{"id":89238,"date":"2021-09-19T17:09:18","date_gmt":"2021-09-19T15:09:18","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=89238"},"modified":"2021-09-20T07:07:33","modified_gmt":"2021-09-20T05:07:33","slug":"19-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=89238","title":{"rendered":"\u201eKazania z lat gniewu” rabina Kalmana Kalonimusa Szapiry z getta warszawskiego ju\u017c dost\u0119pne"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>\u201eKazania z lat gniewu” rabina Kalmana Kalonimusa Szapiry z getta warszawskiego ju\u017c dost\u0119pne<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Przemys\u0142aw Batorski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

Oddajemy w Pa\u0144stwa r\u0119ce kolejny tom Pe\u0142nej Edycji Archiwum Ringelbluma, zawieraj\u0105cy wojenne kazania Kalmana Kalonimusa Szapiry \u2013 cadyka z Piaseczna. Podczas wojennych \u201elat gniewu\u201d, mimo szans ucieczki, Szapiro pozosta\u0142 w okupowanej Warszawie, by g\u0142osi\u0107 komentarze do Tory, naucza\u0107, opiekowa\u0107 si\u0119 uchod\u017acami i g\u0142oduj\u0105cymi. Jego pisma nale\u017c\u0105 do najwa\u017cniejszych dokument\u00f3w my\u015bli \u017cydowskiej z okresu Holokaustu.<\/strong><\/h5>\n

.
\n\"szapiro_fb.jpg\"Kalman Kalonimus Szapiro<\/em><\/span><\/p>\n

Nie porzuc\u0119 swoich chasyd\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Kalman Kalonimus Szapiro urodzi\u0142 si\u0119 w 1889 r., prawdopodobnie w Grodzisku mazowieckim. Jego ojcem by\u0142 65-letni rabin Elimelech z Grodziska, kt\u00f3ry zmar\u0142 trzy lata po urodzeniu si\u0119 ch\u0142opca. Szapiro wywodzi\u0142 si\u0119 z rodu s\u0142awnych chasydzkich rabin\u00f3w Elimelecha z Le\u017cajska i Widz\u0105cego z Lublina<\/a><\/strong><\/span>. W 1905 r. o\u017ceni\u0142 si\u0119, a w 1908 r. zosta\u0142 uznany cadykiem, czyli \u201esprawiedliwym\u201d. W 1913 r., gdy mia\u0142 zaledwie 24 lata, wybrano go na rabina Piaseczna.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu sp\u0119dza\u0142 jednak w Warszawie, gdzie za\u0142o\u017cy\u0142 jesziw\u0119 \u2013 szko\u0142\u0119 chasydzkich rabin\u00f3w, kt\u00f3ra w latach 30. liczy\u0142a ok. 300 student\u00f3w. Sta\u0142 si\u0119 znanym rabinem, reprezentowa\u0142 o\u015bwiecony nurt chasydyzmu: \u201eby\u0142 wielkim uczonym, b\u0142yskotliwym i oryginalnym, umiej\u0105cym nowatorsko podej\u015b\u0107 do wszystkich aspekt\u00f3w Tory, zar\u00f3wno pisanej, jak i ustnej, a tak\u017ce do jej wielopoziomowej interpretacji, w kt\u00f3rej wykorzystywa\u0142 r\u00f3\u017cnorodne \u017ar\u00f3d\u0142a, od literatury zoharycznej<\/a><\/strong><\/span>, przez pisma Ha-Ariego<\/a><\/strong><\/em><\/span> a\u017c po tworzon\u0105 w r\u00f3\u017cnych okresach literatur\u0119 chasydzk\u0105\u201d[1]<\/a> \u2013 pisze Daniel Reiser. Szapiro popiera\u0142 osadnictwo \u017byd\u00f3w w Palestynie. Chocia\u017c pisa\u0142 w jidysz, dobrze zna\u0142 te\u017c j\u0119zyk polski.<\/span><\/p>\n

Co do charakteru, \u201ecechowa\u0142y go wzorowy porz\u0105dek, zami\u0142owanie do ceremonialno\u015bci z jednoczesn\u0105 sk\u0142onno\u015bci\u0105 do prostoty, a tak\u017ce rado\u015b\u0107, wyciszenie i spok\u00f3j oraz brak parali\u017cuj\u0105cego l\u0119ku przed grzechem, tak typowego w owym czasie dla innych odmian chasydyzmu\u201d[2]<\/a> \u2013 pisze Reiser. Podobnie jak inni chasydzi, komponowa\u0142 nigunim<\/em> \u2013 melodie bez s\u0142\u00f3w, nucone w okresie szabatu \u2013 i gra\u0142 je na skrzypcach. Po \u015bmierci pierwszej \u017cony w 1937 r. zaniecha\u0142 gry.<\/span><\/p>\n

We wrze\u015bniu 1939 r., podczas ci\u0119\u017ckich bombardowa\u0144 Warszawy<\/strong><\/span><\/a>, Szapiro straci\u0142 syna, \u017con\u0119 i ciotk\u0119. Kilka dni p\u00f3\u017aniej z przyczyn naturalnych zmar\u0142a jego matka. W tym okresie pojawia si\u0119 przerwa w kazaniach, trwaj\u0105ca a\u017c do pocz\u0105tku listopada. Napisa\u0142 wtedy: \u201enie mo\u017cna [oczekiwa\u0107 od] \u017byd\u00f3w, i\u017c zdo\u0142aj\u0105 znie\u015b\u0107 nadmiar cierpienia\u201d[3]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Gdy w listopadzie 1940 r. zamkni\u0119to bramy getta warszawskiego, Szapiro nie musia\u0142 si\u0119 do niego przenosi\u0107 \u2013 w swoim mieszkaniu przy ulicy Dzielnej 5 pozosta\u0142 do ko\u0144ca pobytu w \u201edzielnicy zamkni\u0119tej\u201d nauczaj\u0105c, wyg\u0142aszaj\u0105c i zapisuj\u0105c kazania. \u201eNie porzuc\u0119 swoich chasyd\u00f3w w tak trudnym czasie\u201d[4]<\/a> \u2013 powiedzia\u0142, gdy organizacja Joint (ameryka\u0144ska organizacja pomocy \u017bydom mieszkaj\u0105cym poza Izraelem) chcia\u0142a przekaza\u0107 mu paszport umo\u017cliwiaj\u0105cy opuszczenie okupowanej Europy.<\/span><\/p>\n

\n\"szapiro_932510-99.jpgJedna z ostatnich kart r\u0119kopisu “Sobotnich kaza\u0144” rabina Szapiry, <\/em>lipiec 1942 r. Widoczne liczne dopiski na marginesie. \/ <\/em>Archiwum Ringelbluma<\/em><\/span><\/p>\n

\nPodda\u0107 si\u0119 woli Bo\u017cej<\/strong><\/p>\n

Podczas wojny zmienia\u0142y si\u0119 kazania cadyka. Przed 1939 r. cz\u0119sto interpretowa\u0142 nieszcz\u0119\u015bcia, kt\u00f3re spadaj\u0105 na cz\u0142owieka, jako kar\u0119 za grzechy. \u201eZgodnie ze sw\u0105 koncepcj\u0105 cierpienia z okresu przed Zag\u0142ad\u0105, nieszcz\u0119\u015bcia i katusze uznawa\u0142 za tymczasowy dopust Bo\u017cy, kt\u00f3re jego zdaniem zsy\u0142ane s\u0105 przez Boga po to, by obudzi\u0107 lud Izraela i nak\u0142oni\u0107 do powrotu do Niego\u201d[5]<\/a> \u2013 pisze Reiser. Nieszcz\u0119\u015bcia by\u0142y w tym uj\u0119ciu gniewem Boga za niewierno\u015b\u0107 ludzi.<\/span><\/p>\n

Jednak \u201ekiedy cierpienia si\u0119 wzmog\u0142y, a prze\u015bladowania jeszcze bardziej nasili\u0142y, Cadyk przeanalizowa\u0142 ich skutki i spostrzeg\u0142 si\u0119, \u017ce nie nios\u0105 one z sob\u0105 nic, co zach\u0119ca\u0142oby lud Izraela do nawr\u00f3cenia, a wr\u0119cz przeciwnie. Niewyobra\u017calne m\u0119czarnie jedynie os\u0142abi\u0142y wiar\u0119 oraz \u017cycie religijne i duchowe\u201d[6]<\/a>. Dlatego \u201eju\u017c w 5701 [1941] r. porzuci\u0142 spos\u00f3b postrzegania cierpienia jako kary Bo\u017cej za grzechy cz\u0142owieka i zamiast tego rozwin\u0105\u0142 koncepcj\u0119 wiary w Boga pomimo straszliwego b\u00f3lu, ukonkretniaj\u0105c pogl\u0105d m\u0119drc\u00f3w rabinicznych, wedle kt\u00f3rego w okresach nieszcz\u0119\u015b\u0107 spadaj\u0105cych na \u015bwiat B\u00f3g cierpi, a wraz z Nim cierpi Jego lud\u201d[7]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku wojny Szapiro por\u00f3wnywa\u0142 mordy i m\u0119czarnie z r\u0105k Niemc\u00f3w z wcze\u015bniejszymi, znanymi z historii epizodami prze\u015bladowa\u0144 \u017byd\u00f3w. Po do\u015bwiadczeniu g\u0142odu, chor\u00f3b, szykan ze strony Niemc\u00f3w i mord\u00f3w w getcie, pierwszych informacjach o masowej zag\u0142adzie i zamordowaniu przez Niemc\u00f3w w 1942 r. ponad miliona \u017byd\u00f3w w obozach \u015bmierci, radykalnie zmieni\u0142 tre\u015b\u0107 swoich kaza\u0144. \u201eW tej sytuacji \u017cycie duchowe realizuje si\u0119 poprzez wyzbycie si\u0119 w\u0142asnego ego, przez akceptacj\u0119 cierpienia i poddanie si\u0119 woli Bo\u017cej. Nacisk po\u0142o\u017cony jest na przyjmowanie z\u0142a bez jakiejkolwiek pr\u00f3by jego uzasadniania. Z\u0142o jest z\u0142em, nie ma co do tego w\u0105tpliwo\u015bci, i nie nale\u017cy go upi\u0119ksza\u0107, ubieraj\u0105c w religijne szaty, lecz mimo to cz\u0142owiek cierpi\u0105cy powinien pogodzi\u0107 si\u0119 z b\u00f3lem, gdy\u017c taka jest wola Boga\u201d[8]<\/a> \u2013 pisze Reiser.<\/span><\/p>\n

W ostatnim kazaniu 18 lipca 1942 r. Szapiro pisa\u0142:<\/span><\/p>\n

Kiedy studiowali\u015bmy s\u0142owa prorok\u00f3w i s\u0142owa b\u0142p. [b\u0142ogos\u0142awionej pami\u0119ci] naszych m\u0119drc\u00f3w o nieszcz\u0119\u015bciach zburzenia \u015awi\u0105tyni, s\u0105dzili\u015bmy, \u017ce mamy jakie\u015b poj\u0119cie o tych udr\u0119kach, czasem nawet nad nimi p\u0142akali\u015bmy. Teraz widzimy, \u017ce s\u0142ucha\u0107 o nieszcz\u0119\u015bciach i ogl\u0105da\u0107 je na w\u0142asne oczy, a tym bardziej ich do\u015bwiadcza\u0107, niechaj Mi\u0142osierny nas uchroni, to przepastna r\u00f3\u017cnica, do tego stopnia, \u017ce nawet w najmniejszym stopniu nie da si\u0119 ich por\u00f3wna\u0107.[9]<\/a><\/span><\/p>\n

R\u0119kopisy<\/strong><\/p>\n

\u201eAutor mia\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce niebawem umrze, straci\u0142 ju\u017c ca\u0142\u0105 swoj\u0105 rodzin\u0119 i c\u00f3\u017c robi\u0142? Nanosi\u0142 korekty i redagowa\u0142 teksty swoich kaza\u0144! A wszystko to czyni\u0142, nie maj\u0105c \u017cadnej pewno\u015bci, \u017ce zostan\u0105 one w przysz\u0142o\u015bci odnalezione i \u017ce kiedykolwiek b\u0119d\u0105 opublikowane\u201d[10]<\/a> \u2013 pisze Reiser. Dzi\u0119ki Archiwum Ringelbluma mia\u0142 nadziej\u0119 na przetrwanie swoich pism, dlatego w ostatnich miesi\u0105cach przebywania w getcie warszawskim starannie poprawia\u0142 swoje teksty, notuj\u0105c na marginesach drobiazgowe poprawki i adnotacje.<\/span><\/p>\n

Bratem przyrodnim Kalonimusa Szapiry by\u0142 inny rabin \u2013 Szymon Huberband, wsp\u00f3\u0142pracownik grupy Oneg Szabat. Prawdopodobnie to dzi\u0119ki Huberbandowi, kt\u00f3ry w sierpniu 1942 r. zosta\u0142 wywieziony do Treblinki, kazania Szapiry trafi\u0142y do zbior\u00f3w Archiwum Ringelbluma. W styczniu 1943 r. zosta\u0142y one zakopane wraz z innymi dokumentami z drugiej cz\u0119\u015bci Archiwum Ringelbluma w metalowych ba\u0144kach po mleku w piwnicy szko\u0142y im. Borochowa przy ul. Nowolipki 68. Wydobyto je z ziemi w 1950 r.<\/span><\/p>\n

Szapiro wiosn\u0105 1943 r. zosta\u0142 wywieziony przez Niemc\u00f3w do obozu pracy w Trawnikach pod Lublinem. Dzia\u0142acz \u017cydowski Adolf Berman pr\u00f3bowa\u0142 go uwolni\u0107, jak uwolni\u0142 z tego samego obozu Emanuela Ringelbluma<\/a>. Jednak Szapiro postanowi\u0142 pozosta\u0107 z towarzyszami do ko\u0144ca. Zosta\u0142 zamordowany prawdopodobnie 3 lub 4 listopada 1943 r. podczas akcji \u201eErntefest\u201d [Do\u017cynki] \u2013 wtedy to Niemcy rozstrzelali w KL Lublin, Trawnikach i Poniatowej 42 tysi\u0105ce ludzi, co by\u0142o najwi\u0119kszym jednorazowym masowym mordem w niemieckich obozach podczas wojny[11]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Czytaj wi\u0119cej o Kalmanie Kalonimusie Szapirze<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

Zobacz tom 25a pe\u0142nej edycji Archiwum Ringelbluma \u2013 Kazania rabina Kalonimusa Kalmana Szapiry z lat 1939-1942 \u2013 w Centralnej Bibliotece Judaistycznej<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

Zobacz Kazania rabina Kalonimusa Kalmana Szapiry z lat 1939-1942 w Ksi\u0119garni na T\u0142omackiem<\/a><\/span>
\n<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Przypisy:<\/span><\/p>\n

[1]<\/a> Daniel Reiser, Wst\u0119p do wydania krytycznego kaza\u0144 Cadyka z Piaseczna z lat 5700-5702 (1939-1942)<\/em>, w: Archiwum Ringelbluma<\/em>, t. 25a, Kazania rabina Kalonimusa Kalmana Szapiry z lat 1939-1942<\/em>, wersj\u0119 hebrajsk\u0105 opracowa\u0142 Daniel Reiser, t\u0142umaczenie przygotowa\u0142a i wersj\u0119 polsk\u0105 opracowa\u0142a Regina Gromacka, Wydawnictwo \u017bIH, Warszawa 2020, s. XV. Podstawowe informacje o Szapiro podaj\u0119 za tym wst\u0119pem.<\/span><\/p>\n

[2]<\/a> Tam\u017ce, s. XIV.<\/span><\/p>\n

[3]<\/a> Za: tam\u017ce, s. XVIII.<\/span><\/p>\n

[4]<\/a> Za: wst\u0119p, s. XIX.<\/span><\/p>\n

[5]<\/a> Tam\u017ce, s. XXVII.<\/span><\/p>\n

[6]<\/a> Tam\u017ce.<\/span><\/p>\n

[7]<\/a> Tam\u017ce.<\/span><\/p>\n

[8]<\/a> Tam\u017ce, s. XXVIII.<\/span><\/p>\n

[9]<\/a> Kalman Kalonimus Szapiro, Kazanie na Szabat Chazon 5702<\/em> [18 lipca 1942], w: Archiwum Ringelbluma<\/em>, dz. cyt., s. 304. Pisownia uproszczona. Zob.: D. Reiser, dz. cyt., s. XXV.<\/span><\/p>\n

[10]<\/a> D. Reiser, dz. cyt., s. 30.<\/span><\/p>\n

[11]<\/a> Jakub Chmielewski, \u201eAktion Erntefest\u201d, portal Wirtualny Sztetl, https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/miejscowosci\/l\/264-lublin\/104-teksty-kultury\/182297-aktion-erntefest<\/a>, dost\u0119p 28.05.2021 r.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eKazania z lat gniewu” rabina Kalmana Kalonimusa Szapiry z getta warszawskiego ju\u017c dost\u0119pne Przemys\u0142aw Batorski Oddajemy w Pa\u0144stwa r\u0119ce kolejny tom Pe\u0142nej Edycji Archiwum Ringelbluma, zawieraj\u0105cy wojenne kazania Kalmana Kalonimusa Szapiry \u2013 cadyka z Piaseczna. Podczas wojennych \u201elat gniewu\u201d, mimo szans ucieczki, Szapiro pozosta\u0142 w okupowanej Warszawie, by g\u0142osi\u0107 komentarze do Tory, naucza\u0107, opiekowa\u0107 si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89238"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=89238"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89238\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":89470,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89238\/revisions\/89470"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=89238"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=89238"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=89238"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}