{"id":90506,"date":"2021-11-04T17:09:32","date_gmt":"2021-11-04T15:09:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=90506"},"modified":"2021-11-04T08:56:34","modified_gmt":"2021-11-04T06:56:34","slug":"08-05-76","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=90506","title":{"rendered":"\u015amier\u0107 Zygielbojma. Co napisa\u0142 w ostatnim li\u015bcie do spo\u0142ecze\u0144stwa i rz\u0105du polskiego?"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/bi.im-g.pl\/im\/d7\/7a\/1a\/z27764951V,Wojciech-Mecwaldowski-w-filmie--Smierc-Zygielbojma.jpg\" width=\"100%\"><span style=\"color: #808080;\"><em>Wojciech Mecwaldowski w filmie &#8216;\u015amier\u0107 \u017bygielbojma&#8217;, re\u017c. Ryszard Brylski, dystrybucja: Monolith Films (\/ materia\u0142y prasowe)<\/em><\/span><\/p>\n<hr>\n<h5 style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/wyborcza.pl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><img decoding=\"async\" class=\"center alignleft\" src=\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/wyborcza-ale.png\" alt=\"\" width=\"35%\"><\/a><span style=\"text-decoration: underline; color: #000080;\"><strong><a style=\"color: #000080; text-decoration: underline;\" href=\"https:\/\/wyborcza.pl\/alehistoria\/7,121681,27764859,smierc-zygielbojma-brytyjskie-gazety-odnotowaly-na.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">\u015amier\u0107 Zygielbojma. Co napisa\u0142 w ostatnim li\u015bcie do spo\u0142ecze\u0144stwa i rz\u0105du polskiego?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Pawe\u0142 Smole\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 100%;\">\n<h4 style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #808080;\"><strong>Zanim Szmul Zygielbojm odkr\u0119ci\u0142 gaz, napisa\u0142 w li\u015bcie do prezydenta W\u0142adys\u0142awa Raczkiewicza i premiera W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego: &#8220;Przez \u015bmier\u0107 sw\u0105 pragn\u0119 wrazi\u0107 najg\u0142\u0119bszy protest przeciwko bezczynno\u015bci z jak\u0105 \u015bwiat si\u0119 przypatruje i pozwala lud \u017cydowski wyt\u0119pi\u0107&#8221;.<\/strong><\/span><br \/>\n.<\/h4>\n<p class=\"art_paragraph\"><i>Wydarzenie bez precedensu w historii polskiego kina. Podczas premiery filmu&nbsp;\u201e\u015amier\u0107 Zygielbojma&#8221;&nbsp;<strong><span style=\"text-decoration: underline;\"><span style=\"color: #000000; text-decoration: underline;\"><a class=\"art_link\" style=\"color: #000000; text-decoration: underline;\" href=\"https:\/\/wyborcza.pl\/7,101707,27763281,smierc-zygielbojma.html\" rel=\"dofollow\">re\u017cyser Ryszard Brylski zarzuci\u0142 w\u0142adzy &#8211; w obecno\u015bci m.in. ministra Piotra Gli\u0144skiego &#8211; pr\u00f3b\u0119 sprowadzenia jego filmu do \u201ekina rz\u0105dowej propagandy&#8221;<\/a>.<\/span><\/span><\/strong><\/i><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Film \u201e\u015amier\u0107 Zygielbojma&#8221; ko\u0144czy si\u0119 i zaczyna podobnie. Ogl\u0105damy wn\u0119trze kuchni, raczej skromne. R\u00f3\u017cnica polega na obecnych w niej ludziach. W pocz\u0105tkowych kadrach kuchni\u0119 wype\u0142nia ekipa \u015bledcza i fotograf angielskiej gazety, a na pod\u0142odze le\u017c\u0105 zw\u0142oki m\u0119\u017cczyzny. W ko\u0144cowych ten m\u0119\u017cczyzna, siedz\u0105c na krze\u015ble, nachyla si\u0119 nad palnikami i odkr\u0119ca kurki.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Za\u015b wszystko, co pomi\u0119dzy, to dochodzenie do prawdy. Dlaczego m\u0119\u017cczyzna pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo, skoro \u2013 u\u015bwiadamia nas z ekranu koroner \u2013 w Wielkiej Brytanii to przest\u0119pstwo i musi si\u0119 tym zaj\u0105\u0107 policja. Dlaczego to, co mia\u0142 do powiedzenia zmar\u0142y, nie zainteresowa\u0142o brytyjskich medi\u00f3w. Oraz \u2013 dlaczego ta \u015bmier\u0107 przesz\u0142a bez echa, skoro zaplanowana by\u0142a jako krzyk: zobaczcie, co w Polsce z narodem \u017cydowskim wyprawiaj\u0105 Niemcy.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: center;\"><span class=\"imageUOM parent-box-label-related\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/bi.im-g.pl\/im\/ef\/a1\/14\/z21635055IH,Szmul-Zygielbojm.jpg\" alt=\"Szmul Zygielbojm\" width=\"100%\"><span style=\"color: #808080;\"><em><span class=\"photoAuthor\"><span class=\"photoTitle\">Szmul Zygielbojm<\/span>&nbsp;fot. materia\u0142y prasowe<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Przed \u015bmierci\u0105 napisa\u0142 list: \u201e\u017bycie moje nale\u017cy do ludu \u017cydowskiego w Polsce, wi\u0119c je daj\u0119. Pragn\u0119 by ta garstka, kt\u00f3ra osta\u0142a si\u0119 jeszcze z kilkumiljonowego \u017cydowstwa polskiego, do\u017cy\u0142a wraz z masami polskimi wyzwolenia, by mog\u0142a oddycha\u0107 w Kraju i w \u015bwiecie wolno\u015bci i sprawiedliwo\u015bci socjalizmu, za wszystkie swe m\u0119ki i cierpienia nieludzkie. A wierz\u0119, \u017ce taka w\u0142a\u015bnie Polska powstanie i \u017ce taki w\u0142a\u015bnie \u015bwiat nast\u0105pi&#8221;. List odebrali emigracyjny prezydent RP W\u0142adys\u0142aw Raczkiewicz i premier gen. W\u0142adys\u0142aw Sikorski.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Samob\u00f3jcza \u015bmier\u0107 Szmula Mordechaja Zygielbojma, cz\u0142owieka odwa\u017cnego, szlachetnego i prawdom\u00f3wnego nie przynios\u0142a skutku. Mo\u017cna j\u0105 por\u00f3wna\u0107 (w filmie pada takie zdanie) do samob\u00f3jczej \u015bmierci \u017cydowskich obro\u0144c\u00f3w twierdzy Masada nad Morzem Martwym w 73 r. n.e., kiedy ju\u017c by\u0142o jasne, \u017ce powstanie przeciwko Rzymowi to kl\u0119ska. Bez w\u0105tpienia to jeden z moment\u00f3w, kiedy mamy prawo obwinia\u0107 Zach\u00f3d o bezduszno\u015b\u0107, zimn\u0105 kalkulacj\u0119 strat i zysk\u00f3w oraz bezczynno\u015b\u0107. Lecz r\u00f3bmy to z wyczuciem. Sportretowana w filmie Lidia Cio\u0142koszowa, socjalistka, dzia\u0142aczka spo\u0142eczna, kobieta wybitna m\u00f3wi angielskiemu fotografowi, kt\u00f3ry szuka sensu w \u015bmierci Zygielbojma, \u017ce nawet w wojennym Londynie mia\u0142 wrog\u00f3w po\u015br\u00f3d Polak\u00f3w, bo antysemityzm to zaraza, na kt\u00f3r\u0105 nie ma lekarstwa.<\/span><\/p>\n<h5 style=\"text-align: center;\"><strong>\u015aMIER\u0106 ZYGIELBOJMA &#8211; zwiastun. W Multikinie 5 listopada<\/strong><\/h5>\n<div id=\"content\" class=\"content-alignment\">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\" style=\"text-align: center;\">\n<p><iframe loading=\"lazy\" title=\"YouTube video player\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/Ul-Zo2nBxqw\" width=\"680\" height=\"400\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h5 style=\"text-align: center;\"><strong>.<br \/>\n\u015amier\u0107 Zygielbojma &#8211; konferencja prasowa<\/strong><\/h5>\n<div id=\"content\" class=\"content-alignment\">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\" style=\"text-align: center;\"><iframe loading=\"lazy\" title=\"YouTube video player\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/a3-h3srH5bY\" width=\"680\" height=\"400\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>.<\/p>\n<h5 class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><strong>Ten \u017byd przesadza<\/strong><\/h5>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Historycy k\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 o miejsce urodzenia Zygielbojma: Warszawa czy Borowica ko\u0142o Krasnegostawu? Pochodzi\u0142 z wielodzietnej, bardzo biednej rodziny. Od dziesi\u0105tego roku \u017cycia pracowa\u0142 w fabryce. Wybitny dzia\u0142acz Bundu, partii sprzeciwiaj\u0105cej si\u0119 syjonizmowi.<\/span><\/p>\n<blockquote class=\"art_blockquote\">\n<p style=\"text-align: left;\"><strong>Odpowiedzialny i aktywny obywatel, wierz\u0105cy, \u017ce Polska \u2013 przy ca\u0142ym sanacyjnym bagnie, getcie \u0142awkowym i wrzaskach \u201e\u017bydzi na Madagaskar&#8221; \u2013 jest ojczyzn\u0105 \u017byd\u00f3w, a emigracja do Palestyny to mrzonki.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Socjalista wra\u017cliwy na krzywd\u0119 i wyzysk, zawsze za sprawiedliwo\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105. Bardziej spo\u0142ecznik ni\u017c polityk. By\u0142 radnym \u0141odzi i Warszawy.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: center;\"><span class=\"imageUOM parent-box-label-related\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/bi.im-g.pl\/im\/da\/7a\/1a\/z27764954IH,-Smierc-Zygielbojma---rez--Ryszard-Brylski--dystry.jpg\" alt=\"'\u015amier\u0107 \u017bygielbojma', re\u017c. Ryszard Brylski, dystrybucja: Monolith Films\" width=\"100%\"><span style=\"color: #808080;\"><em><span class=\"photoAuthor\"><span class=\"photoTitle\">&#8216;\u015amier\u0107 \u017bygielbojma&#8217;, re\u017c. Ryszard Brylski, dystrybucja: Monolith Films<\/span>&nbsp;\/ materia\u0142y prasowe<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Pod okupacj\u0105 cz\u0142onek warszawskiego Judenratu. Organizowa\u0142 podziemny op\u00f3r.<\/span><\/p>\n<blockquote class=\"art_blockquote\">\n<p style=\"text-align: left;\"><strong>Zagro\u017cony aresztowaniem \u2013 wcze\u015bniej ju\u017c siedzia\u0142 na gestapo w alei Szucha \u2013 zosta\u0142 przez towarzyszy partyjnych nak\u0142oniony do wyjazdu z Polski. W Warszawie, wbrew sobie, zostawi\u0142 \u017con\u0119 Mari\u0119 i troje dzieci.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Przez Niemcy, Belgi\u0119 i&nbsp;<a style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/wyborcza.pl\/0,128956.html?tag=francja#anchorLink\">Francj\u0119<\/a>&nbsp;dotar\u0142 do Nowego Jorku, a stamt\u0105d do Londynu, gdzie wszed\u0142 w sk\u0142ad Rady Narodowej RP. Mia\u0142 dobry kontakt z politykami brytyjskiej Partii Pracy.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Stara\u0142 si\u0119 informowa\u0107 zachodni\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105 i klas\u0119 polityczn\u0105 o losie \u017byd\u00f3w w Polsce. Jego apele zbywano okr\u0105g\u0142ymi zdaniami, a wywiady i artyku\u0142y l\u0105dowa\u0142y w prowincjonalnych gazetach. \u015awiat lekcewa\u017cy\u0142 Zygielbojma mimo lojalnego wsparcia polskiego rz\u0105du na uchod\u017astwie. Nie wierzono jego informacjom, bo trudno je by\u0142o potwierdzi\u0107. W najlepszym razie uznawano, \u017ce Zygielbojm przesadza lub k\u0142amie w dobrej wierze. Prawda o eksterminacji \u017byd\u00f3w okaza\u0142a si\u0119 w oczach Zachodu zbyt brutalna, by mog\u0142a by\u0107 prawdziwa.<\/span><\/p>\n<h5 class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><strong>Szmul Zygielbojm: Ten \u015bwiat oszala\u0142!<\/strong><\/h5>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">To musia\u0142a by\u0107 najbardziej dramatyczna rozmowa w \u017cyciu Szmula Zygielbojma. Odby\u0142a si\u0119 2 grudnia 1942 r. Do tej pory, gdy opowiada\u0142 \u015bwiatu o tragedii \u017byd\u00f3w w Polsce, opiera\u0142 si\u0119 na raportach polskiego i \u017cydowskiego podziemia, obszernych, lecz si\u0142\u0105 rzeczy og\u00f3lnych. Operowa\u0142 wielkimi liczbami: w Che\u0142mnie zagazowano 40 tys. \u017byd\u00f3w, w Wilnie rozstrzelano 60 tys., z warszawskiego getta wywieziono do Treblinki 100 tys. Po spotkaniu z Janem Karskim, kurierem pa\u0144stwa podziemnego, mia\u0142 w gar\u015bci konkret.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: center;\"><span class=\"imageUOM parent-box-label-related\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/bi.im-g.pl\/im\/d6\/7a\/1a\/z27764950IH,Wojciech-Mecwaldowski--po-lewej--w-filmie--Smierc-.jpg\" alt=\"Wojciech Mecwaldowski (po lewej) w filmie '\u015amier\u0107 \u017bygielbojma', re\u017c. Ryszard Brylski, dystrybucja: Monolith Films\" width=\"100%\"><span style=\"color: #808080;\"><em><span class=\"photoAuthor\"><span class=\"photoTitle\">Wojciech Mecwaldowski (po lewej) w filmie &#8216;\u015amier\u0107 \u017bygielbojma&#8217;, re\u017c. Ryszard Brylski, dystrybucja: Monolith Films<\/span>&nbsp;\/ materia\u0142y prasowe<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Karski tak wspomina\u0142 ich rozmow\u0119: \u201eBy\u0142 przygn\u0119biony, zdenerwowany, podejrzliwy, a wobec mnie niezupe\u0142nie uprzejmy. Gdy sko\u0144czy\u0142em sprawozdanie, wybuchn\u0105\u0142: \u00bbNie m\u00f3wi mi pan niczego nowego. Ja wiem wi\u0119cej, ni\u017c pan mi powiedzia\u0142. Ja robi\u0119 wszystko, co mog\u0119\u00ab&#8221;.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Lecz po oficjalnej relacji Karski wyjawi\u0142 Zygielbojmowi, co widzia\u0142 na w\u0142asne oczy. Dwukrotnie przekrada\u0142 si\u0119 do warszawskiego getta, wszed\u0142 w niemieckim mundurze do obozu tranzytowego w Izbicy Lubelskiej, kt\u00f3ry mylnie uzna\u0142 za koncentracyjny. Opowiada\u0142 Zygielbojmowi o g\u0142odowej \u015bmierci, chorobach, przeludnieniu. O trupach zbieranych z ulic na drewniane w\u00f3zki i wywo\u017conych na dotykaj\u0105cy getta cmentarz \u017cydowski. O oszala\u0142ych z braku \u017cywno\u015bci i ze strachu. O strzelaniu do \u017byd\u00f3w wedle esesma\u0144skich kaprys\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">\u201eKiedy doda\u0142em jeszcze t\u0119 specjaln\u0105 wiadomo\u015b\u0107 [apel przyw\u00f3dc\u00f3w \u017cydowskich z getta warszawskiego domagaj\u0105cych si\u0119 od \u017cydowskich reprezentant\u00f3w na Zachodzie dzia\u0142a\u0144 radykalnych i spektakularnych] \u2013 wspomina\u0142 Karski \u2013 zerwa\u0142 si\u0119 i zacz\u0105\u0142 biega\u0107 po pokoju, krzycz\u0105c: \u00bbTen \u015bwiat oszala\u0142! Czy pan my\u015bli, \u017ce pozwol\u0105 mi umrze\u0107 na ulicy? Przy\u015bl\u0105 policjant\u00f3w, zaaresztuj\u0105 mnie, po\u015bl\u0105 do kliniki psychiatrycznej, a nie pozwol\u0105 umrze\u0107 na oczach wszystkich\u00ab. Biega\u0142 tam i z powrotem, powtarzaj\u0105c: \u00bbTen \u015bwiat oszala\u0142, ten \u015bwiat oszala\u0142!\u00ab&#8221;.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: center;\"><span class=\"imageUOM parent-box-label-related\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/bi.im-g.pl\/im\/db\/7a\/1a\/z27764955IH,-Smierc-Zygielbojma---rez--Ryszard-Brylski--dystry.jpg\" alt=\"'\u015amier\u0107 \u017bygielbojma', re\u017c. Ryszard Brylski, dystrybucja: Monolith Films\" width=\"100%\"><span style=\"color: #808080;\"><em><span class=\"photoAuthor\"><span class=\"photoTitle\">&#8216;\u015amier\u0107 \u017bygielbojma&#8217;, re\u017c. Ryszard Brylski, dystrybucja: Monolith Films<\/span>&nbsp;\/ materia\u0142y prasowe<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Przyw\u00f3dcy getta \u017c\u0105dali, \u017ce je\u015bli nie uda si\u0119 sk\u0142oni\u0107 Zachodu do konkretnej pomocy opisami \u017cydowskiej tragedii, \u017cydowscy liderzy winni podejmowa\u0107 dzia\u0142ania ostateczne, k\u0142a\u015b\u0107 na szali w\u0142asne \u017cycie. Jedn\u0105 z metod mia\u0142y by\u0107 organizowane w miejscach publicznych strajki g\u0142odowe.<\/span><\/p>\n<h5 class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><strong>\u017bydzi i Polacy walcz\u0105 razem<\/strong><\/h5>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Zygielbojm chcia\u0142 rozpocz\u0105\u0107 g\u0142od\u00f3wk\u0119 na Downing Street, tu\u017c obok siedziby Winstona Churchilla, lecz odwiedziono go od akcji z g\u00f3ry skazanej na pora\u017ck\u0119. 10 grudnia 1942 r. rz\u0105d londy\u0144ski wyda\u0142 stworzon\u0105 na podstawie relacji Karskiego not\u0119 na temat terroru i dyskryminacji \u017byd\u00f3w. Niewiele p\u00f3\u017aniej alianci podpisali dokument pot\u0119piaj\u0105cy Zag\u0142ad\u0119.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Lecz Zygielbojm \u017c\u0105da\u0142 (bezskutecznie), apelowa\u0142 o realne wsparcie powstania w getcie warszawskim, kt\u00f3re wybuch\u0142o 19 kwietnia 1943 r. W\u015br\u00f3d bojowc\u00f3w by\u0142o wielu bundowc\u00f3w, np. Marek Edelman.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Najpewniej mia\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce w sprawie Zag\u0142ady rz\u0105d polski zachowuje si\u0119 lepiej ni\u017c zachodni sojusznicy. Pisa\u0142 w 1943 r.: \u201eW tym miejscu musz\u0119 wspomnie\u0107, \u017ce ludno\u015b\u0107 polska udziela wszelkiej mo\u017cliwej pomocy i wsp\u00f3\u0142czucia dla \u017byd\u00f3w. Solidarno\u015b\u0107 polskiej ludno\u015bci ma dwa aspekty: po pierwsze jest to wsp\u00f3lne cierpienie, a po drugie wsp\u00f3lna walka przeciwko nieludzkiemu okupantowi. Walka z prze\u015bladowcami jest ci\u0105g\u0142a, wytrwa\u0142a, w konspiracji i toczy si\u0119 nawet w gethcie, w warunkach tak strasznych i nieludzkich, \u017ce s\u0105 one trudne do opisania lub do wyobra\u017cenia (&#8230;). Ludno\u015b\u0107 \u017cydowska i polska pozostaje w sta\u0142ym kontakcie, wymieniaj\u0105c pras\u0119, informacje i rozkazy. Mury getta nie oddzieli\u0142y w rzeczywisto\u015bci ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 od Polak\u00f3w. Polskie i \u017cydowskie spo\u0142ecze\u0144stwo wci\u0105\u017c walczy razem o wsp\u00f3lny cel, tak jak walczy\u0142o przez wiele lat w przesz\u0142o\u015bci&#8221;.<\/span><\/p>\n<blockquote class=\"art_blockquote\">\n<p style=\"text-align: left;\"><strong>Zygielbojm by\u0142 do tego stopnia obywatelem polskim i patriot\u0105, \u017ce nie przysz\u0142o mu do g\u0142owy, by pisa\u0107 o szmalcownikach i oboj\u0119tno\u015bci na \u017cydowski los znacznej cz\u0119\u015bci Polak\u00f3w.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n<h5 class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><strong>\u015amier\u0107 Zygielbojma, czyli krzyk do sumienia \u015bwiata<\/strong><\/h5>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Lecz pomoc nie nadesz\u0142a. Zag\u0142ad\u0119 skrywa\u0142o milczenie. W USA, gdzie dotar\u0142 Karski, nie wierzyli w ni\u0105 nawet przedstawiciele spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. Dlatego Zygielbojm zdecydowa\u0142 si\u0119 na gest ostateczny. Ale wcze\u015bniej wys\u0142a\u0142 kilka list\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Do prezydenta Raczkiewicza i premiera Sikorskiego pisa\u0142:<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">\u201ePozwalam sobie kierowa\u0107 do Pan\u00f3w ostatnie moje s\u0142owa, a przez Pan\u00f3w \u2014 do Rz\u0105du i spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego, do Rz\u0105d\u00f3w i Narod\u00f3w pa\u0144stw sprzymierzonych, do sumienia \u015bwiata. Z ostatnich wiadomo\u015bci z Kraju wynika bez \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Niemcy z ca\u0142ym bezwzgl\u0119dnym okr\u00f3cie\u0144stwem [pisownia oryginalna] morduj\u0105 ju\u017c obecnie resztki \u017byd\u00f3w w Polsce. Za murami ghett odbywa si\u0119 obecnie ostatni akt niebywa\u0142ej w dziejach tragedji. Odpowiedzialno\u015b\u0107 za zbrodni\u0119 wymordowania ca\u0142ej narodowo\u015bci \u017cydowskiej w Polsce spada przedewszystkiem na sprawc\u00f3w, ale po\u015brednio obci\u0105\u017ca ona r\u00f3wnie\u017c ludzko\u015b\u0107 ca\u0142\u0105, Narody i Rz\u0105dy Pa\u0144stw Sprzymierzonych, kt\u00f3re do dzi\u015b dnia nie zdoby\u0142y si\u0119 na \u017caden czyn konkretny w celu ukr\u00f3cenia tej zbrodni. Przez bierne przypatrywanie si\u0119 temu mordowi miljon\u00f3w bezbronnych i zmaltretowanych dzieci, kobiet i m\u0119\u017cczyzn, sta\u0142y si\u0119 jego wsp\u00f3\u0142winowajcami.<\/span><\/p>\n<blockquote class=\"art_blockquote\">\n<p style=\"text-align: left;\"><strong>Musz\u0119 te\u017c stwierdzi\u0107, \u017ce, aczkolwiek Rz\u0105d Polski w bardzo du\u017cym stopniu przyczyni\u0142 si\u0119 do poruszenia opinji \u015bwiata, jednak nie dostatecznie, jednak nie zdoby\u0142 si\u0119 na nic takiego nadzwyczajnego, co by odpowiada\u0142o rozmiarom dramatu, dokonywuj\u0105cemu si\u0119 w Kraju.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Z blisko 3 i p\u00f3\u0142 miljona \u017byd\u00f3w polskich i oko\u0142o 700 000 \u017byd\u00f3w deportowanych do Polski z innych kraj\u00f3w, \u017cy\u0142o jeszcze w kwietniu tego roku, wed\u0142ug doniesie\u0144 oficjalnych kierownictwa podziemnego \u00bbBundu\u00ab, przes\u0142anych nam przez Delegata Rz\u0105du, oko\u0142o 300 000. A mord trwa nadal bez przerwy. Milcze\u0107 nie mog\u0119 i \u017cy\u0107 nie mog\u0119 gdy gin\u0105 resztki ludu \u017cydowskiego w Polsce, kt\u00f3rego reprezentantem jestem. Towarzysze moi w ghecie warszawskim zgin\u0119li z broni\u0105 w r\u0119ku, w ostatnim porywie bohaterskim. Nie by\u0142o mi dane zgin\u0105\u0107 tak jak oni, razem z nimi. Ale nale\u017c\u0119 do nich, do ich grob\u00f3w masowych. Przez \u015bmier\u0107 sw\u0105 pragn\u0119 wrazi\u0107 najg\u0142\u0119bszy protest przeciwko bezczynno\u015bci z jak\u0105 \u015bwiat si\u0119 przypatruje i pozwala lud \u017cydowski wyt\u0119pi\u0107. Wiem jak ma\u0142o znaczy \u017cycie ludzkie, szczeg\u00f3lnie dzisiaj. Ale skoro nie potrafi\u0142em tego dokona\u0107 za \u017cycia, mo\u017ce \u015bmierci\u0105 sw\u0105 przyczyni\u0119 si\u0119 do wyrwania z oboj\u0119tno\u015bci tych, kt\u00f3rzy mog\u0105 i powinni dzia\u0142a\u0107 by teraz jeszcze, w ostatniej bodaj chwili, uratowa\u0107 od niechybnej zag\u0142ady t\u0119 garstk\u0119 \u017byd\u00f3w Polskich, jaka jeszcze \u017cyje (\u2026). \u017begnam wszystkich i wszystko co mi by\u0142o drogie i co kocha\u0142em&#8221; \u2013 zako\u0144czy\u0142 Zygielbojm.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: center;\"><span class=\"imageUOM parent-box-label-related\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/bi.im-g.pl\/im\/d8\/7a\/1a\/z27764952IH,-Smierc-Zygielbojma---rez--Ryszard-Brylski--dystry.jpg\" alt=\"'\u015amier\u0107 \u017bygielbojma', re\u017c. Ryszard Brylski, dystrybucja: Monolith Films\" width=\"100%\"><span style=\"color: #808080;\"><em><span class=\"photoAuthor\"><span class=\"photoTitle\">&#8216;\u015amier\u0107 \u017bygielbojma&#8217;, re\u017c. Ryszard Brylski, dystrybucja: Monolith Films<\/span>&nbsp;\/ materia\u0142y prasowe<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n<h5 class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><strong>Dlaczego mnie tam nie ma?<\/strong><\/h5>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Do brata Fajwla napisa\u0142: \u201eJest cicha noc kwietniowa 1943 r. Id\u0119 w&nbsp;t\u0142umie ludzi londy\u0144skimi ulicami, a&nbsp;w&nbsp;muskaj\u0105cych moje ubranie przechodniach widz\u0119 cienie z&nbsp;warszawskiego getta. Otaczaj\u0105 mnie ze&nbsp;wszystkich stron\u2026 Dlaczego ich opu\u015bci\u0142em? By\u0142em tam razem z&nbsp;nimi. Dlaczego teraz, w&nbsp;ich ostatnich zmaganiach, nie ma&nbsp;mnie tam? Dlaczego nie walcz\u0119 razem z&nbsp;nimi na&nbsp;ruinach muru w&nbsp;Warszawie? Dlaczego nie le\u017c\u0119 zmia\u017cd\u017cony razem z&nbsp;nimi? Co&nbsp;osi\u0105gn\u0105\u0142em? Czy uratowa\u0142em cho\u0107 jedno \u017cydowskie dziecko przed najstraszliwsz\u0105 \u015bmierci\u0105? Stoj\u0119 przybity z&nbsp;druzgoc\u0105cym uczuciem bezsilno\u015bci\u2026 Krzycz\u0119 w&nbsp;ciemn\u0105 noc: \u00bbG\u0142uchy \u015bwiecie! Ratuj! Ratuj! W&nbsp;Polsce morduj\u0105 \u017byd\u00f3w, m\u0119\u017cczyzn, kobiety, starc\u00f3w i&nbsp;dzieci&#8230;\u00ab&#8221;.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">A do towarzyszy z Bundu mieszkaj\u0105cych w USA: \u201eMoi drodzy Leonie i&nbsp;Lucjanie. Prosz\u0119 Was obu, aby\u015bcie mi&nbsp;wybaczyli zmartwienia i&nbsp;k\u0142opoty, kt\u00f3rych Wam przysparzam. Jest p\u00f3\u017ano, nie ma&nbsp;czasu na&nbsp;d\u0142ugie wyja\u015bnienia i&nbsp;sentymentalizm. \u017begnam was, \u015bciskam i&nbsp;ca\u0142uj\u0119, jedyni z&nbsp;moich wszystkich przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy byli\u015bcie tak dobrzy, byli\u015bcie moim \u017cyciem, byli\u015bcie na&nbsp;wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki. Z&nbsp;pewno\u015bci\u0105 zrozumiecie wszystko bez wyja\u015bnie\u0144. Zrozumiej\u0105 mnie tak\u017ce towarzysze z&nbsp;Nowego Jorku i&nbsp;z&nbsp;Polski (je\u015bli kt\u00f3rykolwiek z&nbsp;nich mnie prze\u017cyje \u2013&nbsp;jakim szcz\u0119\u015bciem i&nbsp;ulg\u0105 by\u0142oby wiedzie\u0107, wierzy\u0107, \u017ce&nbsp;tak mo\u017ce si\u0119 sta\u0107!). Nie pisz\u0119 oddzielnie do&nbsp;towarzyszy z&nbsp;Nowego Jorku, jestem ju\u017c bardzo, bardzo zm\u0119czony. Ka\u017cdego z&nbsp;naszych ukochanych widz\u0119 teraz przed sob\u0105 i&nbsp;ciesz\u0119 si\u0119 ka\u017cdym, kt\u00f3ry \u017cyje. \u015aciskam ka\u017cdego z&nbsp;was (\u2026). Moi drodzy przyjaciele, je\u015bli kt\u00f3ry\u015b z&nbsp;Was zobaczy Mani\u0119 albo kt\u00f3re\u015b z&nbsp;moich dzieci, powiedzcie im, \u017ce&nbsp;nigdy nie mog\u0142em sobie wybaczy\u0107, \u017ce&nbsp;ich zostawi\u0142em&#8221;.<\/span><\/p>\n<h5 class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><strong>Cicho o tej \u015bmierci<\/strong><\/h5>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">\u015amier\u0107 Zygielbojma odnotowa\u0142y brytyjskie gazety w skromnych notkach na ostatnich stronach. Nie wyjawiono jej powodu ani w tym kontek\u015bcie nie pisano o Zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w w Polsce.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Po wojnie reszt\u00f3wki polskiego Bundu chcia\u0142y sprowadzi\u0107 szcz\u0105tki Zygielbojma do Warszawy. Sprzeciwi\u0142 si\u0119 temu Bund ameryka\u0144ski, s\u0142usznie t\u0142umacz\u0105c, \u017ce \u017byd\u00f3w, a wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c \u017cydowskich socjalist\u00f3w w Polsce w zasadzie nie ma. Prochy Zygielbojma w 1961 r. przewieziono do Nowego Jorku. We wrze\u015bniu, po uroczystej akademii pogrzebowej w Carnegie Hall, zosta\u0142y z\u0142o\u017cone na nowym cmentarzu \u017cydowskim Mount Carmel na Long Island.<\/span><\/p>\n<hr>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><i>Film \u201e<strong>\u015amier\u0107 Zygielbojma<\/strong>&#8221; w re\u017cyserii <strong>Ryszarda Brylskiego<\/strong> w kinach od 5 listopada, dystrybucja:&nbsp;<strong>Monolith Films<\/strong><\/i><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 100%;\">\n<div id=\"content\" class=\"content-alignment\">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\" style=\"text-align: center;\">\n<p><em>Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion&#8217;68,<\/em><em><br \/>\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion&#8217;68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.<br \/>\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:<br \/>\n<\/em><span style=\"color: #000080;\"><strong><em><a style=\"color: #000080;\" href=\"mailto:webmaster@reunion68.com\"><span style=\"text-decoration: underline;\">webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr style=\"width: 100%;\">\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wojciech Mecwaldowski w filmie &#8216;\u015amier\u0107 \u017bygielbojma&#8217;, re\u017c. Ryszard Brylski, dystrybucja: Monolith Films (\/ materia\u0142y prasowe) \u015amier\u0107 Zygielbojma. Co napisa\u0142 w ostatnim li\u015bcie do spo\u0142ecze\u0144stwa i rz\u0105du polskiego? Pawe\u0142 Smole\u0144ski Zanim Szmul Zygielbojm odkr\u0119ci\u0142 gaz, napisa\u0142 w li\u015bcie do prezydenta W\u0142adys\u0142awa Raczkiewicza i premiera W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego: &#8220;Przez \u015bmier\u0107 sw\u0105 pragn\u0119 wrazi\u0107 najg\u0142\u0119bszy protest przeciwko bezczynno\u015bci z [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90506"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=90506"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90506\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":90530,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90506\/revisions\/90530"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=90506"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=90506"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=90506"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}