{"id":89423,"date":"2021-09-18T17:09:05","date_gmt":"2021-09-18T15:09:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=89423"},"modified":"2021-09-22T08:30:43","modified_gmt":"2021-09-22T06:30:43","slug":"27-09-66","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=89423","title":{"rendered":"Roman Dmowski, szkodnik stulecia"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Roman Dmowski, szkodnik stulecia<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

John Connelly<\/strong> T\u0142um.<\/span> Sergiusz Kowalski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Popiersie Romana Dmowskiego podczas marszu nacjonalist\u00f3w, 26 czerwca 2021 r., Warszawa (Fot. Kuba Atys \/ Agencja Gazeta)<\/em><\/span><\/p>\n

Czczenie Romana Dmowskiego \u017ale si\u0119 kojarzy – to tak, jakby W\u0142osi stawiali pomniki Mussoliniemu albo Niemcy Hitlerowi. Oburzonym umieszczeniem Dmowskiego w tym towarzystwie przypomn\u0119, \u017ce on sam si\u0119 w nim umie\u015bci\u0142, otwarcie zapowiadaj\u0105c p\u00f3j\u015bcie drog\u0105 w\u0142oskich faszyst\u00f3w i niemieckich nazist\u00f3w.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

W filadelfijskich katolickich szko\u0142ach, do kt\u00f3rych ucz\u0119szcza\u0142em w latach 60. i 70., byli uczniowie r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci, ale najokrutniejsze dowcipy opowiadano o Polakach. My\u015bla\u0142em, \u017ce id\u0105c na studia, porzucam na zawsze ten \u015bwiat nietolerancji.<\/span><\/p>\n

By\u0142em w b\u0142\u0119dzie.<\/span><\/strong><\/p>\n

Pocz\u0105tek 1990 r., kolacja w Centrum Studi\u00f3w Europejskich Uniwersytetu Harvarda. Mocarstwa negocjuj\u0105 z RFN i NRD zjednoczenie Niemiec<\/a>, a Helmut Kohl kluczy w kwestii uznania granicy wschodniej. Podejmowali\u015bmy wtedy Christopha Bertrama z \u201eDie Zeit”, wedle kt\u00f3rego kanclerz zapewni\u0142 premiera Tadeusza Mazowieckiego, \u017ce za\u0142atwi spraw\u0119 po marcowych wyborach, bo musi ug\u0142aska\u0107 prawic\u0119. W tym momencie jeden z politolog\u00f3w \u201eza\u017cartowa\u0142”: Mazowiecki jest Polakiem, wi\u0119c trzeba by\u0142o m\u00f3wi\u0107 do niego powoli.<\/span><\/p>\n

Gdy zrelacjonowa\u0142em to jednemu z moich wyk\u0142adowc\u00f3w, Stanis\u0142awowi Bara\u0144czakowi, by\u0142 skonsternowany, ale nie zaskoczony. Przyzna\u0142, \u017ce Polska ma problem wizerunkowy i trudno oczekiwa\u0107, by to si\u0119 kiedy\u015b zmieni\u0142o. Bara\u0144czak grzeszy\u0142 nadmiernym pesymizmem. Polska ma problemy z wizerunkiem, ale wizerunki ewoluuj\u0105. Pytanie, w jakiej mierze historycy s\u0105 w stanie stymulowa\u0107 te zmiany.<\/span><\/p>\n

\n

Pa\u0144stwo polskie zatrudnia setki historyk\u00f3w maj\u0105cych sprawi\u0107, \u017ceby ludzie my\u015bleli lepiej o Polsce.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Jednak historyk, kt\u00f3ry zak\u0142ada z g\u00f3ry, \u017ce w jego relacji nar\u00f3d A ma wypa\u015b\u0107 dobrze, a przyw\u00f3dca B \u017ale, staje si\u0119 zwyk\u0142ym propagandzist\u0105, partyjnym aparatczykiem. Historycy wybieraj\u0105 pytania, jakie zadaj\u0105 dziejom, ale nie wolno im wybiera\u0107 odpowiedzi.<\/p>\n

Jeszcze zanim polski Instytut Pami\u0119ci Narodowej zosta\u0142 ca\u0142kowicie upolityczniony pod rz\u0105dami PiS<\/a>, jego historycy stawiali sobie zadanie: wy\u0142o\u017cy\u0107 polsk\u0105 \u201ewizj\u0119 historii”. Ale co\u015b takiego nie istnieje. S\u0105 pytania, kt\u00f3re podsuwa historia, jednak odpowiedzi nie zale\u017c\u0105 od naszej narodowo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Polska jest miejscem, gdzie na dobre i z\u0142e realizowa\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bciwie ka\u017cdy wyobra\u017calny plan. Jej dzieje s\u0105 interesuj\u0105ce dla ka\u017cdego, kto chcia\u0142by z przesz\u0142o\u015bci wyci\u0105ga\u0107 nauki na przysz\u0142o\u015b\u0107. Trudno wyobrazi\u0107 sobie inn\u0105 narodow\u0105 histori\u0119, z kt\u00f3rej p\u0142yn\u0119\u0142oby a\u017c tyle nauk. Dlaczego u progu nowoczesno\u015bci Polska by\u0142a miejscem r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, wzgl\u0119dnej tolerancji i wolno\u015bci? Co sprawi\u0142o, \u017ce jako jedno z pierwszych europejskich spo\u0142ecze\u0144stw rzuci\u0142a wyzwanie feudalnym monarchiom? Dlaczego by\u0142a pierwszym pa\u0144stwem, kt\u00f3re przeciwstawi\u0142o si\u0119 Hitlerowi, i dlaczego najkonsekwentniej ze wszystkich rzuca\u0142a raz po raz wyzwanie radzieckiemu totalitaryzmowi?<\/span><\/p>\n

Ale polska historia ma te\u017c mroczne epizody, kt\u00f3re te\u017c wiod\u0105 do pyta\u0144. Dlaczego jeden z oddzia\u0142\u00f3w Armii Krajowej walcz\u0105cych z rasistowskim re\u017cimem Hitlera zamkn\u0105\u0142 swe szeregi przed g\u0142\u00f3wn\u0105 ofiar\u0105 nazist\u00f3w, jak\u0105 byli \u017bydzi, a nawet dopu\u015bci\u0142 si\u0119 na nich mordu? Inne oddzia\u0142y prze\u0142amywa\u0142y uprzedzenia, czuj\u0105c solidarno\u015b\u0107 z \u017bydami? Na trudne pytania i nios\u0105ce otrze\u017awienie i zawsze pouczaj\u0105ce odpowiedzi niewiele jednak zosta\u0142o miejsca w IPN-owskiej historii.<\/span><\/p>\n

Wracaj\u0105c do wizerunku Polski w \u015bwiecie, trzeba przyzna\u0107, \u017ce polski rz\u0105d na tym polu poni\u00f3s\u0142 kl\u0119sk\u0119. Podczas kilku dyskusji dotycz\u0105cych stawiania przez pa\u0144stwo zarzut\u00f3w historykom, m.in. Janowi Grabowskiemu i Barbarze Engelking, cz\u0119sto pada\u0142y takie s\u0142owa:<\/span><\/p>\n

\n

skoro polskie w\u0142adze chc\u0105 kara\u0107 historyk\u00f3w wskazuj\u0105cych wsp\u00f3\u0142sprawc\u00f3w ludob\u00f3jstwa, prawda musi by\u0107 gorsza od tego, co ju\u017c wiemy.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Bardziej szokuj\u0105ce jest mo\u017ce to, \u017ce w\u0142adze nie ograniczaj\u0105 si\u0119 do ukrywania polskich sprawc\u00f3w, tylko ich jawnie wys\u0142awiaj\u0105! Nie mam tu na my\u015bli jakiego\u015b granatowego policjanta czy dow\u00f3dcy NSZ, tylko tw\u00f3rc\u0119 toksycznej tradycji szowinizmu, dzi\u0119ki kt\u00f3rej te zbrodnie wojenne by\u0142y mo\u017cliwe. Chodzi mi o Romana Dmowskiego.<\/span><\/p>\n

Antysemita bez w\u0105tpienia rasistowski<\/strong><\/h4>\n

Kolega z Gda\u0144ska przysy\u0142a\u0142 mi zdj\u0119cie z okrojonego i ocenzurowanego Muzeum II Wojny \u015awiatowej. Zwiedzaj\u0105cych wita tam specjalnie zam\u00f3wiona drewniana rze\u017aba Dmowskiego, jak s\u0142yszymy \u2013 zas\u0142u\u017conego m\u0119\u017ca stanu. W sieci mo\u017cna te\u017c znale\u017a\u0107 fotograficzn\u0105 dokumentacj\u0119 zesz\u0142orocznej ceremonii na dworcu Warszawa-Wschodnia, podczas kt\u00f3rej ksi\u0105dz w liturgicznych szatach og\u0142osi\u0142 jego \u201epatronem” Dmowskiego. Do biblioteki uniwersyteckiej w Berkeley trafi\u0142 wydany przez IPN kolorowy album o przyw\u00f3dcy Narodowej Demokracji, kt\u00f3ry przystoi jakiemu\u015b prawdziwemu bohaterowi, Churchillowi czy de Gaulle\u2019owi, a nie cz\u0142owiekowi amoralnemu, jakim by\u0142 Dmowski.<\/span><\/p>\n

\"BiskupBiskup warszawsko-praski ks. Romuald Kami\u0144ski, podczas uroczysto\u015bci nadania imienia Romana Dmowskiego dworcowi PKP Warszawa Wschodnia<\/span> Fot. S\u0142awomir Kami\u0144ski \/ Agencja Gazeta<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Badaczom dziej\u00f3w Europy czczenie tego skrajnie nacjonalistycznego polityka \u017ale si\u0119 kojarzy \u2013 to jakby rz\u0105d Francji<\/a><\/strong><\/span> upami\u0119tni\u0142 Charles’a Maurrasa, a W\u0142osi wystawili pomnik Mussoliniemu albo rz\u0105d Republiki Federalnej Niemiec kaza\u0142 wmurowa\u0107 na Berlin Hauptbahnhof tablic\u0119 ku czci Adolfa Hitlera i Josepha Goebbelsa.<\/span><\/p>\n

Oburzonym umieszczeniem Dmowskiego w tym towarzystwie przypominam, \u017ce on umie\u015bci\u0142 si\u0119 w nim sam. W dziele \u201ePrzewr\u00f3t” z 1934 r. pisa\u0142 entuzjastycznie o narodowej rewolucji, kt\u00f3ra ogarnia Europ\u0119, a zw\u0142aszcza W\u0142ochy i Niemcy, i wkr\u00f3tce po\u0142\u0105czy si\u0119 z jego ruchem w Polsce. Szczeg\u00f3lnie ciep\u0142o pisa\u0142 o Mussolinim: \u201eDokona\u0142 on ogromnego dzie\u0142a nie tylko dla W\u0142och, ale dla ca\u0142ego \u015bwiata naszej cywilizacji”. Ale rasistowski \u015bwiatopogl\u0105d zbli\u017ca\u0142 go raczej do Hitlera, obaj bowiem t\u0142umaczyli histori\u0119 dzia\u0142aniami \u017byd\u00f3w winnych wszelkiego z\u0142a, w Europie i gdzie indziej.<\/span><\/p>\n

Myli si\u0119 Tomasz Terlikowski, twierdz\u0105c, \u017ce antysemityzm Dmowskiego nie by\u0142 rasistowski<\/strong><\/span><\/a>.<\/strong><\/span> Dmowski g\u0142osi\u0142 typowo rasistowsk\u0105 tez\u0119, \u017ce \u017bydzi s\u0105 niezdolni do asymilacji \u2013 europejskie spo\u0142ecze\u0144stwa przejawiaj\u0105 \u201ezdolno\u015b\u0107 szybkiego wch\u0142aniania \u017cywio\u0142\u00f3w obcych, kt\u00f3re si\u0119 w\u015br\u00f3d nich osiedlaj\u0105”, w odr\u00f3\u017cnieniu od \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy \u201ezachowuj\u0105 sw\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 nawet wtedy, gdy si\u0119 formalnie asymiluj\u0105”. Wedle Dmowskiego, tak jak wedle Hitlera, przej\u015bcie na chrze\u015bcija\u0144stwo nie zmienia\u0142o wywrotowej natury \u017byd\u00f3w i jak Hitler uwa\u017ca\u0142 on \u201ekwesti\u0119 \u017cydowsk\u0105” za problem pod\u00f3wczas kluczowy, a nie jeden z wielu:<\/span><\/p>\n

\u201eZa czas\u00f3w, kiedy\u015bmy nie mieli swego pa\u0144stwa, kiedy\u015bmy dopiero d\u0105\u017cyli do jego odbudowania, ilekro\u0107 usi\u0142owa\u0142em konkretnie sobie wyobrazi\u0107 pa\u0144stwo polskie, jego granice, jego sk\u0142ad, \u017ar\u00f3d\u0142a jego si\u0142y i s\u0142abo\u015bci, zawsze ta trudno\u015b\u0107 wysuwa\u0142a si\u0119 na pierwszy plan, w niej widzia\u0142em najwi\u0119ksz\u0105 przeszkod\u0119 do zbudowania zdrowego, silnego pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Ta trudno\u015b\u0107 tkwi\u0142a i tkwi ci\u0105gle w potwornie wielkim odsetku ludno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce. Pierwszym warunkiem zbudowania mocnego, opartego na zdrowiem i silnym spo\u0142ecze\u0144stwie, zdolnego do odgrywania samoistnej roli w \u015bwiecie pa\u0144stwa polskiego jest usuniecie tej trudno\u015bci z naszego \u017cycia.<\/span><\/p>\n

\n

Dop\u00f3ki Polska b\u0119dzie mia\u0142a to smutne pierwsze\u0144stwo w \u015bwiecie, \u017ce jest krajem najbardziej \u017cydowskim, dop\u00f3ty nie ma mowy o tym, \u017ceby mog\u0142a ona by\u0107 pa\u0144stwem, zdrowo rozwijaj\u0105cym si\u0119 na wewn\u0105trz i zdolnym \u015bmia\u0142o patrze\u0107 w oczy niebezpiecze\u0144stwom zewn\u0119trznym”.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

To niezwyk\u0142e wyznanie. Ze wszystkich problem\u00f3w stoj\u0105cych przed Polsk\u0105 \u2013 takich jak umacniaj\u0105ce si\u0119 Niemcy i silny Zwi\u0105zek Radziecki, konieczno\u015b\u0107 unifikacji dawnych zabor\u00f3w, rozw\u00f3j gospodarczy, szukanie zagranicznych sojusznik\u00f3w \u2013 Dmowski wysuwa\u0142 na plan pierwszy kwesti\u0119 \u017cydowsk\u0105. Nazwanie tego antysemityzmem nie wystarczy \u2013 to by\u0142a totalna obsesja, ideologia wyja\u015bniaj\u0105ca niemal ka\u017cdy problem \u00f3wczesnego \u015bwiata. \u201ePrzewr\u00f3t” czyta si\u0119 bardzo podobnie jak \u201eMein Kampf”, z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce Hitler g\u0142osi\u0142 nienawi\u015b\u0107 bardziej otwarcie ni\u017c ch\u0142odny, naukowy Dmowski.<\/span><\/p>\n

\u201eRozwi\u0105zanie zagadnienia \u017cydowskiego”<\/strong><\/h4>\n

Dmowski, zrazu sceptycznie nastawiony do Hitlera, ju\u017c latem 1933 r. uwierzy\u0142, \u017ce niemiecki przyw\u00f3dca rozwi\u0105zuje problem \u017cydowski dla dobra Europy, uruchamiaj\u0105c proces, kt\u00f3ry w ko\u0144cu uwolni j\u0105 od \u201e\u017cywio\u0142u wybitnie obcego”, bowiem \u201erewolucja narodowa, na razie w Niemczech, rozpocz\u0119\u0142a planow\u0105, konsekwentn\u0105 akcj\u0119 usuwania \u017cydostwa ze spo\u0142ecze\u0144stwa europejskiego, akcj\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 na Niemcach nie zatrzyma”.<\/span><\/p>\n

Kluczowym s\u0142owem jest tu \u201e\u017cydostwo”, polski odpowiednik \u201edas Judentum”. Jak nazi\u015bci, Dmowski nie uwa\u017ca\u0142 \u017byd\u00f3w za istoty ludzkie, kt\u00f3rym przynale\u017c\u0105 dane od Boga prawa: \u201echo\u0107by \u017bydzi moralnie byli anio\u0142ami, a umys\u0142owo geniuszami, cho\u0107by byli lud\u017ami o wiele wy\u017cszego od nas gatunku, sam fakt ich istnienia w\u015br\u00f3d nas i ich bliskiego udzia\u0142u w naszym \u017cyciu, jest dla spo\u0142ecze\u0144stwa naszego zab\u00f3jczy i trzeba si\u0119 ich pozby\u0107”. My\u015bla\u0142 jak kto\u015b, kto kieruje si\u0119 ideologi\u0105 totaln\u0105. Usuni\u0119cie \u017byd\u00f3w z Polski by\u0142o historycznym obowi\u0105zkiem i nie dopuszcza\u0142o wyj\u0105tk\u00f3w:<\/span><\/p>\n

\u201eZagnie\u017cd\u017cenie si\u0119 w kraju i silny udzia\u0142 w \u017cyciu spo\u0142ecze\u0144stwa \u017cywio\u0142u wybitnie obcego, odr\u0119bne maj\u0105cego instynkty, musi nieuchronnie dzia\u0142a\u0107 rozk\u0142adowo na instynkty spo\u0142ecze\u0144stwa, na jego uczucia, poj\u0119cia, wierzenia, zasady moralne, na wszystkie tradycyjne podstawy bytu spo\u0142ecze\u0144stwa i jego si\u0142y”.<\/span><\/p>\n

Na og\u00f3\u0142 si\u0119 my\u015bli, \u017ce ju\u017c przed wojn\u0105 Hitler nie kry\u0142 pragnienia wymordowania \u017byd\u00f3w, ale w praktyce, tak jak Dmowski, preferowa\u0142 eufemizmy. O ile Dmowski opisywa\u0142 swoje plany wobec \u017byd\u00f3w j\u0119zykiem okr\u0105g\u0142ym \u2013 \u201eusun\u0105\u0107”, \u201epozby\u0107 si\u0119” \u2013 nazi\u015bci pisali, \u017ce \u017bydzi musz\u0105 \u201eznikn\u0105\u0107”, \u017ce wymagaj\u0105 \u201especjalnego potraktowania”. Hitler i jego zwolennicy m\u00f3wili o \u201eL\u00f6sung der j\u00fcdischen Frage” (rozwi\u0105zaniu kwestii \u017cydowskiej), Dmowski za\u015b o \u201erozwi\u0105zaniu zagadnienia \u017cydowskiego”. Obro\u0144cy Dmowskiego twierdz\u0105, \u017ce on i jego ruch popierali demokracj\u0119, ale on sam wiedzia\u0142 dobrze, \u017ce rewolucji narodowej nie przeprowadzi si\u0119 drog\u0105 parlamentarn\u0105, bo demokracja parlamentarna sta\u0142a si\u0119 \u201ewsz\u0119dzie” rz\u0105dem \u017byd\u00f3w i mason\u00f3w. Tylko taki kraj jak Niemcy, kt\u00f3ry \u201eobali\u0142” ustr\u00f3j parlamentarny, m\u00f3g\u0142 prowadzi\u0107 polityk\u0119 anty\u017cydowsk\u0105 i antymaso\u0144sk\u0105 (\u201eSzerzenie si\u0119 ustroju parlamentarnego w \u015bwiecie sz\u0142o wsz\u0119dzie r\u00f3wnolegle z rozrostem masonerii i rozwojem pot\u0119gi \u017bydostwa”).<\/span><\/p>\n

Nar\u00f3d nawet ponad dekalog<\/strong><\/h4>\n

Kilka miesi\u0119cy przed uhonorowaniem Dmowskiego na dworcu Warszawa-Wschodnia biskup Romuald Kami\u0144ski po\u015bwi\u0119ci\u0142 inn\u0105 tablic\u0119 w pobliskim ko\u015bciele katolickim pw. Matki Boskiej loreta\u0144skiej. Dziwne to, zwa\u017cywszy na krytyczny stosunek Dmowskiego do moralno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej. Wedle niego polityk\u0105 narod\u00f3w rz\u0105dz\u0105 ich \u201einteresy”, a celem ludzkiej egzystencji nie jest wieczne zbawienie, tylko s\u0142u\u017cba narodowi, nawet je\u015bli wymaga\u0142oby to z\u0142amania dziesi\u0119ciu przykaza\u0144. W \u201eMy\u015blach nowoczesnego Polaka” pisa\u0142 o patriotyzmie:<\/span><\/p>\n

\"Ods\u0142oni\u0119cieOds\u0142oni\u0119cie tablicy upami\u0119tniaj\u0105cej Romana Dmowskiego.<\/span> www.facebook.com\/ProfesorGlinski<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\u201eJego g\u0142\u00f3wn\u0105 podstaw\u0105 jest niezale\u017cny od woli jednostki zwi\u0105zek moralny z narodem, zwi\u0105zek sprawiaj\u0105cy, \u017ce jednostka zro\u015bni\u0119ta przez pokolenia ze swym narodem, w pewnej, szerokiej sferze czyn\u00f3w, nie ma wolnej woli, ale musi by\u0107 pos\u0142uszn\u0105 zbiorowej woli narodu, wszystkich jego pokole\u0144, wyra\u017caj\u0105cych si\u0119 w odziedziczonych instynktach. Instynkty te, silniejsze nad wszelkie rozumowania i panuj\u0105ce cz\u0119stokro\u0107 nad osobistym instynktem samozachowawczym, gdy nie s\u0105 znieprawione lub wyrwane z korzeniem, zmuszaj\u0105 cz\u0142owieka do dzia\u0142ania nie tylko wbrew dekalogowi, ale wbrew sobie samemu, bo do oddania \u017cycia, do po\u015bwi\u0119cenia dro\u017cszych od niego rzeczy, gdy idzie o dobro narodowej ca\u0142o\u015bci”.<\/span><\/p>\n

Ten antychrze\u015bcija\u0144ski materializm neguj\u0105cy nadprzyrodzone prawdy g\u0142oszone przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 pot\u0119pi\u0142 Pius XI, a tak\u017ce jego sekretarz stanu Pacelli. Wiadomo, \u017ce Dmowski chcia\u0142 pojedna\u0107 si\u0119 z Ko\u015bcio\u0142em, ale t\u0142o tego pozostaje ma\u0142o znane. W grudniu 1926 r. Watykan ob\u0142o\u017cy\u0142 anatem\u0105 Action Fran\u00e7aise, francuski odpowiednik endecji, i ekskomunikowa\u0142 jej przyw\u00f3dc\u00f3w. By\u0142 zaniepokojony, bo Action Fran\u00e7aise chcia\u0142a, by katolicy s\u0142u\u017cyli sprawie, kt\u00f3ra g\u0142osi \u201eateizm i agnostycyzm”, jest \u201ewroga katolicyzmowi, chrze\u015bcija\u0144stwu i moralno\u015bci jednostki i spo\u0142ecze\u0144stwa”.<\/span><\/p>\n

Takim ruchem by\u0142a te\u017c endecja, by wi\u0119c unikn\u0105\u0107 ko\u015bcielnego pot\u0119pienia, Dmowski wyda\u0142 broszur\u0119 \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 i nar\u00f3d polski”, oportunistycznie twierdz\u0105c w niej, \u017ce katolicyzm, a zw\u0142aszcza jego nauczanie w kwestiach dobra i z\u0142a, \u201etkwi w istocie polsko\u015bci”: \u201ew okresie podzia\u0142\u00f3w ko\u015bci\u00f3\u0142 polski by\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0105, d\u0105\u017c\u0105c\u0105 do zjednoczenia pa\u0144stwowego”, a teraz \u201eupadek wiary” stanowi zagro\u017cenie dla politycznego \u0142adu, bo prowadzi do \u201erozk\u0142adu dyscypliny moralnej i upadku obyczaj\u00f3w”.<\/span><\/p>\n

Jeden z polskich hierarch\u00f3w, arcybiskup Edward Ropp, przejrza\u0142 jego cyniczn\u0105 pr\u00f3b\u0119 wykorzystania Ko\u015bcio\u0142a do politycznych cel\u00f3w. Wedle niego Dmowski potraktowa\u0142 religi\u0119 w duchu XVIII-wiecznego materializmu, jako czynnik \u017cycia spo\u0142ecznego i politycznego pozbawiony nadprzyrodzonego charakteru: \u201eStr\u0105cona jest przeto wiara ze swego g\u00f3ruj\u0105cego stanowiska Bo\u017cej prawdy \u2013 i [Dmowski] znajduje si\u0119 na tym samym poziomie, co masoneria”. Dmowski jest jak wielu polskich inteligent\u00f3w \u2013 pisa\u0142 Ropp \u2013 katolikiem przez rozum i chrzest, ale nie zna katolickiej wiary, \u201enie rozumiej\u0105c nadprzyrodzonego pierwiastka w religii i jej przeto obowi\u0105zkowo\u015bci”.<\/span><\/p>\n

Mimo to Dmowski mia\u0142 wielu entuzjastycznych zwolennik\u00f3w w\u015br\u00f3d polskiego kleru, a kiedy zmar\u0142 w 1939 r., zosta\u0142 pochowany z ko\u015bcielnymi honorami<\/a>.<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

Wyprzedzili\u015bmy hitlerowc\u00f3w<\/strong><\/h4>\n

Wolno jak najbardziej zastanawia\u0107 si\u0119 nad skutkami my\u015bli Dmowskiego dla wojny, kt\u00f3ra wybuch\u0142a tego roku. Polacy, kt\u00f3rzy polowali na \u017byd\u00f3w, mieli b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo tego szanowanego uczonego i polityka, kt\u00f3ry uczy\u0142, \u017ce \u201educh czasu” wymaga usuni\u0119cia \u017byd\u00f3w z Europy. Pisa\u0142 wszak:<\/span><\/p>\n

\u201eJe\u017celi dla \u017cywio\u0142\u00f3w, prowadz\u0105cych dzi\u015b pa\u0144stwo, z wiadomych przyczyn okaza\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwym oparcie si\u0119 na zasadzie narodowej \u2013 co je zmusi\u0142o do odgrzebania z archiw\u00f3w zwietrza\u0142ej \u00bbracji stanu\u00ab \u2013 to tym bardziej z tych\u017ce przyczyn nie mog\u0142y one my\u015ble\u0107 o zaj\u0119ciu stanowiska narodowego w kwestii \u017cydowskiej. Musia\u0142y p\u00f3j\u015b\u0107 drog\u0105 ca\u0142kiem przeciwn\u0105, drog\u0105 prowadz\u0105c\u0105 do wzmocnienia \u017cywio\u0142u \u017cydowskiego w Polsce. I tu posz\u0142y one wbrew duchowi czasu, wbrew nowym tendencjom politycznym, kt\u00f3re tak silnie wyst\u0105pi\u0142y w Niemczech i tak szybko rosn\u0105 w innych krajach \u015arodkowej Europy”.<\/span><\/p>\n

\n

Mordu zabrania\u0142a moralno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska, ale Dmowski naucza\u0142, \u017ce interesy narodu mieszcz\u0105 si\u0119 w innej p\u0142aszczy\u017anie, wi\u0119c polscy \u0142owcy \u017byd\u00f3w mogli uwierzy\u0107, \u017ce przemoc wobec starc\u00f3w, dzieci, m\u0142odych matek jest konieczna i s\u0142uszna, \u017ce robi\u0105 to dla Polski.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Niemcy dostarczyli sposobno\u015bci, ale nie pomys\u0142u. Dmowski z dum\u0105 g\u0142osi\u0142, \u017ce antysemityzm jego obozu jest g\u0142\u0119bszy i bardziej autentyczny ni\u017c antysemityzm nazist\u00f3w:<\/span><\/p>\n

\u201eTo, co powierzchownym aferzystom politycznym, nie znaj\u0105cym nawet niedawnej przesz\u0142o\u015bci, wydaje si\u0119 w polityce obozu narodowego jakim\u015b fortelem, jak\u0105\u015b sztuczk\u0105 polityczn\u0105, jakim\u015b krokiem taktycznym, zastosowanym do przemijaj\u0105cych okoliczno\u015bci, jest akcj\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 z najg\u0142\u0119bszych zasad ruchu narodowego, cz\u0119sto maj\u0105c\u0105 swe powa\u017cne ju\u017c pocz\u0105tki w latach dawniejszych, kiedy pa\u0144stwo polskie jeszcze nie istnia\u0142o.<\/span><\/p>\n

\"PogrzebPogrzeb Romana Dmowskiego w Warszawie. Kondukt \u017ca\u0142obny w drodze z Dworca Wile\u0144skiego do katedry \u015bw. Jana, 7 stycznia 1939 r.<\/span> Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Tak si\u0119 rzecz ma m.in. z najwa\u017cniejszym, najbardziej pal\u0105cym zagadnieniem dzisiejszym, z kwesti\u0105 \u017cydowsk\u0105. Zagadnienie to sta\u0142o si\u0119 polem do powa\u017cnej akcji ju\u017c na par\u0119 lat przed wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, t\u0119 akcj\u0119 rozwin\u0105\u0142 ob\u00f3z narodowy, a dzisiejsze stanowisko obozu jest tylko konsekwentnym rozwini\u0119ciem, w zastosowaniu do nowych warunk\u00f3w, stanowiska zaj\u0119tego ju\u017c przed wojn\u0105. Nie mia\u0142 on niczego do nauczenia si\u0119 od hitlerowc\u00f3w”.<\/span><\/p>\n

Aleksander Hall uwa\u017ca, \u017ce \u201eprawda historyczna” wymaga, by\u015bmy oceniali Dmowskiego nie wed\u0142ug dzisiejszych standard\u00f3w, tylko jako cz\u0142owieka swoich czas\u00f3w<\/a><\/strong><\/span>. Racja. Maurras, ojciec Tiso i Ante Paveli\u0107, Ferenc Sz\u00e1lasi, genera\u0142 Antonescu czy Vidkun Quisling \u2013 wszyscy oni byli lud\u017ami swoich czas\u00f3w i jak Dmowski witali z uznaniem niemieck\u0105 narodow\u0105 rewolucj\u0119. Rzecz w tym, \u017ce nikt nie nazywa dzi\u015b ich imieniem dworc\u00f3w kolejowych ani nie wmurowuje tablic pami\u0105tkowych na ich cze\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Roman Dmowski, \u201eojciec niepodleg\u0142o\u015bci”. Czy\u017cby?<\/strong><\/h4>\n

Wiemy o antysemityzmie Dmowskiego, ale sp\u00f3jrzmy na to, co zrobi\u0142 dla Polski, a zw\u0142aszcza na jego walk\u0119 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Argumenty zwolennik\u00f3w przyw\u00f3dcy endecji w tej kwestii nie wi\u0105\u017c\u0105 Dmowskiego z \u017cadnym konkretnym rezultatem. Ich j\u0119zyk jest metaforyczny: Dmowski jest \u201eojcem niepodleg\u0142o\u015bci” i \u201earchitektem” odrodzonej Polski. Ale co w\u0142a\u015bciwie dla niej zrobi\u0142? Endecja nie mia\u0142a monopolu na niepodleg\u0142o\u015b\u0107, gdy\u017c idea ta kwit\u0142a we wszystkich warstwach spo\u0142ecznych i obozach politycznych. W 1918 r., gdy sta\u0142a si\u0119 realna, by\u0142a ju\u017c powszechna.<\/span><\/p>\n

Powiada si\u0119, \u017ce endecja utorowa\u0142a jej drog\u0119, budz\u0105c polskiego ducha. Owszem, szerzy\u0142a ide\u0119 narodow\u0105, tyle \u017ce we w\u0142asnym wydaniu, a politycy ch\u0142opscy i socjalistyczni te\u017c byli nacjonalistami, cho\u0107 bez tak rasistowskiego zaci\u0119cia. Dba\u0142o\u015b\u0107 o przechowanie kultury narodowej nie by\u0142a wymys\u0142em endecji \u2013 tajne nauczanie istnia\u0142o przed powo\u0142aniem w 1899 r. przez Lig\u0119 Narodow\u0105 Towarzystwa O\u015bwiaty Narodowej i by\u0142o efektem spontanicznej pracy tysi\u0119cy ludzi, kt\u00f3rzy wykorzystywali te\u017c struktury polityczne. W latach 80. XIX w. Cecylia \u015aniegocka korzysta\u0142a ze struktur PPS, a potem Ligi Narodowej (kt\u00f3r\u0105 porzuci\u0142a ze wzgl\u0119du na jej prorosyjsk\u0105 orientacj\u0119). W zaborze pruskim endecja nie organizowa\u0142a strajk\u00f3w szkolnych ani lataj\u0105cych uniwersytet\u00f3w. Dzieci i kobiety, kt\u00f3re podtrzymywa\u0142y polsk\u0105 kultur\u0119, nie potrzebowa\u0142y, by Dmowski m\u00f3wi\u0142 im, \u017ce maj\u0105 \u201epolskie obowi\u0105zki”.<\/span><\/p>\n

Najbardziej charakterystycznym rysem politycznej konstrukcji Dmowskiego by\u0142a prorosyjska orientacja. Lecz skoro sam nalega\u0142, by przyw\u00f3dc\u00f3w ocenia\u0107 pod\u0142ug osi\u0105gni\u0119\u0107, w tej kwestii osi\u0105gn\u0105\u0142 niewiele. Mimo wielkich nadziei wsp\u00f3\u0142praca z caratem niewiele da\u0142a polskiej kulturze i niepodleg\u0142o\u015bci. Jednak przys\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 interesom Narodowej Demokracji. Jak pisa\u0142 szkocki dziennikarz i historyk Neal Ascherson:<\/span><\/p>\n

\u201e(\u2026) endecja umia\u0142a wykorzysta\u0107 pozycj\u0119 g\u0142\u00f3wnej partii \u00bboficjalnej\u00ab w zaborze rosyjskim do budowania zaplecza w ka\u017cdej legalnej organizacji spo\u0142ecznej, w tym w klasie ch\u0142opskiej i w przemys\u0142owej klasie robotniczej. Gdziekolwiek zapu\u015bci\u0142a korzenie, szerzy\u0142a swoje doktryny biologicznej wy\u017cszo\u015bci Polak\u00f3w, ni\u017cszo\u015bci obcokrajowc\u00f3w, zagro\u017cenia dla \u00bbpolskiego stylu \u017cycia\u00ab, jakim jest socjalizm i zdradzieckiej obco\u015bci \u017byd\u00f3w”.<\/span><\/p>\n

W 1915 r. fiasko orientacji prorosyjskiej polityki by\u0142o oczywiste, lecz niestrudzony Dmowski kierowa\u0142 ju\u017c wzrok ku Anglii i Francji, ruguj\u0105c wys\u0142annik\u00f3w swojego rywala J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego (doni\u00f3s\u0142 na Augusta Zaleskiego do Scotland Yardu), by dzi\u0119ki wytrwa\u0142o\u015bci, charyzmie i zmys\u0142owi organizacyjnemu stan\u0105\u0107 na czele Komitetu Narodowego Polskiego. Co jednak zdzia\u0142a\u0142 dla niepodleg\u0142o\u015bci, czego by bez tego nie uda\u0142o si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107? Niewiele.<\/span><\/p>\n

Drog\u0119 do niepodleg\u0142o\u015bci Polski utorowa\u0142a wojna. Nie tylko upadek zaborc\u00f3w, lecz tak\u017ce wola zwyci\u0119skich mocarstw odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci, zapowiedziana przez Woodrowa Wilsona w styczniu 1917<\/a> r. Jaki\u015b wp\u0142yw na to mia\u0142 Ignacy Paderewski, ale nie Dmowski. Owszem, zabiega\u0142 on uporczywie o \u201ewielk\u0105 Polsk\u0119” (m.in. w podziwianym przem\u00f3wieniu w Pary\u017cu w 1919 r.), ale wobec upadku Rosji w interesie nowej Polski le\u017ca\u0142o te\u017c nawi\u0105zanie silnych sojusz\u00f3w z zachodnioeuropejskimi mocarstwami.<\/span><\/p>\n

\n

Wed\u0142ug wnikliwych bada\u0144 Piotra Wandycza na przeszkodzie stan\u0105\u0142 obsesyjny antysemityzm Dmowskiego, jego niech\u0119\u0107 do wys\u0142uchania cudzych pogl\u0105d\u00f3w i wiara, \u017ce wszyscy podziel\u0105 jego s\u0142uszne stanowisko (nie tylko w polskich sprawach), czym ostatecznie zrazi\u0142 sobie elit\u0119 polityczn\u0105 Wielkiej Brytanii.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Podziela t\u0119 opini\u0119 Norman Davies:<\/span><\/p>\n

\u201eNajwi\u0119kszym nieszcz\u0119\u015bciem by\u0142o to, \u017ce pierwszy polski przyw\u00f3dca znany brytyjskiej opinii publicznej by\u0142 zagorza\u0142ym antysemit\u0105, a niekt\u00f3rzy w jego otoczeniu praktykowali ma\u0142ostkow\u0105 dyskryminacj\u0119. Odbi\u0142o si\u0119 to na postawie Brytyjczyk\u00f3w wobec Polski nie tylko na konferencji pokojowej i w krytycznych dniach wojny polsko-bolszewickiej 1920 r., ale na sta\u0142e”.<\/span><\/p>\n

\"10.11.2006.10.11.2006. Ods\u0142oni\u0119cie pomnika Romana Dmowskiego w Warszawie<\/span> Fot. Jacek \u0141agowski \/ AG<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Dmowski zrazi\u0142 te\u017c sobie potencjalnych sojusznik\u00f3w w USA. Jego podr\u00f3\u017c w 1918 r. nie przynios\u0142a Polsce spodziewanych korzy\u015bci \u2013 jak pisa\u0142 Paderewski, \u201ejego postawa jakkolwiek dumna i prawdziwie patriotyczna, wyrz\u0105dzi\u0142a naszej sprawie ogromn\u0105 szkod\u0119”.<\/span><\/p>\n

Niespe\u0142nione sny o \u201eWielkiej Polsce”<\/strong><\/h4>\n

Je\u015bli spytamy o granice odrodzonego pa\u0144stwa i tu wp\u0142yw Dmowskiego wydaje si\u0119 znikomy. Podobnie jak przed wojn\u0105 podczas nieplanowanych, masowych i spontanicznych dzia\u0142a\u0144 w obszarze kultury od 1918 r. Polacy, bez wzgl\u0119du na polityczne afiliacje, chwytali za bro\u0144 w Che\u0142mie, na \u015al\u0105sku, w Poznaniu i na rozleg\u0142ych Kresach Wschodnich. Budowanie pa\u0144stwowo\u015bci wymaga\u0142o przyw\u00f3dztwa \u2013 wojskowego i politycznego \u2013 ale zapewni\u0142 je kto inny. Federalistyczne idee Pi\u0142sudskiego bazuj\u0105ce na wsp\u00f3\u0142pracy regionalnej okaza\u0142y si\u0119 na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 lepiej s\u0142u\u017cy\u0107 narodowym interesom ni\u017c \u201ewielka Polska” Dmowskiego, zw\u0142aszcza \u017ce zachodnie mocarstwa nie zapewni\u0142y Polsce bezpiecze\u0144stwa, kiedy go rozpaczliwie potrzebowa\u0142a.<\/span><\/p>\n

Jak pisze Wandycz, Dmowski nie urzeczywistni\u0142 swej wizji \u201ewielkiej Polski”. Nie w\u0142\u0105czy\u0142 do niej G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, Olsztyna ani Gda\u0144ska, a strasz\u0105c za granic\u0105 \u017byd\u00f3w i innych, spowodowa\u0142, \u017ce Polska musia\u0142a podpisa\u0107 tzw. ma\u0142y traktat wersalski gwarantuj\u0105cy prawa mniejszo\u015bci. Warto jednak zastanowi\u0107 si\u0119, co by by\u0142o, gdyby Dmowski zdoby\u0142 wszystkie te ziemie i sta\u0142 si\u0119 prawdziwym architektem ustroju pa\u0144stwa, i co, gdyby okaza\u0142 si\u0119 skutecznym dyplomat\u0105? Czy te sukcesy os\u0142abi\u0142yby dzia\u0142anie trucizny nienawistnej ideologii, kt\u00f3r\u0105 \u2013 jak Hitler \u2013 kusi\u0142 miliony? Je\u015bli wierzymy, \u017ce polityka musi te\u017c broni\u0107 elementarnych praw cz\u0142owieka, odpowied\u017a brzmi \u201enie”.<\/span><\/p>\n

Jednak na polskiej prawicy Dmowski cieszy si\u0119 nadal ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105. Troch\u0119 to niepoj\u0119te. W Austrii, Niemczech, Francji i we W\u0142oszech dzia\u0142aj\u0105 partie konserwatywne, ale tylko skrajny margines o\u015bmiela si\u0119 gloryfikowa\u0107 takie osoby jak Georg von Sch\u00f6nerer [zmar\u0142y w 1921 r. austriacki nacjonalista i antysemita, nazywany przez wyznawc\u00f3w \u201ef\u00fchrerem”, kt\u00f3remu przypisuje si\u0119 autorstwo pozdrowienia \u201eheil”] czy Maurras, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o Hitlerze. Dlaczego ich polski odpowiednik jest kim\u015b, kogo nawet umiarkowani Polacy czuj\u0105 si\u0119 w obowi\u0105zku szanowa\u0107? Dlaczego tablica upami\u0119tniaj\u0105ca w Wiedniu nauczyciela Hitlera lub w Rzymie jego sojusznika Mussoliniego wydaje si\u0119 absurdalna, a pomnik Dmowskiego w Warszawie nie?<\/span><\/p>\n

Sk\u0105d te ho\u0142dy?<\/strong><\/h4>\n

Prost\u0105 odpowiedzi\u0105 jest zimna wojna. Na Zachodzie wolna gra si\u0142 politycznych, zrazu pod czujnym okiem alianckich si\u0142 okupacyjnych, zapewni\u0142a, \u017ce tworz\u0105ca si\u0119 prawica zosta\u0142a oczyszczona z rasizmu i skrajnego nacjonalizmu. W efekcie w Niemczech, Austrii, W\u0142oszech i Holandii powsta\u0142a chadecja, b\u0119d\u0105ca ofert\u0105 dla wyborc\u00f3w konserwatywnych i chrze\u015bcija\u0144skich, dla umiarkowanych nacjonalist\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Z kolei w Polsce i Europie Wschodniej prawica wraz z innymi niezale\u017cnymi si\u0142ami politycznymi zosta\u0142a wyeliminowana, co zaprzepa\u015bci\u0142o szanse na samooczyszczenie, na denazyfikacj\u0119. Co gorsza, w Polsce komunistyczni w\u0142adcy podj\u0119li radykalne w\u0105tki endeckiej spu\u015bcizny, by wykorzysta\u0107 je do w\u0142asnych cel\u00f3w. Wymownym przyk\u0142adem by\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 faszysty Boles\u0142awa Piaseckiego, a tak\u017ce frakcji \u201epartyzant\u00f3w” w PZPR, kt\u00f3ra rzuci\u0142a wyzwanie W\u0142adys\u0142awowi Gomu\u0142ce, g\u0142osz\u0105c has\u0142a podobne do endeckich: precz z liberalizmem, Polska dla Polak\u00f3w, przyja\u017a\u0144 z Rosj\u0105.<\/span><\/p>\n

O Dmowskim nie wolno by\u0142o oczywi\u015bcie w PRL wspomina\u0107, nie m\u00f3wi\u0105c o jego celebracji. Zamiast wi\u0119c rozrachunku z jego dziedzictwem \u2013 jak by\u0142o z nazizmem w Niemczech \u2013 polski protofaszysta zosta\u0142 wymazany, straci\u0142 to\u017csamo\u015b\u0107, przesta\u0142 istnie\u0107. A niewiedza jest doskona\u0142\u0105 po\u017cywk\u0105 dla mitologii. Wbrew historycznemu faktowi, \u017ce Dmowski kolaborowa\u0142 z okupantem zniewolonej Polski, publiczne milczenie na jego temat w PRL pozwala\u0142o uzna\u0107 go za bezkompromisowego przeciwnika re\u017cimu \u2013 on by\u0142 prawic\u0105, a re\u017cim \u201elewic\u0105”.<\/span><\/p>\n

Stracona szansa na zreformowanie prawicy \u2013 ba, jej degeneracja \u2013 jest jednym z najtrwalszych, zarazem najs\u0142abiej dostrzeganych, fatalnych skutk\u00f3w komunizmu. Wida\u0107 to tak\u017ce w dawnej NRD, gdzie lata komunistycznej dyktatury uniemo\u017cliwi\u0142y przepracowanie dziedzictwa faszyzmu, daj\u0105c wschodnim landom w spadku wielk\u0105 radykaln\u0105 prawic\u0119.<\/span><\/p>\n

W swoim d\u0142ugim \u017cyciu (1864-1939) Dmowski wykona\u0142 ideowo-polityczn\u0105 prac\u0119 dw\u00f3ch pokole\u0144 prawicowych radyka\u0142\u00f3w, od von Sch\u00f6nerera po Hitlera, od Georges’a Sorela [francuski socjolog, teoretyk pa\u0144stwa narodowego] po Mussoliniego, od \u00c9douarda  Drumonta [francuski publicysta nacjonalistyczny, za\u0142o\u017cyciel Francuskiej Ligi Antysemickiej] i Maurras’a po Pierre\u2019a Lavala [premier kolaboruj\u0105cego z Niemcami francuskiego rz\u0105dy Vichy]. Mo\u017cna \u015bledzi\u0107 jego troski i obsesje na punkcie dyscypliny i czysto\u015bci od wczesnych prac a\u017c po \u201ePrzewr\u00f3t” \u2013 rozkwit idei zasianych w latach 90. XIX w. Szkody, jakie wyrz\u0105dzi\u0142, s\u0105 nieobliczalne, ale nie wykraczaj\u0105 poza nasze zrozumienie, poddaj\u0105 si\u0119 leczeniu, procesowi deendekizacji.<\/span><\/p>\n

Historia nale\u017cy do wszystkich<\/strong><\/h4>\n

Cz\u0119sto kojarzymy powojenn\u0105 denazyfikacj\u0119 w Niemczech z dyktatem aliant\u00f3w, procesami norymberskimi, czystkami, egzekucjami i zakazami, ale w rzeczywisto\u015bci to by\u0142 ledwie pocz\u0105tek. Potem, w toku trwaj\u0105cej dziesi\u0119ciolecia debaty publicznej, analizowano nieludzk\u0105, w istocie, z chrze\u015bcija\u0144skiego punktu widzenia, poga\u0144sk\u0105 ideologi\u0119 nazizmu, by z czasem przymierzy\u0107 si\u0119 do zrozumienia tego, w jaki spos\u00f3b ideologia nienawi\u015bci mog\u0142a sta\u0107 si\u0119 tak atrakcyjna dla tylu zwyk\u0142ych ludzi. Nie by\u0142a to dyskusja z samymi Niemcami czy mi\u0119dzy Niemcami \u2013 wzi\u0119li w niej udzia\u0142 naukowcy z ca\u0142ego \u015bwiata. M\u0142ody ameryka\u0144ski doktorant William Sheridan Allen zbada\u0142, jakimi drogami nazizm pobudza wyobra\u017ani\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w ma\u0142ego miasteczka. Potem brytyjscy historycy zapocz\u0105tkowali g\u0142\u0119bokie studia o Hitlerze. Historia \u017cadnego narodu nie jest jego wy\u0142\u0105czn\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

Polska nie stworzy\u0142a ruchu politycznego, kt\u00f3ry si\u0119gn\u0105\u0142 po w\u0142adz\u0119, by rz\u0105dzi\u0107 \u015bwiatem i unicestwi\u0107 inne narody. Pa\u0144stwo polskie nigdy nie zainicjowa\u0142o masowych mord\u00f3w. Pierwsze powiedzia\u0142o Hitlerowi \u201enie”, staj\u0105c si\u0119 ofiar\u0105 nazistowskiego ludob\u00f3jstwa.<\/span><\/p>\n

Niemcy i Polsk\u0119 dziel\u0105 niezliczone r\u00f3\u017cnice. Ale jak wszystkie europejskie kraje w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym i Polska, i Niemcy zrodzi\u0142y pot\u0119\u017cny ruch szowinistycznej prawicy. W tej mierze Polska mo\u017ce uczy\u0107 si\u0119 od swego s\u0105siada.<\/span><\/p>\n

\"PopiersiePopiersie Romana Dmowskiego podczas marszu nacjonalist\u00f3w, 26 czerwca 2021 r., Warszawa<\/span> Fot. Kuba Atys \/ Agencja Gazeta<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Niemcy wydaj\u0105 wi\u0119cej ni\u017c Polska na promocj\u0119 swego wizerunku za granic\u0105. Poza instytutami Goethego rz\u0105d powo\u0142a\u0142 niemieckie instytuty historyczne na ca\u0142ym \u015bwiecie \u2013 w Londynie, Rzymie, Pary\u017cu, Tokio, Moskwie, Pekinie, a nawet w Berkeley i oczywi\u015bcie w Warszawie. Celem nie jest jednak promowanie konkretnego obrazu Niemiec \u2013 raczej pobudzanie zainteresowania tematami historycznymi, kt\u00f3re ich dotycz\u0105. Efekty nie m\u00f3wi\u0105 \u2013 nie mog\u0105 powiedzie\u0107 \u2013 nic rozstrzygaj\u0105cego o niemieckiej przesz\u0142o\u015bci, ale m\u00f3wi\u0105 wiele o niemieckiej tera\u017aniejszo\u015bci \u2013 o pa\u0144stwie, kt\u00f3re jest pewne siebie i nie boi si\u0119 pyta\u0144 o swoj\u0105 histori\u0119, chyba najtrudniejsz\u0105 ze wszystkich narodowych historii.<\/span><\/p>\n

Nie zas\u0142uguje na szacunek<\/strong><\/h4>\n

Dzisiejsza Polska emanuje czym\u015b, co zdaje si\u0119 destrukcyjnym przeciwie\u0144stwem zaufania \u2013 strachem. Bardziej ni\u017c cz\u0142onka wsp\u00f3lnoty europejskiej przypomina dawny Zwi\u0105zek Radziecki. Boi si\u0119, \u017ce dociekliwe pytania zniwecz\u0105 wizerunek, kt\u00f3rego nie da si\u0119 utrzyma\u0107 \u2013 np. kraju bez kolaborant\u00f3w. Filozofowie i duchowni pot\u0119pi\u0105 ten rz\u0105d za to, co zrobi\u0142 z publiczn\u0105 moralno\u015bci\u0105. Jako historyk Polski cierpi\u0119, bo polityka strachu zamyka umys\u0142y na fascynuj\u0105c\u0105 histori\u0119 tego kraju \u2013 na Polsk\u0119 Bara\u0144czaka, czas strajk\u00f3w szkolnych i tajnej edukacji, kiedy uczniowie z nara\u017ceniem \u017cycia studiowali poezj\u0119 i histori\u0119. To dopiero pocz\u0105tek. A jest jeszcze historia KOR-u, \u201eSolidarno\u015bci” i teraz Strajku Kobiet.<\/span><\/p>\n

Nikt teraz b\u0105d\u017a w przesz\u0142o\u015bci nie zaszkodzi\u0142 bardziej wizerunkowi Polski, zniech\u0119caj\u0105c do tego bo\u017cego igrzyska, ni\u017c Roman Dmowski. Jego duchowymi dziedzicami s\u0105 rz\u0105dz\u0105cy dzi\u015b wrogowie liberalnej demokracji, kt\u00f3rzy ograniczaj\u0105 swobod\u0119 bada\u0144 naukowych. Dmowski by\u0142 cz\u0142owiekiem swoich czas\u00f3w, kt\u00f3ry w naszych czasach nie zas\u0142uguje na szacunek \u2013 nobilitowanie go cementuje t\u0119 fataln\u0105 spu\u015bcizn\u0119, jawnie sprzeczn\u0105 z interesami Polski jako pa\u0144stwa i narodu. Odwiedzaj\u0105cy gda\u0144skie muzeum, widz\u0105c na honorowym miejscu pomnik polskiego adoratora faszyzmu, zdziwi\u0105 si\u0119 niepomiernie. Ojciec polskiej niepodleg\u0142o\u015bci? To po co ta niepodleg\u0142o\u015b\u0107? Mo\u017ce to by\u0107 ostatnie pytanie o Polsk\u0119, jakie kiedykolwiek zadadz\u0105. Z\u0142e stereotypy przetrwaj\u0105. Nie mo\u017cna wiarygodnie wypromowa\u0107 wizerunku kraju, mo\u017cna jednak sprawi\u0107, \u017ce nikt nie zakwestionuje jego czarnej wersji.<\/span><\/p>\n

Dmowskiego nie da si\u0119 wymaza\u0107 ani \u201eskasowa\u0107”. Ma miejsce w historii wraz z innymi lud\u017ami jego czasu, faszystami, kt\u00f3rych tak podziwia\u0142.<\/span><\/p>\n

\n

Prof. John Connelly<\/b>, historyk, pracuje na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, zajmuje si\u0119 histori\u0105 Europy Wschodniej.<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Roman Dmowski, szkodnik stulecia John Connelly T\u0142um. Sergiusz Kowalski Popiersie Romana Dmowskiego podczas marszu nacjonalist\u00f3w, 26 czerwca 2021 r., Warszawa (Fot. Kuba Atys \/ Agencja Gazeta) Czczenie Romana Dmowskiego \u017ale si\u0119 kojarzy – to tak, jakby W\u0142osi stawiali pomniki Mussoliniemu albo Niemcy Hitlerowi. Oburzonym umieszczeniem Dmowskiego w tym towarzystwie przypomn\u0119, \u017ce on sam si\u0119 w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89423"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=89423"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89423\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":89518,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89423\/revisions\/89518"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=89423"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=89423"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=89423"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}