{"id":89162,"date":"2021-10-12T17:09:04","date_gmt":"2021-10-12T15:09:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=89162"},"modified":"2021-10-03T08:03:42","modified_gmt":"2021-10-03T06:03:42","slug":"16-09-63","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=89162","title":{"rendered":"Jonasz Kofta"},"content":{"rendered":"

Jonasz Kofta, fot. Agencja Forum<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Jonasz Kofta 28.11.1942\u201419.04.1988<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Janusz R. Kowalczyk<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Poeta, satyryk, piosenkarz, dramaturg, malarz. Wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Hybryd (1962) i Kabaretu pod Egid\u0105 (1968). Urodzi\u0142 si\u0119 28 listopada 1942 w Mizoczu na Wo\u0142yniu, zmar\u0142 19 kwietnia 1988 w Warszawie.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Tw\u00f3rca i wykonawca refleksyjnych tekst\u00f3w, autor popularnych piosenek, wielokrotny laureat Festiwalu Piosenki w Opolu. Wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca cyklicznych radiowych audycji satyrycznych.<\/span><\/p>\n

Jonasz Kofta przyszed\u0142 na \u015bwiat jako Janusz Kafta. Jego ojciec by\u0142 \u017bydem, kt\u00f3ry wraz z \u017con\u0105 w 1939 r. uciek\u0142 przed Niemcami na Kresy. Tam te\u017c – w Mizoczu k. Dubna na Wo\u0142yniu – urodzi\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniejszy artysta, kt\u00f3remu nadano imi\u0119 Janusz.<\/span><\/p>\n

Nazwisko rodzina zmieni\u0142a w trakcie wojny. Jonasz to pseudonim artystyczny Janusza, kt\u00f3ry prawdziwego imienia nigdy administracyjnie nie zmieni\u0142. Jego ojciec, Mieczys\u0142aw Kofta, zosta\u0142 po wojnie wsp\u00f3\u0142organizatorem rozg\u0142o\u015bni Polskiego Radia we Wroc\u0142awiu. Rodzina przeprowadza\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017aniej do \u0141odzi i Poznania, gdzie matka poety, germanistka Maria Kofta, wyk\u0142ada\u0142a na miejscowych uniwersytetach.<\/span><\/p>\n

W 1961 r. Jonasz Kofta rozpocz\u0105\u0142 studia na wydziale malarstwa Akademii Sztuk Pi\u0119knyc<\/strong><\/span>h<\/a> w Warszawie. Wtedy ujawni\u0142 si\u0119 jego talent literacki i kabaretowy. Wraz z Adamem Kreczmarem i Janem Pietrzakiem<\/strong><\/span><\/a> stworzy\u0142 w 1962 r. scen\u0119 piosenki Centralnego Klubu Student\u00f3w Warszawy “Hybrydy”. Dwa lata p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 jego kierownikiem literackim.<\/span><\/p>\n

Literackim debiutem Kofty by\u0142y fraszki: “Warsztat filozoficzny”, “O smutnych ludziach” i “Has\u0142o” opublikowane w 1966 r. przez tygodnik “Szpilki”. Kolejne jego wiersze, satyry i teksty piosenek trafia\u0142y na strony “Szpilek”, “Radaru”, “P\u0142omyka”, “itd”. W tygodniku “Polityka” drukowa\u0142 swoje wierszowane felietony.<\/span><\/p>\n

Od 1964 r. Jonasz Kofta wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Programem Trzecim Polskiego Radia jako autor i wykonawca audycji satyrycznych “Ilustrowany Magazyn Autor\u00f3w” i “Ilustrowany Tygodnik Rozrywkowy”. Pisa\u0142 scenariusze do widowisk telewizyjnych. By\u0142 autorem tekst\u00f3w – a niekiedy i wykonawc\u0105 – wielu popularnych piosenek. Przebojami zosta\u0142y mi\u0119dzy innymi: “Wakacje z blondynk\u0105”, “Rado\u015b\u0107 o poranku”, “\u015apiewa\u0107 ka\u017cdy mo\u017ce”, “Jej portret”, “Pami\u0119tajcie o ogrodach”, “Tak\u0105 ci\u0119 wymy\u015bli\u0142em”, “Popo\u0142udnie”, “Szary poemat”, “Kwiat jednej nocy” czy “Do \u0142ezki \u0142ezka”.<\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Teatrem Syrena<\/a><\/strong><\/span>, od 1968 r. wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 Kabaret pod Egid\u0105, w kt\u00f3rym sprawdza\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c jako b\u0142yskotliwy wykonawca. W radiowych audycjach wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 mi\u0119dzy innymi ze Stefanem Friedmannem (cykle “Dialogi na cztery nogi” i “Fachowcy”) oraz Janem Pietrzakiem (“Duety liryczno-prozaiczne”).<\/span><\/p>\n

\n

“Czy \u015bwiat bardzo si\u0119 zmieni, gdy z m\u0142odych gniewnych wyrosn\u0105 starzy, wkurwieni?” – pyta\u0142 Kofta retorycznie w programie Kabaretu pod Egid\u0105.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Kiedy czeski student Jan Palach w 1969 r. protestuj\u0105c przeciwko wkroczeniu wojsk Uk\u0142adu Warszawskiego do Pragi obla\u0142 si\u0119 benzyn\u0105 i podpali\u0142, Kofta napisa\u0142:<\/span><\/p>\n

\n

“Ostatni Ikar wczoraj spad\u0142<\/strong>
\nNakry\u0142a go powieka fali<\/strong>
\nUlg\u0119 mu przyni\u00f3s\u0142 wtedy ch\u0142\u00f3d<\/strong>
\nBo kiedy spada\u0142, to si\u0119 pali\u0142”.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Po wydarzeniach w lat 70. w Radomiu i Ursusie pisa\u0142 z kolei w “Szarym poemacie”:<\/span><\/p>\n

\n

“Ju\u017c si\u0119 nie zro\u015bnie nigdy noc na p\u00f3\u0142 przeci\u0119ta<\/strong>
\nTak ogromnieje co ogromne<\/strong>
\nNiekt\u00f3rzy pij\u0105, by zapomnie\u0107<\/strong>
\nJa pij\u0119, \u017ceby zapami\u0119ta\u0107”.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Cenzura w PRL najbardziej, jak mawia\u0142, dr\u017ca\u0142a przed satyr\u0105 “na Rusa” i “na policaja”. Pisa\u0142 wi\u0119c nie tyle ogl\u0119dnie, ile w spos\u00f3b metaforycznie zawoalowany, acz dostatecznie zrozumia\u0142y. Ironizowa\u0142 przy tym:<\/span><\/p>\n

\n

“Ja bym si\u0119 te\u017c w\u015bciek\u0142. Pisze cz\u0142owiek ambitnie, a tu przychodzi prostak i wszystko rozumie. To jest ewidentna bezczelno\u015b\u0107!”.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Jonasz Kofta, satyryk o duszy liryka, znany by\u0142 z b\u0142yskotliwych ripost. Z pocz\u0105tkiem lat 80. w krakowskiej Piwnicy pod Baranami<\/a><\/strong><\/span> wys\u0142ucha\u0142 monologu go\u015bcinnie wyst\u0119puj\u0105cego artysty – o kochance, kt\u00f3ra szczeg\u00f3ln\u0105 nami\u0119tno\u015bci\u0105 darzy\u0142a jego szyj\u0119, a na imi\u0119 mia\u0142a\u2026 Gilotyna. Na pytanie Piotra Skrzyneckiego<\/a><\/strong><\/span> o wra\u017cenia, Kofta odpar\u0142 ze stoickim spokojem:<\/span><\/p>\n

\n

“Wiesz Piotrze, mnie si\u0119 gilotyna zawsze kojarzy z \u017celatyn\u0105. Bo zar\u00f3wno jedna, jak i druga \u015bcina. A w efekcie zawsze mamy zimne n\u00f3\u017cki.”<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Koncept – przyj\u0119ty z nale\u017cytym aplauzem przez widz\u00f3w – pochodzi\u0142 z wcze\u015bniej wydanej ksi\u0105\u017cki “Dialogi na cztery nogi. Fachowcy”, zawieraj\u0105cej jego radiowe przekomarzanki ze Stefanem Friedmannem. Jednak wtedy, w Piwnicy, by\u0142o to akurat zupe\u0142nie nieistotne.<\/span><\/p>\n

W czasach, kiedy publiczne okazywanie inteligencji niekoniecznie by\u0142o w cenie, Jonasz Kofta – wraz z Janem Pietrzakiem i Janem Tadeuszem Stanis\u0142awskim<\/a><\/strong><\/span> – znalaz\u0142 si\u0119 pod egid\u0105 (nomen omen) S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa PRL. Przeciw artystom Egidy wszcz\u0119to “spraw\u0119 obiektow\u0105 o kryptonimie ‘Tercet’ (zacz\u0119to: 20 lutego 1975, zako\u0144czono: 31 lipca 1985)”.<\/span><\/p>\n

Jeremi Przybora<\/a><\/strong><\/span> uwa\u017ca\u0142, \u017ce dzi\u0119ki takim autorom, jak Kofta, powojenna Polska sta\u0142a si\u0119 “imperium piosenki na najwy\u017cszym poziomie”. W jednej z ostatnich swoich wypowiedzi dla “Rzeczpospolitej” tw\u00f3rca Kabaretu Starszych Pan\u00f3w zaliczy\u0142 Jonasza Koft\u0119 – wraz z Agnieszk\u0105 Osieck\u0105<\/a><\/strong><\/span> i Wojciechem M\u0142ynarskim<\/strong><\/span><\/a> – do “tr\u00f3jcy wieszcz\u00f3w polskiej piosenki”.<\/span><\/p>\n

Artysta d\u0142ugie lata zmaga\u0142 si\u0119 z chorob\u0105 nowotworow\u0105. “M\u00f3wi\u0105 podobno, \u017ce mam raka, a nie chodz\u0119 ty\u0142em” – tak pod dat\u0105 19 stycznia 1983 odnotowa\u0142 Krzysztof M\u0119trak w swoim “Dzienniku 1979-1983” autoironiczn\u0105 wypowied\u017a satyryka. Spotka\u0142 go jednak ca\u0142kiem inny, nieszcz\u0119sny koniec.<\/span><\/p>\n

\n

“Tak naprawd\u0119 Jonasz umar\u0142 w ‘Spatifie’. Um\u00f3wi\u0142 si\u0119 ze znajom\u0105 dziennikareczk\u0105 na wywiad, zam\u00f3wi\u0142 golonk\u0119 i mi\u0119so utkn\u0119\u0142o w spalonym kobaltem gardle. Straci\u0142 przytomno\u015b\u0107, zrobi\u0142a si\u0119 afera [\u2026].” [Janusz Atlas, “Atlas towarzyski”]<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Jonasz Kofta zmar\u0142 19 kwietnia 1988 r. w Warszawie. Zosta\u0142 pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Pow\u0105zkach.<\/span><\/p>\n

Rodzina Koft\u00f3w to w du\u017cej mierze ludzie pi\u00f3ra i nauki. Matka Jonasza, prof. Maria Kofta – germanistka. Brat Jonasza, Miros\u0142aw Kofta – profesor psychologii. \u017bon\u0105 Miros\u0142awa jest Krystyna Kofta – pisarka i publicystka. Syn Jonasza, Piotr Kofta – pisarz.<\/span><\/p>\n

\n

“Ojciec by\u0142 w jakiej\u015b mierze dzieckiem Holocaustu – m\u00f3wi\u0142 Piotr Kofta w radiowej Tr\u00f3jce w 24. rocznic\u0119 \u015bmierci ojca. – W kwestii to\u017csamo\u015bci nie do ko\u0144ca by\u0142 pewny siebie. A potem przyszed\u0142 rok 1968 i grunt mu si\u0119 zachwia\u0142 pod nogami. Tym bardziej trzeba doceni\u0107 fakt, \u017ce ani przez chwil\u0119 nie pomy\u015bla\u0142 o wyje\u017adzie z Polski.”<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Kofta ju\u017c kilka lat wcze\u015bniej zmieni\u0142 imi\u0119 na Jonasz, ale to w\u0142a\u015bnie po 1968 r. prowokacja artystyczna zamieni\u0142a si\u0119 w demonstracj\u0119 to\u017csamo\u015bciow\u0105. Imi\u0119 Jonasz postanowi\u0142 nosi\u0107 tak d\u0142ugo, dop\u00f3ki w Polsce b\u0119d\u0105 antysemici.<\/span><\/p>\n

Jonasz Kofta jest patronem kilku nagr\u00f3d. Grand Prix jego imienia przyznaje jury Og\u00f3lnopolskiego Przegl\u0105du Piosenki Autorskiej OPPA w Warszawie. Nagrod\u0119 “Jonasz” w kategorii tw\u00f3rczo\u015bci kabaretowej i literackiej ustanowi\u0142a w 1994 r. redakcja rozrywki Programu Trzeciego Polskiego Radia.<\/span><\/p>\n

Jesieni\u0105 2009 r. – w obecno\u015bci \u017cony poety, Jagi Kofty – imieniem jej m\u0119\u017ca nazwano Og\u00f3lnopolskie Spotkanie M\u0142odych Autor\u00f3w i Kompozytor\u00f3w Piosenki SMAK, od 1978 r. odbywaj\u0105ce si\u0119 w My\u015bliborzu, gdzie poeta bywa\u0142 w jury konkursu.
\n<\/span><\/p>\n

\n
Tw\u00f3rczo\u015b\u0107:<\/span><\/h5>\n
Ksi\u0105\u017cki (wyb\u00f3r)<\/strong><\/span><\/h5>\n