{"id":89721,"date":"2021-10-01T17:09:16","date_gmt":"2021-10-01T15:09:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=89721"},"modified":"2021-10-01T13:47:52","modified_gmt":"2021-10-01T11:47:52","slug":"10-09-63","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=89721","title":{"rendered":"Roman Dmowski by\u0142 realist\u0105. Cz\u0119\u015bci\u0105 realizmu by\u0142 antysemityzm"},"content":{"rendered":"

26 czerwca 2009 r. Warszawa, ul. T\u0142omackie, \u017bydowski Instytut Historyczny, demonstracja Obozu Wielkiej Polski przeciw historykowi \u017bIH dr Alinie Ca\u0142ej. Powiedzia\u0142a ona ‘Rzeczpospolitej’, \u017ce Polacy nasi\u0105kni\u0119ci przedwojennym antysemityzmem \u0142atwo strawili Holocaust, a niema\u0142\u0105… (Fot. Gra\u017cyna Jaworska \/ AG)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Roman Dmowski by\u0142 realist\u0105. Cz\u0119\u015bci\u0105 realizmu by\u0142 antysemityzm<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Pawe\u0142 Stachowiak<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

John Connelly ocenia Romana Dmowskiego, przyjmuj\u0105c jako podstaw\u0119 swych ocen dzisiejsze rozumienie poprawno\u015bci. Owszem, mo\u017cna tak robi\u0107, ale wtedy trzeba pot\u0119pi\u0107 i “wygumkowa\u0107” Lincolna, Lutra i wielu innych.<\/strong><\/span>
\n.<\/h4>\n
\n
\n
\n

\u201eRoman Dmowski, szkodnik stulecia”<\/strong><\/span><\/a>\u00a0pisze John Connelly, formu\u0142uj\u0105c zasadnicz\u0105 i bezkompromisow\u0105 krytyk\u0119 cz\u0142owieka, kt\u00f3rego zwykli\u015bmy uwa\u017ca\u0107 za jednego z najwa\u017cniejszych architekt\u00f3w naszej, odrodzonej po I wojnie \u015bwiatowej, pa\u0144stwowo\u015bci. Zwyci\u0119stwo w walce o kszta\u0142t polskiej pami\u0119ci o \u201ePolonia restituta” odni\u00f3s\u0142 bez w\u0105tpienia J\u00f3zef Pi\u0142sudski. Roman Dmowski, jego wielki adwersarz, pozostaje wa\u017cnym jedynie dla \u015brodowisk kultywuj\u0105cych dzi\u015b tradycje nacjonalistyczne. Nazwisko Pi\u0142sudski jest wci\u0105\u017c \u017cywo obecne w pami\u0119ci Polak\u00f3w, trudno powiedzie\u0107 to samo o Dmowskim.<\/span><\/p>\n

Moi studenci na u\u017cytek zaj\u0119\u0107 o Dmowskim zrobili prowokacyjn\u0105 ankiet\u0119. Pytali przechodni\u00f3w np. o \u201ewybitnego skoczka narciarskiego Romana Dmowskiego i czy mo\u017ce w tym sezonie zwyci\u0119\u017cy\u0107 w turnieju czterech skoczni?”. Niemal wszyscy starali si\u0119 jako\u015b tego skoczka Dmowskiego osadzi\u0107 w kontek\u015bcie skok\u00f3w, w zasadzie nikt nie poj\u0105\u0142 prowokacji.<\/span><\/p>\n

Ten stan rzeczy powinien satysfakcjonowa\u0107 Johna Connelly’ego. \u00d3w szkodnik zdaje si\u0119 w pami\u0119ci wsp\u00f3\u0142czesnych Polak\u00f3w niemal nieobecny. To Pi\u0142sudski dominuje w polskiej pami\u0119ci zbiorowej, Dmowski istnieje jedynie w \u015bwiadomo\u015bci \u015brodowisk nacjonalistycznych, kt\u00f3re aczkolwiek g\u0142o\u015bne, pozostaj\u0105 na marginesie polskiej sceny politycznej. Mo\u017ce to zmieni ofensywa ministra Czarnka, cho\u0107 pozwalam sobie w\u0105tpi\u0107.<\/span><\/p>\n

\u201eSzkodnik stulecia”, pisze o Dmowskim Connelly, formu\u0142uj\u0105c szereg zarzut\u00f3w, kt\u00f3re ukazuj\u0105 go jako rasistowskiego antysemit\u0119, niczym istotnym nier\u00f3\u017cni\u0105cego si\u0119 od Mussoliniego, Maurrasa oraz Goebbelsa i Hitlera. Nawet szczyt kariery Dmowskiego, jego udzia\u0142 w konferencji pokojowej w Pary\u017cu, zostaje \u201ezdekonstruowany”, jest \u201eszkodnikiem”, bez niego Polska zapewne uzyska\u0142aby wi\u0119cej, jego antysemityzm spowodowa\u0142, \u017ce Polska straci\u0142a szanse np. uzyskania Gda\u0144ska i G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. Doprawdy?<\/span><\/p>\n

Nikt nie wywalczy\u0142by wi\u0119cej<\/strong><\/h4>\n

Ma\u0142o kto w Polsce pami\u0119ta, co realnie chcia\u0142y nam da\u0107 anglosaskie mocarstwa w chwili, gdy zaczyna\u0142a si\u0119 konferencja pokojowa w Pary\u017cu na pocz\u0105tku roku 1919. Or\u0119dzie prezydenta USA Wilsona sprzed roku interpretowano w Polsce jednoznacznie. Wszak m\u00f3wi\u0142: \u201eStworzenie niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego na terytoriach zamieszkanych przez ludno\u015b\u0107 bezsprzecznie polsk\u0105, z wolnym dost\u0119pem do morza, niepodleg\u0142o\u015bci\u0105 polityczn\u0105, gospodarcz\u0105, integralno\u015b\u0107 terytori\u00f3w tego pa\u0144stwa powinna by\u0107 zagwarantowana przez konwencj\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105”. Zatem niepodleg\u0142e pa\u0144stwo posiadaj\u0105ce dost\u0119p do Ba\u0142tyku. Niestety diabe\u0142, jak zwykle, ukrywa\u0142 si\u0119 w szczeg\u00f3\u0142ach.<\/span><\/p>\n

Jeden z niewielu polskich historyk\u00f3w, niezapomnianej pami\u0119ci prof. Janusz Pajewski w swej nieco zapomnianej pracy \u201eBudowa Drugiej Rzeczypospolitej: 1918\u20131926″, pokaza\u0142, jak naiwne by\u0142y polskie rachuby na dobr\u0105 wol\u0119 Zachodu. Co w istocie oferowali nam Brytyjczycy i Amerykanie? Umi\u0119dzynarodowienie biegu Wis\u0142y i swobodny dost\u0119p do portu w Gda\u0144sku, do Polski przecie\u017c nienale\u017c\u0105cego. Patrz\u0105c z tej perspektywy, kszta\u0142t traktatu wersalskiego, przez wielu ocenianego jako kl\u0119ska, musi by\u0107 oceniony inaczej. By\u0107 mo\u017ce nie da\u0142o si\u0119 wtedy zdoby\u0107 niczego wi\u0119cej?\u00a0<\/span><\/p>\n

\"UczestnicyUczestnicy marszu narodowc\u00f3w nios\u0105 m.in. portret Romana Dmowskiego, Wroc\u0142aw, 11 listopada 2011 r.<\/span>\u00a0Fot. Maciej \u015awierczy\u0144ski\/AG<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Dmowski w Pary\u017cu wspi\u0105\u0142 si\u0119 na wy\u017cyny, skal\u0119 jego wysi\u0142ku poznajemy, czytaj\u0105c cho\u0107by \u201eDzienniki Paryskie” Eugeniusza Romera, wybitnego geografa, cz\u0142onka polskiej delegacji na kongres paryski w 1919 r. Nie spos\u00f3b sobie wyobrazi\u0107, \u017ce ktokolwiek inny m\u00f3g\u0142by wi\u0119cej dla Polski wywalczy\u0107. Obawiam si\u0119 to napisa\u0107, ale je\u015bli ktokolwiek uwa\u017ca, i\u017c traktat wersalski m\u00f3g\u0142by by\u0107 dla Polski korzystniejszy, a nie sta\u0142o si\u0119 tak, bo g\u0142\u00f3wny polski negocjator cieszy\u0142 si\u0119 opini\u0105 antysemity, to powiela opinie o wszechw\u0142adnym \u017cydowskim spisku, pod\u0105\u017ca szlakiem\u00a0\u201eProtoko\u0142\u00f3w m\u0119drc\u00f3w Syjonu”<\/a>.<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 gwarancj\u0105 \u201enarodowej etyki”<\/strong><\/h4>\n

Dmowski by\u0142 antysemit\u0105, jakkolwiek definiowane bywa to poj\u0119cie. Jego antysemityzm by\u0142 jednak zmienny, ewoluowa\u0142. Pierwotnie, u pocz\u0105tk\u00f3w XX stulecia, zawiera\u0142 w sobie wiele element\u00f3w pragmatycznych, nawi\u0105zywa\u0142 do rosn\u0105cego antagonizmu mi\u0119dzy spo\u0142eczno\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105 i Polakami, kt\u00f3rzy pozbawieni mo\u017cliwo\u015bci prowadzenia tradycyjnej szlachecko-dworskiej egzystencji, szukali szans zaistnienia w sferach dot\u0105d zdominowanych przez \u017byd\u00f3w: produkcji, finans\u00f3w i handlu. \u201eLalka” Boles\u0142awa Prusa i \u201eZiemia Obiecana” Stanis\u0142awa Reymonta s\u0105 tego \u015bwiadectwem.<\/span><\/p>\n

\n

Gra kart\u0105 polsko-\u017cydowskiego antagonizmu ekonomicznego by\u0142a wtedy gwarancj\u0105 zyskania popularno\u015bci.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Dmowski nie by\u0142 religijny. Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 dla niego gwarancj\u0105 porz\u0105dku, hierarchii, tradycji, \u201enarodowej etyki”. Pewnie podpisa\u0142by si\u0119 pod s\u0142owami Charlesa Maurrasa: \u201eja nie jestem chrze\u015bcijaninem, ja jestem katolikiem”. By\u0142 katolikiem pozbawionym wiary. Jednak wbrew opiniom przypisuj\u0105cym Dmowskiemu jedynie ekonomiczno-spo\u0142eczn\u0105, pragmatyczn\u0105 motywacj\u0119 antysemityzmu, nie mo\u017cna negowa\u0107 faktu, \u017ce popada\u0142 on w coraz wi\u0119ksz\u0105 paranoj\u0119, g\u0142osi\u0142 pogl\u0105dy, w kt\u00f3rych pr\u00f3\u017cno by\u0142oby szuka\u0107 pragmatyzmu.<\/span><\/p>\n

Pod koniec \u017cycia wzi\u0105\u0142 si\u0119 za tw\u00f3rczo\u015b\u0107 literack\u0105, opublikowa\u0142 kilka powie\u015bci, w jednej z nich, \u201eDziedzictwo”, znajdziemy takie s\u0142owa: \u201e\u017byd\u00f3wka zawsze pozostanie \u017byd\u00f3wk\u0105, \u017byd-\u017bydem. Maj\u0105 sk\u00f3r\u0119 inn\u0105, zapach inny, siej\u0105 zepsucie w\u015br\u00f3d narod\u00f3w”. C\u00f3\u017c, przy najlepszej woli trudno nie dostrzec w nich przejaw\u00f3w rasizmu. Nie mo\u017cna zatem sprzecza\u0107 si\u0119 z Johnem Connellim, gdy pisze: \u201eto by\u0142a totalna obsesja, ideologia wyja\u015bniaj\u0105ca niemal ka\u017cdy problem \u00f3wczesnego \u015bwiata”. Czy jednak zr\u00f3wnywanie Dmowskiego z Hitlerem, owo skompromitowane w powa\u017cnej dyskusji \u201ereductio ad Hitlerum”, nie jest uproszczeniem, dyktowanym naszym, wsp\u00f3\u0142czesnym, postholocaustowym wyczuleniem?<\/span><\/p>\n

Holocaust sta\u0142 si\u0119 pr\u00f3b\u0105 cz\u0142owiecze\u0144stwa, okre\u015bli\u0142, na ile wyznawana g\u0142o\u015bno katolicko\u015b\u0107 jest faktycznie chrze\u015bcija\u0144ska. Wiemy, \u017ce podczas okupacji wielu radykalnych antysemit\u00f3w wobec tragedii \u017byd\u00f3w anga\u017cowa\u0142o si\u0119 w pomoc dla nich, ryzykuj\u0105c swoim \u017cyciem. Niech\u0119\u0107 wobec \u017byd\u00f3w, ich roli w \u017cyciu gospodarczym, spo\u0142ecznym i kulturalnym Polski ust\u0119powa\u0142a przed chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 powinno\u015bci\u0105 pomocy bli\u017aniemu. By\u0142o tak w przypadku Zofii Kossak, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rczyni \u201e\u017begoty”, i prawdopodobnie Jana Mosdorfa, przyw\u00f3dcy ONR ABC. Co my\u015bla\u0142by i co uczyni\u0142by Dmowski, gdyby ujrza\u0142, jakie s\u0105 konsekwencje dzia\u0142a\u0144 nazist\u00f3w, kt\u00f3re pocz\u0105tkowo z tak\u0105 przychylno\u015bci\u0105 wita\u0142? Nie mia\u0142 szansy zda\u0107 testu przyzwoito\u015bci, a ten fakt nie upowa\u017cnia nas, obdarzonych \u0142ask\u0105 p\u00f3\u017anego urodzenia, do ferowania wyrok\u00f3w, od kt\u00f3rych nie mo\u017cna si\u0119 odwo\u0142a\u0107.<\/span><\/p>\n

Wygumkowa\u0107 Lincolna i Lutra?<\/strong><\/h4>\n

Obawiam si\u0119, \u017ce je\u015bli b\u0119dziemy stosowa\u0107 wsp\u00f3\u0142czesne normy, uzasadniane dzisiejsz\u0105 wiedz\u0105, \u015bwiadomo\u015bci\u0105, do czego mo\u017ce prowadzi\u0107 szerzenie narodowej, spo\u0142ecznej i wyznaniowej niech\u0119ci, to trudno b\u0119dzie nam znale\u017a\u0107 wzorce, kt\u00f3re ca\u0142kowicie odpowiada\u0142yby naszym dzisiejszym wymaganiom.\u00a0 Wszak Abraham Lincoln, ikona walki o r\u00f3wno\u015b\u0107 praw cz\u0142owieka, uwa\u017ca\u0142, \u017ce Czarny nigdy nie b\u0119dzie r\u00f3wny Bia\u0142emu. To jego s\u0142owa: \u201ePowiem wi\u0119c, \u017ce nie jestem ani nigdy nie by\u0142em zwolennikiem wprowadzenia jakkolwiek rozumianej r\u00f3wno\u015bci spo\u0142ecznej i politycznej bia\u0142ej i czarnej rasy; nie jestem ani nigdy nie by\u0142em zwolennikiem tego, by czarni uzyskali prawa wyborcze, zostawali s\u0119dziami, urz\u0119dnikami czy te\u017c zawierali zwi\u0105zki ma\u0142\u017ce\u0144skie z bia\u0142ymi (\u2026). A poniewa\u017c nie wolno im tak \u017cy\u0107, gdy dwie rasy pozostaj\u0105 razem, jedna z nich musi by\u0107 wy\u017csza, a druga ni\u017csza; ja za\u015b, podobnie jak wszyscy, zgadzam si\u0119 z tym, \u017ce owa nadrz\u0119dna pozycja przeznaczona jest dla rasy bia\u0142ej”. Rasista, jak\u017ce\u017c inaczej mogliby\u015bmy go dzi\u015b okre\u015bli\u0107? Czy nie powinny budzi\u0107 moralnej odrazy te wszystkie po\u015bwi\u0119cone mu miejsca pami\u0119ci, kt\u00f3re mo\u017cemy spotka\u0107 w r\u00f3\u017cnych miejscach \u015bwiata?<\/span><\/p>\n

\"Drozdowo,Drozdowo, uroczysto\u015bci 79. rocznicy \u015bmierci Romana Dmowskiego<\/span>\u00a0AGNIESZKA SADOWSKA<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

A co pocz\u0105\u0107 z Marcinem Lutrem<\/span><\/strong><\/span><\/a>, kt\u00f3rego pomniki stoj\u0105 w licznych niemieckich miastach? Wszak to on nakazywa\u0142 swym wyznawcom: \u201epodpala\u0107 ich synagogi i szko\u0142y, a co nie da si\u0119 spali\u0107, na to narzuci\u0107 ziemi i przysypa\u0107, \u017ceby \u017caden cz\u0142owiek na wieki nie ogl\u0105da\u0142 ani kamienia, ani \u017cu\u017clu”, \u201eniszczy\u0107 i burzy\u0107 ich domy”, \u201ezabiera\u0107 im wszystkie ich modlitewniki i Talmudy”, \u201eich rabinom pod kar\u0105 \u015bmierci zabroni\u0107 nauczania”. \u201eTak beznadziejna, na wskro\u015b z\u0142a, na wskro\u015b diabelska rzecz jest z tymi \u017bydami zwi\u0105zana, \u017ce przez te 1400 lat nasz\u0105 plag\u0105, nasz\u0105 zaraz\u0105 i wszelkim nieszcz\u0119\u015bciem byli i nadal s\u0105” konstatowa\u0142. Szkodnik ju\u017c nie stulecia, ale tysi\u0105clecia, chcia\u0142oby si\u0119 powiedzie\u0107.<\/span><\/p>\n

Dmowski nigdy nie by\u0142 chrze\u015bcijaninem<\/strong><\/h4>\n

Nie idzie mi tu o wybielanie pogl\u0105d\u00f3w Romana Dmowskiego ani o relatywizacj\u0119 jego obsesji. One zatru\u0142y polsk\u0105 my\u015bl polityczn\u0105 i da\u0142y usprawiedliwienie wielu naszym fobiom i kompleksom. Czy jednak nale\u017cy uzna\u0107, \u017ce zdeterminowa\u0107 winny ca\u0142kowicie ocen\u0119 dorobku tego cz\u0142owieka? Prosz\u0119 mi wierzy\u0107, wiem nieco na ten temat. Opublikowa\u0142em niegdy\u015b ksi\u0105\u017ck\u0119: \u201eU \u017ar\u00f3de\u0142 katolicyzmu endeckiego. Ob\u00f3z Narodowy wobec religii i Ko\u015bcio\u0142a” i jestem \u015bwiadom, jak odleg\u0142e od chrze\u015bcija\u0144stwa by\u0142y pogl\u0105dy Dmowskiego.<\/span><\/p>\n

Ciekaw\u0105 relacj\u0119 o nich przynosi niepublikowany dot\u0105d \u201eDiariusz” endeckiego dzia\u0142acza m\u0142odego pokolenia Jerzego Drobnika. Relacjonuj\u0105c rozmow\u0119 z Dmowskim z 30 VII 1926 r., pisze: \u201ePowiada mianowicie (Dmowski) \u017ce: *chrystianizm to nie jest teologia*. By\u0142a to tylko i mia\u0142a by\u0107 wy\u0142\u0105cznie reforma etyczna dokonana na pniu judaizmu. Tymczasem na tym pniu si\u0119 nie przyj\u0119\u0142a, a za to si\u0119 przyj\u0119\u0142a w Rzymie. Chrze\u015bcija\u0144stwo, a \u015bci\u015blej m\u00f3wi\u0105c katolicyzm, jest wi\u0119c w\u0142a\u015bciwie dzisiaj przetworzeniem pierwiastka rzymskiego przez etyczn\u0105 reform\u0119 Chrystusa. *Co by pan powiedzia\u0142 – rzek\u0142 Dmowski – gdyby tak Pana uczono zamiast tego wstr\u0119tnego Starego Testamentu w nauce religii w szko\u0142ach zasad rzymskich*. Wg Dmowskiego nale\u017ca\u0142oby odrzuci\u0107 Stary Testament i zamiast niego wprowadzi\u0107 Rzym”.<\/span><\/p>\n

Ko\u015bcielni apologeci Dmowskiego powinni zna\u0107 jego pogl\u0105dy i zastanowi\u0107 si\u0119, na ile s\u0105 one wyrazem akceptacji zasad chrze\u015bcija\u0144skich, na ile za\u015b kultem hierarchii, ortodoksji i tradycji. \u201eNie jestem \u017cadnym chrze\u015bcijaninem, jestem katolikiem” m\u00f3wi\u0142 Charles Maurras, Dmowski m\u00f3g\u0142by te s\u0142owa zapewne powt\u00f3rzy\u0107, wszak Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 dla niego przede wszystkim \u201einstytucj\u0105 narodow\u0105”, wzmacniaj\u0105c\u0105 poczucie narodowej to\u017csamo\u015bci, buduj\u0105c\u0105 \u201enarodowa etyk\u0119”, kt\u00f3ra rozr\u00f3\u017cnia\u0142a w sensie moralnym to, co indywidualne, od tego, co narodowe. Naprawd\u0119, nigdy nie by\u0142 Dmowski chrze\u015bcijaninem, cho\u0107 zapewne m\u00f3g\u0142 si\u0119 uwa\u017ca\u0107 za katolika.<\/span>\"BillboardBillboard reklamuj\u0105cy ide\u0119 budowy pomnika<\/span>\u00a0Fot. Marcin Onufryjuk \/ Agencja Gazeta<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Dmowski potrafi\u0142 odczyta\u0107 znaki czasu<\/strong><\/h4>\n

Pisz\u0119 to i zastanawiam si\u0119, dlaczego mimo wszystko nie potrafi\u0119 zaakceptowa\u0107 do ko\u0144ca pogl\u0105d\u00f3w Johna Connelly’ego. Pewnie nie jest najistotniejszym to, \u017ce brak w nich odniesienia do ksi\u0105\u017cek Romana Wapi\u0144skiego i Krzysztofa Kawalca, kt\u00f3rzy potrafili, jak na historyk\u00f3w przysta\u0142o, przedstawi\u0107 pogl\u0105dy Dmowskiego w kontek\u015bcie epoki.<\/span><\/p>\n

Connelly, cokolwiek by nie deklarowa\u0142, feruje opinie, ocenia etyczn\u0105 postaw\u0119 postaci takich jak Dmowski, przyjmuj\u0105c jako podstaw\u0119 swych ocen dzisiejsze rozumienie poprawno\u015bci.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Owszem, mo\u017cna tak robi\u0107, ale wtedy trzeba pot\u0119pi\u0107 i \u201ewygumkowa\u0107” Lincolna, Lutra i wielu innych, trzeba zapomnie\u0107 o zmienno\u015bci ludzkich postaw i ocen, przyj\u0105\u0107 za miar\u0119 s\u0142uszno\u015bci to, co uznajemy dzi\u015b, po wszelkich do\u015bwiadczeniach, szczeg\u00f3lnie wieku XX.<\/span><\/p>\n

Powt\u00f3rz\u0119, nie wiem, co Dmowski uzna\u0142by za s\u0142uszne, gdyby mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie, a mo\u017ce nieszcz\u0119\u015bcie, zobaczy\u0107 na w\u0142asne oczy rzeczywisto\u015b\u0107 Zag\u0142ady. Nie wie tego r\u00f3wnie\u017c John Connelly, cho\u0107 jego tekst brzmi tak, jakby wiedzia\u0142. Roman Dmowski nie jest bohaterem mojej historycznej wyobra\u017ani, wykreowa\u0142 obraz Polski ksenofobicznej, ograniczonej etnicznie, odrzucaj\u0105cej polsko\u015b\u0107 jako wyb\u00f3r kulturowy. Tym niemniej by\u0142a to wizja atrakcyjna, przekonuj\u0105ca du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa. By\u0107 mo\u017ce jedyna, kt\u00f3ra mog\u0142a by\u0107 zrealizowana w epoce tryumfuj\u0105cych nacjonalizm\u00f3w. Pi\u0119kna idea federacji r\u00f3wnorz\u0119dnych grup etnicznych, pospo\u0142u buduj\u0105cych wsp\u00f3lne pa\u0144stwo, nawi\u0105zuj\u0105ca do Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w, nie mia\u0142a wtedy szans realizacji. Pocz\u0105tek XX stulecia by\u0142 czasem, gdy m\u0142ode narody szuka\u0142y samorealizacji w postaci w\u0142asnych, suwerennych, narodowych pa\u0144stw; powr\u00f3t do dawnych wieloetnicznych, politycznych wsp\u00f3lnot, takich jak Rzeczpospolita czy monarchia Habsburg\u00f3w zdawa\u0142y si\u0119 nale\u017ce\u0107 do przesz\u0142o\u015bci. Litwini i Ukrai\u0144cy byli przekonani, \u017ce powr\u00f3t do pa\u0144stwowo\u015bci wsp\u00f3lnej z Polakami oznacza zag\u0142ad\u0119 ich to\u017csamo\u015bci, kt\u00f3ra rozp\u0142ynie si\u0119, jak niegdy\u015b, w oceanie silniejszej polsko\u015bci. Nie by\u0142o szans na wej\u015bcie do tej rzeki, kt\u00f3ra wysch\u0142a u schy\u0142ku XVIII stulecia, nierealnym by\u0142 powr\u00f3t do polsko\u015bci mickiewiczowskiej, do idei \u201enarodu” (jednego) Polski, Litwy i Rusi, co wydawa\u0142o si\u0119 jeszcze realnym powsta\u0144com styczniowym.<\/span><\/p>\n

\"UczestnicyUczestnicy marszu narodowc\u00f3w nios\u0105 m.in. portret Romana Dmowskiego\u00a0<\/span>\u00a0Fot. Maciej \u015awierczy\u0144ski\/AG<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Dmowski potrafi\u0142 odczyta\u0107 znaki czasu, rozumia\u0142, \u017ce idea walki o \u201ewolno\u015b\u0107 nasz\u0105 i wasz\u0105” jest wyrazem braku realizmu. Jego program terytorialny, aktywno\u015b\u0107 na kongresie pokojowym w Pary\u017cu, wyra\u017anie to pokazuj\u0105. By\u0142 realist\u0105 lepiej odczytuj\u0105cym znaki czasu ni\u017c jego wielki adwersarz \u2013 J\u00f3zef Pi\u0142sudski.<\/span><\/p>\n

\n

Niestety i na nieszcz\u0119\u015bcie elementem tego realizmu by\u0142 pot\u0119guj\u0105cy si\u0119 antysemityzm, najpierw pragmatyczny, ale p\u00f3\u017aniej coraz bardziej obsesyjny, wreszcie rasistowski.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Jest Dmowski przyk\u0142adem tego, do czego wiedzie nienawi\u015b\u0107, niechby najpierw tylko wykoncypowana. Zawsze mia\u0142em w\u0105tpliwo\u015bci, gdy kto\u015b m\u00f3wi\u0142, \u017ce polski antysemityzm by\u0142 jedynie ekonomiczno-spo\u0142eczny, \u017ce mia\u0142 w odr\u00f3\u017cnieniu od niemieckiego realne podstawy. Nawet je\u015bli tak by\u0142o, to ci\u0105g\u0142e propagowanie pogl\u0105d\u00f3w nienawistnych wobec \u017byd\u00f3w, niechby tylko spo\u0142eczno-ekonomiczno-religijnych, tworzy\u0142o fundament dla zaakceptowania pogl\u0105du o ich obco\u015bci, znieczulaj\u0105cej na przypadaj\u0105cy im los.<\/span><\/p>\n

Nie\u0142atwo odnie\u015b\u0107 si\u0119 jednoznacznie do jednej z najwa\u017cniejszych postaci w najnowszych dziejach Polski. \u201eSzkodnik stulecia”, ten tytu\u0142 sugeruje wszelako, i\u017c \u017cadnej trudno\u015bci tu nie ma. Dmowski powinien spocz\u0105\u0107 w tej cz\u0119\u015bci cmentarza bohater\u00f3w przesz\u0142o\u015bci, do kt\u00f3rej zagl\u0105da\u0107 nie warto. Mimo wszelkich zastrze\u017ce\u0144 i krytyk wobec przyw\u00f3dcy polskiego nacjonalizmu, trudno mi si\u0119 zdoby\u0107 na opini\u0119 tak bezwzgl\u0119dnie jednoznaczn\u0105.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n<\/section>\n<\/div>\n<\/section>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

26 czerwca 2009 r. Warszawa, ul. T\u0142omackie, \u017bydowski Instytut Historyczny, demonstracja Obozu Wielkiej Polski przeciw historykowi \u017bIH dr Alinie Ca\u0142ej. Powiedzia\u0142a ona ‘Rzeczpospolitej’, \u017ce Polacy nasi\u0105kni\u0119ci przedwojennym antysemityzmem \u0142atwo strawili Holocaust, a niema\u0142\u0105… (Fot. Gra\u017cyna Jaworska \/ AG) Roman Dmowski by\u0142 realist\u0105. Cz\u0119\u015bci\u0105 realizmu by\u0142 antysemityzm Pawe\u0142 Stachowiak John Connelly ocenia Romana Dmowskiego, przyjmuj\u0105c jako […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89721"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=89721"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89721\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":89739,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89721\/revisions\/89739"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=89721"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=89721"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=89721"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}