{"id":89017,"date":"2021-10-27T17:09:38","date_gmt":"2021-10-27T15:09:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=89017"},"modified":"2021-10-18T09:00:29","modified_gmt":"2021-10-18T07:00:29","slug":"10-09-62","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=89017","title":{"rendered":"LEMberg. Lwowskie miejsca Lema"},"content":{"rendered":"

\"Lw\u00f3w,Lw\u00f3w, widok z Wysokiego Zamku, 1939, fot.
\n<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>LEMberg. Lwowskie miejsca Lema<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Patryk Zakrzewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Po II wojnie \u015bwiatowej Lem nigdy nie wr\u00f3ci\u0142 do swojego rodzinnego miasta, jednak wielokrotnie wspomina\u0142 je w swoich tekstach. Jakie miejsca we Lwowie by\u0142y szczeg\u00f3lnie wa\u017cne dla przysz\u0142ego autora “Solaris”?<\/span><\/p>\n

W jednym z wywiad\u00f3w stwierdzi\u0142:<\/span><\/p>\n

\n

Przed wojn\u0105 nawet nigdy nie by\u0142em w Warszawie, nigdy nie widzia\u0142em Krakowa. Wi\u0119c mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce Lw\u00f3w jest cz\u0119\u015bci\u0105 mnie, a ja cz\u0119\u015bci\u0105 Lwowa. Jestem wro\u015bni\u0119ty we Lw\u00f3w jak drzewo.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Jego autobiograficzny “Wysoki Zamek” by\u0142 jedn\u0105 z nielicznych ksi\u0105\u017cek wydanych w PRL-u, kt\u00f3re odnosi\u0142y si\u0119 do polskiej przesz\u0142o\u015bci Lwowa. Historia tego miasta obros\u0142a w polskiej literaturze licznymi mitami. Lem do\u0142o\u017cy\u0142 sw\u00f3j kamyczek do wyidealizowanego obrazu galicyjskiej metropolii, cho\u0107 ten idylliczny wymiar jest \u0142atwiejszy do zrozumienia, wszak opisuje on \u015bwiat widziany oczami dziecka i nastolatka z zamo\u017cnego domu.<\/span><\/p>\n

Lw\u00f3w, w kt\u00f3rym dorasta\u0142 Lem<\/strong><\/span><\/a>, to trzecie, co do wielko\u015bci miasto II RP (po Warszawie i \u0141odzi). Polska stolica nowoczesno\u015bci, ostoja wolnej my\u015bli w czasach zabor\u00f3w. Miasto Szko\u0142y Matematycznej i s\u0142awnego Uniwersytetu. Miejsce, w kt\u00f3rym per\u0142y renesansowej i secesyjnej architektury spotykaj\u0105 si\u0119 z jask\u00f3\u0142kami modernizmu. Miasto, przy kt\u00f3rym Wiede\u0144, jak stwierdzi\u0142 Lem, to po prostu “bardzo powi\u0119kszony Lw\u00f3w”. Ale to tak\u017ce miasto wielkich kontrast\u00f3w i napi\u0119\u0107: etnicznych, politycznych, klasowych.<\/span><\/p>\n

W pos\u0142owiu do “Wysokiego Zamku” Jurij Andruchowycz Lw\u00f3w m\u0142odego Lema okre\u015bli\u0142 jako “miasto dziw\u00f3w”. Miasto lunapark\u00f3w, sztukmistrz\u00f3w, czekoladowych fontann. Mglistym i nierealistycznym wspomnieniem tego, \u017ce wielka i straszna historia nie omija\u0142a te\u017c Lwowa, jest \u015blad po kuli pozosta\u0142y w lufciku okna sypialni rodzic\u00f3w – pami\u0105tka walk polsko-ukrai\u0144skich w 1918 roku.<\/span><\/p>\n

“Trudnemu” miastu Lem nie po\u015bwi\u0119ca zbyt wiele miejsca. Raz wspomina o tym, jak z balkonu widzia\u0142 zamieszki, kt\u00f3re wybuch\u0142y, gdy podczas antysanacyjnej demonstracji policja zastrzeli\u0142a robotnika, W\u0142adys\u0142awa Kozaka. Obraz przedwojennej biedy wy\u0142ania si\u0119 te\u017c, gdy np. pisarz wspomina, jak podczas wyj\u0105tkowo mro\u017anej zimy 1930 roku za wozami w\u0119glarzy biega\u0142y grupki dzieci pr\u00f3buj\u0105ce wy\u0142apa\u0107 spadaj\u0105ce na ziemi\u0119 bry\u0142ki. Tak samo niewiele uwagi Lem po\u015bwi\u0119ci\u0142 skomplikowanej mozaice etnicznej miasta: nie ma tu dzielnicy \u017cydowskiej, kt\u00f3ra rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 w bliskim s\u0105siedztwie jego domu, niewielu jest Ukrai\u0144c\u00f3w. W rozmowie z Tomaszem Fia\u0142kowskim Lem opowiada co prawda o swoim ukrai\u0144skim koledze z \u0142awki Mi\u015bku, z kt\u00f3rym jednak rozmawia\u0142 w szkole wy\u0142\u0105cznie po polsku. Gdy podczas radzieckiej okupacji Lwowa kolega zagadn\u0105\u0142 go na ulicy po ukrai\u0144sku, zdziwiony Lem odpowiedzia\u0142 r\u00f3wnie\u017c w tym j\u0119zyku: “Ty szczo, zduri\u0142?”.<\/span><\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce pisarz wyidealizowa\u0142 sobie obraz krainy dzieci\u0144stwa po koszmarze dw\u00f3ch okupacji, by\u0107 mo\u017ce niewiele takie sprawy go w\u00f3wczas zajmowa\u0142y; zbyt by\u0142 zaj\u0119ty swym bogatym \u017cyciem wewn\u0119trznym, \u015bwiatem gwiazd, galaktyk i wynalazk\u00f3w. Lem by\u0142 mistrzem unik\u00f3w, wi\u0119c pewne bolesne kwestie na pewno przemilcza\u0142 (tak jest w przypadku ledwie zarysowanej historii licznej rodziny, z kt\u00f3rej wi\u0119kszo\u015b\u0107 zgin\u0119\u0142a w Zag\u0142adzie). Tak te\u017c jednak dzia\u0142a ludzka pami\u0119\u0107, \u017ce przypomina raczej chaotyczne rekwizytorium ni\u017c uporz\u0105dkowany katalog zdarze\u0144. Jak pisa\u0142 antropolog David Lowenthal w tek\u015bcie “Przesz\u0142o\u015b\u0107 to inny kraj”: “[\u2026] przesz\u0142o\u015b\u0107 traktujemy jak muzeum archeologiczne [\u2026] porozrzucanych na chybi\u0142 trafi\u0142 szcz\u0105tk\u00f3w”.<\/span><\/p>\n

We wspomnieniach z dzieci\u0144stwa wi\u0119ksze znaczenie zdaj\u0105 si\u0119 mie\u0107 zdarzenia dzi\u015b anegdotyczne, cho\u0107 wtedy r\u00f3wnie\u017c przebijaj\u0105ce si\u0119 na pierwsze strony gazet, jak upadek cz\u0142owieka-muchy, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 wspi\u0105\u0107 si\u0119 na jedn\u0105 ze \u015br\u00f3dmiejskich kamienic przy pomocy zaledwie “haczyka do zapinania bucik\u00f3w” (swoj\u0105 drog\u0105 piosenk\u0119 o tym wypadku napisa\u0142 starszy kuzyn Lema, Marian Hemar<\/a><\/strong><\/span>; ko\u0144czy si\u0119 ona s\u0142owami: “tak si\u0119 zako\u0144czy\u0142o straszne widowisko, nie drap si\u0119 wysoko, to nie spadniesz nisko”).<\/span><\/p>\n

\"Lw\u00f3w,Lw\u00f3w z lotu ptaka, 1930, fot. \/ Polona.pl<\/a><\/em><\/span><\/p>\n

Wielka historia w ko\u0144cu jednak dogoni\u0142a Lem\u00f3w. W 1945 roku, po okupacyjnej traumie i ponad \u0107wier\u0107 wieku sp\u0119dzonym we Lwowie, Lem wraz z rodzicami znalaz\u0142 si\u0119 w Krakowie, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 jego przybranym domem. Do Lwowa, mimo zaprosze\u0144, nigdy ju\u017c pojecha\u0142. W rozmowie ze Stanis\u0142awem Beresiem t\u0142umaczy\u0142 to tak:<\/span><\/p>\n

\n

Je\u015bli si\u0119 ma kogo\u015b ukochanego, na przyk\u0142ad kobiet\u0119, i kto\u015b j\u0105 nam zabierze i ona ma z tym kim\u015b p\u00f3\u017aniej dzieci, to ja \u2013 b\u0119d\u0105c doros\u0142ym \u2013 wol\u0119 si\u0119 z ni\u0105 ju\u017c nie spotyka\u0107. Bo co mo\u017cemy sobie powiedzie\u0107? To miasto te\u017c jest mi ju\u017c obce. To s\u0105 kamienie. C\u00f3\u017c mnie one mog\u0105 dzi\u015b obchodzi\u0107?<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Do ko\u0144ca \u017cycia pisarz traktowa\u0142 jednak to miasto jako sw\u0105 najbli\u017csz\u0105 sercu ojczyzn\u0119. Lw\u00f3w powraca\u0142 nie tylko w “Wysokim Zamku” i wspomnieniowych wywiadach, lecz tak\u017ce w miejscach zgo\u0142a nieoczekiwanych, np. mamy podstawy s\u0105dzi\u0107, \u017ce rodzinnym miastem pilota Pirxa jest w\u0142a\u015bnie Lw\u00f3w. Poni\u017cej prezentujemy przewodnik po miejscach szczeg\u00f3lnie wa\u017cnych dla dorastaj\u0105cego Lema.<\/span><\/p>\n

Dom<\/strong><\/h4>\n

\"KamienicaKamienica we Lwowie przy ul. Brajerowskiej 4, w kt\u00f3rej na 2 pi\u0119trze mieszka\u0142 wraz z rodzicami Stanis\u0142aw Lem. “Kiedy by\u0142o ciep\u0142o, okupowa\u0142em ma\u0142y balkon kamienny, na kt\u00f3ry wychodzi\u0142o si\u0119 z gabinetu ojca” (“Wysoki Zamek”), fot. Wikimedia Commons<\/em><\/p>\n

Dane adresowe z “Wysokiego Zamku” s\u0105 precyzyjne: “Mieszkali\u015bmy przy ulicy Brajerowskiej, pod czwartym numerem, na drugim pi\u0119trze”. Kamienica, w kt\u00f3rej dorasta\u0142 Lem, stoi do dzi\u015b. Zmieni\u0142a si\u0119 tylko nazwa ulicy. Dzi\u015b to ulica Bohdana \u0141epkiego, ukrai\u0144skiego prozaika i poety, za\u0142o\u017cyciela literackiej grupy Mo\u0142oda Muza, przed wojn\u0105 profesora UJ i senatora RP w latach 1938-1939. W mi\u0119dzyczasie ulica nazywa\u0142a si\u0119 jeszcze Malzgasse i nosi\u0142a imi\u0119 komunistycznego pisarza Jaros\u0142awa Ha\u0142ana. Jak stwierdzi\u0142 ukrai\u0144ski historyk, Jaros\u0142aw Hrycak: “pod wzgl\u0119dem cz\u0119sto\u015bci i rozmachu w przemianowaniach ulic Lw\u00f3w mo\u017ce pretendowa\u0107 do tytu\u0142u championa”.<\/span><\/p>\n

Andrij Kozyckij w artykule “Lw\u00f3w Lema” pisa\u0142: “Na pocz\u0105tku XX wieku ulica Brajerowska by\u0142a jedn\u0105 z najm\u0142odszych lwowskich ulic. Zosta\u0142a wytyczona w 1880 roku na gruntach nale\u017c\u0105cych do E.F. Brajera, dlatego dosta\u0142a tak\u0105 nazw\u0119. Rodzina Lema mia\u0142a na swojej ulicy dobrych s\u0105siad\u00f3w. W kamienicy nr 10\/12 mieszkali: wybitny dyplomata i historyk Szymon Askenazy oraz znany lwowski dzia\u0142acz spo\u0142eczny, pose\u0142 na Sejm W\u0142odzimierz Stes\u0142owicz, kamienic\u0119 nr 20 wybudowa\u0142 dla siebie szanowany we Lwowie lekarz W\u0142adys\u0142aw Tatarczuch”.<\/span><\/p>\n

Jak zauwa\u017ca Agnieszka Gajewska w ksi\u0105\u017cce “Zag\u0142ada i gwiazdy” kamienica Lem\u00f3w po\u0142o\u017cona by\u0142a na pograniczu dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w: z frontowego balkonu wida\u0107 by\u0142o wystawne gmachy lwowskiego centrum, kawa\u0142ek za ni\u0105 zaczyna\u0142a si\u0119 ubo\u017csza dzielnica \u017cydowska.<\/span><\/p>\n

Do czas\u00f3w gimnazjalnych rodzice niezbyt ch\u0119tnie puszczali ma\u0142ego Stanis\u0142awa samego, wi\u0119c jego lwowski \u015bwiat ogranicza\u0142 si\u0119 do rodzinnej kamienicy, najbli\u017cszych ulic, gdzie mieszkali jego krewni, i do wsp\u00f3lnych szlak\u00f3w spacerowych: Ogrodu Jezuickiego czy w okolice cerkwi \u015bw. Jura. Bogata wyobra\u017ania sprawia\u0142a, \u017ce wielkie wyprawy mo\u017cna by\u0142o prze\u017cywa\u0107 cho\u0107by na balkonie kamienicy przy Brajerowskiej. Stamt\u0105d Lem przepuszcza\u0142 “ataki do okolicznych kamienic, bo kominy ich, dymi\u0105c, zamienia\u0142y je w okr\u0119ty wojenne. Ch\u0119tnie r\u00f3wnie\u017c bywa\u0142em tam Robinsonem albo w\u0142a\u015bciwie sob\u0105 na bezludnej wyspie”.<\/span><\/p>\n

Park Stryjski i Targi Wschodnie<\/strong><\/h4>\n

\"Mi\u0119dzynarodoweMi\u0119dzynarodowe Targi Wschodnie we Lwowie, 1926, fot. \/ audiovis.nac.gov.pl<\/a><\/em><\/span><\/p>\n

Wiele miejsca w “Wysokim Zamku” Lem po\u015bwi\u0119ci\u0142 lwowskim parkom i ich atrakcjom. Per\u0142\u0105 w\u015br\u00f3d nich wydaje si\u0119 by\u0107 Park Stryjski i po\u0142o\u017cone obok pawilony Targ\u00f3w Wschodnich. Cho\u0107 dom Lema dzieli\u0142 od parku niewielki dystans (ok. dw\u00f3ch i p\u00f3\u0142 kilometra), to na weekendowe spacery rodzina zazwyczaj wybiera\u0142a si\u0119 tam doro\u017ck\u0105.<\/span><\/p>\n

Targi Wschodnie to popisowa inwestycja mi\u0119dzywojnia, kt\u00f3ra powsta\u0142a z my\u015bl\u0105 o wzmocnieniu pozycji Lwowa w handlu mi\u0119dzynarodowym. Miejsce by\u0142o nieprzypadkowe, nawi\u0105zywa\u0142o do wielkiej Powszechnej Wystawy Krajowej, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 we Lwowie w 1894 roku; by\u0142a to nie tylko prezentacja dorobku gospodarczego Galicji, ale przede wszystkim wielka manifestacja polskiej kultury i sztuki, na kt\u00f3r\u0105 mimo zamkni\u0119tych granic zje\u017cd\u017ca\u0142y wycieczki ze wszystkich trzech zabor\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Nowoczesne pawilony Targ\u00f3w zaprojektowali wybitni architekci. “Czu\u0142o si\u0119 na nich oddech Europy, ale my\u015bmy z kolegami biegali tam g\u0142\u00f3wnie po to, by si\u0119 napi\u0107 darmowego roso\u0142u Maggi i pozbiera\u0107 mo\u017cliwie wiele reklamowych druk\u00f3w” \u2013 wspomina\u0142 pisarz w rozmowie z Tomaszem Fia\u0142kowskim.<\/span><\/p>\n

Co jeszcze ciekawego kry\u0142o si\u0119 w Parku? Na przyk\u0142ad “[\u2026] zim\u0105 i latem kr\u00f3lowa\u0142a nad nim wie\u017ca Baczewskiego, czworoboczna, ca\u0142a ob\u0142o\u017cona rz\u0119dami kolorowych pe\u0142nych butelek. By\u0142em ciekaw, czy tam jest prawdziwy likier, czy tylko kolorowa woda, ale nikt tego nie wiedzia\u0142”. Przez Park przebiega\u0142a alejka, kt\u00f3ra zdaniem ma\u0142ego Lema, “wiod\u0142a na koniec \u015bwiata”. <\/span><\/p>\n

\"Mi\u0119dzynarodoweMi\u0119dzynarodowe Targi Wschodnie we Lwowie, 1930, fot. audiovis.nac.gov.pl<\/em><\/span><\/p>\n

A tu\u017c obok Targ\u00f3w Wschodnich:<\/span><\/p>\n

\n

rozpo\u015bciera\u0142o si\u0119 jedno z najpi\u0119kniejszych dla mnie miejsc \u015bwiata \u2013 Weso\u0142e Miasteczko. By\u0142y tam karuzele, kolejka g\u00f3rska, pa\u0142ac duch\u00f3w, beczka \u015bmiechu i atrakcje ciekawsze nawet. Na przyk\u0142ad sk\u00f3rzany ba\u0142wanek, kt\u00f3rego wali\u0142o si\u0119 w g\u0119b\u0119, a si\u0142omierz od razu pokazywa\u0142 w odpowiednich stopniach pot\u0119g\u0119 ciosu. Albo cyrk pche\u0142, gdzie ci\u0105gn\u0119\u0142y one, chc\u0105c nie chc\u0105c, miniaturowe powozy i karety. Albo tajemnicze kioski i gabinety; w jednym, kiedy wszed\u0142em tam z ojcem, rozbiera\u0142a si\u0119 niezwykle t\u0119ga pani, nie w celach stripteasowych, ale by ukaza\u0107 nam bogactwo fenomenalnych tatua\u017cy, kt\u00f3re zdobi\u0142y jej cia\u0142o.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Pozostaj\u0105c w temacie sztuk wizualnych, tak\u017ce Lem, jak w\u00f3wczas ka\u017cde lwowskie dziecko, chadza\u0142 podziwia\u0107 zlokalizowany na terenie Parku Stryjskiego pawilon z monumentaln\u0105 “Panoram\u0105 Rac\u0142awick\u0105<\/strong><\/span>“<\/a>: “samo ju\u017c wej\u015bcie nastraja\u0142o podnio\u015ble i niezwykle, poniewa\u017c przechodzi\u0142o si\u0119 przez stref\u0119 p\u00f3\u0142mroku i po schodach wydostawa\u0142o na pomost, kt\u00f3ry kojarzy\u0142 mi si\u0119 nieodparcie z gondol\u0105 bardzo wielkiego, zawieszonego nieruchomo balonu. Z tego pomostu ogl\u0105da\u0142o si\u0119 panoram\u0119 bitwy jak \u017cyw\u0105”.<\/span><\/p>\n

Ogr\u00f3d Jezuicki<\/strong><\/h4>\n

Dzisiejszy Park Iwana Franki (do roku 1779 Ogr\u00f3d Jezuicki, w latach 1779\u20131919 Ogr\u00f3d Pojezuicki, w latach 1919\u20131945 Park imienia Tadeusza Ko\u015bciuszki) to najstarszy park Lwowa i Ukrainy i jeden z pierwszych og\u00f3lnodost\u0119pnych park\u00f3w w Europie \u015arodkowo-Wschodniej. U Lema zawsze jednak pojawia si\u0119 pod pierwotn\u0105 nazw\u0105.<\/span><\/p>\n

Ogr\u00f3d Jezuicki, jak pisze Lem, nie stanowi\u0142 ju\u017c takiej atrakcji jak Park Stryjski. Do po\u0142o\u017conego nieopodal Brajerowskiej parku rodzina Lem\u00f3w wybiera\u0142a si\u0119 ju\u017c z regu\u0142y pieszo (“A szkoda” \u2013 pisa\u0142 w “Wysokim Zamku \u2013 “poniewa\u017c jezdnia przed Uniwersytetem by\u0142a wy\u0142o\u017cona specjaln\u0105 kostk\u0105 \u2013 drewnian\u0105 \u2013 i kopyta ko\u0144skie uderzaj\u0105c w ni\u0105, wydawa\u0142y osobliwy d\u017awi\u0119k, zupe\u0142nie jakby pod spodem kry\u0142a si\u0119 jaka\u015b wielka przestrze\u0144”).<\/span><\/p>\n

Nawet jednak na tym do\u015b\u0107 niewielkim skrawku miejskiej zieleni dorastaj\u0105cego ch\u0142opca mog\u0142y spotka\u0107 przygody straszne i fascynuj\u0105ce. Jednego razu przysz\u0142y pisarz zgubi\u0142 si\u0119 w nim. W trakcie spacer\u00f3w jego szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 przykuwa\u0142a wielka beczka z wod\u0105 ukryta w wysokich krzakach \u2013 jej wspomnienie powr\u00f3ci\u0142o po latach w opowiadaniu “Ogr\u00f3d ciemno\u015bci”. Dodatkowej rozrywki dostarcza\u0142 stoj\u0105cy przed wej\u015bciem cz\u0142owiek z ko\u0142em szcz\u0119\u015bcia \u2013 Lemowi zdarza\u0142o si\u0119 wygrywa\u0107 u niego drobne fanty: blaszane papiero\u015bnice czy kieszonkowe lusterka.<\/span><\/p>\n

Szko\u0142a*<\/strong><\/h4>\n

\"Lw\u00f3w,Lw\u00f3w, plac Smolki, 1927, fot. Polona.pl<\/a><\/em><\/span><\/p>\n

Lem \u2013 wedle wynik\u00f3w test\u00f3w na inteligencj\u0119 przeprowadzonych w\u015br\u00f3d maturzyst\u00f3w w 1939 roku, najinteligentniejszy m\u0142odzieniec w Ma\u0142opolsce Wschodniej \u2013 ucz\u0119szcza\u0142 do II Pa\u0144stwowego Gimnazjum imienia Karola Szajnochy przy ulicy Podwale (pod tym adresem wci\u0105\u017c funkcjonuje szko\u0142a \u015brednia, liceum nr 8). Szko\u0142a, za\u0142o\u017cona w czasie zabor\u00f3w dla dzieci austriackich urz\u0119dnik\u00f3w, w II RP mia\u0142a rozszerzony program nauczania j\u0119zyka niemieckiego (ma go r\u00f3wnie\u017c dzi\u015b). W “Wysokim Zamku” Lem wiele miejsca po\u015bwi\u0119ci\u0142 opisowi swych profesor\u00f3w i relacji z nimi.<\/span>
\nO wiele ciekawsza ni\u017c szkolne mury wydaje si\u0119 jednak jego droga do szko\u0142y. “Drog\u0119 z domu do gimnazjum m\u00f3g\u0142bym przej\u015b\u0107 chyba z zamkni\u0119tymi oczami jeszcze dzisiaj \u2013 tak utrwali\u0142a si\u0119, w ci\u0105gu lat, nieustannym powtarzaniem, \u017ce sta\u0142a si\u0119 jakby melodi\u0105”.<\/span><\/p>\n

Na trasie znajdowa\u0142o si\u0119 co prawda wiele pomnik\u00f3w architektury, lecz, jak pisa\u0142 Lem, “wtedy ruiny i inne czcigodne pami\u0105tki wiek\u00f3w zupe\u0142nie mnie nie obchodzi\u0142y”. Po drodze mija\u0142 rzeczy o wiele ciekawsze ni\u017c dziewi\u0119tnastowieczny Ratusz czy renesansowa Czarna Kamienica. Na przyk\u0142ad na wystawie sklepu Orensteina przy placu Smolki podziwia\u0142 “piramidy rumianych jab\u0142ek, pomara\u0144cze i banany z owaln\u0105 nalepk\u0105, opatrzon\u0105 napisem “Fyffes” “.<\/span><\/p>\n

Inny wa\u017cny lwowski plac to plac Mariacki (obecnie Mickiewicza), gdzie “z dach\u00f3w ja\u015bnia\u0142y \u2013 jele\u0144 myd\u0142a Schicht oraz skacz\u0105ce po drabince neonowej czekolady Sucharda, Milka, Velma i Bittra”. Z placem wi\u0105\u017ce si\u0119 te\u017c inne wspomnienie, gdy uczni\u00f3w Lemowskiego gimnazjum zgromadzono tam na uroczysto\u015bciach \u017ca\u0142obnych po \u015bmierci Pi\u0142sudskiego.<\/span><\/p>\n

Cukiernie<\/strong><\/h4>\n

\"CukierniaCukiernia Ludwika Zalewskiego we Lwowie, 1933, fot. audiovis.nac.gov.pl<\/a><\/em><\/span><\/p>\n

W wywiadzie udzielonym Ewie Lipskiej autor “Solaris” m\u00f3wi\u0142 o prze\u015bladuj\u0105cym go \u015bnie: “Chodz\u0119 po mie\u015bcie, szukam marcepan\u00f3w i okazuje si\u0119, \u017ce niczego nie mog\u0119 dosta\u0107”. \u0141asuchostwo pisarza przesz\u0142o do legendy. Na szcz\u0119\u015bcie w przedwojennym Lwowie mia\u0142 wiele okazji, by prze\u017cywa\u0107 “bajeczne szeherezady smakoszostwa” (cytat z folderu reklamowego czekolady Plutos z lat dwudziestych, do kt\u00f3rego has\u0142a napisa\u0142 Aleksander Wat<\/a><\/strong><\/span>).<\/span><\/p>\n

Per\u0142\u0105 w koronie lwowskich cukierni by\u0142 lokal Ludwika Zalewskiego przy ulicy Akademickiej 22 (dzi\u015b prospekt Szewczenki):<\/span><\/p>\n

\n

Mia\u0142em wida\u0107 dobry gust, poniewa\u017c od tego czasu nie widzia\u0142em doprawdy nigdzie wystaw cukierniczych urz\u0105dzonych z takim rozmachem. By\u0142a to zreszt\u0105 w\u0142a\u015bciwie scena, oprawna w metalowe ramy, na kt\u00f3rej kilkakrotnie w roku zmieniano dekoracje, stanowi\u0105ce t\u0142o dla pot\u0119\u017cnych pos\u0105g\u00f3w i figur alegorycznych z marcepanu. Jacy\u015b wielcy naturali\u015bci albo i Rubensowie cukiernictwa urzeczywistniali swoje wizje, a szczeg\u00f3lnie ju\u017c przed Bo\u017cym Narodzeniem i Wielkanoc\u0105 dzia\u0142y si\u0119 za szybami zakl\u0119te w mas\u0119 migda\u0142ow\u0105 i kakaow\u0105 dziwy. Cukrowi Miko\u0142aje powozili zaprz\u0119gami, a z ich wor\u00f3w kipia\u0142y lawiny smako\u0142yk\u00f3w; na lukrowych p\u00f3\u0142miskach spoczywa\u0142y szynki i ryby w galarecie, te\u017c marcepanowe z tortowym nadzieniem, przy czym te moje informacje nie maj\u0105 czysto teoretycznego charakteru. Nawet plastry cytryny, prze\u015bwiecaj\u0105ce spod galarety, by\u0142y udaniem cukierniczego rze\u017abiarstwa. Pami\u0119tam stada r\u00f3\u017cowych \u015bwinek z czekoladowymi ocz\u0119tami, wszystkie mo\u017cliwe rodzaje owoc\u00f3w, grzyby, w\u0119dliny, ro\u015bliny, jakie\u015b knieje i wertepy: mo\u017cna by\u0142o doj\u015b\u0107 do prze\u015bwiadczenia, \u017ce Zalewski potrafi\u0142by Kosmos ca\u0142y powt\u00f3rzy\u0107 w cukrze i czekoladzie.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Zdaje si\u0119, \u017ce Lem nie przesadza\u0142 z tym, jakie wra\u017cenie w\u015br\u00f3d lwowian sprawia\u0142y wystawy w cukierniczej witrynie. Na zdj\u0119ciu z 1933 roku opublikowanym w “Ilustrowanym Kurierze Codziennym” widzimy spory t\u0142umek gapi\u00f3w wpatruj\u0105cych si\u0119 w ukryte za szyb\u0105 s\u0142odko\u015bci. Zalewski to by\u0142a jednak wy\u017csza p\u00f3\u0142ka i nawet pochodz\u0105cy z dobrze sytuowanej rodziny Lem nie m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107 na \u0142asowanie tam zbyt cz\u0119sto.<\/span><\/p>\n

Wa\u017cne punkty na mapie lwowskiej s\u0142odyczy to tak\u017ce lodziarnia w Pasa\u017cu Mikolascha i kiosk z cha\u0142w\u0105 pana Kawurasa nieopodal Opery (wi\u0105za\u0142a si\u0119 z nim wielka matematyczna zagadka: czy bardziej op\u0142aci si\u0119 kupi\u0107 jedno wi\u0119ksze opakowanie za 20 groszy, czy jedno mniejsze za 10). Spory sentyment mia\u0142 te\u017c m\u0142ody Lem do cukierni nosz\u0105cej nazw\u0119 “Jugos\u0142awia”, kt\u00f3ra znajdowa\u0142a si\u0119 w pobli\u017cu Teatru Wielkiego. Nic dziwnego, skoro mo\u017cna tam by\u0142o kupi\u0107 “najwspanialsze we Lwowie s\u0142odkie specja\u0142y Wschodu: rozmaite rachat\u0142ukumy, makagigi, egzotyczne nugaty, kwas chlebowy i du\u017co innych dobrych rzeczy”.<\/span><\/p>\n

Teatr Wielki<\/strong><\/h4>\n

\"TeatrTeatr Wielki, fotografia z ksi\u0105\u017cki \u017banny S\u0142oniowskiej,”Przedwojenny Lw\u00f3w. Najpi\u0119kniejsze fotografie”, fot. wydawnictwo RM, Warszawa 2013<\/span><\/em><\/p>\n

Z samym Teatrem Wielkim r\u00f3wnie\u017c \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 u Lema wspomnienia kulinarne:<\/span><\/p>\n

\n

Owszem, lubi\u0142em nawet do teatru przychodzi\u0107 bardzo wcze\u015bnie, kiedy jeszcze nie by\u0142a uniesiona olbrzymia \u017celazna kurtyna p\u0119dzla Siemiradzkiego, tyle si\u0119 na niej dzia\u0142o r\u00f3\u017cnych a zabawnych rzeczy. W og\u00f3le nasz Teatr Wielki wydawa\u0142 mi si\u0119 miejscem nies\u0142ychanie wprost luksusowym, comme il faut, w najlepszym smaku, ze swymi aksamitnymi czerwonymi obiciami, wielo\u015bci\u0105 pi\u0119ter, kandelabr\u00f3w, \u015bwiate\u0142 na nich, sal\u0105-palarni\u0105 i \u2013 last but not least \u2013 bufetem, gdzie ojciec kupowa\u0142 nam [\u2026] po sztanglu <\/span>z cienko pokrajan\u0105 szynk\u0105. Nie pami\u0119tam, jakie wybitne utwory dramaturgiczne widzia\u0142em w teatrze, pami\u0119tam za to doskonale, \u017ce taki sztangiel kosztowa\u0142 a\u017c 50 groszy.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Kino Marysie\u0144ka<\/strong><\/h4>\n

Przygody Lema z kinematografi\u0105 nie by\u0142y zazwyczaj szcz\u0119\u015bliwe. Wsp\u00f3\u0142praca z Tarkowskim zako\u0144czy\u0142a si\u0119 awantur\u0105, wiele pr\u00f3b ekranizacji jego ksi\u0105\u017cek ko\u0144czy\u0142o si\u0119 artystycznym fiaskiem. Sam pisarz by\u0142 w pe\u0142ni zadowolony w\u0142a\u015bciwie z tylko jednej ekranizacji: “Przek\u0142ada\u0144ca” w re\u017cyserii Andrzeja Wajdy<\/a><\/strong><\/span>. Czy pocz\u0105tk\u00f3w tego fatum mo\u017cemy upatrywa\u0107 w m\u0142odo\u015bci Lema? Przysz\u0142y futurolog tak opisywa\u0142 swoje pierwsze kinowe do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re prze\u017cywa\u0142 w kinie Marysie\u0144ka (dzi\u015b w tym budynku przy placu genera\u0142a Hryhorenki, czyli dawnym Placu Smolki, mie\u015bci si\u0119 Teatr Woskresinnia):<\/span><\/p>\n

\n

Bardzo go nie lubi\u0142em, poniewa\u017c chodzi\u0142em tam z matk\u0105, kiedy, zdaje si\u0119, nie mia\u0142a co ze mn\u0105 pocz\u0105\u0107. Tego, co si\u0119 dzia\u0142o na ekranie, nie rozumia\u0142em. Strasznie mnie to nudzi\u0142o. Ko\u0144czy\u0142o si\u0119 nieraz tak, \u017ce powolutku, ukradkiem zsuwa\u0142em si\u0119 z fotela i zaczyna\u0142em na czworakach penetrowa\u0107 ch\u0142odne pobli\u017ce ziemi, \u0142a\u017c\u0105c mi\u0119dzy nogami ludzi, lecz i to te\u017c szybko si\u0119 przykrzy\u0142o. Musia\u0142em wi\u0119c czeka\u0107, a\u017c si\u0119 film sko\u0144czy. Panowie i panie na p\u0142\u00f3tnie otwierali i zamykali usta, nie wydawaj\u0105c g\u0142osu, przygrywa\u0142a tylko muzyczka.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Filmy d\u017awi\u0119kowe w p\u00f3\u017aniejszych latach wzbudza\u0142y ju\u017c wi\u0119ksz\u0105 ekscytacj\u0119 autora, lecz zapami\u0119ta\u0142 z przedwojnia tylko te o potworach: King Konga, Frankensteina czy Mumi\u0119 z Borisem Karloffem w roli g\u0142\u00f3wnej: “Im wi\u0119cej si\u0119 ba\u0142em, tym bardziej mi si\u0119 podoba\u0142o”.<\/span><\/p>\n

Wysoki Zamek<\/strong><\/h4>\n

\"Lw\u00f3w,Lw\u00f3w, aleja na Wysokim Zamku, \/  fot. audiovis.nac.gov.pl<\/a><\/em><\/span><\/p>\n

Wreszcie na koniec, tytu\u0142owy, g\u00f3ruj\u0105cy nad miastem, Wysoki Zamek. Jego znaczenie dla lwowskiej dziatwy szkolnej Lem opisywa\u0142 tak:<\/span><\/p>\n

Tym, czym jest dla chrze\u015bcijanina niebo, by\u0142 dla ka\u017cdego z nas Wysoki Zamek. Chodzi\u0142o si\u0119 tam, kiedy wypada\u0142a jaka\u015b lekcja, wskutek nag\u0142ej niedyspozycji profesora \u2014 stanowi\u0105cej jedn\u0105 z najrado\u015bniejszych niespodzianek, jakie z rzadka przynosi los. Nie by\u0142o to miejsce dla wagaruj\u0105cych, jako nazbyt niebezpieczne, w alejkach, mi\u0119dzy \u0142awkami i drzewami mo\u017cna by spotka\u0107 kt\u00f3rego\u015b z wychowawc\u00f3w \u2014 dezerterom s\u0142u\u017cy\u0142y raczej wykroty Kaiserwaldu, okolice za G\u00f3r\u0105 Piaskow\u0105, tam zapadali bezpiecznie w chaszczach pal\u0105c do syta rarytasy \u015bl\u0105skie lub junaki \u2014 natomiast na Wysokim Zamku przechadzali\u015bmy si\u0119 g\u0142o\u015bno, ha\u0142a\u015bliwie, w s\u0142odkiej aureoli legalnego pr\u00f3\u017cniaczenia, opici nadmiarem otwartej z nag\u0142a swobody.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

\n

\"PatrykPatryk Zakrzewski<\/strong><\/span><\/a> – Antropolog kulturowy, czasem DJ. Poszukiwacz nies\u0142usznie zapomnianych zjawisk z dziej\u00f3w polskiej kultury.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lw\u00f3w, widok z Wysokiego Zamku, 1939, fot. LEMberg. Lwowskie miejsca Lema Patryk Zakrzewski Po II wojnie \u015bwiatowej Lem nigdy nie wr\u00f3ci\u0142 do swojego rodzinnego miasta, jednak wielokrotnie wspomina\u0142 je w swoich tekstach. Jakie miejsca we Lwowie by\u0142y szczeg\u00f3lnie wa\u017cne dla przysz\u0142ego autora “Solaris”? W jednym z wywiad\u00f3w stwierdzi\u0142: Przed wojn\u0105 nawet nigdy nie by\u0142em w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89017"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=89017"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89017\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":89039,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89017\/revisions\/89039"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=89017"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=89017"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=89017"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}