimo to w dobrej formie, pogodna, oblicza jak\u0105 trzeba da\u0107 dawk\u0119 psychedryny, \u017ceby podzia\u0142a\u0142a. Wspominam jej o psychedrynowych szarpaniach serca i \u017ce pod koniec dzia\u0142ania katz, mo\u017cna go unikn\u0105\u0107 przez kodein\u0119 i [leki] uspokajaj\u0105ce. Ale kodeiny [w domu Buraczewskiej] brak”.<\/span><\/p>\n

Bia\u0142oszewski odwiedza\u0142 tak\u017ce w podwarszawskiej Zielonce Bogus\u0142awa Choi\u0144skiego (wsp\u00f3\u0142autora “Pod papugami”), kt\u00f3ry eksperymentowa\u0142 z bieluniem, belladonn\u0105 i muchomorami, a poza tym cz\u0119stowa\u0142 go\u015bci czajem (20 gram\u00f3w suszu herbacianego na twarz) oraz wspomnian\u0105 psychedryn\u0105. Wanda Chotomska zanotowa\u0142a: “Mirona Bogu\u015b [Choi\u0144ski] faszerowa\u0142 herbat\u0105 (\u2026) jedli j\u0105 na sucho, najwy\u017cej z odrobin\u0105 wody, ugniatali herbaciane listki na pa\u0107k\u0119 i m\u00f3wili, \u017ce to im pomaga w tw\u00f3rczym my\u015bleniu”.<\/span><\/p>\n

\"MironMiron Bia\u0142oszewski (1922-83)<\/span> Fot. Wikimedia Commons<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Stanis\u0142aw Lem w “Bombie megabitowej” pisa\u0142: “Sam po za\u017cyciu eksperymentalnym jednego grama psylocybiny (z grzybka) doznawa\u0142em r\u00f3\u017cnych halucynacji, maj\u0105c wszelako nieustannie zachowan\u0105 wiedz\u0119”. Jak wiemy (chocia\u017cby z ksi\u0105\u017cki Wojciecha Orli\u0144skiego “Co to s\u0105 sepulki? Wszystko o Lemie”), pisarz korespondowa\u0142 z Philipem K. Dickiem, kt\u00f3ry tworzy\u0142 wizje przysz\u0142ego \u015bwiata po LSD (“Wiara naszych ojc\u00f3w”) i po meskalinie (“P\u0142y\u0144cie \u0142zy moje, rzek\u0142 policjant”). W narkotycznym napadzie Dick zerwa\u0142 kontakty z Polakiem, uznaj\u0105c go za agenta NKWD, ale znaj\u0105cy si\u0119 ju\u017c na psychotripach Lem wybaczy\u0142 mu ten epizod.<\/span><\/p>\n

Na koniec mniej znany Jerzy S. Sito (dramaturg i tata dziennikarza muzycznego Paw\u0142a Sity), kt\u00f3rego warto wymieni\u0107 z tego powodu, \u017ce w 1980 r. opublikowa\u0142 w PRL niewielk\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 pod tytu\u0142em “LSD”. To zapis ameryka\u0144skiej przygody z psychodelikiem zwanym STP (od s\u0142\u00f3w Serenity, Tranquility, Peace \u2013 \u0142agodno\u015b\u0107, wyciszenie, spok\u00f3j). \u015arodek zsyntetyzowany pod koniec lat 60. przez ameryka\u0144skiego farmakologa Alexandra “Sash\u0119” Shulgina nie ma wiele wsp\u00f3lnego z LSD. By\u0107 mo\u017ce Jerzy Sito po prostu o tym nie wiedzia\u0142. Podczas podr\u00f3\u017cy po USA spotka\u0142 cz\u0142onk\u00f3w Neo-American Church, lekkoduch\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 mniej modlitw\u0105, a wi\u0119cej \u2013 konsumpcj\u0105 psychodelik\u00f3w. Na farmie bogatego cz\u0142onka kongregacji Sito za\u017cy\u0142 2,5-dimetoksy-4-metyloamfetamin\u0119 i odlecia\u0142. W ksi\u0105\u017cce opisa\u0142 to tak: “\u2026id\u0119 na prze\u0142aj po \u015bniegu. Ka\u017cde skrzypni\u0119cie jest malutk\u0105 symfoni\u0105. Ka\u017cdy krok ma swoj\u0105 melodi\u0119, sw\u00f3j w\u0142asny rysunek rytmiczny. Kiedy [but] zanurza si\u0119 w \u015bniegu, podaje temat muzyczny: ostry, prosty, drapie\u017cny. Trwa to (\u2026) p\u00f3ki nie st\u0105pnie p\u0142asko ca\u0142\u0105 swoj\u0105 powierzchni\u0105. Potem d\u017awi\u0119k si\u0119 wycisza, zapewne pod \u0142ukiem stopy. \u015anieg gra pod powierzchni\u0105 ten sam temat, co obcas, pe\u0142niejszy jednak, bogatszy, gra precyzyjniej, spokojnie\u2026”.<\/span><\/p>\n

\"TamaraTamara Karniejew w ta\u0144cu ‘Narkotyk’ w jednej ze scen przedstawienia operetkowego, 1934 r.<\/span> Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Wspania\u0142e wizje po STP nie trwaj\u0105 jednak wiecznie. Wkradaj\u0105 si\u0119 l\u0119k, paranoja. Sito pisze dalej: “Przejmuje mnie przera\u017aliwy smutek. Tak dojmuj\u0105ca t\u0119sknota, \u017ce nawet p\u0142aka\u0107 nie mog\u0119. Nie mog\u0119 doby\u0107 g\u0142osu, by zawy\u0107, jak pies, do ksi\u0119\u017cyca”.<\/span><\/p>\n

Autor szuka po farmie broni, chce zabi\u0107 siebie, potem innych. Uspokajany przez Amerykan\u00f3w ucieka, zamierza wezwa\u0107 policj\u0119\u2026 A zatem “od ekstazy zachwytu i mi\u0142o\u015bci do \u015bmierci, samounicestwienia i paranoi. Ka\u017cdy do\u015bwiadczony psychonauta poddaje si\u0119 temu bez opor\u00f3w” \u2013 pisze Kamil Sipowicz. Tymczasem Sito nie wytrzymuje, by\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce zabra\u0142 ze sob\u0105 do Stan\u00f3w “strach, przera\u017cenie i l\u0119ki zahukanego Polaka. (\u2026) Mo\u017cna si\u0119 [jednak] zastanowi\u0107, czy ca\u0142a owa paranoiczna rama do\u015bwiadczenia psychodelicznego nie jest cen\u0105, jak\u0105 zap\u0142aci\u0107 musia\u0142 Sito PRL-owskiemu wydawcy za mo\u017cliwo\u015b\u0107 opisania narkotycznych prze\u017cy\u0107 [kt\u00f3re] obok dzie\u0142 Witkacego stanowi\u0105 najlepszy opis [tego typu] w ca\u0142ej literaturze polskiej”.<\/span><\/p>\n

\n

S\u0141OWNICZEK<\/strong><\/span><\/h4>\n

Belladonna<\/b> \u2013 pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna). Nazwa pochodzi od greckiej bogini Atropos oraz s\u0142\u00f3w \u201ebella donna” (pi\u0119kna kobieta), gdy\u017c preparat rozszerza \u017arenice i optycznie powi\u0119ksza oczy.<\/span><\/p>\n

Bielu\u0144<\/b> \u2013 wsp\u00f3lna nazwa dla grupy oko\u0142o dziesi\u0119ciu ro\u015blin psiankowatych. Wszystkie s\u0105 silnie truj\u0105ce, w ma\u0142ych dawkach wywo\u0142uj\u0105 halucynacje. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie stosowane w terapii astmy i choroby Parkinsona.<\/span><\/p>\n

Czarnobyl<\/b> – bylica pospolita \u2013 ro\u015blina z rodziny astrowatych. Wyst\u0119puje w ca\u0142ej Europie z wyj\u0105tkiem Skandynawii, w cz\u0119\u015bci Azji oraz w Algierii i Tunezji. W j\u0119zyku ukrai\u0144skim od jej nazwy pochodzi nazwa miasta (i nieczynnej elektrowni) Czarnobyl.<\/span><\/p>\n

Dziurawiec<\/b> \u2013 nazwa oko\u0142o 400 gatunk\u00f3w z rodziny dziurawcowatych, w Polsce wyst\u0119puje osiem. Dziurawiec zwyczajny jest cenion\u0105 i legalnie uprawian\u0105 ro\u015blin\u0105 lecznicz\u0105.<\/span><\/p>\n

Efedryna<\/b> \u2013 alkaloid ro\u015blinny, reduktor apetytu, zwi\u0119ksza koncentracj\u0119, leczy nie\u017cyt nosa. Wyst\u0119puje w ro\u015blinach z rodzaju prz\u0119\u015bli oraz w cisie (Taxusbaccata).<\/span><\/p>\n

Eter<\/b> \u2013 organiczny zwi\u0105zek chemiczny zbudowany z dw\u00f3ch grup etylowych (takich jak w alkoholu) przy\u0142\u0105czonych do atomu tlenu. Ma w\u0142a\u015bciwo\u015bci relaksacyjne, nasenne, znieczulaj\u0105ce i uzale\u017cniaj\u0105ce.<\/span><\/p>\n

Lulek<\/b> \u2013 wsp\u00f3lna nazwa dla grupy oko\u0142o 20 ro\u015blin psiankowatych. W ma\u0142ych dawkach u\u0142atwia zasypianie, w wi\u0119kszych powoduje halucynacje, w tym wra\u017cenie bycia pokrytym w\u0142osami na podobie\u0144stwo wilko\u0142aka. Stosowany by\u0142 do og\u0142uszania ptactwa, np. w celu jego kradzie\u017cy.<\/span><\/p>\n

Opium<\/b> \u2013 substancja otrzymywana przez wysuszenie soku mlecznego z niedojrza\u0142ych mak\u00f3wek maku lekarskiego (Papaver somniferum). Zawiera ponad 20 psychogennych alkaloid\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna podzieli\u0107 na dwa rodzaje: pochodne fenantrenu (morfina, kodeina) i pochodne izochinoliny (papaweryna).<\/span><\/p>\n

Psianka czarna<\/b> \u2013 ro\u015blina pospolita wyst\u0119puj\u0105ca w ca\u0142ej Europie. Roztarta z wod\u0105 pieni si\u0119 jak myd\u0142o i w tym charakterze by\u0142a wykorzystywana na wsi do XX w. P\u0119dy i owoce zawieraj\u0105 saponiny \u2013 zwi\u0105zki moczop\u0119dne, wykrztu\u015bne, wzmagaj\u0105ce wydzielanie \u015bluzu i trawienie t\u0142uszcz\u00f3w. Niekt\u00f3re s\u0105 truciznami.<\/span><\/p>\n

Psylocybina<\/b> \u2013 alkaloid wyst\u0119puj\u0105cy naturalnie w setkach gatunk\u00f3w grzyb\u00f3w. Najpopularniejszy, opr\u00f3cz LSD, psychodelik. Powoduje g\u0142\u0119bokie doznania psychodeliczne, transcendentne i mistyczne.<\/span><\/p>\n

Psychedryna<\/b> \u2013 legalny jeszcze w po\u0142owie XX w. preparat apteczny zawieraj\u0105cy amfetamin\u0119 (inne to m.in. benzedryna i sympatedryna). Obecnie w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w nielegalny.<\/span><\/p>\n

 Korzysta\u0142em m.in. z: Kamil Sipowicz, \u201eEncyklopedia polskiej psychodelii”, Warszawa 2013; Iwona Arabas, “Badania opioid\u00f3w oraz ich rola w rozwoju nauk o leku w Polsce XIX w.”, Warszawa 1995; Kazimierz Moszy\u0144ski, “Kultura ludowa S\u0142owian”, Krak\u00f3w 2009<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tamara Karniejew w ta\u0144cu ‘Narkotyk’ w jednej ze scen przedstawienia operetkowego, 1934 r. (Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe) S\u0142owacki pali\u0142 opium, Krasi\u0144ski wdycha\u0142 eter, Lem pr\u00f3bowa\u0142 grzybk\u00f3w. Co \u0107pali wieszcze i inni jeszcze Piotr G\u0142uchowski Czy Adam Mickiewicz za\u017cywa\u0142 psychodeliki, pewno\u015bci nie ma, s\u0105 poszlaki. Kasprowicz, b\u0119d\u0105c ubogim, raczy\u0142 si\u0119 bieluniem. Miron Bia\u0142oszewski u\u017cywa\u0142 kodeiny i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88889"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=88889"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88889\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":89107,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/88889\/revisions\/89107"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=88889"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=88889"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=88889"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}