{"id":89773,"date":"2021-10-05T17:09:01","date_gmt":"2021-10-05T15:09:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=89773"},"modified":"2021-10-03T12:14:59","modified_gmt":"2021-10-03T10:14:59","slug":"12-09-53","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=89773","title":{"rendered":"Wsp\u00f3\u0142czucie dla zwierz\u0105t"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/11\/Sir_Edwin_Landseer_%281803-73%29_-_Isaac_van_Amburgh_and_his_Animals_-_RCIN_406346_-_Royal_Collection.jpg\/800px-Sir_Edwin_Landseer_%281803-73%29_-_Isaac_van_Amburgh_and_his_Animals_-_RCIN_406346_-_Royal_Collection.jpg\" width=\"100%\"><em><span style=\"color: #808080;\">Edwin Henry Landseer, Isaac van Amburgh ze swoimi zwierz\u0119tami<\/span><\/em><\/p>\n<hr>\n<h5 style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/chidusz.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><img decoding=\"async\" class=\"center alignleft\" src=\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/chidusz.png\" alt=\"\" width=\"35%\"><\/a><span style=\"text-decoration: underline; color: #000080;\"><strong><a style=\"color: #000080; text-decoration: underline;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Wsp\u00f3\u0142czucie dla zwierz\u0105t<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>RABIN DAVID SEARS<br \/>\n<\/strong><span style=\"color: #808080;\">T\u0142umaczenie: <\/span><strong>Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o<\/strong><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 100%;\">\n<h5 style=\"text-align: center;\"><span class=\"run-in\">WSP\u00d3\u0141CZUCIE DLA ZWIERZ\u0104T JEST MIAR\u0104 DUCHOWEJ DOSKONA\u0141O\u015aCI. W KLASYCZNYM DZIELE O \u017bYDOWSKIEJ ETYCE&nbsp;<i>MESILAS JESZARIM<\/i>&nbsp;(<i>\u015aCIE\u017bKA PRAWO\u015aCI<\/i>) RABIN MOSZE CHAIM LUZZATTO (1707-1746) ZAPEWNIA, \u017bE JEST TO JEDNA Z PODSTAWOWYCH CECH OSOBY NAZYWANEJ&nbsp;<i>CHASID<\/i>&nbsp;\u2013 TAKIEJ, KT\u00d3RA D\u0104\u017bY DO DUCHOWEJ PERFEKCJI. RZECZYWI\u015aCIE, W MIDRASZU CZYTAMY, \u017bE ZAR\u00d3WNO MOJ\u017bESZ, JAK I KR\u00d3L DAWID ZOSTALI WYZNACZENI PRZEZ BOGA NA PRZYW\u00d3DC\u00d3W IZRAELA ZE WZGL\u0118DU NA TROSK\u0118, Z JAK\u0104 OPIEKOWALI SI\u0118 SWOJ\u0104 TRZOD\u0104 (<i>SZEMOS RABA&nbsp;<\/i>2:2).&nbsp;<\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">\u201eDobry B\u00f3g dla wszystkich, i mi\u0142osierdzie jego nad wszystkiemi tworami Jego\u201d (Ks. Psalm\u00f3w 145:9). Ten wers jest podstaw\u0105 rabinicznego stosunku do traktowania zwierz\u0105t, tematu pojawiaj\u0105cego si\u0119 w r\u00f3\u017cnych kontekstach w literaturze biblijnej. Tora opowiada si\u0119 za etyk\u0105 mi\u0142osierdzia wobec wszystkiego, co \u017cyje, i podkre\u015bla \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 ka\u017cdego istnienia. Warto\u015bci te materializuj\u0105 si\u0119 w prawach zakazuj\u0105cych okrucie\u0144stwa wobec zwierz\u0105t (<i>caar baalej chajim<\/i>) i tych zobowi\u0105zuj\u0105cych ludzi do opiekowania si\u0119 nimi.<\/span><\/p>\n<p><center><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/zrzutka.pl\/gpr9fb\/widget\/23\" width=\"300\" height=\"437\" frameborder=\"0\" scrolling=\"no\" data-mce-fragment=\"1\"><\/iframe><\/center><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Na pierwszy rzut oka istotno\u015b\u0107 cytowanego wersetu mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 nieco niejasna \u2013 mowa w nim o Bogu, nie o cz\u0142owieku. Podstaw\u0105 \u017cydowskiej etyki jest jednak na\u015bladowanie Bo\u017cych poczyna\u0144. Jak m\u00f3wili m\u0119drcy Talmudu: \u201eTak jak On odziewa\u0142 nagich, ty b\u0119dziesz odziewa\u0142 nagich. Tak jak On jest mi\u0142osierny, i ty mi\u0142osiernym b\u0119dziesz\u2026\u201d (tr.&nbsp;<i>Sota<\/i>,&nbsp;<i>Sifrej&nbsp;<\/i>do&nbsp;<span class=\"glossaryLink \" data-cmtooltip=\"hebr. Ksi\u0119ga Powt\u00f3rzonego Prawa, pi\u0105ta ksi\u0119ga Tory\">Dwarim<\/span>&nbsp;11:22). Dlatego wsp\u00f3\u0142czucie dla wszystkich \u017cywych stworze\u0144 to nie tylko sprawa Boga \u2013 to cnota, kt\u00f3r\u0105 musimy na\u015bladowa\u0107. Ponadto w tradycji rabinicznej mi\u0142osierdzie jest najwa\u017cniejszym ze wszystkich Bo\u017cych atrybut\u00f3w. Wsp\u00f3\u0142czucie nie mo\u017ce by\u0107 zatem uwa\u017cane tylko za jedn\u0105 z wielu cech wartych piel\u0119gnowania \u2013 powinno by\u0107 podstaw\u0105 naszego stosunku do \u017cycia w og\u00f3le.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">\u017byczliwo\u015b\u0107 wi\u0105\u017ce si\u0119 z dzia\u0142aniem. Poza subiektywnym piel\u0119gnowaniem moralno\u015bci prawo religijne judaizmu (<span class=\"glossaryLink \" data-cmtooltip=\"prawo \u017cydowskie\">halacha<\/span>) nakazuje bycie dobrym dla zwierz\u0105t, zabrania zn\u0119cania si\u0119 nad nimi, chwali ich po\u017cyteczno\u015b\u0107 i zobowi\u0105zuje w\u0142a\u015bcicieli do dbania o ich interes. W tym artykule pochylimy si\u0119 nad naszymi zobowi\u0105zaniami wobec zwierz\u0105t jako Bo\u017cych istot, zas\u0142uguj\u0105cych na wsp\u00f3\u0142czucie i szacunek.<\/span><\/p>\n<h5 style=\"text-align: left;\"><b>WSP\u00d3\u0141CZUCIE DLA ZWIERZ\u0104T<\/b><\/h5>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">\u201eNale\u017cy szanowa\u0107 wszystkie stworzenia, widz\u0105c w nich wielko\u015b\u0107 Stw\u00f3rcy, kt\u00f3ry ukszta\u0142towa\u0142 cz\u0142owieka m\u0105drze\u201d, twierdzi rabin Moshe Cordovero. \u201eWszystkie stworzenia przesycone s\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105 Stw\u00f3rcy, co czyni je same wielce godnymi poszanowania. B\u00f3g, nasz M\u0119drzec, kt\u00f3ry przenika wszystko, po\u0142\u0105czony jest ze swoimi stworzeniami poprzez proces kreacji. Gdyby kto\u015b chcia\u0142, bro\u0144 Bo\u017ce, je zniewa\u017cy\u0107, odbi\u0142oby si\u0119 to na szacunku wobec ich Stw\u00f3rcy\u201d (<i>Sefer Tomer Dewora&nbsp;<\/i>2:1).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Wsp\u00f3\u0142czucie dla zwierz\u0105t jest miar\u0105 duchowej doskona\u0142o\u015bci. W klasycznym dziele o \u017cydowskiej etyce&nbsp;<i>Mesilas jeszarim<\/i>&nbsp;(<i>\u015acie\u017cka prawo\u015bci<\/i>) rabin Mosze Chaim Luzzatto (1707-1746) zapewnia, \u017ce jest to jedna z podstawowych cech osoby nazywanej&nbsp;<i>chasid<\/i>&nbsp;\u2013 takiej, kt\u00f3ra d\u0105\u017cy do duchowej perfekcji (r. 19). Rzeczywi\u015bcie, w midraszu czytamy, \u017ce zar\u00f3wno Moj\u017cesz, jak i kr\u00f3l Dawid zostali wyznaczeni przez Boga na przyw\u00f3dc\u00f3w Izraela ze wzgl\u0119du na trosk\u0119, z jak\u0105 opiekowali si\u0119 swoj\u0105 trzod\u0105 (<i>Szemos Raba&nbsp;<\/i>2:2). Istnieje wiele historii o c<i>adikim<\/i>&nbsp;(prawych) i ich serdeczno\u015bci wobec zwierz\u0105t. Ta troska rozci\u0105ga si\u0119 czasami nawet na dzikie zwierz\u0119ta, za kt\u00f3re nie odpowiadamy bezpo\u015brednio.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Maharal z Pragi (rabin Jehuda L\u00f6w ben Becalel, 1512-1609) zauwa\u017ca, \u017ce \u201emi\u0142o\u015b\u0107 do wszystkiego, co \u017cyje, jest r\u00f3wnie\u017c mi\u0142o\u015bci\u0105 do Boga; kto bowiem kocha Jedynego, darzy mi\u0142o\u015bci\u0105 wszystko, co On stworzy\u0142\u201d (<i>Nesiwos olam<\/i>,&nbsp;<i>Ahawas Rej<\/i>&nbsp;1). U\u015bwiadomienie sobie tej prawdy jest centralnym za\u0142o\u017ceniem \u017cydowskiego mistycyzmu. St\u0105d te\u017c wyrasta \u017cydowska etyka wsp\u00f3\u0142czucia dla wszystkich stworze\u0144.<\/span><\/p>\n<h5><b>PRAWA&nbsp;<\/b><b><i>CAAR BAALEJ CHAJIM<\/i><\/b><b>&nbsp;\u2013 ZAPOBIEGANIE OKRUCIE\u0143STWU WOBEC ZWIERZ\u0104T<\/b><\/h5>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Na jakiej podstawie zakazuje si\u0119 okrucie\u0144stwa wobec istot \u017cywych? Nigdzie w Torze nie jest napisane: nie dr\u0119cz zwierz\u0105t. Wszyscy rabini Talmudu bez s\u0142owa akceptuj\u0105, \u017ce jest to zabronione na mocy nieprzerwanej tradycji, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 od historii Moj\u017cesza na g\u00f3rze Synaj. M\u0119drcy czasami kwestionuj\u0105 jedynie konkretne przes\u0142anki dotycz\u0105ce podstaw i nast\u0119pstw zakazu<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section1\"><sup>[1]<\/sup><\/a>. Talmud przywo\u0142uje sp\u00f3r o to, czy&nbsp;<i>caar baalej chajim<\/i>&nbsp;zakazane jest przez prawo biblijne, czy dekret rabiniczny (tr.&nbsp;<i>Bawa Mecija&nbsp;<\/i>32b). Dyskusja dotyczy przypadku, kiedy w\u0119drowiec napotyka zwierz\u0119 wroga, kt\u00f3re \u201eleg\u0142o pod swoim brzemieniem\u201d (Szemot 23:5), a Tora nakazuje mu interweniowa\u0107<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section2\">,<sup>[2]<\/sup><\/a>. Cho\u0107 talmudyczna dyskusja nie jest rozstrzygaj\u0105ca, a niekt\u00f3re p\u00f3\u017aniejsze \u017ar\u00f3d\u0142a uznaj\u0105 zakaz za decyzj\u0119 rabin\u00f3w<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>, Majmonides (Mosze ben Majmon, 1135-1204) i wi\u0119kszo\u015b\u0107 autorytet\u00f3w rabinicznych uwa\u017caj\u0105 go za prawo biblijne<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section4\"><sup>[4]<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Co to w rzeczywisto\u015bci zmienia? Ot\u00f3\u017c je\u015bli uznamy, \u017ce&nbsp;<i>caar baalej chajim&nbsp;<\/i>jest zakazem p\u0142yn\u0105cym z Biblii, oznacza\u0107 to b\u0119dzie, \u017ce powinni\u015bmy nie tylko nie krzywdzi\u0107 zwierz\u0105t, ale te\u017c aktywnie zapobiega\u0107 sprawianiu im b\u00f3lu. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych autorytet\u00f3w rabinicznych wynika to ze wspomnianego wcze\u015bniej fragmentu Tory, w kt\u00f3rym czytamy: \u201eale przyjdziesz mu z pomoc\u0105\u201d<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>. Inne praktyczne nast\u0119pstwo dotyczy praw zwi\u0105zanych z szabatem. Je\u015bli uznamy, \u017ce zakaz wynika z Biblii, niekt\u00f3re obostrzenia dotycz\u0105ce szabatu mog\u0105 zosta\u0107 uchylone, aby zapobiec cierpieniu zwierz\u0119cia<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section6\"><sup>[6]<\/sup><\/a>. Jeszcze inn\u0105 zmienn\u0105 jest kara za z\u0142amanie prawa biblijnego \u2013 bardziej surowa ni\u017c w przypadku prawa rabinicznego. W prawie halachicznym dominuje przekonanie, \u017ce&nbsp;<i>caar baalej chajim<\/i>&nbsp;to zakaz wynikaj\u0105cy z Tory<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section7\"><sup>[7]<\/sup><\/a>. Dlatego jeste\u015bmy zobowi\u0105zani pom\u00f3c zwierz\u0119ciu, a w szabat obowi\u0105zek ten ma pierwsze\u0144stwo przed wszystkimi innymi rabinicznymi obostrzeniami<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section8\"><sup>[8]<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<blockquote><p><span style=\"text-decoration: underline; color: #000000;\"><strong><a style=\"color: #000000; text-decoration: underline;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/czy-bog-chce-abysmy-jedli-zwierzeta\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Rabin Tyson Herberger: Czy B\u00f3g chce, aby\u015bmy jedli zwierz\u0119ta?<\/a><\/strong><\/span><\/p><\/blockquote>\n<h5 style=\"text-align: left;\"><b>ZWIERZ\u0118TA JAKO \u0179R\u00d3D\u0141O PO\u017bYWIENIA<\/b><\/h5>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Jedn\u0105 kwesti\u0105, w kt\u00f3rej judaizm nie zgadza si\u0119 z ruchem na rzecz praw zwierz\u0105t (a przynajmniej jednym z jego od\u0142am\u00f3w), jest filozofia stawiania zwierz\u0119cia na r\u00f3wni z cz\u0142owiekiem<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section9\"><sup>[9]<\/sup><\/a>. Zakaz&nbsp;<i>caar baalej chajim<\/i>&nbsp;nie obowi\u0105zuje w sytuacji, w kt\u00f3rej cz\u0142owiek ma prawo wykorzysta\u0107 zwierz\u0119 do zaspokojenia uzasadnionej potrzeby. Jednym z najlepiej znanych przyk\u0142ad\u00f3w jest fragment, w kt\u00f3rym Tora \u2013 ust\u0119puj\u0105c ludzkiemu pragnieniu spo\u017cywania mi\u0119sa \u2013 zezwala Noemu i jego potomkom na ub\u00f3j zwierz\u0105t<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section10\"><sup>[10]<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Zezwoleniu temu towarzyszy jednak ca\u0142y szereg z\u0142o\u017conych ogranicze\u0144, z kt\u00f3rych du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 dotyczy zapobiegania cierpieniu stworze\u0144, kt\u00f3re maj\u0105 utraci\u0107 dla nas \u017cycie<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section11\"><sup>[11]<\/sup><\/a>. \u017bydowskie prawo wymaga humanitarnego traktowania ka\u017cdego zwierz\u0119cia przed dokonaniem uboju. Nie powinno by\u0107 ono na przyk\u0142ad zabijane w obecno\u015bci innych zwierz\u0105t<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section12\"><sup>[12]<\/sup><\/a>, a kr\u0119powanie go powinno odbywa\u0107 si\u0119 z najwi\u0119ksz\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section13\"><sup>[13]<\/sup><\/a>. Od wiek\u00f3w dodatkowo wymagano r\u00f3wnie\u017c, aby&nbsp;<i>szochet&nbsp;<\/i>(osoba dokonuj\u0105ca uboju religijnego) by\u0142 cz\u0142owiekiem uczonym w Torze.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Poniewa\u017c przy zachowaniu tych ogranicze\u0144 ub\u00f3j jest dozwolony, wi\u0105\u017c\u0105ce si\u0119 z nim cierpienie zwierz\u0119cia nie podlega halachicznemu zakazowi&nbsp;<i>caar baalej chajim<\/i><a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section14\"><sup>[14]<\/sup><\/a>. Wed\u0142ug wi\u0119kszo\u015bci rabinicznych autorytet\u00f3w wyj\u0105tek ten rozci\u0105ga si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na ub\u00f3j zwierz\u0105t w celu zaspokojenia innych ni\u017c uzyskanie po\u017cywienia potrzeb cz\u0142owieka, takich jak produkcja odzie\u017cy czy wyrob\u00f3w medycznych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Celem&nbsp;<i>szchity<\/i>, opr\u00f3cz pobudek zwi\u0105zanych z wype\u0142nieniem odpowiedniego rytua\u0142u, jest r\u00f3wnie\u017c zminimalizowanie cierpienia zwierz\u0119cia<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section15\"><sup>[15]<\/sup><\/a>. Przez ponad trzy tysi\u0105ce lat od nadania Tory nie wymy\u015blono \u017cadnej innej, lepszej formy uboju. Rabin J. David Bleich, wsp\u00f3\u0142czesny autorytet w kwestii prawa \u017cydowskiego, twierdzi, \u017ce \u201e<i>szchita<\/i>&nbsp;jest najbardziej humanitarn\u0105 metod\u0105 uboju znan\u0105 cz\u0142owiekowi. Procedura polega na przeci\u0119ciu w poprzek gard\u0142a zwierz\u0119cia niezwykle ostrym i g\u0142adkim no\u017cem. Ze wzgl\u0119du na ostro\u015b\u0107 narz\u0119dzia i brak zako\u0144cze\u0144 nerwowych na sk\u00f3rze pokrywaj\u0105cej gard\u0142o samo naci\u0119cie nie powoduje b\u00f3lu (\u2026). Nast\u0119puj\u0105ca po nim utrata znacznej ilo\u015bci krwi sprawia, \u017ce zwierz\u0119 traci przytomno\u015b\u0107 w kilka sekund po jego wykonaniu\u201d<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section16\"><sup>[16]<\/sup><\/a>. Twierdzenie to poparte jest wieloma naukowymi dowodami<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section17\"><sup>[17]<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<h5 style=\"text-align: left;\"><b>PRZED UBOJEM<\/b><\/h5>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Po om\u00f3wieniu pewnych religijnych i etycznych aspekt\u00f3w samej&nbsp;<i>szchity<\/i>&nbsp;musimy r\u00f3wnie\u017c rozwa\u017cy\u0107 kwesti\u0119 sposobu traktowania zwierz\u0105t przed faktycznym ubojem. Niestety wsp\u00f3\u0142czesna hodowla zwierz\u0105t w celach spo\u017cywczych nastr\u0119cza w tej kwestii wielu problem\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Niegdy\u015b zwierz\u0119ta nale\u017c\u0105ce do \u017byd\u00f3w hodowane by\u0142y w niewielkich, prywatnych gospodarstwach, w relatywnie humanitarnych warunkach (cho\u0107 bez w\u0105tpienia istnia\u0142y farmy, na kt\u00f3rych traktowano je \u017ale).&nbsp;<i>Szochet<\/i>&nbsp;by\u0142 osob\u0105 znan\u0105 w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w wsp\u00f3lnoty. Pracowa\u0142 na zlecenie pojedynczych klient\u00f3w, a wi\u0119ksze zwierz\u0119ta zabija\u0142 prawdopodobnie stosunkowo rzadko. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wszystko uleg\u0142o zmianie. Produkcja masowa zacz\u0119\u0142a stopniowo dominowa\u0107 w przemy\u015ble spo\u017cywczym, pocz\u0105wszy od wielkich hodowli byd\u0142a w Chicago po wojnie secesyjnej i rozpowszechnienia si\u0119 supermarket\u00f3w w latach trzydziestych ubieg\u0142ego wieku. Od lat czterdziestych jeste\u015bmy \u015bwiadkami powstawania licznych \u201efarm przemys\u0142owych\u201d hoduj\u0105cych miliony sztuk byd\u0142a i miliardy sztuk drobiu na potrzeby konsumpcji<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section18\"><sup>[18]<\/sup><\/a>. Bior\u0105c pod uwag\u0119 ekonomiczne realia przemys\u0142u spo\u017cywczego, spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska nieuchronnie sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 nowego systemu. Hodowla w\u0142asnego byd\u0142a w celach komercyjnych jest dla dostawc\u00f3w koszernego mi\u0119sa w og\u00f3le nieop\u0142acalna, nikt wi\u0119c ju\u017c tego nie robi (niewielki odsetek pracuje z hodowcami kontraktowymi, maj\u0105c dzi\u0119ki temu nik\u0142y g\u0142os w sprawie warunk\u00f3w, w jakich \u017cyj\u0105 zwierz\u0119ta).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W hodowlach przemys\u0142owych zwierz\u0119ta przetrzymywane s\u0105 w bardzo zat\u0142oczonej przestrzeni, nie maj\u0105cej nic wsp\u00f3lnego z naturalnym \u015brodowiskiem. Ich potrzeby emocjonalne s\u0105 zwykle ignorowane. Spod ustawy o ochronie zwierz\u0105t jednoznacznie wy\u0142\u0105czone s\u0105 te przeznaczone na \u017cywno\u015b\u0107. Dzi\u0119ki temu bran\u017ca wykszta\u0142ci\u0142a nowe systemy hodowli, kt\u00f3re pozwoli\u0142y gwa\u0142townie zwi\u0119kszy\u0107 produkcj\u0119 i zmaksymalizowa\u0107 zyski. Istniej\u0105 zapewne farmy przemys\u0142owe stanowi\u0105ce wyj\u0105tek od tej regu\u0142y<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section19\"><sup>[19]<\/sup><\/a>, jednak aktywi\u015bci na rzecz praw zwierz\u0105t przekonuj\u0105, \u017ce znacz\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 hodowc\u00f3w wykazuje minimaln\u0105 trosk\u0119 o dobrostan swojego byd\u0142a. Nowoczesne systemy produkcji zostaj\u0105 jednak ostatnio poddawane coraz wi\u0119kszej kontroli ze strony zar\u00f3wno konsument\u00f3w, jak i organ\u00f3w regulacyjnych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Z \u017cydowskiego punktu widzenia przemys\u0142owe metody hodowli zwierz\u0105t s\u0105 wysoce w\u0105tpliwe. Rabin Aryeh Carmell, za\u0142o\u017cyciel Association of Orthodox Scientists of Great Britain, b\u0119d\u0105cy przez wiele lat cz\u0142onkiem wydzia\u0142u izraelskiej Yeshivat Dvar Yerushalayim, pisa\u0142: \u201eW\u0105tpliwe (\u2026), \u017ceby Tora popiera\u0142a hodowle przemys\u0142owe, w kt\u00f3rych zwierz\u0119ta traktuje si\u0119 jak maszyny, a ich naturalne potrzeby i instynkty s\u0105 wyra\u017anie ignorowane. Jest to kwestia, kt\u00f3r\u0105 musz\u0105 rozstrzygn\u0105\u0107 autorytety halachiczne\u201d<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section20\"><sup>[20]<\/sup><\/a>.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W sprawie obchodzenia si\u0119 ze zwierz\u0119tami przed i w trakcie uboju pionierk\u0105 okaza\u0142a si\u0119 dr Temple Grandin z Colorado State University, kt\u00f3ra zapocz\u0105tkowa\u0142a dzia\u0142ania na rzecz poprawy warunk\u00f3w hodowli i pod egid\u0105 American Meat Institute stworzy\u0142a przewodnik humanitarnych standard\u00f3w traktowania zwierz\u0105t. Wiele z zaproponowanych przez ni\u0105 norm zosta\u0142o przyj\u0119tych przez ameryka\u0144skie rze\u017anie, mimo \u017ce nie wymaga\u0142o tego prawo<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section21\"><sup>[21]<\/sup><\/a>.&nbsp;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Ameryka\u0144ski przemys\u0142 spo\u017cywczy ma d\u0142ug\u0105, mroczn\u0105 histori\u0119, za kt\u00f3r\u0105 nie mo\u017cna wini\u0107 \u017byd\u00f3w. Ze wzgl\u0119du jednak na znaczenie odpowiedniego traktowania zwierz\u0105t w \u017cydowskim prawie i tradycji nie mo\u017cemy ca\u0142kowicie zaakceptowa\u0107 takiego stanu rzeczy i czerpa\u0107 z niego korzy\u015bci, uzasadniaj\u0105c to stwierdzeniem, \u017ce nie z\u0142amali\u015bmy bezpo\u015brednio zakazu&nbsp;<i>caar baalej chajim<\/i>. Ustanawianie wy\u017cszych humanitarnych standard\u00f3w dla naszego globalnego spo\u0142ecze\u0144stwa to moralne przedsi\u0119wzi\u0119cie, za kt\u00f3re jako aktywni cz\u0142onkowie spo\u0142ecze\u0144stwa jeste\u015bmy odpowiedzialni. Kwestia w\u0142a\u015bciwego traktowania zwierz\u0105t mo\u017ce dla wielu \u017byd\u00f3w wydawa\u0107 si\u0119 czym\u015b nowym, ale tradycyjne \u017cydowskie warto\u015bci zdecydowanie si\u0119 za ni\u0105 opowiadaj\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W ostatnich latach pojawili si\u0119 producenci koszernego mi\u0119sa d\u0105\u017c\u0105cy do utrzymywania wy\u017cszych standard\u00f3w hodowli. Za przyk\u0142ad mog\u0119 poda\u0107 produkuj\u0105ce mi\u0119so&nbsp;<i>glat koszer&nbsp;<\/i>firmy KOL Foods and Grow i Behold Foods. Nale\u017c\u0105cym do nich zwierz\u0119tom nie podaje si\u0119 antybiotyk\u00f3w, hodowane s\u0105 na ma\u0142ych rodzinnych farmach na wolnym wybiegu, gdzie karmi si\u0119 je traw\u0105. Ub\u00f3j dokonywany jest pod nadzorem pracownik\u00f3w organizacji Orthodox Union lub Star-K. Tego rodzaju firm powstaje wi\u0119cej, a ich misj\u0105 jest uszanowanie zakazu&nbsp;<i>caar baalej chajim<\/i>. Nale\u017cy jednak zaznaczy\u0107, \u017ce dodatkowe koszty wi\u0105\u017c\u0105ce si\u0119 z tak\u0105 produkcj\u0105 mi\u0119sa znacz\u0105co wp\u0142ywaj\u0105 na jego cen\u0119, zaw\u0119\u017caj\u0105c rynek zbytu do ma\u0142ej grupy os\u00f3b, kt\u00f3re na nie sta\u0107 lub kt\u00f3re chc\u0105 ograniczy\u0107 jego jedzenie.<\/span><\/p>\n<h5 style=\"text-align: left;\"><b>WSP\u00d3\u0141CZUCIE DLA ZWIERZ\u0104T W INNYCH KONTEKSTACH<\/b><\/h5>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Tora opowiada si\u0119 za wra\u017cliwo\u015bci\u0105 na uczucia zwierz\u0105t nie tylko w kwestii niesprawiania im cierpienia. Przyk\u0142adem jest historia rabiego Judy Ha-Nasiego (tworz\u0105cego w II wieku m\u0119drca odpowiedzialnego za redakcj\u0119 Miszny). W Talmudzie czytamy o tym, jak rabi Juda zosta\u0142 ukarany przez Niebiosa za bezduszne potraktowanie przestraszonego cielaka, kt\u00f3ry szuka\u0142 schronienia u jego st\u00f3p, gdy zabierano go na rze\u017a (<i>Bawa Mecija<\/i>&nbsp;85a). Wielu komentator\u00f3w kwestionuje grzeszny charakter zachowania Judy \u2013 w ko\u0144cu nie skrzywdzi\u0142 zwierz\u0119cia. Jedno wyja\u015bnienie g\u0142osi, \u017ce ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 duchow\u0105 rang\u0119 powinien on wykaza\u0107 si\u0119 wi\u0119kszym wsp\u00f3\u0142czuciem, wychodz\u0105cym ponad liter\u0119 prawa<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section22\"><sup>[22]<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Dlatego te\u017c wielu z naszych najwi\u0119kszych m\u0119drc\u00f3w bra\u0142o aktywny udzia\u0142 w ratowaniu zwierz\u0105t od cierpienia, nawet je\u015bli nie wymaga\u0142a tego&nbsp;<span class=\"glossaryLink \" data-cmtooltip=\"prawo \u017cydowskie\">halacha<\/span>. Rabin Israel Salanter (1810-1883, zapocz\u0105tkowa\u0142 ruch religijny zwany musaryzmem) sp\u0119dzi\u0142 raz wiecz\u00f3r Jom Kipur, naj\u015bwi\u0119tszy czas w roku, na poszukiwaniach zaginionego cielaka swojego chrze\u015bcija\u0144skiego s\u0105siada, podczas gdy cz\u0142onkowie jego wsp\u00f3lnoty, niczego nie\u015bwiadomi, czekali na jego przybycie. Powa\u017cany rabin Elijahu Lopian (1876-1970) osobi\u015bcie opiekowa\u0142 si\u0119 bezpa\u0144skim kotem, kt\u00f3ry szuka\u0142 schronienia w jego jesziwie. W m\u0142odo\u015bci Chazon Isz (rabin Awraham Jeszaja Karelic, 1878-1953) zszed\u0142 do g\u0142\u0119bokiego do\u0142u, aby uratowa\u0107 zwierz\u0119 niekoszernego gatunku.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Wezwanie do g\u0142\u0119bokiej wra\u017cliwo\u015bci na cierpienie zwierz\u0105t nie jest skierowane wy\u0142\u0105cznie do&nbsp;<i>cadikim<\/i>&nbsp;jak rabi Juda ha-Nasi, ale do ka\u017cdego z nas. Przyk\u0142ad powszechnego charakteru takiego przekonania podaje Remu (rabin Mosze Isserles, 1530-1572) w swoich glosach do&nbsp;<i>Szulchan Aruch<\/i>. \u201ePrawo zezwala wyrywa\u0107 pi\u00f3ra z \u017cywej g\u0119si, ale unikamy tego, bo jest to akt okrucie\u0144stwa\u201d<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section23\"><sup>[23]<\/sup><\/a>. Widzimy zatem, \u017ce nawet pozaprawne dzia\u0142ania ludu mog\u0105 stanowi\u0107 pow\u00f3d halachiczny, a cierpienie zwierz\u0105t, wynikaj\u0105ce z ch\u0119ci zaspokojenia potrzeby cz\u0142owieka, nie jest etycznie oboj\u0119tne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Ten wy\u017cszy poziom wra\u017cliwo\u015bci z pewno\u015bci\u0105 powinien znale\u017a\u0107 zastosowanie w obszarach s\u0142u\u017c\u0105cych zaspokajaniu w\u0105tpliwych ludzkich potrzeb, na przyk\u0142ad w przypadku testowania na zwierz\u0119tach kosmetyk\u00f3w czy towar\u00f3w luksusowych<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section24\"><sup>[24]<\/sup><\/a>, tuczenia g\u0119si do produkcji&nbsp;<em>foie gras<\/em><a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section25\"><sup>[25]<\/sup><\/a>, hodowli m\u0142odych kr\u00f3w na ciel\u0119cin\u0119<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section26\"><sup>[26]<\/sup><\/a>&nbsp;czy tak popularnego hodowania zwierz\u0105t na futro<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section27\"><sup>[27]<\/sup><\/a>. Wiem, \u017ce istniej\u0105 producenci ciel\u0119ciny i futer dbaj\u0105cy o wysokie standardy humanitarnej hodowli, a wi\u0119c mo\u017cliwe musi by\u0107 te\u017c podniesienie standard\u00f3w dla ca\u0142ej bran\u017cy. O owych ulepszeniach dyskutuje si\u0119 jednak od lat \u2013 z niewielkim skutkiem.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W Talmudzie czytamy, \u017ce \u017bydzi s\u0105 godni pochwa\u0142y, poniewa\u017c pragn\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 Bogu ponad liter\u0105 prawa (tr.&nbsp;<i>Brachot<\/i>&nbsp;20b). Ten wyraz pobo\u017cno\u015bci stosowany by\u0142 w przypadku wielu rytualnych nakaz\u00f3w. Czy nie powinni\u015bmy wi\u0119c zastosowa\u0107 go z podobn\u0105 staranno\u015bci\u0105 do nauk dotycz\u0105cych \u017cycia innych stworze\u0144? Jest to bezpo\u015bredni akt dbania o dzie\u0142o Bo\u017cej kreacji i s\u0142u\u017cba \u015bwiatu. Anga\u017cuj\u0105c si\u0119 w akty wsp\u00f3\u0142czucia, stajemy si\u0119 godni b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa naszych m\u0119drc\u00f3w: B\u00f3g oka\u017ce mi\u0142osierdzie tym, kt\u00f3rzy s\u0105 mi\u0142osierni<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/chidusz.com\/judaizm-jedzenie-miesa-czy-zydzi-jedza-mieso-judaizm-wegetarianizm-weganizm-weganie-biblia-co-bog-mowi-o-jedzeniu-zwierzat\/#section28\"><sup>[28]<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<h5 class=\"widget-title\" style=\"text-align: center;\"><strong>PRZEKA\u017b DAROWIZN\u0118<\/strong><br \/>\n<a href=\"https:\/\/paypal.me\/chidusz\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/chidusz.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/5895ceb8cba9841eabab6072-2.png\" width=\"160\"><\/a><\/h5>\n<hr>\n<p id=\"section1\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[1] W Szearim mecujanim be-<span class=\"glossaryLink \" data-cmtooltip=\"prawo \u017cydowskie\">halacha<\/span>&nbsp;(s. 191) pojawia si\u0119 opinia z Tszuwos haraszba (s. 252, 257), zgodnie z kt\u00f3r\u0105 zakaz caar baalej chajim dotyczy zar\u00f3wno ludzi, jak i zwierz\u0105t. Jednak w Tszuwos chawas jair (s.191) jest ona odrzucona.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section2\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[2] Gemara rozwa\u017ca nast\u0119puj\u0105ce niuanse w tek\u015bcie: \u201eCzy to, \u017ce zwierz\u0119 \u00ableg\u0142o\u00bb, wskazuje na stan przej\u015bciowy, wykluczaj\u0105c zwierz\u0119, kt\u00f3re ma w zwyczaju le\u017ce\u0107 pod w\u0142asnym ci\u0119\u017carem? Czy \u00ableg\u0142o\u00bb wyklucza zwierz\u0119, kt\u00f3re stoi? Gemara argumentuje, \u017ce rozr\u00f3\u017cnienia te maj\u0105 zastosowanie wy\u0142\u0105cznie wtedy, gdy uznamy nakaz za (mniej surowe) prawo rabiniczne. Od prawa biblijnego nie istniej\u0105 \u017cadne wyj\u0105tki.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section3\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[3] Niekt\u00f3re autorytety rabiniczne interpretuj\u0105 zdanie Majmonidesa z Hilchos roceach 13:9 jako zgodne z pogl\u0105dem, \u017ce nakaz jest rabiniczny (Pnej Jehoszua, Bawa mecija 32b, Hagahos ha-gra al ha-rosz, Bawa mecija, r. 2). Patrz: Beur ha-gra, Choszen miszpat 272:11, Minchas chinuch 80. Zgodnie z Chasam sofer, mimo \u017ce Biblia zabrania zadawania b\u00f3lu wszelkim stworzeniom, obowi\u0105zek ratowania zwierz\u0105t dotyczy tylko tych, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do nas (Tszuwos chasam sofer, Jore dea, nr 314, 318, Choszen miszpat, nr 185). Wydaje si\u0119 to by\u0107 zgodne ze zdaniem Maharama Schicka (Tarjag micwos 80). Autorytety rabiniczne, kt\u00f3re nie stosuj\u0105 tego rozr\u00f3\u017cnienia, to m.in.: Noda Bijehuda, Mahadura kama, Jore dea, nr 81-83; Szulchan Aruch ha-Raw t. 6, Caar baalej chajim 4; Kicur Szulchan Aruch 191:1; Drach majsharim 15:1. Neciw w Haamek dawar (<span class=\"glossaryLink \" data-cmtooltip=\"hebr. Ksi\u0119ga Powt\u00f3rzonego Prawa, pi\u0105ta ksi\u0119ga Tory\">Dwarim<\/span>&nbsp;22) utrzymuje, \u017ce cz\u0142owiek nie jest zobowi\u0105zany przez prawo biblijne, ale powinien dzia\u0142a\u0107 zgodnie z prawem rabinicznym. W Eszel Awraham (Tinjana, Jore dea 305:20) rabin Awraham z Buczacza twierdzi, \u017ce po\u015brednie lub bezpo\u015brednie ukr\u00f3cenie cierpienia zwierz\u0119cia jest obowi\u0105zkiem ka\u017cdego \u017byda zdolnego interweniowa\u0107 na mocy prawa biblijnego. Patrz: Rabin Icchak Nachman Eszkoli, Caar baalej chajim (2002), r. 11.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section4\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[4] Majmonides, Miszne Tora, Hilchos roceach 13:9. Potwierdza to Miszne Tora, Hilchos szabos 25:26 i komentarz Majmonidesa do Bejca 3:4. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cydowskich autorytet\u00f3w zgadza si\u0119, \u017ce caar baalej chajim jest zakazem wynikaj\u0105cym z Biblii, np.: Rif w komentarzu do Szabos 128b; Sefer ha-chinuch 450, 451; Rosz, kom. do Bawa mecija 2:29 i do Szabos 3:18; Nimukej Josef, Bawa mecija 32b; Meiri, Bawa mecija 32b; Szita mekubecet, Bawa mecija 33a; Sefer Jereim 272:9; Lewusz, Orach chajim 305:18; Megen Awraham, Orach chajim 305:11 (za: David Bleich, Vegetarianism and Judaism, Contemporary Halakhic Problems, t. III).<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section5\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[5] Raszi, kom. do Szabos 128b. Rabad, Szita mekubecet, Bawa mecija 32b; Lewusz, Orach chajim 305:18.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section6\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[6] Precyzuj\u0105c, \u017byd mo\u017ce z\u0142ama\u0107 zakaz rabiniczny w celu z\u0142agodzenia cierpienia zwierz\u0119cia, a w przypadku, kiedy z\u0142amane ma by\u0107 przykazanie biblijne, powinien o pomoc poprosi\u0107 nie-\u017byda (Ritwa, Bawa mecija 32b; Rosz, Bawa mecija 2:29, Szabos 18:3; Magen Awraham, Orach chajim 305:11; Korban Nesanel, Szabos 18:3). Je\u015bli po\u015brednia interwencja nie jest mo\u017cliwa lub nie przynosi skutk\u00f3w, Sziltej Giborim w kom. do kom. Rifa do Szabos 51a (3) zezwala na udzielenie bezpo\u015bredniej pomocy zwierz\u0119ciu.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section7\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[7] Raszi w komentarzu do Szabos 128b cytuje wers: \u201eale razem z nim przyjdziesz mu z pomoc\u0105\u201d (Szemot 23:5). Poniewa\u017c zakaz caar baalej chajim jest tu tylko domniemany, staro\u017cytni szukali jego podstaw w innych \u017ar\u00f3d\u0142ach. Zar\u00f3wno Majmonides (Przewodnik b\u0142\u0105dz\u0105cych 3:17), jak i rabi Jehuda he-Chasid (1150-1217, Sefer chasidim 666) znajduj\u0105 je w historii Balaama, kt\u00f3ry bije w gniewie os\u0142a. Anonimowy autor Sefer ha-Chinuch (XIII w.) \u0142\u0105czy to prawo z zakazem zjadania ko\u0144czyny \u017cyj\u0105cego zwierz\u0119cia. Ten sam autor wspomina r\u00f3wnie\u017c o caar baalej chajim w dyskusji na temat zakazu orki z dwoma r\u00f3\u017cnymi gatunkami zwierz\u0105t zaprz\u0119\u017conymi razem. Rabin Menachem Meiri z Perpignan \u0142\u0105czy go z zakazem kr\u0119powania \u017cuchwy \u201ewo\u0142u, kt\u00f3ry m\u0142\u00f3ci\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section8\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[8] Istniej\u0105 jednak czynniki \u0142agodz\u0105ce. Zgodnie ze zdaniem Josefa ibn Habiba, kt\u00f3ry cytuje kom. do Bawa mecija 32b Rabenu Nisima z Girony, uczony w Torze, osoba starsza albo taka, kt\u00f3ra zajmuje honorowe miejsce w spo\u0142eczno\u015bci, zwolniona jest z obowi\u0105zku interweniowania. Ponadto zakaz caar baalej chajim mo\u017ce by\u0107 uniewa\u017cniony w przypadku rzeczywistego zaspokojenia podstawowych potrzeb cz\u0142owieka (Ramban, Awoda zara, Bawa mecija 32b).<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section9\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[9] Najbardziej znanym zwolennikiem tej idei jest Peter Singer, autor Wyzwolenia zwierz\u0105t i napisanej wsp\u00f3lnie z Jimem Masonem ksi\u0105\u017cki Fabryki zwierz\u0105t (Animal Factories). Trudno znale\u017a\u0107 przyk\u0142ad takiego podej\u015bcia w filozofiach Zachodu, ale spotykane jest ono w niekt\u00f3rych religiach Wschodu (Animal Life in Jewish Tradition, r. 14).<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section10\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[10] Patrz: Judaism and Vegetarianism, r. 6, A Vision of Eden: Animal Welfare and Vegetarianism in Jewish Law and Mysticism (op. cit.).<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section11\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[11] Galja raza, s. 209-210. Wed\u0142ug kaba\u0142y dusze zwierz\u0105t protestuj\u0105 przed Tronem Bo\u017cym przeciwko zar\u00f3wno \u017bydom, jak i nie-\u017bydom, kt\u00f3rzy brutalnie lub bez wyra\u017anej przyczyny odebrali im \u017cycie.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section12\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[12] Szulchan Aruch, Jore dea 36:14.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section13\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[13] Szulchan Aruch, Jore dea 58.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section14\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[14] Rabin Bleich (op. cit.) nie zalicza uboju zwierz\u0105t do caar baalej chajim (Tszuwos awoda ha-gerszuni, Noda be-Jehuda, Jore dea, Seridej Ejsz). Z Tosafot do tr. Sanhedryn 80a wyra\u017anie wynika, \u017ce niekarmienie i niepojenie zwierz\u0105t nale\u017cy do kategorii caar baalej chajim, ale szybkie i bezpo\u015brednie spowodowanie \u015bmierci ju\u017c nie. Inne zdania zawarte s\u0105 w: Szita mekubeces do Bawa basra 20s, Tszuwos szoel u-mesziw, Mahadura tinjana, Sefer ha-chinuch. P\u00f3\u017aniejsi komentatorzy, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce ka\u017cde zabicie zwierz\u0119cia to caar baalej chajim, to rabin Bach, Jaawec, Szewus Jaakow.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section15\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[15] Tomer Dewora, r. 3.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section16\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[16] R. Bleich, op. cit., s. 205.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section17\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[17] Sprzeciw wobec szchity nie jest niczym nowym. Na przestrzeni lat wykorzystywany by\u0142 przez antysemickie w\u0142adze w r\u00f3\u017cnych miejscach na \u015bwiecie. Na temat uboju religijnego opublikowano setki bada\u0144, poczynaj\u0105c od ksi\u0105\u017cek dr. Isaaca Dembowa Ha-chana szchita (Przygotowanie do uboju religijnego, 1892) i \u017bydowski ub\u00f3j religijny (1894). Najobszerniejszym chyba dzie\u0142em na ten temat adresowanym do os\u00f3b niereligijnych jest Szchita w \u015bwietle roku 2000 autorstwa dr. I. M. Levingera (1995). W rozdziale jedenastym Levinger porusza kwesti\u0119 cierpienia zwierz\u0105t podczas szchity: \u201eW 8 do 10 sekund [po szchicie] o\u015brodki odpowiedzialne za r\u00f3wnowag\u0119 przestaj\u0105 dzia\u0142a\u0107. W przypadku mniejszych zwierz\u0105t zanika odruch rog\u00f3wkowy, w przypadku wi\u0119kszych zajmuje to nieco wi\u0119cej czasu. Mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce kora m\u00f3zgowa przestaje funkcjonowa\u0107 w mniej ni\u017c 10 sekund po szchicie. Poniewa\u017c zwierz\u0119 nie porusza si\u0119 w ci\u0105gu tych 10 sekund, mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce nie odczuwa b\u00f3lu\u2026\u201d. Inne badanie, kt\u00f3re przywo\u0142uje Levinger, to Badanie elektroencefalografem prze\u017cuwaczy w celu ustalenia reakcji kory m\u00f3zgowej po uboju religijnym (1979), wykonane przez L. I. Nangeroniego i P. O. Kennetta. Wed\u0142ug ostatniego raportu owce, ciel\u0119ta i kozy trac\u0105 przytomno\u015b\u0107 w ci\u0105gu 3,3 do 6,9 sekund po zadanym ci\u0119ciu. Badacze twierdz\u0105, \u017ce w normalnych okoliczno\u015bciach szchita powinna by\u0107 bezbolesna albo prawie bezbolesna. Dr Temple Grandin przebada\u0142a, przy zmiennych warunkach, pi\u0119\u0107 wytw\u00f3rni koszernego mi\u0119sa u\u017cywaj\u0105cych zagr\u00f3d do og\u0142uszania. Najkr\u00f3tszy czas ich dzia\u0142ania wyni\u00f3s\u0142 osiem sekund, podczas gdy najd\u0142u\u017cszy a\u017c sto dwadzie\u015bcia sekund. We wszystkich jednak pi\u0119ciu wytw\u00f3rniach \u015bredni czas, w kt\u00f3rym zwierz\u0119 traci \u015bwiadomo\u015b\u0107, wyni\u00f3s\u0142 poni\u017cej trzydziestu sekund (Ub\u00f3j religijny, www.grandin.com). Cho\u0107 Grandin og\u00f3lnie opowiada si\u0119 za ubojem religijnym, zaznacza te\u017c, \u017ce nie we wszystkich przypadkach jest on dokonywany humanitarnie.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section18\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[18] United States Department of Agriculture Livestock Slaughter 2010 Summary, United States Department of Agriculture National Agricultural Statistics Service, kwiecie\u0144 2011.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section19\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[19] W wymianie wiadomo\u015bci mi\u0119dzy dr. Joe Regensteinem z Uniwersytetu Cornella, do\u015bwiadczonym naukowcem zajmuj\u0105cym si\u0119 \u017cywno\u015bci\u0105 i dzia\u0142aczem na rzecz praw zwierz\u0105t, a jego d\u0142ugoletni\u0105 wsp\u00f3\u0142pracownic\u0105 dr Temple Grandin ten pierwszy przekonywa\u0142, \u017ce humanitarna przemys\u0142owa hodowla zwierz\u0105t jest mo\u017cliwa i \u017ce zdarza\u0142o mu si\u0119 odwiedza\u0107 takie farmy.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section20\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[20] Aryeh Carmell, Masterplan: Judaism, It\u2019s Programs, Meanings, Goals, s. 69.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section21\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[21] American Meat Institute, Recommended Handling and Stunning Guidelines, www.grandin.com.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section22\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[22] Rabin Jehuda Lejb Zirelson, Maarchej Lew.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section23\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[23] Rama do Szulchan Aruch, Ewen ha-ezer 5:14. Stwierdzenie to, cytowane w Isur we-heter 59:36, poparte zostaje w Tosefos do Bawa mecija 32b. Tak\u017ce: Kicur Szulchan Aruch 191:1; Szulchan Aruch Haraw, Owrej drachim we-caat baalej chajim 4.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section24\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[24] Rabin Bleich cytuje Pri Megadim do Orach chajim 468:2, gdzie rozr\u00f3\u017cnione s\u0105 \u201edu\u017ce\u201d i \u201ema\u0142e\u201d potrzeby cz\u0142owieka. W responsie z 1992 roku rabin Chaim HaLevi m\u00f3wi\u0142 o pozyskiwaniu futer ze zwierz\u0105t jako o corech chijuni, rzeczywistej ludzkiej potrzebie. Rabin Ovadia Yosef, by\u0142y sefardyjski naczelny rabin Izraela, zakaza\u0142 eksperymentowania na zwierz\u0119tach w celu badania kosmetyk\u00f3w (responsa z dnia 3 adar 5762). Aszkenazyjski rabin Hajfy Shear Yashuv Cohen w prywatnym li\u015bcie zapewni\u0142 mnie, \u017ce zakazuje eksperymentowania na zwierz\u0119tach i przygotowuje respons\u0119 na ten temat.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section25\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[25] Przeciwni takim praktykom s\u0105 m.in.: Bach, Jore dea 33:9; Chochmas Adam 16:10; Szaarej Cedek, Jore dea 33; Diwrej Menachem (Diwrej Szalom), s. 143.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section26\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[26] Bior\u0105c pod uwag\u0119, w jak brutalny spos\u00f3b pozyskuje si\u0119 futro foki (bij\u0105c zwierz\u0119 pa\u0142kami) oraz nieludzkie warunki, w jakich przetrzymywane s\u0105 zwierz\u0119ta na wielu fermach futrzarskich, nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c Raw Chaim David HaLevi, sefardyjski rabin Tel Awiwu, og\u0142osi\u0142, \u017ce producenci futer, pozyskuj\u0105cy je w okrutny spos\u00f3b, powinni by\u0107 bojkotowani.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section27\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[27] Trudno oszacowa\u0107, ile zwierz\u0105t rocznie zabijanych jest w Stanach Zjednoczonych na futro. The Humane Society szacuje t\u0119 liczb\u0119 na oko\u0142o 30 milion\u00f3w. Wed\u0142ug komisji do spraw futra w USA oko\u0142o po\u0142owa zwierz\u0105t zabijanych dla sk\u00f3r jest hodowana w zamkni\u0119ciu na fermach futrzarskich. S\u0105 one duszone dwutlenkiem lub czystym tlenkiem w\u0119gla albo zabijane zastrzykiem. Wed\u0142ug American Veterinary Medical Association i Geulph University Research Facility in Canada s\u0105 to metody humanitarne. Ze wzgl\u0119du jednak na niewielki nadz\u00f3r, jakiemu podlega ten przemys\u0142, znaczna cz\u0119\u015b\u0107 hodowanych w klatkach zwierz\u0105t nie jest zabijana przy pomocy tych \u015brodk\u00f3w, ale poprzez u\u017cycie tlenku w\u0119gla znajduj\u0105cego si\u0119 w spalinach samochodu, pora\u017cenie pr\u0105dem odbytu lub genitali\u00f3w albo skr\u0119cenie karku. Dzi\u0119ki dzia\u0142aniom aktywist\u00f3w w 89 krajach zakazano korzystania z metalowych pu\u0142apek.<\/em><\/span><\/p>\n<p id=\"section28\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[28] Szabos 151b; Bawa Mecija 85a; Megila 12b; Jeruszalmi Bawa Karma 8:7; Zohar Ill, 92b; Likutej Moharan I. 119.<\/em><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 100%;\">\n<div id=\"content\" class=\"content-alignment\">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\" style=\"text-align: center;\">\n<p><em>Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion&#8217;68,<\/em><em><br \/>\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion&#8217;68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.<br \/>\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:<br \/>\n<\/em><span style=\"color: #000080;\"><strong><em><a style=\"color: #000080;\" href=\"mailto:webmaster@reunion68.com\"><span style=\"text-decoration: underline;\">webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr style=\"width: 100%;\">\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Edwin Henry Landseer, Isaac van Amburgh ze swoimi zwierz\u0119tami Wsp\u00f3\u0142czucie dla zwierz\u0105t RABIN DAVID SEARS T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o WSP\u00d3\u0141CZUCIE DLA ZWIERZ\u0104T JEST MIAR\u0104 DUCHOWEJ DOSKONA\u0141O\u015aCI. W KLASYCZNYM DZIELE O \u017bYDOWSKIEJ ETYCE&nbsp;MESILAS JESZARIM&nbsp;(\u015aCIE\u017bKA PRAWO\u015aCI) RABIN MOSZE CHAIM LUZZATTO (1707-1746) ZAPEWNIA, \u017bE JEST TO JEDNA Z PODSTAWOWYCH CECH OSOBY NAZYWANEJ&nbsp;CHASID&nbsp;\u2013 TAKIEJ, KT\u00d3RA D\u0104\u017bY DO DUCHOWEJ PERFEKCJI. RZECZYWI\u015aCIE, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89773"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=89773"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89773\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":89786,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/89773\/revisions\/89786"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=89773"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=89773"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=89773"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}