{"id":90076,"date":"2021-11-16T17:09:32","date_gmt":"2021-11-16T15:09:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=90076"},"modified":"2021-11-12T15:00:55","modified_gmt":"2021-11-12T13:00:55","slug":"22-09-63","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=90076","title":{"rendered":"Niech si\u0119 \u017bydzi inaczej ubieraj\u0105"},"content":{"rendered":"

Karykatura przedstawiaj\u0105ca kapitana Dreyfusa z ko\u0144ca XIX wieku. Oskar\u017cony fa\u0142szywie o szpiegostwo oficer francuskiego sztabu generalnego \u017cydowskiego pochodzenia jest ‘przeci\u0119ty w p\u00f3\u0142’ (‘coup\u00e9’, napis na brodzie), tak jak podzielona by\u0142a wtedy wok\u00f3\u0142 jego sprawy… (Roger Viollet Collection\/Getty Images)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Niech si\u0119 \u017bydzi inaczej ubieraj\u0105<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Jolanta Kurska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Co zrobi\u0107 z \u017bydami, tymi “kosmopolitami niszcz\u0105cymi jedno\u015b\u0107 narodu”? – martwi\u0142 si\u0119 130 lat temu wp\u0142ywowy francuski ksi\u0105dz. – Nie chcemy ich u nas! Z cyklu “Adam Michnik poleca”.<\/strong><\/span><\/h4>\n

W latach poprzedzaj\u0105cych ostateczny rozdzia\u0142 Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 w 1905 r., relacje francuskiego Ko\u015bcio\u0142a katolickiego z laickim pa\u0144stwem stawa\u0142y si\u0119 coraz bardziej napi\u0119te. W wyborach w 1876 r. zwyci\u0119\u017cy\u0142a republika\u0144ska i antyklerykalna lewica, Ko\u015bci\u00f3\u0142 za\u015b pozostawa\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0105 d\u0105\u017c\u0105c\u0105 do restauracji monarchii.<\/span><\/p>\n

Silne zwi\u0105zki duchowie\u0144stwa z monarchistami i bonapartystami z jednej strony wzmacnia\u0142y konserwatywny klerykalizm, z drugiej wywo\u0142ywa\u0142y radykalne reakcje antyklerykalne, wzmacniaj\u0105c d\u0105\u017cenia do uniezale\u017cnienia \u017cycia publicznego od Ko\u015bcio\u0142a.<\/span><\/p>\n

\n

(W czasach Trzeciej Republiki (1870-1940) Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki we Francji liczy\u0142 ponad 35 mln wiernych, 90 proc. populacji. Stan kleru parafialnego, wywodz\u0105cego si\u0119 g\u0142\u00f3wnie ze \u015brodowisk wiejskich, wzr\u00f3s\u0142 z 46 tys. 969 proboszcz\u00f3w i wikariuszy w 1853 r. do 56 tys. 295 w 1869 r. Za: Pierre Pierrard, \u201eL’Eglise et la r\u00e9volution (1789-1889)”, Nouvelle Cit\u00e9, Pary\u017c 1988. Mniejszo\u015bci wyznaniowe \u2013 protestanci i \u017cydzi \u2013 stanowi\u0142y u\u0142amek spo\u0142ecze\u0144stwa: w 1897 r. \u017cyd\u00f3w by\u0142o 72 tys., a protestant\u00f3w \u2013 ponad 600 tys., wed\u0142ug spisu powszechnego z tego roku).<\/span><\/p>\n

Poza batali\u0105 o ustr\u00f3j pa\u0144stwa jednym z g\u0142\u00f3wnych punkt\u00f3w sporu by\u0142y dzia\u0142ania licznych zgromadze\u0144 zakonnych, kt\u00f3re z uwagi na liczb\u0119, wp\u0142ywy, zw\u0142aszcza w szkolnictwie, oraz zamo\u017cno\u015b\u0107 stanowi\u0142y w oczach radykalnych republikan\u00f3w \u201epa\u0144stwo w pa\u0144stwie”, szczeg\u00f3lnie gro\u017ane z uwagi na antyrepublika\u0144sk\u0105 postaw\u0119 zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci ich cz\u0142onk\u00f3w. (Zgromadzenia te liczy\u0142y ok. 30 tys. zakonnik\u00f3w i 130 tys. zakonnic; zob. Pierre Pierrard, \u201eLes chr\u00e9tiens et l\u2019affaire Dreyfus”).<\/span><\/p>\n

Po dekadzie napi\u0119\u0107 w latach 80. XIX wieku, spowodowanych m.in. sekularyzacj\u0105 szkolnictwa za rz\u0105d\u00f3w Jules’a Ferry’ego, papie\u017c Leon XIII postanowi\u0142 z\u0142agodzi\u0107 napi\u0119cia mi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em a \u015bwieck\u0105 republik\u0105 i po\u0142o\u017cy\u0107 kres polityce antyklerykalnej. 17 lutego 1892 r. zabra\u0142 g\u0142os w wywiadzie zamieszczonym w popularnej gazecie codziennej o milionowym nak\u0142adzie \u201eLe Petit Journal”, jasno wyznaczaj\u0105c kierunek zmian:<\/span><\/p>\n

\u201eJestem zdania, \u017ce wszyscy obywatele musz\u0105 mie\u0107 te same prawa; ka\u017cdy mo\u017ce zachowa\u0107 swoje osobiste sympatie polityczne, ale na polu dzia\u0142ania istnieje tylko rz\u0105d, kt\u00f3ry Francja sama wybra\u0142a. Republika jest form\u0105 rz\u0105du r\u00f3wnie prawowit\u0105 jak ka\u017cda inna”.<\/span><\/p>\n

Papie\u017c wezwa\u0142 tym samym katolickich monarchist\u00f3w do z\u0142o\u017cenia broni u st\u00f3p Republiki i lojalnego jej s\u0142u\u017cenia. Wywiad \u00f3w oraz opublikowana tego samego dnia encyklika \u201eAu milieu des sollicitudes” (\u201eInter sollicitudines”)<\/strong><\/span> <\/a>nadawa\u0142y oficjalny charakter polityce \u201eralliement” \u2013 uznania przez francuskich katolik\u00f3w Republiki i jej instytucji.<\/span><\/p>\n

Stanowisko papie\u017ca podzieli\u0142o francuskich katolik\u00f3w. Tylko nieliczni otwarcie akceptowali Republik\u0119. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 duchowie\u0144stwa i hierarch\u00f3w oraz wiernych odm\u00f3wi\u0142a p\u00f3j\u015bcia za papieskim wezwaniem. Ci oporni wobec polityki \u201eralliement” pos\u0142ugiwali si\u0119 argumentami w duchu gallikanizmu: papie\u017c jest niekwestionowanym autorytetem w dziedzinie duchowej, nie ma jednak prawa ingerowa\u0107 w wewn\u0119trzne sprawy polityczne.<\/span><\/p>\n

Na ostro<\/strong><\/h5>\n

Sprawa oskar\u017conego o szpiegostwo na rzecz Niemiec Alfreda Dreyfusa, kapitana sztabu generalnego \u017cydowskiego pochodzenia<\/a>,<\/strong> <\/span>wznowi\u0142a konfrontacj\u0119 mi\u0119dzy Republik\u0105 a Ko\u015bcio\u0142em. Od samego jej pocz\u0105tku zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 katolik\u00f3w opowiedzia\u0142a si\u0119 po stronie obozu antydreyfusowskiego. Ci spo\u015br\u00f3d nich, kt\u00f3rzy uznali Republik\u0119, tak\u017ce nie unikn\u0119li podw\u00f3jnej pokusy: antydreyfusizmu i antysemityzmu, co jeszcze bardziej pot\u0119gowa\u0142o nastroje antyklerykalne.<\/span><\/p>\n

Antysemityzm prasy katolickiej, z katolickim dziennikiem \u201eLa Croix” (\u201eKrzy\u017c”) i jego regionalnymi wydaniami na czele, oraz brak reakcji ze strony hierarchii ko\u015bcielnej wzmacnia\u0142y z jednej strony ob\u00f3z klerykalny. Z drugiej za\u015b wyostrza\u0142y antyklerykaln\u0105 polityk\u0119 republikan\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Doktryna \u201eralliement” Leona XIII nie zatar\u0142a konflikt\u00f3w mi\u0119dzy obozem katolickim a demokratyczn\u0105 nowoczesno\u015bci\u0105. Jej efekty by\u0142y odwrotne do zamierzonych: antyklerykalna lewica wysz\u0142a wzmocniona z wybor\u00f3w parlamentarnych w 1893 r., a Republika uto\u017csamia\u0142a si\u0119 coraz bardziej z laicko\u015bci\u0105. Zwie\u0144czeniem tego procesu by\u0142a ustawa o ca\u0142kowitym rozdziale Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa w 1905 r.<\/span><\/p>\n

(Najpierw w 1901 r. przyj\u0119to ustaw\u0119 proklamuj\u0105c\u0105 wolno\u015b\u0107 zrzeszania si\u0119, niemniej poddaj\u0105c\u0105 zgromadzenia zakonne restrykcyjnemu re\u017cimowi. W 1905 r. za\u015b przeg\u0142osowana zosta\u0142a ustawa o ca\u0142kowitym rozdziale Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa. Nowe prawo jednostronnie znosi\u0142o francuskie zobowi\u0105zania wynikaj\u0105ce z konkordatu z 1801 r., proklamowa\u0142o wolno\u015b\u0107 wyznania, ale odt\u0105d pa\u0144stwo francuskie przestawa\u0142o op\u0142aca\u0107 i subwencjonowa\u0107 religie. Republika nie ingerowa\u0142a w sprawy religii, a przedstawiciele Ko\u015bcio\u0142a przestawali pe\u0142ni\u0107 funkcje publiczne).<\/span><\/p>\n

Pot\u0119piona przez papie\u017ca Piusa X i zdecydowanie odrzucana przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 katolickiej prawicy, w tym \u015brodowiska nacjonalistyczne skupione wok\u00f3\u0142 Action Fran\u00e7aise, ustawa wywo\u0142ywa\u0142a ostre spory a\u017c do I wojny \u015bwiatowej. Dopiero w obliczu zagro\u017cenia zewn\u0119trznego ucich\u0142y walki mi\u0119dzypartyjne, a Francuzi si\u0119 zjednoczyli \u2013 od lewicy po Action Fran\u00e7aise \u2013 w tzw. Union sacr\u00e9e (\u015bwi\u0119ty sojusz).<\/span><\/p>\n

Prawie p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej wsparcie Ko\u015bcio\u0142a dla marsza\u0142ka P\u00e9taina i kolaboracyjnego re\u017cimu Vichy by\u0142o beznadziejn\u0105 i kompromituj\u0105c\u0105 pr\u00f3b\u0105 powrotu do status quo ante.<\/span><\/p>\n

Broni\u0142o go niewielu. Katolicy wobec Dreyfusa<\/strong><\/h5>\n

W sierpniu 1898 r., w najgor\u0119tszym okresie sprawy Dreyfusa, gdy nastroje antydreyfusowskie i antysemickie si\u0119ga\u0142y zenitu, ks. Louis Pichot, wyk\u0142adowca nauk \u015bcis\u0142ych w seminarium duchownym w miasteczku Felletin (diecezja Limoges), opublikowa\u0142 w formie listu do \u201eLa Croix” broszur\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 \u201eSumienie chrze\u015bcija\u0144skie a sprawa Dreyfusa”, w kt\u00f3rej otwarcie wyst\u0119powa\u0142 w obronie fa\u0142szywie oskar\u017conego o szpiegostwo kapitana oraz wzywa\u0142 ksi\u0119\u017cy asumpcjonist\u00f3w wydaj\u0105cych \u201eLa Croix”, by okazali \u201eakt mi\u0142osierdzia wobec zdegradowanego i wzgardzonego cz\u0142owieka”. W odpowiedzi dziennik okrzykn\u0105\u0142 go \u201esprzedawczykiem z dreyfusowskiego syndykatu”.<\/span><\/p>\n

Rektor seminarium w Felletin pospiesznie odci\u0105\u0142 si\u0119 od ksi\u0119dza, publikuj\u0105c w lokalnej gazecie \u201eL\u2019Abeille de la Creuse” list, w kt\u00f3rym wyra\u017ca\u0142 ubolewanie z powodu jego postawy.<\/span><\/p>\n

Duchowny nie sk\u0142ada\u0142 broni, rok p\u00f3\u017aniej wyda\u0142 kolejn\u0105 broszur\u0119 \u201eSumienie chrze\u015bcija\u0144skie i kwestia \u017cydowska”, gdzie z oburzeniem pisa\u0142 o niechlubnym \u201ezachowaniu bardzo licznych katolik\u00f3w” wobec \u017byd\u00f3w, pot\u0119pia\u0142 katolicki antysemityzm jako \u201esprzeniewierzenie si\u0119 Ewangelii”.<\/span><\/p>\n

Wyg\u0142aszaj\u0105c przy okazji \u201emea culpa” \u2013 sam do niedawna uwa\u017ca\u0142 \u017byd\u00f3w za \u201eludzi niesympatycznych” \u2013 uzasadnia\u0142 swoje zaanga\u017cowanie w walk\u0119 z antysemityzmem konieczno\u015bci\u0105 kierowania si\u0119 w os\u0105dzie ludzi \u201educhem sprawiedliwo\u015bci”. Nieco p\u00f3\u017aniej na \u0142amach dziennika \u201eLe Figaro” (12 grudnia 1898 r.; \u201eUne lettre de l\u2019abb\u00e9 Pichot au r\u00e9dacteur en chef” \u2013 \u201eList ksi\u0119dza Pichot do redaktora naczelnego”) przewidywa\u0142, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki zostanie oskar\u017cony o bierno\u015b\u0107 wobec antysemityzmu.<\/span><\/p>\n

Antydreyfusowska prasa nie zostawi\u0142a na nim suchej nitki, a lokalny biskup odebra\u0142 mu katedr\u0119 w seminarium duchownym. Pozbawiony \u015brodk\u00f3w do \u017cycia znalaz\u0142 schronienie w ksi\u0119stwie Monako, gdzie dzi\u0119ki przychylno\u015bci ksi\u0119cia Alberta I zosta\u0142 proboszczem jednej z parafii.<\/span><\/p>\n

\u201eNiezbity dow\u00f3d pod\u0142o\u015bci \u017byd\u00f3w”<\/strong><\/h5>\n

Historia prowincjonalnego ksi\u0119dza jest emblematyczna dla czas\u00f3w sprawy Dreyfusa: pokazuje, jak nie\u0142atwo by\u0142o wyst\u0105pi\u0107 przeciwko dominuj\u0105cej narracji oraz \u017ce wierno\u015b\u0107 moralnej postawie wi\u0105za\u0142a si\u0119 z napi\u0119tnowaniem, \u015brodowiskow\u0105 izolacj\u0105 i rzadko spotyka\u0142a si\u0119 z przejawami solidarno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Ks. Pichot to istotnie jeden z nielicznych przedstawicieli duchowie\u0144stwa, kt\u00f3rzy w owym czasie odwa\u017cyli si\u0119 zabra\u0107 g\u0142os w obliczu rozpalonych antysemickich nami\u0119tno\u015bci, k\u0142amstw i oszczerstw. Gdy bowiem aresztowano Dreyfusa w listopadzie 1894 roku, \u201e\u015brodowiska katolickie zareagowa\u0142y z wielk\u0105, nieprzyzwoit\u0105 rado\u015bci\u0105” (Pierre Pierrard, \u201eLes Chr\u00e9tiens et l\u2019affaire Dreyfus”).<\/span><\/p>\n

Od pocz\u0105tku ton nadawa\u0142 dziennik \u201eLa Croix”, kt\u00f3rego redaktorzy naczelni \u2013 ksi\u0119\u017ca Fran\u00e7ois Picard i Vincent de Paul Bailly \u2013 oraz inni przedstawiciele kleru regularnie publikuj\u0105cy tu swoje teksty ochoczo przy\u0142\u0105czyli si\u0119 do walki z niebezpiecznym \u201e\u017cydostwem”. Tygodnik \u201eLe Pelerin” (\u201ePielgrzym”), tak\u017ce w\u0142asno\u015b\u0107 ksi\u0119\u017cy asupmpcjonist\u00f3w, dzi\u0119kowa\u0142 Opatrzno\u015bci, bo \u201ez jej pomoc\u0105 \u017cydowski kapitan Dreyfus zosta\u0142 zatrzymany. To \u017cydowski wr\u00f3g zdradzaj\u0105cy Francj\u0119. Zsy\u0142aj\u0105c spraw\u0119 Dreyfusa, Opatrzno\u015b\u0107 pozwala uzasadni\u0107 to, co pot\u0119piali\u015bmy od dawna” (edytorial \u201eLes Juifs” \u2013 \u201e\u017bydzi”, 11 listopada 1894 r.).<\/span><\/p>\n

Wi\u0119ksze i pomniejsze katolickie gazety, zar\u00f3wno og\u00f3lnokrajowe, jak i lokalne, np. wychodz\u0105ce w ka\u017cdej diecezji pismo \u201eSemaines religieuses” (\u201eTygodnie religijne”), odzwierciedlaj\u0105ce pogl\u0105dy wysokiego duchowie\u0144stwa, nie kry\u0142y zadowolenia ze \u201ezdrady” Dreyfusa, gdy\u017c jawi\u0142a si\u0119 ona jako niezbity dow\u00f3d pod\u0142o\u015bci \u017byd\u00f3w, uzasadnia\u0142a chrze\u015bcija\u0144ski antysemityzm.<\/span><\/p>\n

Po publikacji listu Zoli w obronie Dreyfusa \u201eJ\u2019accuse\u2026!” w 1898<\/span><\/strong> <\/span>r.<\/span><\/a> katolicki antysemityzm si\u0119gn\u0105\u0142 zenitu. W wielu katolickich rodzinach karmiono dzieci codzienn\u0105 nienawi\u015bci\u0105 do \u017byd\u00f3w. Trucizna s\u0105czona przez g\u0142\u00f3wnego piewc\u0119 antysemityzmu \u00c9douarda Drumonta przenika\u0142a do wszystkich warstw katolickiego spo\u0142ecze\u0144stwa. A codzienna lektura regionalnych dodatk\u00f3w dziennika \u201eLa Croix” ugruntowywa\u0142a pogl\u0105dy wielu katolickich, mieszcza\u0144skich rodzin francuskiej prowincji. Dlatego, jak wspomina\u0142 pisarz Fran\u00e7ois Mauriac, jego rodzice nie dawali wiary, by rdzenni oficerowie francuscy mogli dopu\u015bci\u0107 si\u0119 przest\u0119pstwa zdrady, wierzyli w spisek \u017cydowsko-maso\u0144ski i istnienie \u201esyndykatu zdrady”, kt\u00f3ry rzekomo utworzy\u0142 si\u0119 wok\u00f3\u0142 Dreyfusa i jego zwolennik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Centralny Konsystorz \u017bydowski ostro protestowa\u0142 w listopadzie 1897 r. przeciwko rozpowszechnianiu w szko\u0142ach katolickich podr\u0119cznika \u201eLes Fleurs de l\u2019histoire” (\u201eKwiaty historii”), za kt\u00f3ry jego autor Th\u00e9odore Valentin otrzyma\u0142 gratulacje od wielu biskup\u00f3w, w tym arcybiskupa Tuluzy kard. Despreza. Czytamy tam m.in.: \u201eOdk\u0105d sprzedali Jezusa, \u017bydzi s\u0105 przekl\u0119t\u0105 ras\u0105. D\u0105\u017c\u0105 do zniewolenia i zrujnowania narod\u00f3w, na kt\u00f3re rzucaj\u0105 si\u0119 jak s\u0119py na smakowit\u0105 zdobycz. To niebezpieczne i nienasycone paso\u017cyty, kt\u00f3re s\u0105 tam, gdzie pope\u0142nia si\u0119 zbrodnie”.<\/span><\/p>\n

Jak twierdzi historyk Ko\u015bcio\u0142a Pierre Pierrard, pod koniec XIX wieku po\u015br\u00f3d biskup\u00f3w niewiele by\u0142o intelektualnych g\u0142\u00f3w zdolnych wyznacza\u0107 ca\u0142emu Ko\u015bcio\u0142owi, zmagaj\u0105cemu si\u0119 z cywilizacyjnymi wyzwaniami, kierunki zmian i dawa\u0107 jasne wskaz\u00f3wki. Tym bardziej wi\u0119c duchowni prowadz\u0105cy zaj\u0119cia w szko\u0142ach nie byli intelektualnie przygotowani, by radzi\u0107 sobie z wyzwaniami, jakie nios\u0142y pr\u0105dy ideowe epoki. Dlatego z \u0142atwo\u015bci\u0105 ch\u0142on\u0119li opinie z katolickich gazet, antydreyfusowskich ulotek i broszur dla katechet\u00f3w, ch\u0119tnie podchwytywali anty\u017cydowskie wiersze i piosenki pisane przez ksi\u0119\u017cy, a win\u0119 Dreyfusa uznawali za niepodwa\u017calny dogmat.<\/span><\/p>\n

(Popularny by\u0142 w\u00f3wczas np. wiersz ks. Boulanda \u201eLes Panameux” z 1894 r., oto fragment: \u201ePrzegnajmy\/ \u017byd\u00f3w i mason\u00f3w\/ ka\u017cdego dnia po\u017ceraj\u0105cych [katolickiego] ksi\u0119dza\/ i wyp\u0119dzaj\u0105cych Pana Boga\/ ze szk\u00f3\u0142, ze szpitali,\/ po to, by zagarn\u0105\u0107 nasz kapita\u0142”).<\/span><\/p>\n

Tak\u017ce wykszta\u0142ceni katolicy i duchowni nie byli wolni od nienawi\u015bci b\u0105d\u017a niech\u0119ci do \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rym nies\u0142usznie w ich mniemaniu zrobiono miejsce w spo\u0142ecze\u0144stwie chrze\u015bcija\u0144skim. Warto tu przywo\u0142a\u0107 chocia\u017cby postaw\u0119 markiza Ren\u00e9 de la Tour, jednego z lider\u00f3w katolicyzmu spo\u0142ecznego, czy ks. L\u00e9ona D\u00e9hona, za\u0142o\u017cyciela Zgromadzenia Ksi\u0119\u017cy Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Jezusowego (sercanie) i spo\u0142ecznika katolickiego.<\/span><\/p>\n

De la Tour odrzuci\u0142 polityk\u0119 \u201eralliement”, a w 1898 r. apelowa\u0142 o czujno\u015b\u0107 \u201eobozu chrze\u015bcija\u0144skiego”, gdy\u017c \u2013 ubolewa\u0142 \u2013 getto nie oddziela\u0142o go ju\u017c od \u201eperfidnych \u017byd\u00f3w”, co doprowadzi\u0142o do \u201einwazji \u017cydowskiej”. Ostro pi\u0119tnowa\u0142 mityczny \u201e\u017cydowski syndykat” stoj\u0105cy za Dreyfusem i przyst\u0105pi\u0142 do antydreyfusowskiej Ligi Ojczyzny Francuskiej. W 1899 r. wspar\u0142 nacjonalistyczny i antysemicki ruch Action Fran\u00e7aise i wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 jego program spo\u0142eczny.<\/span><\/p>\n

Aby przekona\u0107 si\u0119 o antysemityzmie ks. D\u00e9hona, doktora prawa, wyznawcy Republiki i pioniera katolicyzmu spo\u0142ecznego we Francji, wystarczy si\u0119gn\u0105\u0107 do IV rozdzia\u0142u \u201eChrze\u015bcija\u0144skiego podr\u0119cznika spo\u0142ecznego” (1894), kt\u00f3rego druga cz\u0119\u015b\u0107 nosi sugestywny tytu\u0142 \u201eInwazja \u017cydowska” i przywo\u0142uje dwa dzie\u0142a \u00c9douarda Drumonta, \u201eLa France juive” (\u201e\u017bydowska Francja”) i \u201eLe p\u00e9ril jud\u00e9o-maconnique” (\u201eZagro\u017cenie \u017cydowsko-maso\u0144skie”), lub do \u201eKatechizmu spo\u0142ecznego” z 1898 r., w kt\u00f3rym tak\u017ce nie brak antysemickich tre\u015bci. \u017byd\u00f3w okre\u015bla\u0142 tam jako \u201ekosmopolit\u00f3w niszcz\u0105cych jedno\u015b\u0107 narodu”, a ich domniemane zami\u0142owanie do bogactwa nazywa\u0142 \u201einstynktem rasowym”. W artyku\u0142ach publikowanych w \u201eLa Croix” duchowny powtarza\u0142 oskar\u017cenia o zbrodnie rytualne, wzywa\u0142 do wykluczenia \u017byd\u00f3w, zmuszenia ich do noszenia specjalnych ubra\u0144, stworzenia dla nich odr\u0119bnego statusu itd.<\/span><\/p>\n

Niezale\u017cnie od swych antysemickich obsesji D\u00e9hon mia\u0142 inne dokonania natury religijnej, kt\u00f3re zyska\u0142y uznanie Watykanu (w 2005 r. uzna\u0142 on cud ozdrowienia, kt\u00f3ry mia\u0142 nast\u0105pi\u0107 za wstawiennictwem ksi\u0119dza), a trwaj\u0105cy od lat 50. zesz\u0142ego wieku proces beatyfikacyjny mia\u0142 zako\u0144czy\u0107 si\u0119 ostatecznie 24 kwietnia 2005 r. Uroczysto\u015b\u0107 odroczono z powodu \u015bmierci papie\u017ca Jana Paw\u0142a II.<\/span><\/p>\n

Benedykt XVI wstrzyma\u0142 beatyfikacj\u0119 po interwencjach francuskiego episkopatu i organizacji \u017cydowskich, kt\u00f3rzy zwracali uwag\u0119 na jego antysemityzm, starannie tuszowany przez wsp\u00f3\u0142braci dehonian\u00f3w. Yves Pitette, w latach 90. zesz\u0142ego wieku redaktor naczelny \u201eLa Croix”, w rozmowie z autork\u0105 potwierdzi\u0142, \u017ce episkopat francuski w 2005 r. stanowczo sprzeciwia\u0142 si\u0119 tej beatyfikacji i rozwa\u017ca\u0142 nawet – gdyby do niej dosz\u0142o – publiczne jej pot\u0119pienie.<\/span><\/p>\n

Ks. Pichot nie by\u0142 jednak zupe\u0142nie sam. Do nielicznych odwa\u017cnych i sprawiedliwych przeciwstawiaj\u0105cych si\u0119 dominuj\u0105cej narracji zalicza\u0142a si\u0119 \u201eelitarna grupa katolik\u00f3w i ksi\u0119\u017cy” (ocena Pierre\u2019a Pierrarda) skupionych wok\u00f3\u0142 Katolickiego Komitetu Obrony Prawa. Powsta\u0142e 16 lutego 1899 r. z inicjatywy historyka Paula Violleta stowarzyszenie liczy\u0142o jednak zaledwie 118 cz\u0142onk\u00f3w, w tym 15 ksi\u0119\u017cy, w\u015br\u00f3d nich by\u0142 m.in. Pichot. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Komitetu zyska\u0142a niewielkie zainteresowanie katolik\u00f3w, cho\u0107 trzeba przyzna\u0107, \u017ce nie na liczbie cz\u0142onk\u00f3w zale\u017ca\u0142o jego tw\u00f3rcom, lecz na nadaniu ich interwencjom w prasie i u hierarch\u00f3w ko\u015bcielnych oficjalnego tonu.<\/span><\/p>\n

I tak np. 1 maja 1899 r. cz\u0142onkowie Komitetu, oburzeni publikacj\u0105 ks. L\u00e9ona z zakonu kapucyn\u00f3w – za zgod\u0105 swego biskupa wyda\u0142 on skrajnie antysemick\u0105 broszur\u0119 \u201eIzrael u siebie, u nas” (\u201eIzrael chez lui, chez nous”); jej g\u0142\u00f3wne tezy wyg\u0142aszane by\u0142y w niedzielnych kazaniach – skierowali do \u00f3wczesnego arcybiskupa Pary\u017ca kard. Fran\u00e7ois-Marie-Benjamina Richarda list z pro\u015bb\u0105, by ten interweniowa\u0142. W og\u00f3le nie zareagowa\u0142.<\/span><\/p>\n

To by\u0142o ko\u0142atanie do zamkni\u0119tych drzwi. Ob\u00f3z dreyfusowski jednoznacznie postrzega\u0142 milczenie hierarch\u00f3w jako przyzwolenie dla napastliwych i antysemickich hase\u0142 i dzia\u0142a\u0144 antydreyfusowc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Bardzo ostro\u017cny Watykan<\/strong><\/h5>\n

Wielu historyk\u00f3w powo\u0142uje si\u0119 na list, kt\u00f3ry w 1896 r. \u017cona skazanego kapitana Lucie Dreyfus mia\u0142a wystosowa\u0107 do papie\u017ca. Opublikowa\u0142 go 5 grudnia 1897 r. \u201eThe Sunday Special”, a 18 grudnia tego samego roku francuskie pismo \u201eQuestions actuelles”. Lucie Dreyfus informowa\u0142a Leona XIII o b\u0142\u0119dzie s\u0105dowym, w\u0105tpliwo\u015bciach towarzysz\u0105cych procesowi, podkre\u015bla\u0142a, \u017ce \u201euprzedzenia antysemickie mia\u0142y na t\u0119 spraw\u0119 du\u017cy wp\u0142yw”, i prosi\u0142a o \u201ewsp\u00f3\u0142czucie Ojca \u015awi\u0119tego”. Leonowi XIII zarzucono, \u017ce na t\u0119 b\u0142agaln\u0105 pro\u015bb\u0119 nie odpowiedzia\u0142, cho\u0107 nie wiadomo, czy \u00f3w list w og\u00f3le do papie\u017ca dotar\u0142. Jak twierdzi Pierre Pierrard, \u201enie ma po nim \u015bladu w archiwach Watykanu”.<\/span><\/p>\n

Podobnie, w pa\u017adzierniku 1898 r., cz\u0142onkowie Katolickiego Komitetu Obrony Prawa, oburzeni postaw\u0105 prominentnych katolik\u00f3w i katolickich gazet wobec Dreyfusa, wystosowali list do Eugenio Clariego, nuncjusza apostolskiego we Francji, prosz\u0105c o jego interwencj\u0119: \u201eCzy Jego Ekscelencja nie mog\u0142aby zareagowa\u0107? (\u2026) Czy nie jest to rola Jego Ekscelencji, tak zreszt\u0105 jak ka\u017cdej innej osoby zwi\u0105zanej z Watykanem?” Daremnie.<\/span><\/p>\n

Leon XIII dobrze zna\u0142 klimat panuj\u0105cy we Francji; dysponowa\u0142 kopi\u0105 notatki, na kt\u00f3rej podstawie Dreyfus zosta\u0142 skazany, a tak\u017ce ekspertyzami pisma Dreyfusa, kt\u00f3re wskazywa\u0142y na jego niewinno\u015b\u0107. Niemniej w Watykanie \u201eunikano wypowiadania si\u0119 na temat tego, czy Dreyfus zosta\u0142 skazany legalnie i sprawiedliwie, czy – nie. Za to przy ka\u017cdej okazji, uporczywie, litowano si\u0119 nad biedn\u0105 Francj\u0105, kt\u00f3ra dopiero teraz przejrza\u0142a na oczy i zobaczy\u0142a, na jakie niebezpiecze\u0144stwa nara\u017cony jest nar\u00f3d, gdy oddaje si\u0119 we w\u0142adz\u0119 mason\u00f3w, protestant\u00f3w, ateist\u00f3w i \u017byd\u00f3w”.<\/span><\/p>\n

(Maurice Pal\u00e9ologue, \u201eJournal de l \u2018affaire Dreyfus 1894-1899. L\u2019affaire Dreyfus et le Quai d\u2019Orsay” [\u201eDziennik sprawy Dreyfusa 1894-1899. Sprawa Dreyfusa i Quai d\u2019Orsay”], Pary\u017c, Plon,1955; [Quai d\u2019Orsay to ministerstwo spraw zagranicznych].<\/span><\/p>\n

Nowy nuncjusz apostolski w Pary\u017cu bp Benedetto Lorenzelli w 1899 r. s\u0142a\u0142 do Watykanu alarmistyczne raporty o podzia\u0142ach i przemocy, jakie towarzyszy\u0142y sprawie Dreyfusa, a o antydreyfusowcach pisa\u0142 bez ogr\u00f3dek: \u201eTo szale\u0144cy. To ani dobrzy katolicy, ani dobrzy Francuzi. Emocje po\u015br\u00f3d antyrepublikan\u00f3w s\u0105 rozgrzane do czerwono\u015bci, chc\u0105 widzie\u0107 \u017byda, masona, zdrajc\u0119 Francji w ka\u017cdym, kto publicznie i bez pardonu nie przeklina tego rz\u0105du” (raport z 19 sierpnia 1899 r., cyt. za: Jean-Dominique Durand, \u201eLe Saint-Siege et l\u2019affaire Dreyfus” [\u201eStolica Apostolska a sprawa Dreyfusa”]).<\/span><\/p>\n

Papie\u017c by\u0142 wi\u0119c dobrze poinformowany i m\u00f3g\u0142 mie\u0107 powody do niepokoju: sprawa Dreyfusa pog\u0142\u0119bia\u0142a przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy katolikami a pozosta\u0142ymi cz\u0142onkami francuskiej wsp\u00f3lnoty, mog\u0142a tak\u017ce w konsekwencji pogrzeba\u0107 jego polityk\u0119 \u201eralliement”.<\/span><\/p>\n

Dlatego, o ile do pocz\u0105tku 1899 r. stanowisko Watykanu odznacza\u0142o si\u0119 pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci\u0105 i pragmatyzmem oraz dystansowa\u0142o si\u0119 od nielicznych katolik\u00f3w zaanga\u017cowanych po stronie dreyfusowc\u00f3w, kt\u00f3rzy w imi\u0119 warto\u015bci ewangelicznych bronili sprawiedliwo\u015bci i prawdy, o tyle wywiad, jakiego Leon XIII udzieli\u0142 15 marca 1899 r. \u201eLe Figaro”, stanowi\u0142 prze\u0142om.<\/span><\/p>\n

Papie\u017c wyra\u017anie oddziela\u0142 religi\u0119 od sprawy Dreyfusa: \u201eNiech nikt nie my\u015bli, \u017ce uda si\u0119 z tej sprawy politycznej uczyni\u0107 spraw\u0119 religii”, niemniej, nie wskazuj\u0105c Dreyfusa z imienia, por\u00f3wna\u0142 jego cierpienie do m\u0119cze\u0144stwa Chrystusa! M\u00f3wi\u0142: \u201eB\u0142ogos\u0142awiona ofiara, kt\u00f3r\u0105 B\u00f3g uzna\u0142 za do\u015b\u0107 sprawiedliw\u0105, by zr\u00f3wna\u0107 jego cierpienie z m\u0119k\u0105 Jego w\u0142asnego syna!”. Po raz pierwszy pad\u0142y wi\u0119c s\u0142owa wsp\u00f3\u0142czucia dla nies\u0142usznie skazanego kapitana, kt\u00f3ry mia\u0142 stan\u0105\u0107 ponownie przed s\u0105dem w Rennes.<\/span><\/p>\n

Papie\u017c chcia\u0142 wyciszy\u0107 antydreyfusowskie emocje katolik\u00f3w i zapobiec \u0142\u0105czeniu katolicyzmu z antysemityzmem, pozbawiaj\u0105c antysemit\u00f3w teologicznych argument\u00f3w. W istocie najbardziej zale\u017ca\u0142o mu na ratowaniu polityki \u201eralliement”, dlatego w wywiadzie podkre\u015bla\u0142, \u017ce \u201eprawdziwym oskar\u017conym” w sprawie Dreyfusa jest Republika, kt\u00f3rej oddawa\u0142 ho\u0142d i wyra\u017ca\u0142 zaufanie do republika\u0144skich instytucji.<\/span><\/p>\n

Wywiad ten by\u0142 bez w\u0105tpienia pr\u00f3b\u0105 przywr\u00f3cenia spokoju spo\u0142ecznego i religijnego we Francji, a tym samym zapewnienia gwarancji dla interes\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a katolickiego.<\/span><\/p>\n

Czy Leon XIII pr\u00f3bowa\u0142 wyj\u015b\u0107 poza swoj\u0105 trosk\u0119 o polityk\u0119 religijn\u0105 i jednoznacznie wyst\u0105pi\u0107 przeciw antysemityzmowi? Czy istotnie mia\u0142 gotowy projekt encykliki pot\u0119piaj\u0105cej antysemityzm, jak donosi\u0142a \u00f3wczesna prasa? (\u201eLe Temps”, 31 sierpnia 1899). Nie wiadomo. Niemniej w rozmowie o antysemityzmie, jak\u0105 dziennikarka S\u00e9verine przeprowadzi\u0142a z nim w sierpniu 1892 roku, \u00f3w, nie u\u017cywaj\u0105c s\u0142owa \u201epot\u0119piam”, dziesi\u0119ciokrotnie w ci\u0105gu godziny powiedzia\u0142 \u201enie zezwalam”. (\u201eLe Figaro, 3 sierpnia 1892 r.).<\/span><\/p>\n

Na pytanie o tocz\u0105c\u0105 si\u0119 we Francji \u201ewojn\u0119 ras” papie\u017c zareagowa\u0142 jednoznacznie: \u201eJakich ras? Wszystkie rasy wywodz\u0105 si\u0119 od Adama, kt\u00f3rego stworzy\u0142 B\u00f3g. Jakie znaczenie ma to, \u017ce ludzie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 kolorem sk\u00f3ry i odmiennym wygl\u0105dem, skoro ich dusze s\u0105 ukszta\u0142towane jednakim promieniem. (\u2026) Wszystkie istoty ludzkie s\u0105 r\u00f3wne przed Bogiem, gdy\u017c ich istnienie jest dzie\u0142em Boga”. Tymi s\u0142owy Leon XIII zdezawuowa\u0142 antysemit\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W niekt\u00f3rych sprawach stanowisko Watykanu zdradza\u0142o nieufno\u015b\u0107 wobec wojuj\u0105cego antysemityzmu. Leon XIII odm\u00f3wi\u0142 papieskiego b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa dla kongresu antysemickiego, pod przewodnictwem \u00c9douarda Drumonta, kt\u00f3ry odbywa\u0142 si\u0119 w ramach Narodowego Kongresu Chrze\u015bcija\u0144skiej Demokracji w Lyonie w listopadzie 1896 r. Niech\u0119\u0107 wobec Drumonta i jego dziennika \u201eLa Libre parole” by\u0142a w Rzymie wyra\u017ana, o czym \u015bwiadcz\u0105 raporty nuncjusza Lorenzellego: \u201eplan \u00bbLa Libre parole\u00ab, by zdyskredytowa\u0107 nuncjuszy i Stolic\u0119 Apostolsk\u0105, jest dobrze znany” (Archivio Segreto Vaticano, 1900).<\/span><\/p>\n

Doigrali si\u0119<\/strong><\/h5>\n

Niemniej stosunek papie\u017ca do antysemickiego \u201eLa Croix” nacechowany by\u0142 sprzeczno\u015bciami.<\/span><\/p>\n

B\u0119d\u0105cy w\u0142asno\u015bci\u0105 zgromadzenia ksi\u0119\u017cy asumpcjonist\u00f3w (Zakon Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny) i niepodlegaj\u0105cy w\u0142adzy biskup\u00f3w dziennik cieszy\u0142 si\u0119 pozycj\u0105, do kt\u00f3rej nie mog\u0142a pretendowa\u0107 \u017cadna inna katolicka gazeta. Postrzegany jako nieoficjalna tuba Ko\u015bcio\u0142a mia\u0142 silny autorytet po\u015br\u00f3d katolik\u00f3w, a publikowane przeze\u0144 tre\u015bci uchodzi\u0142y za odzwierciedlenie stanowiska hierarchii ko\u015bcielnej.<\/span><\/p>\n

3 sierpnia 1890 r. \u201eLa Croix” og\u0142osi\u0142o si\u0119 na pierwszej stronie \u201enajbardziej anty\u017cydowskim katolickim dziennikiem” i nie ustawa\u0142o w s\u0105czeniu antysemickiego jadu. \u017baden z francuskich hierarch\u00f3w ko\u015bcielnych nie podj\u0105\u0142 krok\u00f3w, by powstrzyma\u0107 antysemick\u0105 \u017carliwo\u015b\u0107 redaktor\u00f3w naczelnych dziennika, ksi\u0119\u017cy Picarda i Bailly. Nie pojawi\u0142 si\u0119 ani jeden \u201eoficjalny g\u0142os, kt\u00f3ry pot\u0119pi\u0142by otwarcie ich dzia\u0142ania” (Yves Pitette, \u201eBiographie d\u2019un journal. La Croix”, Pary\u017c 2011).<\/span><\/p>\n

Z uwagi na nak\u0142ad dziennika (od 1892 r. ok. 170 tys. egzemplarzy, do czego nale\u017cy doda\u0107 liczne wydania regionalne), kredyt zaufania, jakim go darzono, oraz jego opory, by podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 papieskiej polityce \u201eralliement” sprawi\u0142y, i\u017c papie\u017c stara\u0142 si\u0119 wyciszy\u0107 jego zajad\u0142o\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

13 wrze\u015bnia 1899 r. w Rzymie, podczas spotkania z ks. de Paul de Bailly, Leon XIII skrytykowa\u0142 ataki dziennika na kapitana Dreyfusa, przestrzegaj\u0105c, by w ten spos\u00f3b nie nara\u017ca\u0107 na szwank religijnych interes\u00f3w. \u201eBy\u0142o za p\u00f3\u017ano, by mog\u0142o to odnie\u015b\u0107 jaki\u015b skutek” (Pitette).<\/span><\/p>\n

Ani cytowane s\u0142owa papie\u017ca z wywiadu dla \u201eLe Figaro”, ani przywo\u0142anie do porz\u0105dku naczelnych \u201eLa Croix” nie powstrzyma\u0142y dziennika od propagowania tre\u015bci antysemickich. Zatem teza Hannah Arendt, wedle kt\u00f3rej \u201ewystarczy\u0142 jeden wywiad z papie\u017cem Leonem XIII, by powstrzyma\u0107 rozpowszechnianie antysemityzmu na \u015bwiecie”, nie mog\u0142a dotyczy\u0107 Francji (\u201eKorzenie totalitaryzmu”, przek\u0142ad Daniel Grinberg, Mariola Szawiel, NOWA, Biblioteka Kwartalnika Politycznego \u201eKrytyka”, Warszawa 1989).<\/span><\/p>\n

Na gazet\u0119 nie spad\u0142y wi\u0119c gromy ko\u015bcielne, ale doigra\u0142a si\u0119 w ko\u0144cu ofensywy s\u0105dowej ze strony republika\u0144skiego rz\u0105du w styczniu 1900 r. 12 ksi\u0119\u017cy asumpcjonist\u00f3w, w tym redaktor\u00f3w naczelnych, postawiono przed s\u0105dem za dzia\u0142ania zagra\u017caj\u0105ce porz\u0105dkowi publicznemu i Republice. Ostatecznie wyrokiem s\u0105du zgromadzenie ksi\u0119\u017cy Wniebowzi\u0119cia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny zosta\u0142o rozwi\u0105zane, a 17 marca 1900 r. Leon XIII nakaza\u0142 asumpcjonistom opuszczenie redakcji dziennika.<\/span><\/p>\n

Niemniej \u201eLa Croix” w r\u0119kach \u015bwieckich redaktor\u00f3w nie do ko\u0144ca rozsta\u0142o si\u0119 z antysemick\u0105 narracj\u0105. W przeddzie\u0144 I wojny \u015bwiatowej dawa\u0142o wiar\u0119, tak zreszt\u0105 jak prawie ca\u0142y katolicki \u015bwiat, tezom \u201eProtoko\u0142\u00f3w m\u0119drc\u00f3w Syjonu”. Sk\u0142ania\u0142o si\u0119 ku Action Fran\u00e7aise, cho\u0107 formalnie si\u0119 do niej nie przy\u0142\u0105czy\u0142o, bliski mu by\u0142 tak\u017ce antysemityzm Charles\u2019a Maurrasa<\/a>.<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

Starania Leona XIII nie powstrzyma\u0142y te\u017c antyklerykalnego kursu rz\u0105du Waldecka-Rousseau, ani tym bardziej by\u0142ego seminarzysty \u00c9mile\u2019a Combes’a. Ustawa o stowarzyszeniach z 1901 r. wprowadza\u0142a kontrol\u0119 zgromadze\u0144 zakonnych, kt\u00f3re odt\u0105d musia\u0142y otrzymywa\u0107 zgod\u0119 na dzia\u0142alno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Zdecydowanie dalej poszed\u0142 premier Combes, zakazuj\u0105c w 1904 r. zgromadzeniom zakonnym nauczania. W konsekwencji dosz\u0142o do zerwania stosunk\u00f3w dyplomatycznych z Watykanem, odwo\u0142ania nuncjusza Lorenzellego i zerwania konkordatu. Mimo protest\u00f3w nowego papie\u017ca Piusa X i \u015brodowisk katolickich w grudniu 1905 r. parlament francuski przyj\u0105\u0142 ustaw\u0119 o ostatecznym rozdziale Ko\u015bcio\u0142a i pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Wznowienie relacji dyplomatycznych z Watykanem w 1921 r. by\u0142o wynikiem pragmatycznego kompromisu, a nie pogodzenia si\u0119 z nowym porz\u0105dkiem: katolikom rozdzia\u0142 Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa jawi\u0142 si\u0119 jako nieakceptowalny atak na cywilizacj\u0119 francusk\u0105.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Karykatura przedstawiaj\u0105ca kapitana Dreyfusa z ko\u0144ca XIX wieku. Oskar\u017cony fa\u0142szywie o szpiegostwo oficer francuskiego sztabu generalnego \u017cydowskiego pochodzenia jest ‘przeci\u0119ty w p\u00f3\u0142’ (‘coup\u00e9’, napis na brodzie), tak jak podzielona by\u0142a wtedy wok\u00f3\u0142 jego sprawy… (Roger Viollet Collection\/Getty Images) Niech si\u0119 \u017bydzi inaczej ubieraj\u0105 Jolanta Kurska Co zrobi\u0107 z \u017bydami, tymi “kosmopolitami niszcz\u0105cymi jedno\u015b\u0107 narodu”? – […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90076"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=90076"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90076\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":90253,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90076\/revisions\/90253"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=90076"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=90076"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=90076"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}