{"id":90478,"date":"2021-11-07T17:09:16","date_gmt":"2021-11-07T15:09:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=90478"},"modified":"2021-11-06T15:02:24","modified_gmt":"2021-11-06T13:02:24","slug":"07-09-63","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=90478","title":{"rendered":"Pora\u017cka Mieczys\u0142awa Rakowskiego to przestroga dla centryst\u00f3w, kt\u00f3rzy wpadli w po\u015brodkizm"},"content":{"rendered":"

Gen. Wojciech Jaruzelski i Mieczys\u0142aw Rakowski podczas Konferencji Delegat\u00f3w PZPR w czerwcu 1989 r (Lozynski\/REPORTER \/ LESZEK LOZYNSKI\/REPORTER)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Pora\u017cka Mieczys\u0142awa Rakowskiego to przestroga dla centryst\u00f3w, kt\u00f3rzy wpadli w po\u015brodkizm<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Marek Beylin<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Mieczys\u0142aw Rakowski uwa\u017ca\u0142, \u017ce najlepiej nadaje si\u0119 do roli modernizatora dyktatury, ale nie wykorzysta\u0142 swojej szansy. Mo\u017ce dlatego, \u017ce nigdy nie uwierzy\u0142 w oddoln\u0105 si\u0142\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa, a jedynie w si\u0142\u0119 w\u0142adzy i elit.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Przez blisko trzy dekady Mieczys\u0142aw F. Rakowski by\u0142 na ustach wszystkich. Sta\u0142 si\u0119 politycznym celebryt\u0105 PRL. Bardziej szanowanym ni\u017c krytykowanym, gdy w latach 60. i 70. szefowa\u0142 \u201ePolityce”, tygodnikowi formacyjnemu dla sporej cz\u0119\u015bci inteligencji. I bardziej znienawidzonym ni\u017c aprobowanym, gdy jako wicepremier konfrontowa\u0142 si\u0119 z \u201eSolidarno\u015bci\u0105” w 1981 r., a potem w roli premiera by\u0142 jedn\u0105 z czo\u0142owych postaci stanu wojennego.<\/span><\/p>\n

Rakowski dzieli\u0142 los systemu komunistycznego od czas\u00f3w jego triumf\u00f3w a\u017c po upadek w 1989 r. I przez ca\u0142y ten czas \u015bci\u015ble do niego przylega\u0142, cho\u0107 wybija\u0142 si\u0119 ponad szarzyzn\u0119 PRL-owskich dzia\u0142aczy i cz\u0119sto przydawa\u0142 prostackiej dyktaturze partii bardziej o\u015bwieconej twarzy.<\/span><\/p>\n

\u0141otry, durnie, prymitywy<\/strong><\/p>\n

\u015awietnie o tych przyleg\u0142o\u015bciach i nie przyleg\u0142o\u015bciach Rakowskiego do systemu opowiada ksi\u0105\u017cka Micha\u0142a Przeperskiego<\/a><\/strong><\/span>. Bo wraz z biografi\u0105 MFR daje nam wgl\u0105d w kulisy polityczne na szczytach w\u0142adzy w PRL. A by\u0142o to towarzystwo spod ciemnej gwiazdy, o czym zreszt\u0105 sam Rakowski pisa\u0142 w swych \u201eDziennikach”. \u0141otry, durnie, prymitywy, t\u0119paki \u2013 sypa\u0142 o nich jak z r\u0119kawa w zapiskach. Ale ta, jak si\u0119 zdaje, realistyczna ocena kole\u017ce\u0144stwa na szczytach, do kt\u00f3rego przez d\u0142ugie lata aspirowa\u0142, by wreszcie znale\u017a\u0107 si\u0119 w nim pod koniec kariery, nie przeszkadza\u0142a mu prze\u017cywa\u0107 cyklicznych fascynacji kolejnymi w\u0142adcami Polski.<\/span><\/p>\n

W latach 50. i 60. wierzy\u0142 we W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u0119 jako stabilizatora systemu i zako\u0144czy\u0142 ten afektywny zwi\u0105zek wraz z Marcem ’68 i antysemick\u0105 polityk\u0105 partii. Potem uwierzy\u0142 w modernizatora Edwarda Gierka a\u017c do kryzysu w po\u0142owie lat 70. Wreszcie za \u201eSolidarno\u015bci” i po niej wspiera\u0142 Stanis\u0142awa Kani\u0119 i zw\u0142aszcza Wojciecha Jaruzelskiego, zar\u00f3wno w twardej, represywnej polityce, jak i jej luzowaniu.<\/span><\/p>\n

Rakowski wi\u0105za\u0142 si\u0119 wi\u0119c z tymi przyw\u00f3dcami, kt\u00f3rzy, jak s\u0105dzi\u0142, s\u0105 w stanie zmodernizowa\u0107 system, by co rusz nie chwia\u0142y nim kryzysy gospodarcze i polityczne. Chcia\u0142 mniej represji i wi\u0119cej merytokracji. I by\u0142 te\u017c przekonany, \u017ce sam najlepiej nadaje si\u0119 do roli takiego modernizatora dyktatury. Tote\u017c od tych przyw\u00f3dc\u00f3w, kt\u00f3rych wspiera\u0142, \u017c\u0105da\u0142, by zadbali o jego awans na szczyty partyjnej hierarchii.<\/span><\/p>\n

\"1111 grudnia 2001. Wojciech Jaruzelski i Mieczys\u0142aw Rakowski na wystawie ”Stan wojenny dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej”<\/span> Fot. S\u0142awomir Kami\u0144ski \/ Agencja Gazeta<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Tyle \u017ce w tej kwestii, jak i w sprawie modernizacji systemu spotyka\u0142y go g\u0142\u00f3wnie rozczarowania. Bo aparat partii, na og\u00f3\u0142 twardog\u0142owy, uwa\u017ca\u0142 go za \u201elibera\u0142a” i niepewnego inteligenta. Dop\u00f3ki PRL by\u0142a w miar\u0119 stabilna, Rakowski nie mia\u0142 szans na wymarzon\u0105 karier\u0119.<\/span><\/p>\n

\n

Pozostawa\u0142, o czym przekonuj\u0105 jego \u201eDzienniki”, w stanie ustawicznej m\u0119ki i niedosytu. Trzeba by\u0142o wielkiej rozpierduchy partii za \u201eSolidarno\u015bci” i w stanie wojennym, by jego marzenia si\u0119 zi\u015bci\u0142y.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Ale gdy zostawa\u0142 premierem w latach 80., system, czego niemal nikt wtedy nie widzia\u0142, ju\u017c tylko broni\u0142 si\u0119 przed upadkiem. A gdy po Okr\u0105g\u0142ym Stole zast\u0105pi\u0142 Jaruzelskiego na stanowisku I sekretarza PZPR, ta jego partia, o czym wiedzieli wtedy niemal wszyscy poza nim, by\u0142a ju\u017c martwa. Tote\u017c zamiast wsp\u00f3\u0142tworzenia polskiej polityki, przysz\u0142o mu wyprowadzi\u0107 z niej sztandar PZPR i siebie wraz z nim. W 1990 r. w miejsce umar\u0142ej partii powsta\u0142a nowoczesna socjaldemokracja, budowana przez m\u0142odsze pokolenia, jak Leszek Miller czy Aleksander Kwa\u015bniewski. Rakowski odgrywa\u0142 w niej rol\u0119 jedynie niezbyt s\u0142uchanego doradcy.<\/span><\/p>\n

Drugorz\u0119dny \u015blad w historii<\/strong><\/p>\n

W\u0142a\u015bciwie to dziwne. Wszak MFR by\u0142 inteligentniejszy, lepiej wykszta\u0142cony i bardziej obyty ze \u015bwiatem ni\u017c inni wa\u017cni politycy PZPR. Teoretycznie \u015bwietnie si\u0119 nadawa\u0142 do funkcjonowania w nowej demokratycznej rzeczywisto\u015bci. Dlaczego wi\u0119c cho\u0107 tak mocno odciska\u0142 si\u0119 na codziennym \u017cyciu w PRL, pozostawi\u0142 po sobie zaledwie drugorz\u0119dny \u015blad w historii? Gdy my\u015bl\u0119 o historycznych dokonaniach ludzi z komunistycznego aparatu na prze\u0142omie lat 80. i 90., przesuwa mi si\u0119 w pami\u0119ci szereg postaci, ale nie Rakowski.<\/span><\/p>\n

W tym gronie zas\u0142u\u017conych jest niew\u0105tpliwie Jaruzelski, bez kt\u00f3rego nie by\u0142oby Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u ani pokojowej zmiany systemu. Jest Kwa\u015bniewski, kt\u00f3ry zreszt\u0105 nigdy nie by\u0142 komunist\u0105, wi\u0119c w nowych czasach czu\u0142 si\u0119 jak ryba w wodzie i nada\u0142 formacji postkomunistycznej oblicze nowoczesnej socjaldemokracji. Jest Miller, kt\u00f3ry jako zaufany cz\u0142owiek dogmatycznego aparatu PZPR ci\u0119\u017cko harowa\u0142, by to niezbyt obiecuj\u0105ce towarzystwo uczyni\u0107 z powodzeniem lojalnym wobec III RP. Jest cho\u0107by W\u0142odzimierz Cimoszewicz, jeszcze na samym pocz\u0105tku lat 90. twardy aparatczyk, jak si\u0119 zdawa\u0142o, niech\u0119tny nowym czasom, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej sta\u0142 si\u0119 wa\u017cnym stra\u017cnikiem demokratycznych regu\u0142 swej partii i polityki w og\u00f3le. Ka\u017cdy z nich i jeszcze wielu innych przekroczyli sw\u0105 dotychczasow\u0105 wyobra\u017ani\u0119, przekonania i mentalne nawyki.<\/span><\/p>\n

A przecie\u017c Rakowski nie by\u0142 gorzej wyposa\u017cony na nowe czasy ni\u017c ci politycy. Przeciwnie, nie mia\u0142 na sumieniu udzia\u0142u w antysemickich czystkach w 1968 r., jak Jaruzelski w wojsku. Lepiej ni\u017c Miller na pocz\u0105tku kariery pojmowa\u0142 \u015bwiat poza parti\u0105. Nie mniej b\u0142yskotliwy ni\u017c Kwa\u015bniewski dysponowa\u0142 wi\u0119kszym do\u015bwiadczeniem w polityce i \u017cyciu publicznym. Na czym wi\u0119c polega ta nieszcz\u0119sna zagadka Rakowskiego?<\/span><\/p>\n

\"OstatniOstatni zjazd PZPR. Mieczys\u0142aw Rakowski i Leszek Miller, 27 stycznia 1990 r.<\/span> Fot. Krzysztof Miller\/Agencja Gazeta<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Nie wystarczy powiedzie\u0107: by\u0142 tak nadambitny, \u017ce jego ambicje wyradza\u0142y si\u0119 w resentyment, trwa\u0142\u0105 uraz\u0119 wobec tego, co blokowa\u0142o jego wielkie zamiary. A tak w\u0142a\u015bnie traktowa\u0142 \u201eSolidarno\u015b\u0107” i opozycyjnych intelektualist\u00f3w oraz dzia\u0142aczy, tworz\u0105cych potem trzon elit politycznych III RP. Nie wystarczy te\u017c zda\u0107 sobie spraw\u0119 z jego egocentrycznej ma\u0142ostkowo\u015bci nakazuj\u0105cej mu skupianie si\u0119 na w\u0142asnych krzywdach, co ogranicza\u0142o jego sk\u0142onno\u015b\u0107 do dialogu. Ani zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na autorytarny charakter, nastawiony bardziej na uwodzenie ludzi do pos\u0142usze\u0144stwa ni\u017c ws\u0142uchiwanie si\u0119 w ich racje. Bo wszystkie te cechy wyst\u0119puj\u0105 w\u015br\u00f3d demokratycznych polityk\u00f3w i cho\u0107 odbieraj\u0105 samej demokracji cz\u0119\u015b\u0107 si\u0142y i walor\u00f3w, to jednak pozwalaj\u0105 jako\u015b funkcjonowa\u0107 tak im, jak ca\u0142emu systemowi.<\/span><\/p>\n

Mieczys\u0142aw Rakowski. G\u0142adki i spr\u0119\u017cysty<\/strong><\/p>\n

Szcz\u0119\u015bliwie Przeperski obok opowie\u015bci o tym, jakim Rakowski by\u0142 cz\u0142owiekiem, daje r\u00f3wnie\u017c arcyciekawe tropy systemowe, wykraczaj\u0105ce poza PRL, kt\u00f3re t\u0142umacz\u0105, dlaczego zaistnia\u0142 w historii grubo poni\u017cej tego, co uwa\u017ca\u0142, \u017ce mu si\u0119 nale\u017cy? Dlaczego poni\u00f3s\u0142 t\u0119 pora\u017ck\u0119?<\/span><\/p>\n

Te tropy rysuj\u0105 si\u0119 coraz wyra\u017aniej wraz z rozwojem jego kariery. Pochodzi\u0142 ze wsi wielkopolskiej i dorasta\u0142 podczas okupacji. Niemcy zabili jego ojca, rolnika i dzia\u0142acza nale\u017c\u0105cego do miejscowej elity, co wzbudzi\u0142o jego d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 awersj\u0119 do nich. Tote\u017c Armi\u0119 Czerwon\u0105 wita\u0142 jako wyzwolicielk\u0119 i jako m\u0142odzieniec przyst\u0105pi\u0142 do nowego ustroju. Drog\u0119 komunisty rozpocz\u0105\u0142 w wojsku, w pionie politycznym. I cho\u0107 niewykszta\u0142cony, musia\u0142 wykazywa\u0107 si\u0119 intelektualnymi talentami, skoro partia postawi\u0142a na jego edukacj\u0119. A zako\u0144czy\u0142 j\u0105 w elitarnym Instytucie Kszta\u0142cenia Kadr Naukowych, ku\u017ani \u201ejanczar\u00f3w” stalinizmu, z kt\u00f3rego wysz\u0142o jednak wielu p\u00f3\u017aniejszych buntownik\u00f3w. Akurat Rakowski pozosta\u0142 wierny partii, pracowa\u0142 w Komitecie Centralnym i by\u0142 \u201eg\u0142adki, bardzo spr\u0119\u017cysty, je\u015bli chodzi o wykonywanie polece\u0144” \u2013 notowa\u0142 jego prze\u0142o\u017cony. W IKKN Rakowski otar\u0142 si\u0119 o intelektualne \u015brodowisko, kt\u00f3re wkr\u00f3tce wyznaczy drogi kontestacji PRL. I przez lata mimo narastaj\u0105cych r\u00f3\u017cnic i konflikt\u00f3w czu\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 tyle\u017c partii, co owego towarzystwa. A za spraw\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144stwa z Wand\u0105 Wi\u0142komirsk\u0105, robi\u0105c\u0105 karier\u0119 skrzypaczk\u0105, wszed\u0142 te\u017c w kr\u0119gi artystyczne.<\/span><\/p>\n

\"Mieczys\u0142awMieczys\u0142aw Rakowski, naczelny tygodnika ‘Polityka’, w latach 60. z \u017con\u0105, wybitn\u0105 skrzypaczk\u0105 Wand\u0105 Wi\u0142komirsk\u0105<\/span> FOT. ARTUR STAREWICZ<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Te sprzeczne lojalno\u015bci przyczyni\u0142y si\u0119 do tego, \u017ce w Pa\u017adzierniku ’56, gdy wybuch\u0142a destalinizacja, Rakowski by\u0142 rozdarty. Nie aprobowa\u0142 represji, ale daleko by\u0142o mu te\u017c do zbiorowych nadziei na \u201edemokratyczny socjalizm”. W ge\u015bcie solidarno\u015bci odda\u0142 krew na W\u0119gry po brutalnej interwencji sowieckiej, lecz nie wyszed\u0142 poza wyobra\u017cenia o po\u017c\u0105danej demokratyzacji w ramach absolutyzmu. Na t\u0119 jego pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107 wp\u0142yn\u0119\u0142y zar\u00f3wno oddanie partii, jak i obawa przed najazdem ZSRR. W efekcie Rakowski uformowa\u0142 si\u0119 jako \u201ecentrowiec”, zwolennik autorytarnej o\u015bwieconej modernizacji systemu.<\/span><\/p>\n

Jednak zdumiewa, jak bardzo by\u0142 \u015blepy na demokracj\u0119. Wszak je\u017adzi\u0142 na Zach\u00f3d, utrzymywa\u0142 zw\u0142aszcza wi\u0119zi z niemieck\u0105 lewic\u0105, przezwyci\u0119\u017cy\u0142 wi\u0119c antyniemiecki uraz. Ale w tych podr\u00f3\u017cach fascynowa\u0142y go przede wszystkim konsumpcja i sprawno\u015b\u0107 gospodarcza. Wolno\u015bci i prawa obywatelskie pozostawa\u0142y poza jego horyzontem.<\/span><\/p>\n

Za i przeciw p\u00f3\u0142faszystom<\/strong><\/p>\n

Rakowski przyszed\u0142 w 1957 r. do \u201ePolityki”, nowego tygodnika maj\u0105cego dyscyplinowa\u0107 pa\u017adziernikowy ferwor, i wkr\u00f3tce zosta\u0142 jej szefem. S\u0142usznie Przeperski i inni obserwatorzy tamtych czas\u00f3w uwa\u017caj\u0105 \u201ePolityk\u0119” za jego najwi\u0119ksze osi\u0105gni\u0119cie. By\u0142o to bowiem pismo wyj\u0105tkowe, jak na to, \u017ce dzia\u0142a\u0142o w znormalizowanym socjalizmie i pod \u015bcis\u0142ym nadzorem partii. Rakowski skupi\u0142 w redakcji grono znakomitych reporter\u00f3w i publicyst\u00f3w, tworz\u0105c enklaw\u0119 wzgl\u0119dnej wolno\u015bci i, co wa\u017cniejsze, przyzwoito\u015bci. Tote\u017c \u201ePolityka” ustawicznie i po\u015br\u00f3d konflikt\u00f3w z parti\u0105 testowa\u0142a, co mo\u017cna napisa\u0107. I zgodnie z doktryn\u0105 Rakowskiego o autorytarnej modernizacji oraz ustrojowym wymogiem limitowanej debaty publikowano w tym pi\u015bmie teksty o t\u0119pej centralizacji, dogmatyzmie aparatu, marginalizowaniu ludzi kompetentnych, n\u0119dzy polskiej prowincji, o zbli\u017caj\u0105cych si\u0119 \u2013 zw\u0142aszcza za Gierka \u2013 kryzysach ekonomicznych. Tygodnik podstawia\u0142 partii lustro, w kt\u00f3rym mog\u0142a zobaczy\u0107 swe z\u0142e cechy. Zdaniem aparatu by\u0142a to dzia\u0142alno\u015b\u0107 wroga, a S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa i towarzysze radzieccy knuli przeciw Rakowskiemu rozmaite gro\u017ane intrygi.<\/span><\/p>\n

Trzeba odda\u0107 MFR t\u0119 zas\u0142ug\u0119: mimo takich gr\u00f3\u017ab nie zrezygnowa\u0142 ze swej linii. Czego najlepszym dowodem by\u0142o to, \u017ce nie pozwoli\u0142, by \u201ePolityka” wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w antysemickiej nagonce w 1968 r. Do historii prasy przeszed\u0142 tytu\u0142 polemiki \u2013 zatrzymanej przez cenzur\u0119 \u2013 Dariusza Fikusa z marcowym no\u017cownikiem Tadeuszem Kurem: \u201eKur wie lepiej”. Wszystkie inne pisma ugi\u0119\u0142y si\u0119 przed rozkazem partii.<\/span><\/p>\n

\n

Cho\u0107 zarazem Rakowski zgodzi\u0142 si\u0119 na pot\u0119pienie buntu studenckiego w Marcu \u201968. Tak uwidacznia\u0142a si\u0119 dwoisto\u015b\u0107 jego \u201ecentrowej” postawy, kt\u00f3r\u0105 sam si\u0119 chlubi\u0142.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Antysemityzm uwa\u017ca\u0142 za odra\u017caj\u0105ce pok\u0142osie faszyzm\u00f3w (nigdy nie doszed\u0142 do wniosku, \u017ce stanowi on, przynajmniej od czas\u00f3w Stalina, naturalne wyposa\u017cenie komunizmu). Wola\u0142by \u017cy\u0107 w kraju, w kt\u00f3rym przeciwnik\u00f3w politycznych nie sadza si\u0119 do wi\u0119zie\u0144. Jednak publiczne przejawy opozycyjno\u015bci uwa\u017ca\u0142 za wrogie i szkodliwe dzia\u0142ania.<\/span><\/p>\n

Ta \u201ecentrowa” postawa znaczy\u0142a te\u017c, \u017ce, jak pisze Przeperski, w sumie \u201eRakowski konsekwentnie przystosowywa\u0142 si\u0119 do nowych warunk\u00f3w”. Wkr\u00f3tce po Marcu ’68 flirtowa\u0142 cho\u0107by ze splamionymi antysemityzmem decydentami, wsp\u00f3\u0142pracownikami g\u0142\u00f3wnego pogromowca Mieczys\u0142awa Moczara, kt\u00f3rych wcze\u015bniej ocenia\u0142 jako kanalie i \u201ep\u00f3\u0142faszyst\u00f3w”. Taki by\u0142 wym\u00f3g i koszt dbania o w\u0142asn\u0105 pozycj\u0119 w partii.<\/span><\/p>\n

Centrysta i koniunktury<\/strong><\/p>\n

\u201eCentrum w praktyce zmuszone jest wi\u0119c nie tylko bra\u0107 pod uwag\u0119 problemy, jakie stawiaj\u0105 kierunki skrajne, ale w rozwi\u0105zywaniu ich liczy\u0107 si\u0119 z materialn\u0105 si\u0142\u0105 tych kierunk\u00f3w i dla zabezpieczenia sobie spokojnego dzia\u0142ania spe\u0142nia\u0107 chocia\u017cby niekt\u00f3re postulaty przez te kierunki wysuni\u0119te. Je\u015bli w konkretnej sytuacji prawica jest silniejsza i lepiej zorganizowana, centrum grozi przej\u015bcie na prawo. Polityka centrum jest polityk\u0105 oscylacji i kompromisu, ka\u017cdy kompromis posiada jednak\u017ce pewne granice, poza kt\u00f3rymi przestaje by\u0107 kompromisem, a staje si\u0119 ust\u0119pstwem. Polityka centrum jest wi\u0119c potencjaln\u0105 polityk\u0105 ust\u0119pstw. (\u2026) Polityk\u0119 kompromisu centrum lubi okre\u015bla\u0107 jako polityk\u0119 zdrowego rozs\u0105dku. Jednak\u017ce zdrowy rozs\u0105dek mo\u017ce si\u0119 do\u015b\u0107 \u0142atwo zamieni\u0107 w chory rozs\u0105dek, wtedy gdy w imi\u0119 zdrowego rozs\u0105dku idzie si\u0119 na kompromisy takie, kt\u00f3re w efekcie bynajmniej nie daj\u0105 zdroworozs\u0105dkowych rezultat\u00f3w” \u2013 pisa\u0142 w latach 60. Pawe\u0142 Beylin, m\u00f3j ojciec, w tek\u015bcie nigdy nieopublikowanym w PRL (ukaza\u0142 si\u0119 w 1975 r. w emigracyjnym \u201eAneksie”). I jak s\u0105dz\u0119, odnosi\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do postawy Rakowskiego. Tak z grubsza jego centrowo\u015b\u0107 postrzegali rewizjoni\u015bci sprzeciwiaj\u0105cy si\u0119 zamordyzmowi PRL. Trafnie. Bo wraz z zaostrzaniem si\u0119 konflikt\u00f3w politycznych za \u201eSolidarno\u015bci” Rakowski przesuwa\u0142 si\u0119 na coraz twardsze pozycje.<\/span><\/p>\n

\"11 wrze\u015bnia 1989 r. 50. rocznica wybuchu drugiej wojny \u015bwiatowej. W uroczysto\u015bciach na Westerplatte wzi\u0119li udzia\u0142: (od lewej) marsza\u0142ek Senatu Andrzej Stelmachowski, Lech Wa\u0142\u0119sa, prezydent Wojciech Jaruzelski, premier Tadeusz Mazowiecki, Mieczys\u0142aw Rakowski, Roman Malinowski, Jerzy J\u00f3\u017awiak<\/span> TOMASZ WIERZEJSKI<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Jeszcze na pocz\u0105tku 1981 r. opublikowa\u0142 tekst \u201eSzanowa\u0107 partnera”, krytyk\u0119 aparatu partyjnego traktuj\u0105cego \u201eS” jedynie jako piekielnego wroga. S\u0105dzi\u0142 bowiem, \u017ce wskutek nieudolno\u015bci ekipy Gierka taki bunt spo\u0142eczny musia\u0142 nadej\u015b\u0107, i mia\u0142 nadziej\u0119, \u017ce uda si\u0119 go podda\u0107 nadzorowi partii. \u201eNiezale\u017cny ruch zwi\u0105zkowy powinien przekszta\u0142ca\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107, ale w ramach ograniczonych z g\u00f3ry” \u2013 pisze o jego postawie Przeperski. Rakowski \u0142udzi\u0142 si\u0119 wi\u0119c, \u017ce mo\u017cna utrzyma\u0107 w partyjnych ryzach spontaniczny wybuch wolno\u015bci. Jak s\u0105dz\u0119, widzia\u0142 w \u201eS” powt\u00f3rk\u0119 Pa\u017adziernika \u201956: ludzie poszalej\u0105, a potem da si\u0119 ich zn\u00f3w u\u0142o\u017cy\u0107 do ju\u017c poprawionego systemu. Czyli nie zauwa\u017cy\u0142 skali zmian spo\u0142ecznych w ostatnich latach, przyrostu gniewu i rozczarowania systemem, cho\u0107 przecie\u017c jego \u201ePolityka” do\u015b\u0107 uczciwie opisywa\u0142a te zjawiska.<\/span><\/p>\n

\n

Bo Rakowski nigdy nie uwierzy\u0142 w oddoln\u0105 si\u0142\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa; wierzy\u0142 g\u0142\u00f3wnie w si\u0142\u0119 w\u0142adzy i elit.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Dziwi\u0142 si\u0119, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 jego redakcji zapragn\u0119\u0142a wolno\u015bci wbrew niemu i jedynie za nielojalno\u015b\u0107 uzna\u0142 protestacyjne odej\u015bcie cz\u0119\u015bci zespo\u0142u po wprowadzeniu stanu wojennego. Gdy w lutym 1981 r. zosta\u0142 wicepremierem, sprzeciwia\u0142 si\u0119 wprawdzie si\u0142owym rozwi\u0105zaniom i postawi\u0142 na negocjacje z \u201eSolidarno\u015bci\u0105”, lecz coraz bardziej sk\u0142ania\u0142 si\u0119 ku tezie, kultywowanej te\u017c przez aparat partii, \u017ce win\u0119 za radykalizacj\u0119 konflikt\u00f3w ponosz\u0105 przede wszystkim awanturnicze elity zwi\u0105zkowe, z Lechem Wa\u0142\u0119s\u0105 na czele. I traktowa\u0142 je jak wy\u0142\u0105cznie twardych przeciwnik\u00f3w, a nie partner\u00f3w do szanowania. Dodam: z pe\u0142n\u0105 wzajemno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

Z\u0142udzenia i resentyment<\/strong><\/p>\n

Ju\u017c jako premier od 1988 r. w Polsce pogr\u0105\u017conej w kryzysie gospodarczym, gdy kie\u0142kowa\u0142y rozmowy w\u0142adzy z \u201eS”, Rakowski chcia\u0142 p\u00f3j\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105 drog\u0105, obchodz\u0105c ten zaczyn Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u. Pragn\u0105\u0142 rynku bez demokracji, pod przyw\u00f3dztwem partii (czyli r\u00f3wnie\u017c Rakowskiego). To by\u0142y zamiary wyzute z realizmu, cho\u0107 podobne koncepcje rodzi\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas na liberalnych obrze\u017cach opozycji. Rakowski popiera\u0142 Okr\u0105g\u0142y St\u00f3\u0142, tak jak wcze\u015bniej uwa\u017ca\u0142 za korzystn\u0105 amnesti\u0119 dla wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, ale wydawa\u0142o mu si\u0119, \u017ce potrafi zbudowa\u0107 wobec tych negocjacji alternatyw\u0119, przydaj\u0105c nowej si\u0142y upadaj\u0105cej partii.<\/span><\/p>\n

Na t\u0119 jego wiar\u0119 wp\u0142ywa\u0142 antysolidarno\u015bciowy resentyment, kt\u00f3ry spektakularnie doszed\u0142 do g\u0142osu, gdy jesieni\u0105 1988 r. rozpocz\u0105\u0142 likwidacj\u0119 Stoczni Gda\u0144skiej. Bo by\u0142a to kolebka \u201eS”, a w dodatku w 1983 r., gdy przyjecha\u0142 do niej na spotkanie z robotnikami, dosta\u0142 wciry tak od za\u0142ogi, jak i od Wa\u0142\u0119sy. Decyzja o likwidacji Stoczni k\u0142\u00f3ci\u0142a si\u0119 z elementarn\u0105 wyobra\u017ani\u0105 polityczn\u0105, mog\u0142a zrujnowa\u0107 przygotowania do Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u.<\/span><\/p>\n

\"Mieczys\u0142awMieczys\u0142aw Rakowski<\/span> Fot. Piotr Berna\u015b \/ AG<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

W III RP Rakowski, polityczny emeryt, nigdy w gruncie nie ewoluowa\u0142. Broni\u0142 swojej dawnej linii i projekt\u00f3w autorytarnej modernizacji. Nie docenia\u0142 sprawczej si\u0142y demokracji i wolno\u015bci. Zatrzyma\u0142 si\u0119 wi\u0119c w przesz\u0142o\u015bci, z kt\u00f3rej jego partyjni towarzysze potrafili si\u0119 uwolni\u0107. On nie.<\/span><\/p>\n

Najwi\u0119kszymi osi\u0105gni\u0119ciami Rakowskiego s\u0105 \u201ePolityka” i dziesi\u0119\u0107 tom\u00f3w \u201eDziennik\u00f3w politycznych”, unikalny zapis mentalno\u015bci i dzia\u0142a\u0144 elit rz\u0105dz\u0105cych PRL.<\/span><\/p>\n

Poradnik dla centrysty<\/strong><\/p>\n

Z czego bierze si\u0119 kilka prostych przestr\u00f3g dla nas, wsp\u00f3\u0142czesnych. W tym dla demokratycznego centrum. Bo pewne niebezpiecze\u0144stwa centrowych postaw wyst\u0119puj\u0105 zar\u00f3wno w dyktaturach, jak i demokracjach.<\/span><\/p>\n

1. Je\u015bli \u201ecentrowiec” poprzestaje na pozycjonowaniu si\u0119 wobec sytuacji i nie buduje, ryzykuj\u0105c, zmian spo\u0142ecznych, staje si\u0119 niewolnikiem zewn\u0119trznych koniunktur, kt\u00f3re definiuj\u0105, gdzie w danej chwili mie\u015bci si\u0119 centrum.<\/span><\/p>\n

2. Nawet najsprawniejsze gry gabinetowe nie uchroni\u0105 czyjejkolwiek w\u0142adzy, je\u015bli nie stowarzysz\u0105 si\u0119 z rozpoznawaniem nastroj\u00f3w spo\u0142ecznych. Bo o tym, kto ma w\u0142adz\u0119, a kto j\u0105 traci, ostatecznie decyduje zdolno\u015b\u0107 do dialogu i partnerskiego traktowania grup spo\u0142ecznych. Tak\u017ce tych, kt\u00f3rych aspiracje nie mieszcz\u0105 si\u0119 w przyj\u0119tej koncepcji w\u0142a\u015bciwego \u0142adu.<\/span><\/p>\n

3. W\u0142a\u015bnie postawy centrowe s\u0105 najbardziej nara\u017cone na bierny \u201epo\u015brodkizm” w sprawie praw ludzi i mniejszo\u015bci. Teraz skupiamy si\u0119 na prawach najwa\u017cniejszych, a tymi, kt\u00f3re definiujemy jako mniej wa\u017cne, zajmiemy si\u0119 p\u00f3\u017aniej \u2013 to cz\u0119sta mowa centryst\u00f3w. Jak\u017ce przypominaj\u0105ca regu\u0142y odg\u00f3rnej limitowanej modernizacji.<\/span><\/p>\n

\n

Micha\u0142 Przeperski
\n<\/i><\/span>Mieczys\u0142aw F. Rakowski. Biografia polityczna
\n<\/i><\/span>IPN 2021<\/span><\/i><\/p>\n

\"Micha\u0142Micha\u0142 Przeperski, ‘Mieczys\u0142aw F. Rakowski. Biografia polityczna’, Instytut Pami\u0119ci Narodowej<\/span> materia\u0142y prasowe<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gen. Wojciech Jaruzelski i Mieczys\u0142aw Rakowski podczas Konferencji Delegat\u00f3w PZPR w czerwcu 1989 r (Lozynski\/REPORTER \/ LESZEK LOZYNSKI\/REPORTER) Pora\u017cka Mieczys\u0142awa Rakowskiego to przestroga dla centryst\u00f3w, kt\u00f3rzy wpadli w po\u015brodkizm Marek Beylin Mieczys\u0142aw Rakowski uwa\u017ca\u0142, \u017ce najlepiej nadaje si\u0119 do roli modernizatora dyktatury, ale nie wykorzysta\u0142 swojej szansy. Mo\u017ce dlatego, \u017ce nigdy nie uwierzy\u0142 w oddoln\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90478"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=90478"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90478\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":90491,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90478\/revisions\/90491"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=90478"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=90478"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=90478"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}