{"id":89210,"date":"2021-09-10T17:09:27","date_gmt":"2021-09-10T15:09:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=89210"},"modified":"2021-09-09T12:53:37","modified_gmt":"2021-09-09T10:53:37","slug":"18-05-63","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=89210","title":{"rendered":"Zdrada i zemsta"},"content":{"rendered":"

Fragment ok\u0142adki ksi\u0105\u017cki Micha\u0142a W\u00f3jcika \u201eZemsta” (Wydawnictwo Pozna\u0144skie, 2021)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Zdrada i zemsta<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

MICHA\u0141 BOJANOWSKI<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u201eDOW\u00d3DCY CORAZ BARDZIEJ KRYTYCZNIE ODNOSZ\u0104 SI\u0118 DO PONAGLE\u0143 CYRANKIEWICZA, OSTATECZNIE ODWRACAJ\u0104 SI\u0118 DO NIEGO I PRZESTAJ\u0104 MU UFA\u0106, CO DE FACTO OZNACZA POZOSTAWIENIE RUCHU OPORU SAMEMU SOBIE. DOW\u00d3DCY \u015aL\u0104SKIEGO OKR\u0118GU W ROZMOWACH MI\u0118DZY SOB\u0104 M\u00d3WI\u0104, \u017bE NIE CHC\u0104 TYM Z AUSCHWITZ POMAGA\u0106, BO PRZECIE\u017b TO SAME LEWAKI, D\u0104BROWSZCZAKI, A W\u0141A\u015aCIWIE \u017bYDZI \u2013 TO PO CO SI\u0118 NARA\u017bA\u0106? JAKI POLSKA MA W TYM INTERES?\u201d \u2013 OPOWIADA MICHA\u0141 W\u00d3JCIK, AUTOR KSI\u0104\u017bKI ZEMSTA. ZAPOMNIANE POWSTANIA W OBOZACH ZAG\u0141ADY: TREBLINKA, SOBIB\u00d3R, AUSCHWITZ-BIRKENAU, KT\u00d3RA UKAZA\u0141A SI\u0118 W KWIETNIU NAK\u0141ADEM WYDAWNICTWA POZNA\u0143SKIEGO.<\/strong><\/p>\n

.<\/strong>
\n<\/p>\n

Micha\u0142 Bojanowski: 7 pa\u017adziernika 1944 r<\/b>oku<\/b> w KL Auschwitz II-Birkenau \u017bydzi z Sonderkommando przeprowadzaj\u0105 powstanie. Podpalaj\u0105 jedno z krematori\u00f3w, cz\u0119\u015b<\/b>\u0107<\/b> z nich <\/b>ucieka<\/b> z obozu. Bunt ostatecznie ko\u0144czy si\u0119 kl\u0119sk\u0105, bo Niemcom szybko udaje si\u0119 wszystkich <\/b>wy\u0142apa\u0107<\/b>. Co to za pomys\u0142, \u017ceby garstka \u017byd\u00f3w wznieca\u0142a powstanie?   <\/b><\/p>\n

Micha\u0142 W\u00f3jcik: Cz\u0142onkowie Sonderkommando byli jedynie cz\u0119\u015bci\u0105 ogromnej konspiracji obozowej w Auschwitz. Bardzo d\u0142ugo planowano powstanie, kt\u00f3re swoim zasi\u0119giem mia\u0142o obj\u0105\u0107 ca\u0142y ob\u00f3z. \u017bydzi z Birkenau mieli zgodnie z tym planem wysadzi\u0107 kominy krematorium, daj\u0105c has\u0142o do walki. Ostatecznie jednak tylko oni chwycili za bro\u0144.<\/span><\/p>\n

Dlaczego?<\/b><\/p>\n

Konspiracja obozowa by\u0142a bardzo podzielona. W Auschwitz I podziemiem rz\u0105dzi\u0142a, nazwijmy to, mi\u0119dzynarod\u00f3wka, w sk\u0142ad kt\u00f3rej wchodzili przedstawiciele r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk, reprezentuj\u0105cy cz\u0119sto zupe\u0142nie odmienne pogl\u0105dy polityczne. Od pocz\u0105tku m\u00f3wiono, \u017ce sukces ewentualnego powstania uzale\u017cniony jest od pomocy z zewn\u0105trz. Za kontakt z partyzantk\u0105 Armii Krajowej odpowiedzialny by\u0142 J\u00f3zef Cyrankiewicz, kt\u00f3ry, cho\u0107 p\u00f3\u017aniej w PRL-u zbytniej chwa\u0142y sobie nie przysporzy\u0142, w obozie zachowywa\u0142 si\u0119 fenomenalnie. Niestety jego wsp\u00f3\u0142praca z AK sz\u0142a \u015brednio, a potem ju\u017c fatalnie. W ko\u0144cu dosz\u0142o wr\u0119cz do zerwania stosunk\u00f3w, AK \u201eutraci\u0142a do niego zaufanie\u201d. Kilka lat temu ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka prof. Ireny Paczy\u0144skiej Grypsy z Konzentrationslager Auschwitz J\u00f3zefa Cyrankiewicza i Stanis\u0142awa K\u0142odzi\u0144skiego<\/i>. Wy\u0142ania si\u0119 z niej wstrz\u0105saj\u0105cy opis syzyfowej pracy Cyrankiewicza, kt\u00f3ry nieustannie domaga si\u0119 od AK podj\u0119cia jakiego\u015b dzia\u0142ania, regularnie prosi o wsparcie. Przede wszystkim chodzi mu o pomoc dla wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, cho\u0107 apeluje tak\u017ce o pomoc dla \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 gazowani w Auschwitz II. Domagaj\u0105c si\u0119 pomocy, t\u0142umaczy, \u017ce przecie\u017c ob\u00f3z to gotowy \u201erezerwuar\u201d kandydat\u00f3w na partyzant\u00f3w \u2013 wi\u0119\u017aniowie s\u0105 \u201edo wzi\u0119cia\u201d, wystarczy pom\u00f3c im wydosta\u0107 si\u0119 na zewn\u0105trz.  <\/span><\/p>\n

Jak<\/b> Armia Krajowa<\/b> reag<\/b>uje na te pro\u015bby<\/b>?<\/b><\/p>\n

Dow\u00f3dcy coraz bardziej krytycznie odnosz\u0105 si\u0119 do ponagle\u0144 Cyrankiewicza, ostatecznie odwracaj\u0105 si\u0119 do niego i przestaj\u0105 mu ufa\u0107, co de facto<\/i> oznacza pozostawienie ruchu oporu samemu sobie. Dow\u00f3dcy \u015bl\u0105skiego okr\u0119gu w rozmowach mi\u0119dzy sob\u0105 m\u00f3wi\u0105, \u017ce nie chc\u0105 tym z Auschwitz pomaga\u0107, bo przecie\u017c to same lewaki, d\u0105browszczaki, a w\u0142a\u015bciwie \u017bydzi \u2013 to po co si\u0119 nara\u017ca\u0107? Jaki Polska ma w tym interes?<\/span><\/p>\n

Czy taka opinia by\u0142a powszechna w AK?<\/b><\/p>\n

Zdecydowanie, cho\u0107 w sumie to dosy\u0107 dziwne, bo dow\u00f3dcy doskonale zdawali sobie spraw\u0119 z tego, kim s\u0105 wi\u0119\u017aniowie. W ko\u0144cu tych kilkaset os\u00f3b, kt\u00f3re uciek\u0142o z Auschwitz, trafia\u0142o od razu do nich. Poza jednostkowymi, samodzielnymi uciekinierami, na wolno\u015b\u0107 wydostawali si\u0119 ci, kt\u00f3rych wytypowa\u0142 komitet konspiracyjny. Ogoleni, wytatuowani, o aparycji trupa, z szar\u0105 cer\u0105 i strachem w oczach musieli mie\u0107 od razu po wyj\u015bciu z obozu zapewnion\u0105 kryj\u00f3wk\u0119. Zar\u00f3wno wi\u0119c pomoc obozowego podziemia, jak i dzia\u0142aczy AK ju\u017c za drutami by\u0142y w kwestii ucieczki kluczowe. Partyzanci wiedz\u0105 zatem bardzo du\u017co o wi\u0119\u017aniach, widz\u0105, \u017ce w konspiracji obozowej jest ca\u0142a paleta opcji politycznych, a mimo to maj\u0105 pretensje do Cyrankiewicza i ca\u0142ego PPS-u, \u017ce za du\u017co tam jest \u017byd\u00f3w.  <\/span><\/p>\n

Czyli nawet w Auschwitz<\/b> \u017byd\u00f3w<\/b> jest za du\u017co. <\/b><\/p>\n

Adam Pu\u0142awski, historyk pa\u0144stwa podziemnego, w swoich ksi\u0105\u017ckach bardzo dok\u0142adnie pokaza\u0142 ca\u0142y proces wyrzucania \u017byd\u00f3w poza nawias polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa w okresie okupacji<\/a>.<\/strong><\/span> Nasza wieloetniczna, wielonarodowa i wieloreligijna II Rzeczpospolita po wybuchu wojny zmienia sw\u00f3j charakter. I nie m\u00f3wi\u0119 tu o dzia\u0142aniach niemieckich. Polityczna elita podziemia inaczej ju\u017c postrzega Polsk\u0119 \u2013 jako tw\u00f3r prawny i organizacj\u0119 skupiaj\u0105c\u0105 obywateli. Inaczej tak\u017ce widzi swoje obowi\u0105zki wobec spo\u0142ecze\u0144stwa. Pa\u0144stwo podziemne i rz\u0105d na uchod\u017astwie, o czym Pu\u0142awski bardzo szczeg\u00f3\u0142owo pisze<\/a><\/strong><\/span>, w pewnym sensie przyjmuj\u0105 ustawy norymberskie za swoje. To jest zdumiewaj\u0105ce i wstrz\u0105saj\u0105ce! Powiem wi\u0119cej \u2013 to jest karygodne i chyba domaga si\u0119 jakiego\u015b rodzaju zado\u015b\u0107uczynienia, cho\u0107by w sferze symbolicznej. <\/span><\/p>\n

Bo oto od 1940 roku wyrzuca si\u0119 \u017byd\u00f3w poza nawias wsp\u00f3lnoty, nie tyle jednak \u2013 jak to by\u0142o w prawodawstwie niemieckim \u2013 wsp\u00f3lnoty ludzi, istot ludzkich, co polskich obywateli z ich prawami i obowi\u0105zkami. Jeszcze na d\u0142ugo przed ostatecznym rozwi\u0105zaniem \u2013 a wida\u0107 to w obiegu dokument\u00f3w polskiej dyplomacji \u2013 \u017bydzi przestaj\u0105 by\u0107 Polakami. To tak, jakby\u015bmy wyci\u0119li z pola polskich zobowi\u0105za\u0144 np. wszystkich lewor\u0119cznych czy blondyn\u00f3w. A dlaczego ich? Bo tak! Oni trac\u0105 prawo domagania si\u0119 pomocy od pa\u0144stwa polskiego. Nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce jej w og\u00f3le nie ma. Przecie\u017c istnieje w radzie ministr\u00f3w w Londynie reprezentant \u017cydowskiej mniejszo\u015bci, potem jest \u017begota, s\u0105 \u2013 nieliczne \u2013 procesy podziemnej Temidy i akcje przeciwko szmalcownikom, jednak wobec zorganizowanej akcji przemys\u0142owego mordowania to ma\u0142o, bardzo ma\u0142o. Co ciekawe zdaj\u0105 sobie z tego spraw\u0119 sami cz\u0142onkowie podziemia. Po wojnie rusza wielki proces tworzenia \u201epami\u0119ci o wsp\u00f3lnocie\u201d, rozbudowywany jest mit walki \u201eza nasz\u0105 i wasz\u0105 wolno\u015b\u0107\u201d. Pojawiaj\u0105 si\u0119 partyzanci, akcje, dzia\u0142ania, kt\u00f3rych w istocie nie by\u0142o, a kt\u00f3re mia\u0142y udowodni\u0107 obraz wywi\u0105zywania si\u0119 pa\u0144stwa polskiego z obowi\u0105zku ochrony wsp\u00f3\u0142obywateli. Pojawia si\u0119 fake-history. <\/i><\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku mojej ksi\u0105\u017cki cytuj\u0119 kuriera komendanta g\u0142\u00f3wnego AK Adama Smulikowskiego, kt\u00f3ry dosta\u0142 si\u0119 do Szwajcarii w 1942 roku. W swoim raporcie, b\u0119d\u0105cym analiz\u0105 stosunk\u00f3w w zniewolonej Polsce, pisze, \u017ce \u017bydzi utracili ju\u017c prawo nazywania si\u0119 narodem, bo s\u0105 zdemoralizowani, \u017ale si\u0119 zachowuj\u0105, s\u0105 tacy, siacy i owacy. Funkcjonariusz pa\u0144stwowy wydaje w ca\u0142ym swoim \u2013 katolickim? etnicznym? wojskowym? \u2013 poczuciu wy\u017cszo\u015bci decyzj\u0119, \u017ce te trzy miliony \u017cydowskich Polak\u00f3w s\u0105 ju\u017c poza nawiasem, \u017ce ju\u017c nas, prawdziwych Polak\u00f3w oni nie dotycz\u0105, \u017ce Polska nie ma wobec nich \u017cadnych zobowi\u0105za\u0144. Ludob\u00f3jstwo jest straszne, okrutne, ale to nie jest ju\u017c nasz problem. Smulikowski nie jest jedyny \u2013 dok\u0142adnie tak my\u015bl\u0105 podziemne elity. Taki opis rzeczywisto\u015bci pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w raportach Karskiego. <\/span><\/p>\n

Z jakiego powodu bunt w Auschwitz by\u0142 ostatecznie buntem tylko \u017cydowskim? <\/b><\/p>\n

Tak jak wspomnia\u0142em, cz\u0142onkowie Sonderkommando byli jedynie cz\u0119\u015bci\u0105 szerszej konspiracji obozowej, mieli da\u0107 sygna\u0142 do rozpocz\u0119cia og\u00f3lnego powstania. Jak pami\u0119tamy, zag\u0142ada odbywa\u0142a si\u0119 na samym ko\u0144cu Birkenau, daleko za Auschwitz I, sk\u0105d Cyrankiewicz koordynowa\u0142 ruch oporu. Wci\u0105\u017c namawia\u0142 on Sonderkommando, aby czeka\u0107 na wszystkich, czeka\u0107 stosownej chwili, aby zbroi\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w cierpliwo\u015b\u0107. \u017bydzi byli temu przeciwni \u2013 pracowali w fabryce \u015bmierci, codziennie odprowadzali na \u015bmier\u0107 setki i tysi\u0105ce innych \u017byd\u00f3w, byli pewni, \u017ce tak\u017ce ich czeka taki los. Pocz\u0105tkowo likwidacje ca\u0142ej grupy albo poszczeg\u00f3lnych wi\u0119\u017ani\u00f3w z Sonderkommando by\u0142y do\u015b\u0107 cz\u0119ste, p\u00f3\u017aniej, gdy ekipa si\u0119 \u201esprofesjonalizowa\u0142a\u201d, Niemcy a\u017c tak bardzo nie szafowali \u017cyciem do\u015bwiadczonych pracownik\u00f3w. Zag\u0142ada skutecznie sz\u0142a do przodu, w drugiej po\u0142owie 1944 roku mia\u0142a si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 akcja wymordowania ponad trzystu tysi\u0119cy w\u0119gierskich \u017byd\u00f3w, co wymaga\u0142o ogromnej precyzji logistycznej. Ale i to musia\u0142o si\u0119 kiedy\u015b sko\u0144czy\u0107. Czeka\u0142a ich \u015bmier\u0107, cho\u0107by dla zatarcia \u015blad\u00f3w. Cz\u0142onkowie Sonderkommando to wiedz\u0105, bombarduj\u0105 ruch oporu apelami o przyspieszenie terminu powstania, chc\u0105 dzia\u0142a\u0107. Przekonuj\u0105, \u017ce zaraz po nich przyjdzie kolej na innych. Powoli zreszt\u0105 zbli\u017ca si\u0119 front wschodni, esesmani nie ukrywaj\u0105, \u017ce Auschwitz zostanie zr\u00f3wnane z ziemi\u0105. Cyrankiewicz z jednej strony pr\u00f3buje wi\u0119c wymusi\u0107 na AK, aby pomog\u0142a w walce, z drugiej stara si\u0119 gasi\u0107 zap\u0119dy Sonderkommando. W ko\u0144cu jednak dostaje jasny sygna\u0142 z podziemia, \u017ce nie b\u0119dzie \u017cadnej pomocy z zewn\u0105trz. AK nie chce bra\u0107 na siebie odpowiedzialno\u015bci za losy tych, kt\u00f3rym uda si\u0119 uciec z obozu i nie b\u0119d\u0105 mieli gdzie si\u0119 podzia\u0107. Cyrankiewicz zaczyna prowadzi\u0107 dwuznaczn\u0105 gr\u0119 \u2013 oszukuje Sonderkommando, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce ju\u017c, ju\u017c, zaraz zaczniemy powstanie, jeszcze tylko chwila na dogadanie ostatnich szczeg\u00f3\u0142\u00f3w z podziemiem. Z drugiej strony w\u015bcieka si\u0119 na podziemie, wysy\u0142a do Warszawy swoich kurier\u00f3w, przekazuj\u0105c przez nich \u017c\u0105dania, aby nie zostawia\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w samych sobie. W ko\u0144cu, gdy ju\u017c wiadomo, \u017ce pomoc nie nadejdzie, doprowadzeni do ostateczno\u015bci \u017bydzi sami chwytaj\u0105 za bro\u0144. Bunt jest jednak nieudany, bo i cz\u0142onkowie Sonderkommando s\u0105 podzieleni. Z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w, o kt\u00f3rych szerzej pisz\u0119 w ksi\u0105\u017cce, obs\u0142uga dw\u00f3ch krematori\u00f3w bierze udzia\u0142 w zrywie, inni tego nie robi\u0105. Dzia\u0142a\u0144 nie udaje si\u0119 skoordynowa\u0107. Ucieka tak naprawd\u0119 oko\u0142o osiemdziesi\u0119ciu niewolnik\u00f3w. Niedaleko za obozem zostaj\u0105 wymordowani. <\/span><\/p>\n

Pomnikowy dzi\u015b rotmistrz Pilecki poszed\u0142 na ochotnika do Auschwitz, \u017ceby przygotowywa\u0107 tam ruch oporu. Sporo uwagi po\u015bwi\u0119ca pan w ksi\u0105\u017cce jego pierwszej \u201epi\u0105tce\u201d konspirator\u00f3w. <\/b><\/p>\n

Bardzo niepokoj\u0105ce jest to, kim on tak naprawd\u0119 si\u0119 otacza\u0142. Je\u015bli chodzi o jego \u201epi\u0105tk\u0119\u201d, to przynajmniej wobec dw\u00f3ch postaci mo\u017cna mie\u0107 \u2013 delikatnie m\u00f3wi\u0105c \u2013 spore zastrze\u017cenia natury etyczno-moralnej. W oczach niekt\u00f3rych wi\u0119\u017ani\u00f3w lekarz W\u0142adys\u0142aw Dering i Alfred Stoessel byli zwyk\u0142ymi mordercami, gn\u0119bicielami \u017byd\u00f3w, s\u0142abych i chorych. Jeden przeprowadza\u0142 eksperymenty medyczne pod dyktando niemieckich lekarzy, drugi \u2013 szpilowa\u0142. W ksi\u0105\u017cce zadaj\u0119 pytanie: czy Pilecki o tym wiedzia\u0142? Doktora Deringa zna\u0142 przecie\u017c bardzo dobrze, przed Auschwitz obaj byli cz\u0142onkami TAP-u, razem konspirowali. Stoessela uwa\u017ca\u0142 za twardziela i dobrego konspiratora, kt\u00f3ry w godzinie pr\u00f3by nikogo by nie wyda\u0142. Moim zdaniem nie m\u00f3g\u0142 nie wiedzie\u0107, \u017ce oni dwaj \u2013 filary jego konspiracji \u2013 robili straszne rzeczy. <\/span><\/p>\n

W swoich raportach bra\u0142 ich zreszt\u0105 obu w obron\u0119. Oznacza to, \u017ce zna\u0142 zarzuty i broni\u0142 ich jako wybitnych konspirator\u00f3w. Tyle tylko, \u017ce oni mieli krew innych wi\u0119\u017ani\u00f3w na r\u0119kach. <\/span><\/p>\n

Pilecki uznaje w pewnym momencie, \u017ce ruch oporu nie b\u0119dzie mia\u0142 w Auschwitz powodzenia? <\/b><\/p>\n

Nie, raczej dociera do niego, \u017ce nie otrzyma pomocy z zewn\u0105trz. Poszed\u0142 do obozu, \u017ceby zorganizowa\u0107 konspiracj\u0119 i wsp\u00f3lnie z AK przygotowa\u0107 jak\u0105\u015b wi\u0119ksz\u0105 akcj\u0119. Czeka\u0142 rok, drugi, trzeci i si\u0119 nie doczeka\u0142. By\u0142 \u015bwietnym organizatorem ucieczek. W ko\u0144cu sam zdecydowa\u0142 si\u0119 skorzysta\u0107 z mo\u017cliwo\u015bci i zbieg\u0142. Dalej pr\u00f3bowa\u0142 walczy\u0107 o pomoc dla wi\u0119\u017ani\u00f3w, ale AK mia\u0142a ju\u017c wtedy inne priorytety. Dzi\u015b ju\u017c si\u0119 o tym g\u0142o\u015bno nie m\u00f3wi albo \u201egmatwa si\u0119\u201d ca\u0142y obraz. Sprawy \u017cydowsko-polskie (z braku innego okre\u015blenia) to tylko cz\u0119\u015b\u0107 tej manipulacji. <\/span><\/p>\n

Oficjalnie wszyscy byli bohaterami. Jak pan s\u0105dzi, do czego prowadzi taka celowa, k\u0142amliwa polityka historyczna? <\/b><\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce Wojna nadejdzie jutro. \u017bo\u0142nierz legendarnego Kedywu AK ostrzega<\/i>, wywiadzie-rzece ze Stanis\u0142awem Aronsonem, kt\u00f3r\u0105 napisa\u0142em z Emilem Maratem, w\u0142a\u015bciwie pada odpowied\u017a na to pytanie. Aronson, polski \u017byd, po wojnie znalaz\u0142 si\u0119 w Izraelu, gdzie bra\u0142 udzia\u0142 w kolejnych wojnach o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 nowej ojczyzny. W rozmowie z nami opowiada\u0142, co dzieje si\u0119 z lud\u017ami, kt\u00f3rzy s\u0105 poddawani praniu m\u00f3zgu, kt\u00f3rym wbija si\u0119 do g\u0142\u00f3w be\u0142kot polityki historycznej. Oni trac\u0105 krytycyzm, trac\u0105 zdolno\u015b\u0107 samodzielnego my\u015blenia, w ko\u0144cu robi\u0105 to, czego chc\u0105 od nich politycy, i ostatecznie staj\u0105 si\u0119 mi\u0119sem armatnim. Wed\u0142ug Aronsona faszerowanie m\u0142odych ludzi pseudopatriotyczn\u0105 papk\u0105 militaryzuje nastroje \u2013 to bardzo gro\u017any proces. Je\u015bli m\u00f3wimy komu\u015b od ma\u0142ego, \u017ce jest wyj\u0105tkowy, \u017ce mo\u017ce ka\u017cdego uderzy\u0107, zniszczy\u0107 i z motyk\u0105 porwa\u0107 si\u0119 na ca\u0142\u0105 armi\u0119 \u2013 bo prawda jest w nim, bo ma moraln\u0105 racj\u0119 \u2013 to hodujemy w ten spos\u00f3b p\u00f3\u0142g\u0142\u00f3wk\u00f3w, kt\u00f3rym rzeczywi\u015bcie wydaje si\u0119, \u017ce z ka\u017cdym wygraj\u0105. Czeg\u00f3\u017c bardziej potrzebuj\u0105 politycy ni\u017c mi\u0119sa armatniego, kt\u00f3re \u0142atwo kontrolowa\u0107? Aronson wie, co m\u00f3wi, poniewa\u017c w mundurze chodzi\u0142 przez czterdzie\u015bci lat. Doskonale rozumie ten typ my\u015blenia, bo na co dzie\u0144 widzia\u0142 proces niszczenia pr\u00f3b pojednania z Arabami. By\u0142o ju\u017c tak blisko pokoju, ale pewnym politykom bardzo zale\u017ca\u0142o, \u017ceby do tego nie dosz\u0142o. Po obu stronach konfliktu zreszt\u0105. <\/span><\/p>\n

Opr\u00f3cz \u017cydowskiego oporu w Auschwitz przedstawia pan w ksi\u0105\u017cce losy powsta\u0144c\u00f3w z Sobiboru i Treblinki. Czym r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 te historie? <\/b><\/p>\n

Przede wszystkim w tych dw\u00f3ch obozach zag\u0142ady niewolnicy odnosz\u0105 powsta\u0144czy sukces. Dzia\u0142aj\u0105 sami \u2013 z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w nie ma tu mowy o jakiej\u015b wielkiej mi\u0119dzynarodowej konspiracji, tak jak w przypadku Auschwitz. \u017bydzi z chirurgiczn\u0105 precyzj\u0105 przygotowuj\u0105 si\u0119 do walki i z sukcesem przeprowadzaj\u0105 akcje. Wielu udaje si\u0119 zbiec. W obu przypadkach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce warto by\u0142o pr\u00f3bowa\u0107. Warto by\u0142o ryzykowa\u0107. Kto tego nie zrobi\u0142, i tak pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej zgin\u0105\u0142.<\/span><\/p>\n

Treblince po\u015bwi\u0119ci\u0142 pan ju\u017c swoj\u0105 poprzedni\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Czego nowego dowiemy si\u0119 z <\/b>Zemsty<\/i><\/b> na temat ruchu oporu w tym obozie?<\/b><\/p>\n

Wzi\u0105\u0142em pod uwag\u0119 wiele nowych fakt\u00f3w, kt\u00f3re lepiej pokazuj\u0105 nie tyle nawet konspiracj\u0119, co samo powstanie. Jego kluczow\u0105 faz\u0105 by\u0142o wyeliminowanie esesman\u00f3w, to znaczy takie pokierowanie ich do lazaretu, \u017ceby mo\u017cna ich tam by\u0142o po cichu zlikwidowa\u0107. Liderzy ruchu oporu wiedzieli, \u017ce powodzenie akcji zale\u017cy od pozbycia si\u0119 tych kilkunastu, kilkudziesi\u0119ciu esesman\u00f3w. Bunt mia\u0142 wybuchn\u0105\u0107 2 sierpnia 1943 roku, kiedy cz\u0119\u015b\u0107 obs\u0142ugi obozu pojecha\u0142a k\u0105pa\u0107 si\u0119 w Bugu. Byli skacowani po imprezie poprzedniego wieczora. W obozie pozosta\u0142o ich znacznie mniej ni\u017c zwykle. <\/span><\/p>\n

Okazuje si\u0119, \u017ce konspiracja w Treblince sw\u00f3j model pozbywania si\u0119 esesman\u00f3w opracowa\u0142a tak samo jak powsta\u0144cy w Sobiborze. Obie ekipy niezale\u017cnie od siebie dosz\u0142y do wniosku, \u017ce trzeba wyeliminowa\u0107, jeden po drugim, esesma\u0144sk\u0105 elit\u0119. W Sobiborze wygl\u0105da\u0142o to tak, \u017ce \u017bydzi, znaj\u0105c pazerno\u015b\u0107 Niemc\u00f3w na z\u0142oto i najr\u00f3\u017cniejsze dobra, \u015bci\u0105gali ich do warsztat\u00f3w i tam po kolei likwidowali. W Treblince natomiast wykorzystano pasj\u0119 nazist\u00f3w do mordowania. Esesmani byli tak bardzo rozmi\u0142owani w zabijaniu, \u017ce wystarczy\u0142o im si\u0119 po prostu podstawi\u0107. Zazwyczaj by\u0142o tak, \u017ce gdy jaki\u015b esesman zdecydowa\u0142 si\u0119 kt\u00f3rego\u015b wi\u0119\u017ania zamordowa\u0107, prowadzi\u0142 go do oddalonego od zabudowa\u0144 obozu lazaretu i tam strzela\u0142 mu w g\u0142ow\u0119. Konspiratorzy postanowili, \u017ce w\u0142a\u015bnie tam b\u0119dzie czeka\u0107 na esesman\u00f3w niemi\u0142a niespodzianka. Ostatecznie ten plan nie do ko\u0144ca si\u0119 uda\u0142, bo w Treblince, tak jak i w Auschwitz, zdarzy\u0142 si\u0119 falstart \u2013 strzelanina wybuch\u0142a wcze\u015bniej, ni\u017c zaplanowano. <\/span><\/p>\n

Mimo to wi\u0119\u017aniowie podpalili ca\u0142y ob\u00f3z, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z drewnianych barak\u00f3w, i ruszyli do walki. <\/span><\/p>\n

Sk\u0105d mieli bro\u0144? <\/b><\/p>\n

Z niemieckiego arsena\u0142u, a cz\u0119\u015b\u0107 zdobyli w walce. W\u0142amanie do pilnie strze\u017conego arsena\u0142u to osobna historia. Konspiratorzy a\u017c trzy razy potajemnie wchodzili do \u015brodka. Na pocz\u0105tku wyci\u0105gn\u0119li granaty, kt\u00f3re, jak si\u0119 okaza\u0142o, nie mia\u0142y zapalnik\u00f3w. Uprzedzaj\u0105c pytanie \u2013 robili to m\u0142odzi ch\u0142opcy, kt\u00f3rzy nigdy nie byli w wojsku. Nie mieli poj\u0119cia, jak wygl\u0105da granat. Musieli wi\u0119c w\u0142ama\u0107 si\u0119 jeszcze raz, \u017ceby je wszystkie od\u0142o\u017cy\u0107. I dosta\u0107 si\u0119 tam ponownie, \u017ceby wyci\u0105gn\u0105\u0107 granaty ju\u017c z zapalnikami. Sceny jak z filmu akcji. A to przecie\u017c dopiero pocz\u0105tek. Nale\u017ca\u0142o tak rozdystrybuowa\u0107 bro\u0144, by trafi\u0142a w r\u0119ce os\u00f3b, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 w stanie z niej skorzysta\u0107 \u2013 do kombatant\u00f3w kampanii wrze\u015bniowej, \u017byd\u00f3w z polskiego wojska albo z armii czechos\u0142owackiej, m.in. Rudolfa Masareka, jednego z lider\u00f3w powstania. <\/span><\/p>\n

Kilka s\u0142<\/b>\u00f3<\/b>w o nim. <\/b><\/p>\n

Rudolf Masarek trafi\u0142 do obozu z ci\u0119\u017carn\u0105 \u017con\u0105. Ona od razu zgin\u0119\u0142a, jego wy\u0142uskano z t\u0142umu p\u0119dzonych na \u015bmier\u0107, chyba ze wzgl\u0119du na prezencj\u0119. W obozie uchodzi\u0142 za uratowanego syna prezydenta Czechos\u0142owacji, przez co mia\u0142 specjalne fory \u2013 by\u0142 pupilkiem sadysty, wicekomendanta obozu Kurta Franza, nazywanego z uwagi na sw\u00f3j nienaganny wygl\u0105d Lalk\u0105. Franz wybra\u0142 go sobie, bo w skryto\u015bci ducha te\u017c chcia\u0142 by\u0107 kim\u015b takim. Masarek przed wojn\u0105 by\u0142 dandysem, playboyem, trendsetterem<\/i>. Mia\u0142 fabryk\u0119 m\u0119skiej galanterii \u2013 co sezon dyktowa\u0142 Pradze, w co si\u0119 ubiera\u0107. Lalka ocali\u0142 go i zdecydowa\u0142, \u017ce teraz \u201ekr\u00f3l krawat\u00f3w\u201d b\u0119dzie jemu, prawdziwemu kr\u00f3lowi Treblinki us\u0142ugiwa\u0142. B\u0119dzie wyprowadza\u0142 mu psa na spacer. Masarek cierpliwie czeka\u0142 na zemst\u0119 i w ko\u0144cu, gdy wybuch\u0142o powstanie, dopi\u0105\u0142 swego. Strzela\u0142 ze zdobycznego karabinu i krzycza\u0142 w stron\u0119 oprawc\u00f3w: to za \u017con\u0119, to za moje dziecko, za m\u00f3j nar\u00f3d! Ten moment, gdy w akcie zemsty zabija esesman\u00f3w, utrwali\u0142o w swoich wspomnieniach kilku wi\u0119\u017ani\u00f3w. <\/span><\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce porusza pan te\u017c kwesti\u0119 obecno\u015bci kobiet w obozach zag\u0142ady.  <\/b><\/p>\n

To temat w\u0142a\u015bciwie niezbadany. O ile sporo m\u00f3wi si\u0119 o kobietach w obozach koncentracyjnych, to brakuje jeszcze opracowa\u0144 na temat ich obecno\u015bci w fabrykach \u015bmierci. Po co w og\u00f3le Niemcy trzymali tam kobiety, skoro tak naprawd\u0119 potrzebni im byli jedynie silni i zdrowi m\u0119\u017cczy\u017ani? W Treblince by\u0142o kilkadziesi\u0105t kobiet, ale w Sobiborze ju\u017c kilkaset. Wi\u0119\u017aniowie mieli hipotez\u0119, \u017ce kobiety s\u0105 tam po to, aby stanowi\u0107 dla uprzywilejowanej kasty wi\u0119\u017ani\u00f3w seksualn\u0105 nagrod\u0119. \u017be ich zadaniem jest odci\u0105ganie ca\u0142ej reszty od konspirowania. Mia\u0142y by\u0107 takim seksualnym trofeum dla \u017cydowskich niewolnik\u00f3w. \u0141ama\u0107 obyczajowe tabu, demoralizowa\u0107 m\u0119\u017cczyzn i tym samym pozbawia\u0107 ich woli oporu. Pisz\u0105 o tym ocale\u0144cy zar\u00f3wno z Sobiboru, jak i z Treblinki \u2013 m\u0119\u017cczy\u017ani, ale te\u017c kobiety. By\u0107 mo\u017ce tak du\u017ca liczba kobiet w Sobiborze mia\u0142a zwi\u0105zek z planowan\u0105 rozbudow\u0105 obozu i zmian\u0105 jego funkcji. Z fabryki \u015bmierci Sobib\u00f3r mia\u0142 si\u0119 sta\u0107 fabryk\u0105 zbrojeniow\u0105. Tu musimy poczeka\u0107 na ustalenia historyk\u00f3w. <\/span><\/p>\n

Czy kobiety odegra\u0142y jak\u0105\u015b rol\u0119 w powstaniach?<\/b><\/p>\n

Wiadomo, \u017ce mia\u0142y dost\u0119p do miejsc, do kt\u00f3rych m\u0119\u017cczy\u017ani nie wchodzili. Zajmowa\u0142y si\u0119 na przyk\u0142ad sprz\u0105taniem mieszka\u0144 esesman\u00f3w, zatem mog\u0142y ukra\u015b\u0107 im bro\u0144 osobist\u0105. W Sobiborze kobiety by\u0142y znacznie rzadziej rewidowane, \u0142atwiej wi\u0119c przenosi\u0142y to, co niedozwolone. W Treblince by\u0142y r\u00f3wnie\u017c asystentkami lekarzy obozowych, w zwi\u0105zku z czym prowadzi\u0142y sk\u0142ady lekarstw i przygotowywa\u0142y zaopatrzenie dla przysz\u0142ych uciekinier\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c trucizn\u0119. Wiemy, \u017ce niekt\u00f3rzy liderzy w takie cyjankalia zostali zaopatrzeni, chocia\u017cby Marceli Galewski, jedna z g\u0142\u00f3wnych postaci w Treblince. I zdaje si\u0119, \u017ce on niestety skorzysta\u0142 z tej trucizny nied\u0142ugo po ucieczce, ju\u017c w lesie.  <\/span><\/p>\n

Pa\u0144ska ksi\u0105\u017cka opowiada r\u00f3wnie\u017c o tym, co p\u00f3\u017aniej dzia\u0142o si\u0119 z pami\u0119ci\u0105 o powstaniach, o jej zaw\u0142aszczaniu. <\/b><\/p>\n

Ta przykra prawda, \u017ce Armia Krajowa nie pomog\u0142a ani w Sobiborze, ani w Treblince, ani w Auschwitz, by\u0142a po wojnie trudna do przyj\u0119cia. A mimo to \u2013 co paradoksalnie jest dowodem na wyrzuty sumienia w\u015br\u00f3d kombatant\u00f3w i weteran\u00f3w \u2013 historia powsta\u0144 w obozach zacz\u0119\u0142a \u201episa\u0107 si\u0119\u201d na nowo. W tej nowej historii to AK wyzwoli\u0142a Treblink\u0119 i to samo pr\u00f3bowa\u0142a zrobi\u0107 w Auschwitz-Birkenau. <\/span><\/p>\n

W jakim sensie? <\/b><\/p>\n

Absolutnie dos\u0142ownym. Zar\u00f3wno w okolicach 1968 roku, jak i p\u00f3\u017aniej, ju\u017c po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci, pojawiaj\u0105 si\u0119 monografie, teksty, wspomnienia, z kt\u00f3rych jasno wynika, \u017ce to AK wyzwoli\u0142a Treblink\u0119, a nie sami \u017bydzi. \u017bydzi \u2013 w my\u015bl tej nowej wyk\u0142adni \u2013 to si\u0119 w\u0142a\u015bciwie bali, nie chcieli ucieka\u0107, a jak si\u0119 ju\u017c za op\u00f3r wzi\u0119li, to i tak potrzebowali polskiego know-how<\/i>. Dopiero polskie podziemie stan\u0119\u0142o na wysoko\u015bci zadania i wyzwoli\u0142o Treblink\u0119 oraz Auschwitz. Tw\u00f3rc\u0105 tej fake<\/i> historii by\u0142 historyk z KUL-u Jan Gozdawa-Go\u0142\u0119biowski, by\u0142y powstaniec warszawski. Sporo pisa\u0142 \u2013 widocznie du\u017ce by\u0142o zapotrzebowanie na tego typu fantastyk\u0119, szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d Polonii w Stanach. Punktowa\u0142 te g\u0142upoty i prof. Grabowski, i prof. Libionka. Tymczasem po mojej pierwszej ksi\u0105\u017cce Instytut Pileckiego zacz\u0105\u0142 na nowo bada\u0107 t\u0119 spraw\u0119. Postawiono kuriozaln\u0105 hipotez\u0119, \u017ce pomoc AK wcale nie by\u0142a niemo\u017cliwa \u2013 tu znaleziono odpis streszczenia jakiego\u015b dokumentu, tam kopi\u0119 jakiego\u015b innego, zaginionego, z kt\u00f3rego wynika, \u017ce podziemie planowa\u0142o tak\u0105 czy inn\u0105 akcj\u0119. Tyle \u017ce poza tymi planami nic wi\u0119cej si\u0119 nie wydarzy\u0142o. To o tym krzycz\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a \u2013 relacje samych powsta\u0144c\u00f3w, a przecie\u017c jest ich kilkadziesi\u0105t. Instytut Pileckiego uzna\u0142 jednak, \u017ce prawdy jeszcze nie znamy, \u017ce mo\u017ce kiedy\u015b kto\u015b co\u015b odkryje. Jasne, czekajmy.<\/span><\/p>\n

Mimo wszystko zastanawia mnie, dlaczego Armia Krajowa uzna\u0142a, \u017ce nie ma sensu pomaga\u0107 osadzonym w obozach.<\/b><\/p>\n

W\u0105tpliwo\u015bci urosn\u0105 jeszcze bardziej, je\u015bli u\u015bwiadomimy sobie, \u017ce podziemie to nie tylko AK. W lasach ukrywali si\u0119 komuni\u015bci, socjali\u015bci, narodowcy. Stefan Send\u0142ak, cz\u0142onek PPS-u, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 \u017begot\u0119, by\u0142 zdumiony tym, \u017ce cho\u0107 lasy, w kt\u00f3rych wybudowano Sobib\u00f3r czy Be\u0142\u017cec, by\u0142y naszpikowane partyzantami, nawet jeden jedyny raz nikt nie wykolei\u0142 tam \u017cadnego poci\u0105gu. A przecie\u017c polscy partyzanci s\u0142yn\u0119li ze spektakularnych akcji tego typu. W 1943 roku AK mia\u0142a ju\u017c na koncie wiele akcji sabota\u017cowych. Naprawd\u0119 nie mo\u017cna by\u0142o pom\u00f3c ludziom, kt\u00f3rzy jechali na \u015bmier\u0107? Zatrzyma\u0107 poci\u0105g i da\u0107 cho\u0107by cie\u0144 szansy na unikni\u0119cie komory gazowej? W tych transportach byli przecie\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani, wielu sprawnych dwudziestolatk\u00f3w. Na pewno kto\u015b by prze\u017cy\u0142. Nie podj\u0119to nawet jednej takiej pr\u00f3by. <\/span><\/p>\n

Mo\u017ce partyzanci gardzili \u017bydami, kt\u00f3rzy w powszechnym mniemaniu \u201eszli jak barany na rze\u017a\u201d. <\/b><\/p>\n

To kolejny mit, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c pokutuje. Tymczasem jest wielu zagranicznych badaczy, kt\u00f3rzy udowodnili i pokazali gigantyczn\u0105 wr\u0119cz skal\u0119 \u017cydowskiego oporu. W partyzantce na tzw. Kresach Wschodnich by\u0142o ich naprawd\u0119 wielu. Jaki\u015b czas temu w POLIN-ie odby\u0142a si\u0119 na ten temat mi\u0119dzynarodowa konferencja. Naukowcy z Ukrainy i Bia\u0142orusi przyjechali z mapami, na kt\u00f3rych oznaczone by\u0142y potwierdzone w ich lokalnych archiwach miejsca dzia\u0142ania \u017cydowskich partyzant\u00f3w. Te mapy, wykresy i statystyki robi\u0142y wra\u017cenie. Oczywi\u015bcie mowa tutaj przede wszystkim o partyzantce komunistycznej czy komunizuj\u0105cej, kt\u00f3rej cz\u0142onkowie do dzi\u015b w polskiej historiografii funkcjonuj\u0105 w pejoratywnym kontek\u015bcie jako \u201ebandy\u201d. <\/i><\/span><\/p>\n

A zatem jako \u201eniepolska\u201d partyzantka niepasuj\u0105ca do obrazu le\u015bnych \u017co\u0142nierzy. <\/b><\/p>\n

Krzywd\u0119 tej historii zrobi\u0142y niew\u0105tpliwie dekady komunizmu, a potem lata \u201eodk\u0142amywania\u201d historii. Ofiar\u0105 tego procesu stali si\u0119 \u201enienormatywni\u201d \u017cydowscy partyzanci. Kolejny paradoks. <\/span><\/p>\n

Tymczasem \u017bydzi w gettach, obozach czy lasach zg\u0142aszali si\u0119 po pomoc do najr\u00f3\u017cniejszych \u015brodowisk i organizacji \u2013 od lewa do prawa. I ten, kto im akurat pom\u00f3g\u0142, m\u00f3g\u0142 po wojnie \u201erzutowa\u0107\u201d na ich pami\u0119\u0107, determinowa\u0107 j\u0105. Je\u015bli \u017bydzi dostali bro\u0144 od komunist\u00f3w, to w opracowaniach stawali si\u0119 \u201ebandami\u201d, je\u015bli od AK \u2013 zyskiwali godne miano partyzant\u00f3w, le\u015bnych fighter\u00f3w<\/i>. <\/span><\/p>\n

Chcia\u0142bym jeszcze zapyta\u0107 o <\/b>Krzyk g\u0119si. To <\/i><\/b>jeden z najbardziej <\/b>poruszaj\u0105cych<\/b> rozdzia\u0142\u00f3w <\/b>Zemsty<\/i><\/b>. <\/b><\/p>\n

Niemcy zbudowali Sobib\u00f3r jako wzorowe gospodarstwo rolne \u2013 z oddali wida\u0107 by\u0142o pobielane \u015bciany, \u0142adne ogrodzenia, strza\u0142eczki do obory, zagrody, stajni. Chodzi\u0142o o to, by wywrze\u0107 dobre wra\u017cenie na ewentualnych kontrolach, ale r\u00f3wnie\u017c na przyje\u017cd\u017caj\u0105cych ofiarach. W tym \u201egospodarstwie\u201d trzymano te\u017c trzod\u0119. Nie tylko po to, aby obs\u0142uga mia\u0142a co je\u015b\u0107. Gdy \u017bydzi szli do kom\u00f3r gazowych, wypuszczano g\u0119si, \u017ceby swoim jazgotem zag\u0142usza\u0142y krzyki lamentuj\u0105cych, p\u0119dzonych na \u015bmier\u0107, w ko\u0144cu mordowanych. Ale to nie wszystko.<\/span><\/p>\n

W relacjach wi\u0119\u017ani\u00f3w czytamy, \u017ce g\u0119si s\u0142u\u017cy\u0142y esesmanom r\u00f3wnie\u017c jako element przykrywki dla spo\u0142eczno\u015bci lokalnej. Tu wchodzimy w rejony my\u015blenia magicznego, ale moim zdaniem warto i ten w\u0105tek wprowadzi\u0107 do historii Zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

PRENUMERATA<\/strong><\/span>
\n<\/a>Niemcy zacz\u0119li opowiada\u0107 okolicznym mieszka\u0144com \u2013 zaniepokojonym, \u017ce przyje\u017cd\u017caj\u0105 do nich transporty ludzi, kt\u00f3rzy potem znikaj\u0105 \u2013 \u017ce dochodzi tu do przedziwnej metamorfozy: \u017bydzi zamieniaj\u0105 si\u0119 w ptaki i odlatuj\u0105. Wiem, \u017ce gdy tak o tym m\u00f3wi\u0119, brzmi to absurdalnie, ale w \u017ar\u00f3d\u0142ach \u015blady takiego magicznego my\u015blenia s\u0105 czytelne. Wydaje si\u0119, \u017ce to jaki\u015b pog\u0142os ba\u015bni niemieckiej, ale i polskiej, z motywem przemiany ludzi w ptaki. Jak m\u00f3wi\u0119: zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce to mo\u017ce brzmie\u0107 dziwnie \u2013 szczeg\u00f3lnie dzisiaj, gdy \u015bwiat za oknem wydaje si\u0119 by\u0107 oparty o mocne, racjonalne fundamenty \u2013 ale z takim magicznym zabiegiem mamy tu chyba do czynienia. Czy taka opowie\u015b\u0107 budzi\u0142a wtedy zdecydowany sprzeciw s\u0142uchaczy? Nie wiem, nie potrafi\u0119 tego rozstrzygn\u0105\u0107.<\/span><\/p>\n

Tych przedziwnych, niezrozumia\u0142ych element\u00f3w w <\/b>Zem\u015bcie<\/i><\/b> jest bardzo du\u017co. Zdumiewa na przyk\u0142ad fragment o tym, \u017ce Mandelbaum w Birkenau uk\u0142ada\u0142 na boku cia\u0142a co pi\u0119kniejszych pomordowanych, \u017ceby je sobie poogl\u0105da\u0107.<\/b><\/p>\n

Rzeczywi\u015bcie cz\u0142onkowie Sonderkommando wybierali spo\u015br\u00f3d zagazowanych zw\u0142ok pi\u0119kne cia\u0142a i zamiast spali\u0107 je od razu, delikatnie odk\u0142adali je na bok i zostawiali na koniec zmiany. Gdy zapytano Mandelbauma, dlaczego to robi\u0142, odpowiedzia\u0142, \u017ce chcia\u0142 na nie \u201eze \u0142zami w oczach\u201d po prostu popatrze\u0107. Podobno robi\u0142 to w pojedynk\u0119, a esesmani nie reagowali. Czy dlatego, \u017ce w Birkenau ju\u017c nic nikogo nie dziwi\u0142o? <\/span><\/p>\n

Tytu\u0142 pa\u0144skiej ksi\u0105\u017cki to <\/b>Zemsta<\/i><\/b>. Czy powstania organizowano, \u017ceby wzi\u0105\u0107 odwet na nazistach?<\/b><\/p>\n

G\u0142\u00f3wna motywacja to ch\u0119\u0107 prze\u017cycia. Ucieczki. No i tak: zemsta. Zemsta jak najokrutniejsza. <\/span><\/p>\n

Mieli nadziej\u0119, \u017ce wyjd\u0105 z tego ca\u0142o?<\/b><\/p>\n

Literacka figura wyboru godnej \u015bmierci pojawi\u0142a si\u0119 \u2013 cho\u0107 nie jestem tego pewien \u2013 chyba r\u00f3wnolegle lub zaraz po powstaniu w getcie warszawskim. Nawi\u0105zywa\u0142 do niej cho\u0107by Marek Edelman. A jednak z wielu \u015bwiadectw wi\u0119\u017ani\u00f3w wyziera co\u015b wi\u0119cej \u2013 w\u0142a\u015bnie ch\u0119\u0107 \u017cycia. Po prostu. Za wszelk\u0105 cen\u0119. <\/span><\/p>\n

Sk\u0105d zatem tytu\u0142 pa\u0144skiej ksi\u0105\u017cki?<\/b><\/p>\n

W\u0142a\u015bciwie niemal w ka\u017cdej \u017cydowskiej narracji pojawia si\u0119 pr\u00f3ba odpowiedzi na pytanie o motywacje. Powsta\u0144c\u00f3w i uciekinier\u00f3w pytali o to krewni, kt\u00f3rzy ocaleli, po latach pyta\u0142y dzieci, bliscy, pytali dziennikarze. W wi\u0119kszo\u015bci narracji pojawia si\u0119 motyw zemsty. To przecie\u017c bardzo ludzki motyw.  <\/span><\/p>\n

Na dzie\u0144 przed powstaniem w Treblince liderzy sprzysi\u0119\u017cenia z\u0142o\u017cyli co\u015b na kszta\u0142t \u015blubowania. Kilku z nich przyrzek\u0142o, \u017ce nie uciekn\u0105, \u017ce b\u0119d\u0105 walczy\u0107 do ko\u0144ca, os\u0142ania\u0107 ewakuacj\u0119 pozosta\u0142ych. Chcieli zgin\u0105\u0107 z broni\u0105 w r\u0119ku. T\u0142umaczyli to tym, \u017ce dla nich \u017cycie ju\u017c si\u0119 sko\u0144czy\u0142o, nie maj\u0105 dla kogo ucieka\u0107. Chcieli zatem zosta\u0107 w obozie i zem\u015bci\u0107 si\u0119 za \u015bmier\u0107 bliskich. Ostatnie s\u0142owa R\u00f3\u017cy Roboty, kt\u00f3ra wraz z towarzyszkami dostarczy\u0142a powsta\u0144com w Auschwitz-Birkenau \u0142adunki wybuchowe, brzmia\u0142y: \u201eZemsta, siostry!\u201d. <\/span><\/p>\n

PRZEKA\u017b DAROWIZN\u0118<\/span><\/em><\/a><\/h5>\n
\n

W ROZMOWIE POJAWIAJ\u0104 SI\u0118 ODNIESIENIA DO BADA\u0143 ADAMA PU\u0141AWSKIEGO, KT\u00d3RY PRZEDSTAWI\u0141 SWOJE G\u0141\u00d3WNE TEZY W ROZMOWIE Z MICHA\u0141EM BOJANOWSKIM NIE\u0141ATWE TEZY ADAMA PU\u0141AWSKIEGO<\/a><\/em>.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em><\/a>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fragment ok\u0142adki ksi\u0105\u017cki Micha\u0142a W\u00f3jcika \u201eZemsta” (Wydawnictwo Pozna\u0144skie, 2021) Zdrada i zemsta MICHA\u0141 BOJANOWSKI \u201eDOW\u00d3DCY CORAZ BARDZIEJ KRYTYCZNIE ODNOSZ\u0104 SI\u0118 DO PONAGLE\u0143 CYRANKIEWICZA, OSTATECZNIE ODWRACAJ\u0104 SI\u0118 DO NIEGO I PRZESTAJ\u0104 MU UFA\u0106, CO DE FACTO OZNACZA POZOSTAWIENIE RUCHU OPORU SAMEMU SOBIE. DOW\u00d3DCY \u015aL\u0104SKIEGO OKR\u0118GU W ROZMOWACH MI\u0118DZY SOB\u0104 M\u00d3WI\u0104, \u017bE NIE CHC\u0104 TYM Z AUSCHWITZ […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89210"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=89210"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89210\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95305,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89210\/revisions\/95305"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=89210"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=89210"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=89210"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}