{"id":89345,"date":"2021-09-25T17:09:43","date_gmt":"2021-09-25T15:09:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=89345"},"modified":"2021-09-24T10:00:29","modified_gmt":"2021-09-24T08:00:29","slug":"23-09-65","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=89345","title":{"rendered":"“Czas wilka” to krytyka powojennych Niemc\u00f3w, ale autor mocniej przyk\u0142ada Polakom"},"content":{"rendered":"

4 sierpnia 1945 r., Garmisch-Partenkirchen. Ameryka\u0144scy \u017co\u0142nierze obserwuj\u0105 bawi\u0105cych si\u0119 Niemc\u00f3w ubranych w bawarskie stroje ludowe (Fot. \/ AP Photo)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>“Czas wilka” to krytyka powojennych Niemc\u00f3w, ale autor mocniej przyk\u0142ada Polakom<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Joanna Bana\u015b<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Bezlitosne pi\u00f3ro niemieckiego publicysty pokazuje sytych i zamo\u017cnych Bawarczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy swoich rodak\u00f3w wyp\u0119dzonych po wojnie z ich ojczyzn traktuj\u0105 jak darmow\u0105 si\u0142\u0119 robocz\u0105. Polak\u00f3w opisuje wy\u0142\u0105cznie jako bandyt\u00f3w, antysemit\u00f3w i leni.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Dooko\u0142a morze ruin. Ludzie szabruj\u0105 na pot\u0119g\u0119. Walut\u0105 s\u0105 papierosy, a kobiety bezskutecznie szukaj\u0105 m\u0119\u017cczyzn, bo ci albo zgin\u0119li na froncie, albo wr\u00f3cili z wojny kompletnie z\u0142amani. Mimo to Niemcy nie przestaj\u0105 si\u0119 bawi\u0107.<\/span><\/p>\n

Berli\u0144ski dziennikarz Harald J\u00e4hner w ksi\u0105\u017cce \u201eCzas wilka. Powojenne losy Niemc\u00f3w” opisuje \u017cycie codzienne w Niemczech w trudnym czasie powojennego chaosu i niedoboru. Opowiada o odgruzowywaniu zrujnowanych miast, g\u0142odzie, czarnym rynku, problemach demograficznych i reformie walutowej daj\u0105cej impuls do przyspieszonego rozwoju gospodarczego. Ale tak\u017ce o powszechnym p\u0119dzie do zabawy i powojennym designie \u2013 t\u0142umaczy na przyk\u0142ad, dlaczego stolik w kszta\u0142cie nerki sta\u0142 si\u0119 wn\u0119trzarskim symbolem denazyfikacji: \u201eZ rozstawionymi nogami i wyzywaj\u0105cym optymizmem, sta\u0142 patykowato na drodze; asymetryczny, delikatny i \u0142obuzowaty, by\u0142 uciele\u015bnionym przeciwie\u0144stwem przygniataj\u0105cego stylu Kancelarii Rzeszy”.<\/span><\/p>\n

\"DenazyfikacjaDenazyfikacja nazwy ulicy z ‘Adolf Hitler-Stra\u00dfe’ na ‘Bahnhof-Stra\u00dfe’<\/span> A<\/em><\/span>P<\/span><\/span><\/p>\n

Jednak przede wszystkim omawia i ocenia konflikty spo\u0142eczne oraz zmiany w mentalno\u015bci. Zastanawia si\u0119 nad sk\u0142adowymi nowego niemieckiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Tytu\u0142owy \u201ewilk” nawi\u0105zuje do cz\u0119stej po wojnie figury stylistycznej ukazuj\u0105cej Niemca jako wilka w ludzkiej sk\u00f3rze, gotowego na wszystko w obronie siebie i swojego stada, ale niezaanga\u017cowanego w szersz\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Gdzie ci m\u0119\u017cczy\u017ani, gdzie te ch\u0142opy<\/strong><\/h4>\n

Na wojnie poleg\u0142o ponad 5 mln niemieckich \u017co\u0142nierzy. Jesieni\u0105 1945 r. 8,5 mln je\u0144c\u00f3w wojennych przebywa\u0142o w niewoli \u2013 alianckiej lub sowieckiej. Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej w Niemczech na 1000 m\u0119\u017cczyzn przypada\u0142y 1362 kobiety. Brak r\u00f3wnowagi pomi\u0119dzy p\u0142ciami by\u0142 szczeg\u00f3lnie dotkliwy w wielkich miastach, najbardziej \u2013 w Berlinie. Kobiece pismo \u201eConstanze” zach\u0119ca\u0142o kobiety do szukania m\u0119\u017ca po\u015br\u00f3d p\u00f3\u0142tora miliona inwalid\u00f3w wojennych.<\/span><\/p>\n

\u201eMin\u0105\u0142 czas, kiedy kobiety ta\u0144czy\u0142y odbijanego w lokalach i dzieli\u0142y si\u0119 na parkiecie nielicznymi partnerami. Zw\u0142aszcza m\u0142ode, samodzielnie wychowuj\u0105ce dzieci wdowy wojenne podejrzewane by\u0142y teraz o ch\u0119\u0107 odebrania innym m\u0119\u017c\u00f3w – pisze J\u00e4hner.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Po 1945 r. odsetek rozwod\u00f3w wzr\u00f3s\u0142 dwukrotnie w stosunku do okresu sprzed wojny. Jednak po fali rozwod\u00f3w nadszed\u0142 nieznany wcze\u015bniej boom weselny, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 w 1950 r. do stanu, w kt\u00f3rym niemal wszyscy m\u0119\u017cczy\u017ani urodzeni w latach 1922-26 byli \u017conaci.<\/span><\/p>\n

Alternatywnymi kandydatami na m\u0119\u017c\u00f3w stali si\u0119 \u017co\u0142nierze alianccy. Latem 1945 r. nad berli\u0144skim jeziorem Wannsee pla\u017cowa\u0142o mn\u00f3stwo umundurowanych Amerykan\u00f3w w towarzystwie Niemek. Panienki nawi\u0105zuj\u0105ce znajomo\u015bci z \u017co\u0142nierzami powszechnie nazywano Veronikami Dankesch\u00f6n (skr\u00f3t VD oznacza\u0142 Venereal Disease, choroby weneryczne). Wielu Niemc\u00f3w traktowa\u0142o je z pogard\u0105. A jednak do 1949 r. pomi\u0119dzy \u201epanienkami” i jankeskimi \u017co\u0142nierzami zawarto 1400 ma\u0142\u017ce\u0144stw.<\/span><\/p>\n

R\u00f3wnolegle mala\u0142y szanse kobiet na rynku pracy – m\u0119\u017cczyzna zn\u00f3w obejmowa\u0142 funkcj\u0119 g\u0142owy rodziny. W wielu landach zwalniano z pracy zam\u0119\u017cne urz\u0119dniczki, t\u0142umacz\u0105c to ich rzekomo dobr\u0105 sytuacj\u0105 ekonomiczn\u0105 i dobrem dzieci.<\/span><\/p>\n

Niemcy w ruchu, walizki w cenie<\/strong><\/h4>\n

Ponad po\u0142owa z 75 mln ludzi przebywaj\u0105cych w Niemczech latem 1945 r. znajdowa\u0142a si\u0119 nie tam, gdzie chcia\u0142a by\u0107. Swojego nowego miejsca w \u017cyciu szuka\u0142o 9 mln os\u00f3b pozbawionych domu w wyniku bombardowa\u0144 i ewakuowanych, 14 mln uchod\u017ac\u00f3w i wyp\u0119dzonych, 10 mln uwolnionych przymusowych robotnik\u00f3w i wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy nie chcieli lub nie mogli wr\u00f3ci\u0107 do swoich kraj\u00f3w, oraz kolejne miliony powracaj\u0105cych z niewoli je\u0144c\u00f3w wojennych.<\/span><\/p>\n

Do najbardziej po\u017c\u0105danych przedmiot\u00f3w nale\u017ca\u0142y walizki. Niepodobna by\u0142o je kupi\u0107, szczeg\u00f3lnie \u017ce ju\u017c pod koniec wojny, gdy nieustannie znoszono dobytek do schron\u00f3w przeciwlotniczych, sta\u0142y si\u0119 towarem deficytowym.<\/span><\/p>\n

G\u0142\u00f3wn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 przemierzaj\u0105cych kraj kolumn tworzy\u0142y dwie grupy: dipisi (displaced persons, czyli obywatele innych pa\u0144stw przymusowo przywiezieni do Trzeciej Rzeszy) oraz Niemcy wyp\u0119dzeni z kraj\u00f3w Europy Wschodniej. O ile alianci i Sowieci w\u0142adze robili wiele, by dipisi jak najszybciej opu\u015bcili teren Niemiec, to wyp\u0119dzonymi musieli si\u0119 zaopiekowa\u0107. Sz\u0142o to r\u00f3\u017cnie.<\/span><\/p>\n

\u201ePolaczkowie” niech haruj\u0105 za darmo<\/strong><\/h4>\n

Miasta by\u0142y zrujnowane, dramatycznie brakowa\u0142o w nich mieszka\u0144, panowa\u0142 g\u0142\u00f3d, kt\u00f3rego w czasie wojny Niemcy w\u0142a\u015bciwie nie odczuwali. Oko\u0142o 10 milion\u00f3w przesiedle\u0144c\u00f3w ze wschodu ulokowano wi\u0119c na terenach wiejskich, w wi\u0119kszo\u015bci sytych i nieznaj\u0105cych wojennej grozy.<\/span><\/p>\n

J\u00e4hner ostro ocenia negatywne zjawiska, do kt\u00f3rych dochodzi\u0142o podczas mieszania si\u0119 ludno\u015bci Niemiec \u2013 opisuje \u201etargi niewolnik\u00f3w”, podczas kt\u00f3rych bogaci ch\u0142opi wybierali najsilniejszych m\u0119\u017cczyzn i naj\u0142adniejsze kobiety spo\u015br\u00f3d wysiedlonych, kt\u00f3rzy mieli u nich zamieszka\u0107. Pisze o sekowaniu przyjezdnych Niemc\u00f3w, bo m\u00f3wili innym dialektem i inaczej obchodzili \u015bwi\u0119ta, o pi\u0119tnowaniu \u201emiastowych”, szczeg\u00f3lnie swobodniejszych obyczajowo kobiet, o nazywaniu wysiedlonych pogardliwie \u201ePolaczkami” lub \u201eCyganami” (bo lubili czosnek i papryk\u0119).<\/span><\/p>\n

Wspomina te\u017c o obrzydliwej postawie bogatych bawarskich ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy potraktowali zakwaterowanych u nich Niemc\u00f3w wyp\u0119dzonych z Pomorza czy \u015al\u0105ska za rodzaj \u017cywej rekompensaty za utrat\u0119 robotnik\u00f3w przymusowych i byli oburzeni konieczno\u015bci\u0105 p\u0142acenia im za prac\u0119.<\/span><\/p>\n

\"Wyp\u0119dzeniWyp\u0119dzeni z zachodniej Polski niemieccy przesiedle\u0144cy<\/span> O.ANG. \/ domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Katolicy nie znosili protestant\u00f3w i vice<\/a> versa – pi\u0119tnowano ma\u0142\u017ce\u0144stwa mieszane, katolikom grozi\u0142a za nie nawet ekskomunika. M\u0142odzi rolnicy nie \u017cenili si\u0119 z przyjezdnymi, bo bardziej op\u0142aca\u0142o si\u0119 po\u015blubi\u0107 jedn\u0105 z miejscowych ch\u0142opskich c\u00f3rek i wzi\u0105\u0107 jej posag. M\u0119skim wysiedle\u0144com, o ile byli silni i zdrowi, na rynku matrymonialnym powodzi\u0142o si\u0119 lepiej, bo byli dodatkow\u0105 si\u0142\u0105 robocz\u0105 w gospodarstwie. Woleli w\u017cenia\u0107 si\u0119 w lokalne gospodarstwa, ni\u017c \u0142\u0105czy\u0107 losy z ubogimi przyjezdnymi. \u201eWysiedlone kobiety by\u0142y na rynku matrymonialnym absolutnymi przegranymi, to rzecz wyra\u017anie potwierdzona w statystykach”, odnotowuje autor.<\/span><\/p>\n

J\u00e4hner stwierdza te\u017c, \u017ce to wyp\u0119dzeni byli motorem intensywnego o\u017cywienia kraju, zacierania regionalnych r\u00f3\u017cnic (na przyk\u0142ad j\u0119zykowych) i pierwszego kulturowego polu\u017anienia \u2013 zauwa\u017ca. Po utracie Heimatu i dobytku przesiedle\u0144cy byli bardziej elastyczni i ambitni – dwie trzecie zmieni\u0142o zaw\u00f3d po przesiedleniu.<\/span><\/p>\n

Nowe Niemcy zbudowane na niepami\u0119ci<\/strong><\/h4>\n

\u201eWina, jaka obci\u0105\u017ca\u0142a Niemc\u00f3w, rzadko by\u0142a powodem odczucia, \u017ce jakakolwiek zabawa by\u0142aby nie na miejscu; humor psu\u0142o najcz\u0119\u015bciej w\u0142asne nieszcz\u0119\u015bcie, my\u015bl o m\u0119\u017cu w niewoli albo \u017ca\u0142oba po zmar\u0142ych bliskich. Kto m\u00f3g\u0142, ten ta\u0144czy\u0142” \u2013 pisze J\u00e4hner.<\/span><\/p>\n

Zabaw by\u0142 tak du\u017co, \u017ce interweniowa\u0142y urz\u0119dy powiatowe, zakazuj\u0105c imprez, na kt\u00f3re zezwoli\u0142a administracja wojskowa. \u201ePr\u00f3bowano te\u017c skrupulatnie pilnowa\u0107, \u017ceby na zabaw\u0119 nie wesz\u0142a m\u0142odzie\u017c poni\u017cej 18 lat. Dla tych, kt\u00f3rzy zaledwie kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej byli dostatecznie doro\u015bli, \u017ceby jako volkssturmi\u015bci zostali pos\u0142ani na \u015bmier\u0107, musia\u0142o by\u0107 niezwyk\u0142e, \u017ce teraz s\u0105 za m\u0142odzi na kieliszek wina”, pisze berli\u0144ski dziennikarz.<\/span><\/p>\n

J\u00e4hner sporo miejsca po\u015bwi\u0119ca kwestii wyparcia przez Niemc\u00f3w wojennych win. Pisze, \u017ce chocia\u017c narodowy socjalizm mia\u0142 masowy charakter i przez Hitler m\u00f3g\u0142 by\u0107 pewien lojalno\u015bci szerokich kr\u0119g\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa, powojenni Niemcy potraktowali nazizm jak odurzaj\u0105cy narkotyk, kt\u00f3ry uczyni\u0142 ich pos\u0142usznymi narz\u0119dziami.<\/span><\/p>\n

Autor stwierdza wprawdzie, \u017ce wobec milion\u00f3w pomordowanych taka postawa by\u0142a \u201etrudn\u0105 do przyj\u0119cia bezczelno\u015bci\u0105”, oburzaj\u0105c\u0105 z punktu widzenia sprawiedliwo\u015bci historycznej, jednak uznaje, \u017ce stanowi\u0142a ona mentaln\u0105 podstaw\u0119 nowego pocz\u0105tku i kszta\u0142towania si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa, bo dzi\u0119ki niej Niemcy mogli pozby\u0107 si\u0119 wszelkiej lojalno\u015bci wobec dawnego re\u017cimu. Tu\u017cpowojenne wyparcie z\u0142a, kt\u00f3rego byli sprawcami, i uznanie si\u0119 za ofiary re\u017cimu, pomog\u0142o im z dnia na dzie\u0144 zmieni\u0107 postaw\u0119 \u017cyciow\u0105 \u2013 jakby kto\u015b nagle ich odczarowa\u0142.<\/span><\/p>\n

\"WdowaWdowa po gen. Erichu Ludendorffie Mathilde podczas procesu denazyfikacyjnego w 1949 r. Za produkcj\u0119 wydawnictw antysemickich zosta\u0142a skazana na rok prac przy odbudowie po zniszczeniach wojennych, konfiskat\u0119 50 proc. maj\u0105tku i otrzyma\u0142a siedmioletni zakaz wykonywania zawodu wydawcy<\/span> Fot. AP<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\u201eBo gdyby ci, kt\u00f3rzy pozostali przy \u017cyciu \u2013 i zachowali minimum przyzwoito\u015bci \u2013 w pe\u0142nym wymiarze dopu\u015bcili do siebie, jaki systematyczny mord pope\u0142niono w ich imieniu, przy ich braku protestu i dzi\u0119ki ich odwracaniu wzroku, nie zdo\u0142aliby chyba wykrzesa\u0107 ochoty do \u017cycia i energii, kt\u00f3re by\u0142y konieczne, aby przetrzyma\u0107 lata powojenne” \u2013 pisze autor \u201eCzasu wilka”.<\/span><\/p>\n

Bez przesady z t\u0105 win\u0105<\/strong><\/h4>\n

Ku zdumieniu aliant\u00f3w Niemcy wybaczyli sobie nawzajem nazistowskie zbrodnie i nie by\u0142o w nich ch\u0119ci do wewn\u0119trznych rozlicze\u0144. Nikomu nie przeszkadza\u0142o, \u017ce tu\u017c po wojnie urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi, a nawet byli cz\u0142onkowie SS, przeforsowali, \u017ceby lata ich pracy na rzecz re\u017cimu Hitlera by\u0142y normalnie wliczane do emerytury<\/a>.<\/span><\/p>\n

Procedury denazyfikacyjne prowadzone po wojnie przez aliant\u00f3w tak\u017ce nie oczy\u015bci\u0142y niemieckiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Teoretycznie winni wspierania nazizmu byli wszyscy cz\u0142onkowie NSDAP (kt\u00f3rych w 1944 r. by\u0142o 8,5 mln), jednak kto m\u00f3g\u0142, za\u0142atwia\u0142 sobie \u015bwiadectwo niewinno\u015bci, tzw. Persilschein, w kt\u00f3rym po\u015bwiadczano, \u017ce wprawdzie do partii nale\u017ca\u0142, ale tak naprawd\u0119 by\u0142 przeciw.<\/span><\/p>\n

W 1945 r. zar\u00f3wno Ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki, jak i Konferencja Episkopatu Niemiec wyda\u0142y tzw. wyznania winy. Oba ko\u015bcio\u0142y m\u00f3wi\u0105c o niemieckich zbrodniach przeciw wolno\u015bci i godno\u015bci, nie wspomnia\u0142y o eksterminacji \u017byd\u00f3w, Rom\u00f3w i Sinti. Nic dziwnego, \u017ce zwykli Niemcy tym bardziej o Zag\u0142adzie nie wspominali.<\/span><\/p>\n

\u201eHolocaust odgrywa\u0142 w \u015bwiadomo\u015bci wi\u0119kszo\u015bci Niemc\u00f3w w okresie powojennym szokuj\u0105co niewielk\u0105 rol\u0119. Niema\u0142o os\u00f3b zdawa\u0142o sobie spraw\u0119 ze zbrodni na froncie wschodnim, uznawano tak\u017ce fundamentaln\u0105 win\u0119 wywo\u0142ania wojny, jednak w my\u015bleniu i odczuwaniu nie by\u0142o miejsca na wymordowanie milion\u00f3w niemieckich i europejskich \u017byd\u00f3w. Publicznie m\u00f3wili o tym jedynie bardzo nieliczni, na przyk\u0142ad filozof Karl Jaspers” \u2013 pisze J\u00e4hner.<\/span><\/p>\n

W listopadzie 1949 r. Wolfgang Hedler, pose\u0142 do Bundestagu z ramienia prawicowej Deutsche Partei, podczas publicznego wyk\u0142adu nie tylko zel\u017cy\u0142 cz\u0142onk\u00f3w niemieckiego ruchu oporu, ale i stwierdzi\u0142: \u201eMo\u017cna si\u0119 spiera\u0107, czy akurat gazowanie \u017byd\u00f3w by\u0142o odpowiednim rozwi\u0105zaniem. Pewnie znalaz\u0142yby si\u0119 te\u017c inne sposoby, \u017ceby si\u0119 od nich uwolni\u0107”. Hedler stan\u0105\u0142 przed s\u0105dem. W pierwszej instancji wygra\u0142. Trzej s\u0119dziowie, byli cz\u0142onkowie NSDAP, uznali, \u017ce nie by\u0142o dowod\u00f3w jego winy. Dodajmy (J\u00e4hner tego nie dopowiada), \u017ce w drugiej instancji Hedler zosta\u0142 skazany na dziewi\u0119\u0107 miesi\u0119cy wi\u0119zienia, a ostatecznie odsiedzia\u0142 p\u00f3\u0142 roku.<\/span><\/p>\n

\u201eNie mia\u0142o nic wsp\u00f3lnego z historyczn\u0105 sprawiedliwo\u015bci\u0105 to, \u017ce w ci\u0105gu niewielu lat Niemcy na wschodzie i na zachodzie osi\u0105gn\u0119li czo\u0142ow\u0105 pozycj\u0119 gospodarcz\u0105 w swoich blokach pa\u0144stw” – przyznaje J\u00e4hner i dodaje, \u017ce przez ca\u0142e dekady brakowa\u0142o rozliczenia si\u0119 ze zbrodniami.<\/span><\/p>\n

Rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 ono dopiero z procesami o\u015bwi\u0119cimskimi trwaj\u0105cymi od 1963 do 1968 r., gdy przed niemieckimi s\u0105dami stan\u0119li byli nazi\u015bci, kt\u00f3rzy dot\u0105d \u015bwietnie funkcjonowali w zachodnioniemieckim spo\u0142ecze\u0144stwie \u2013 urz\u0119dnicy, lekarze, prawnicy. Wojenna generacja musia\u0142a stawi\u0107 czo\u0142a zarzutom o zbiorowej winie kolejny raz podczas rewolty \u201968 – tym razem dzieci atakowa\u0142y w\u0142asnych rodzic\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Polacy: bandyci i antysemici<\/strong><\/h4>\n

O ile mo\u017cna by zrozumie\u0107 obronn\u0105 postaw\u0119 Niemc\u00f3w wobec w\u0142asnych zbrodni tu\u017c po wojnie, to w przypadku samego J\u00e4hnera (ur. 1953) sprawa nie jest ju\u017c tak oczywista.<\/span><\/p>\n

Autor zauwa\u017ca, \u017ce dopiero pod koniec XX w. w Niemczech zaakceptowano szerok\u0105 wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 \u201ezupe\u0142nie zwyczajnych Niemc\u00f3w ” za narodowy socjalizm. Jednak w jego ksi\u0105\u017cce wydanej w 2019 r. niepokoi pokazywanie niekt\u00f3rych prawdziwych zjawisk bez nakre\u015blenia ich prawdziwej przyczyny. To te\u017c rodzaj wypierania.<\/span><\/p>\n

\"PolscyPolscy robotnicy przymusowi w czasie wojny w Salzigitter w Dolnej Saksonii.<\/span> Fot. Schultz Karl\/NAC<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Na przyk\u0142ad Polacy w \u201eCzasie wilka” wyst\u0119puj\u0105 jako:<\/span><\/p>\n