{"id":90535,"date":"2021-11-05T17:09:49","date_gmt":"2021-11-05T15:09:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=90535"},"modified":"2021-11-05T15:26:29","modified_gmt":"2021-11-05T13:26:29","slug":"09-09-56","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=90535","title":{"rendered":"DUMA, ZABAWA I MILCZENIE – ROZMOWA Z TAMAR\u0104 SZTYM\u0104"},"content":{"rendered":"

Gramofon model JUNIOR, fot. M. Starowieyska \/ Muzeum POLIN<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>DUMA, ZABAWA I MILCZENIE – ROZMOWA Z TAMAR\u0104 SZTYM\u0104<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

IDA \u015aWIERKOCKA<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Przez wieki muzyka by\u0142a dla \u017byd\u00f3w no\u015bnikiem duchowo\u015bci. By\u0142a te\u017c medium, dzi\u0119ki kt\u00f3remu gra si\u0119 swoj\u0105 kulturow\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105. Obecnie nowa muzyka \u017cydowska jest tworzona g\u0142\u00f3wnie przez nie-\u017byd\u00f3w, tak\u017ce dla nie-\u017byd\u00f3w. Sta\u0142a si\u0119 czym\u015b uniwersalnym. Pokazuje to wystawa w POLIN.<\/strong><\/span><\/h4>\n

,<\/p>\n

IDA \u015aWIERKOCKA: \u201e<\/strong>Jak \u017bydek umie tylko gra\u0107, to w \u015bwiecie on nie zginie<\/strong>\u201d<\/strong> \u2013 \u015bpiewa\u0142a przed laty Ordon\u00f3wna do tekstu Tuwima. W polskiej kulturze wci\u0105\u017c silnie obecna jest figura \u017byda \u2013 muzyka, grajka, kt\u00f3ry niekoniecznie zna nuty, ale ma za to iskr\u0119 bo\u017c\u0105 i talent. Czy to jak w przypadku \u017byda \u2013 handlarza kolejny stereotyp?<\/strong><\/p>\n


\nTAMARA SZTYMA:<\/span><\/strong> Muzyka zawsze odgrywa\u0142a bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w tradycji \u017cydowskiej. W klasycznym dualizmie obraz\u2013d\u017awi\u0119k s\u0142uch dla \u017byd\u00f3w by\u0142 zawsze wa\u017cniejszy ni\u017c wzrok. Muzyka i \u015bpiew towarzyszy\u0142y wszystkim wa\u017cnym \u017cydowskim obrz\u0119dom. Od XVIII wieku orkiestry klezmerskie przemierza\u0142y miasta, miasteczka i wsie Europy \u015arodkowo-Wschodniej i gra\u0142y podczas ceremonii weselnych i innych wa\u017cnych uroczysto\u015bci, a tak\u017ce w karczmach i na dworach szlacheckich. Z czasem zacz\u0119\u0142y funkcjonowa\u0107 du\u017ce klany klezmerskie \u2013 syn dziedziczy\u0142 profesj\u0119 po ojcu i by\u0142 do tego zawodu przez niego starannie przygotowany. Figura grajka \u017byda wci\u0105\u017c jest bardzo silna, st\u0105d chocia\u017cby s\u0142ynny Mickiewiczowski Jankiel.<\/span><\/p>\n

Dla nas, Polak\u00f3w, koncert Jankiela mia\u0142 wyra\u017any kontekst patriotyczny. U \u017byd\u00f3w chyba na plan pierwszy wysuwa\u0142y si\u0119 kwestie zwi\u0105zane z duchowo\u015bci\u0105?<\/strong><\/p>\n

Muzyka zawsze by\u0142a dla \u017byd\u00f3w emanacj\u0105 spraw duchowych. Poprzez ni\u0105 najch\u0119tniej wyra\u017cali swoje uczucia religijne. Gdy s\u0142ucha si\u0119 \u015bpiewu kantora przewodz\u0105cego modlitwom w synagodze, od razu s\u0142ycha\u0107 t\u0119 pasj\u0119. R\u00f3wnie\u017c muzyka klezmerska jest pe\u0142na niezwykle silnych emocji.<\/span><\/p>\n

Jak to jest, \u017ce ka\u017cde dziecko s\u0142ysza\u0142o o Franklinie i Gutenbergu, i o Edisonie \u2013 ale jako o wynalazcy \u017car\u00f3wki, a nie fonografu \u2013 o istnieniu Emila Berlinera <\/strong> wiedz\u0105 tylko nieliczni?<\/strong><\/p>\n

W naszej koncepcji edukacji zupe\u0142nie inaczej patrzy si\u0119 na wynalazki praktyczne, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 wi\u0119kszej efektywno\u015bci pracy. A muzyk\u0119 \u2013 podobnie jak sztuk\u0119 i ca\u0142\u0105 kultur\u0119 \u2013 traktuje si\u0119 raczej marginalnie, jako co\u015b b\u0142ahego, przyjemno\u015b\u0107, nieznacz\u0105c\u0105 zbyt wiele rozrywk\u0119. Nikt w szkole nie czuje si\u0119 wi\u0119c w obowi\u0105zku, aby uczy\u0107 dzieci, kto wynalaz\u0142 gramofon. Nawet gdy przygotowywa\u0142am si\u0119 do tej wystawy, wiele os\u00f3b m\u00f3wi\u0142o mi, \u017ce to b\u0119dzie taka lekka, przyjemna ekspozycja, ale kt\u00f3ra poza rozrywk\u0105 nie wniesie nic wi\u0119kszego. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce \u201eSzafa…\u201d wzbudza du\u017ce zainteresowanie i \u017ce poprzez \u2013 pozornie b\u0142ah\u0105 \u2013 opowie\u015b\u0107 o muzyce mo\u017cna powiedzie\u0107 o wiele wi\u0119cej na temat \u017cydowskiej kultury i jej zwi\u0105zk\u00f3w z kultur\u0105 \u015bwiatow\u0105 i polsk\u0105.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli ju\u017c kto\u015b us\u0142yszy gdzie\u015b imi\u0119 i nazwisko <\/strong>\u201e<\/strong>Emil Berliner\u201d i zechce sprawdzi\u0107 w encyklopedii, kim by\u0142, to przeczyta, \u017ce to \u2013 zacytuj\u0119 prosto z Encyklopedii PWN \u2013 <\/strong>\u201e<\/strong>ameryka\u0144ski elektrotechnik i wynalazca, pochodzenia niemieckiego\u201d. Dlaczego to \u017cydowskie pochodzenie jest marginalizowane?<\/strong><\/p>\n

W Polsce wci\u0105\u017c m\u00f3wienie o tym, \u017ce kto\u015b jest \u017bydem, jest pi\u0119tnuj\u0105ce. Tak naprawd\u0119 jeste\u015bmy ca\u0142y czas obci\u0105\u017ceni postholokaustow\u0105 traum\u0105. \u017byjemy w kraju, w kt\u00f3rym przez wiele lat by\u0142a tworzona wizja sztucznej homogenicznej polsko\u015bci. \u017bydzi musieli chowa\u0107 g\u0142\u0119boko do szafy swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Na Zachodzie m\u00f3wienie o tym, \u017ce kto\u015b ma jakie\u015b korzenie, \u017ce wywodzi si\u0119 z danej tradycji, jest rzecz\u0105 zupe\u0142nie naturaln\u0105. Tam g\u0142\u0119boko w \u015bwiadomo\u015bci funkcjonuje co\u015b takiego jak wielokulturowo\u015b\u0107, co\u015b, co pomaga zrozumie\u0107 to, \u017ce mamy r\u00f3\u017cne, cz\u0119sto z\u0142o\u017cone, to\u017csamo\u015bci. My \u2013 Polacy \u2013 od d\u0142u\u017cszego czasu nie byli\u015bmy uczeni tej perspektywy wielokulturowej, ale perspektywy homogenicznej.<\/span><\/p>\n

\"fot.Gramofon na monety, fot. M. Starowieyska \/ Muzeum POLIN<\/span><\/strong><\/span><\/em><\/a><\/p>\n

Do tej pory m\u00f3wili\u015bmy o m\u0119\u017cczyznach. Jak wygl\u0105da\u0142a emancypacja muzyczna u \u017cydowskich kobiet?<\/strong><\/p>\n

W tradycyjnej \u017cydowskiej kulturze role przypisane kobietom i m\u0119\u017cczyznom by\u0142y zupe\u0142nie inne. Ta dychotomia by\u0142a bardzo silna. W ortodoksyjnych synagogach kobiety nie mog\u0142y uczestniczy\u0107 w modlitwach razem z m\u0119\u017cczyznami, siedzia\u0142y w osobno wydzielonym pomieszczeniu, czyli babi\u0144cu. Nie mog\u0142y nawet marzy\u0107 o tym, by by\u0107 kantorkami. Kobieta by\u0142a ograniczona do sfery domowej, chocia\u017c odgrywa\u0142a bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119, ale jednak zawsze prywatnie, a nie publicznie.<\/span><\/p>\n

W reformowanym judaizmie w XX wieku zdarza\u0142y si\u0119 jednak przypadki kobiet kantorek. Na wystawie mo\u017cna zobaczy\u0107 p\u0142yt\u0119 Jean Gornish znanej jako Sheindele, c\u00f3rki kantora z Filadelfii, kt\u00f3ra sama ju\u017c w ko\u0144cu lat 30. zosta\u0142a kantork\u0105, wyst\u0119puj\u0105c te\u017c w radio i nagrywaj\u0105c na p\u0142ytach.<\/span><\/p>\n

Kobiety pochodzenia \u017cydowskiego musia\u0142y wi\u0119c \u2013 jak zwykle \u2013 przeby\u0107 zdecydowanie trudniejsz\u0105 drog\u0119, by zajmowa\u0107 si\u0119 muzyk\u0105?<\/strong><\/p>\n

Kobiece bohaterki wystawy w POLIN to bardzo silne osobowo\u015bci. Musia\u0142y mie\u0107 w sobie mn\u00f3stwo odwagi i si\u0142y, aby pokona\u0107 tak wiele barier i stereotyp\u00f3w. Tak\u0105 postaci\u0105 jest Sophie Tucker, kt\u00f3ra jest moim najwi\u0119kszym prywatnym odkryciem tej wystawy. Jej droga z dalekiej Ukrainy do Stan\u00f3w Zjednoczonych by\u0142a bardzo wyboista. To historia jak z filmu. Sophie mia\u0142a niezwykle trudne pocz\u0105tki, ale robi\u0142a wszystko, by \u015bpiewa\u0107 i zosta\u0107 gwiazd\u0105. Karier\u0119 zaczyna\u0142a jako black face<\/em>, \u015bpiewaj\u0105c z pomalowan\u0105 na czarno twarz\u0105 jazzuj\u0105c\u0105 muzyk\u0119 z po\u0142udnia Ameryki. Czarnosk\u00f3rzy Amerykanie nie mogli w\u00f3wczas wyst\u0119powa\u0107 przed bia\u0142\u0105 publiczno\u015bci\u0105. W ten spos\u00f3b zaczyna\u0142o wielu piosenkarzy pochodz\u0105cych z \u017cydowskich rodzin, dzieci emigrant\u00f3w. Ale w tekstach Sophie jest sporo o sile kobiet, o ich niezale\u017cno\u015bci, o bezkompromisowo\u015bci. Jest taka pi\u0119kna piosenka \u201eLife Begins at Forty<\/a><\/strong><\/span>\u201d o wyzbywaniu si\u0119 kompleks\u00f3w, o sile dojrza\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Sophie Tucker jest dzi\u015b jedn\u0105 z ikon ameryka\u0144skich feministek. Ale wydaje mi si\u0119, \u017ce takie kwestie pojawiaj\u0105 si\u0119 nawet u hollywoodzkich gwiazd?<\/strong><\/p>\n

\"GramofonGramofon firmy Odeon, fot. M. Starowieyska \/ Muzeum POLIN<\/span><\/strong><\/span><\/em><\/a><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, tego typu w\u0105tki znajdziemy chocia\u017cby w tw\u00f3rczo\u015bci Barbry Streisand. Cho\u0107 jest ona typow\u0105 gwiazd\u0105 pop, w swoich tekstach nie zapomina o drodze, kt\u00f3r\u0105 kobiety musia\u0142y przeby\u0107. Mimo \u017ce sama mia\u0142a ju\u017c zdecydowanie \u0142atwiejszy start ni\u017c Sophie. W filmie \u201eYentl\u201d Streisand sprytnie rozprawia si\u0119 z wykluczeniem kobiet w tradycyjnych \u017cydowskich spo\u0142eczno\u015bciach. To w\u0142a\u015bnie ona do ameryka\u0144skiej popkultury wnosi tak\u0105 figur\u0119 \u017cydowskiej emancypantki. Wystarczy pos\u0142ucha\u0107 utwor\u00f3w \u201eBy Myself<\/a><\/strong><\/span>\u201d czy \u201eOn my Own<\/a><\/strong><\/span>\u201d.<\/span><\/p>\n

Wspomnia\u0142a pani o tym, \u017ce wci\u0105\u017c podchodzi si\u0119 inaczej do wielokulturowo\u015bci w Polsce i na Zachodzie. Wystawa \u201eSzafa…<\/strong>\u201d<\/strong> pokazywana by\u0142a ju\u017c w innych krajach, a jej g\u0142\u00f3wny kurator i pomys\u0142odawca Hanno Loewy jest Austriakiem. Jak pracowa\u0142o si\u0119 z kim\u015b, kto, cho\u0107 doskonale zna \u017cydowsk\u0105 kultur\u0119, nie jest obarczony do\u015bwiadczeniem postholokaustowej traumy w naszym rozumieniu tych s\u0142\u00f3w?
\n<\/strong><\/p>\n

Hanno Loewy jest \u015bwietnym kuratorem, dyrektorem Jewish Museum Hohenems i przewodnicz\u0105cym European Association of Jewish Museums. Nasza praca musia\u0142a jednak \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z wieloma godzinami rozm\u00f3w. Dla niego robienie tego typu wystawy w Austrii czy w Wielkiej Brytanii nie jest niczym nadzwyczajnym. Tam wielokulturowo\u015b\u0107 odbierana jest jako naturalny czynnik kszta\u0142tuj\u0105cy \u017cycie spo\u0142eczne. Nikt nie wstydzi si\u0119 swoich korzeni czy tradycji. U nas jest to nadal nowa perspektywa, kt\u00f3rej wci\u0105\u017c si\u0119 uczymy, kt\u00f3r\u0105 pr\u00f3bujemy zrozumie\u0107. <\/span><\/p>\n

\"fot.<\/a>T\u0142umaczy\u0142am Hanno Loewy’emu, \u017ce b\u0119dziemy musieli w\u0142o\u017cy\u0107 du\u017co pracy w samo ju\u017c komunikowanie wystawy. Zaznacza\u0142am, \u017ce tutaj niezb\u0119dny jest bardzo mocny komentarz. Nie chcia\u0142am, \u017ceby odwiedzaj\u0105cy my\u015bleli, \u017ce zaprezentowanie skrawka historii muzyki popularnej jest pretekstem do pokazania, \u017ce kto\u015b jest \u017bydem i przez to jest jaki\u015b \u2013 lepszy czy gorszy. Moim celem by\u0142o przedstawienie tej wielokulturowo\u015bci na zupe\u0142nym luzie, bez \u017cadnych kompleks\u00f3w, bez oceny.<\/span><\/p>\n

.<\/p>\n

.<\/p>\n

\"<\/a>Zebrali pa\u0144stwo w jednym miejscu wielk\u0105 liczb\u0119 tw\u00f3rc\u00f3w \u017cydowskiego pochodzenia. Ale wystarczy przeczyta\u0107 nazwiska tych os\u00f3b \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nie brzmi \u201epo \u017cydowsku\u201d. Dlaczego zasymilowani polscy \u017bydzi woleli nazywa\u0107 si\u0119 po polsku (np. W\u0142ast) lub \u201epo ameryka\u0144sku\u201d (np. Aston)?<\/strong><\/p>\n

Dzia\u0142a tu klasyczny mechanizm znany z antropologii. Mniejszo\u015b\u0107 zawsze musi dopasowa\u0107 si\u0119 do wi\u0119kszo\u015bci. Osoba z mniejszo\u015bci aspiruj\u0105ca do do\u0142\u0105czenia do wi\u0119kszo\u015bci, nawet je\u015bli jest najzdolniejsza na \u015bwiecie, cz\u0119sto ma poczucie, \u017ce po prostu musi wi\u0119cej. Dlatego te\u017c niejednokrotnie \u017bydzi osi\u0105gali tak wiele. To \u201ebycie na ni\u017cszej pozycji\u201d dzia\u0142a\u0142o na nich stymuluj\u0105co. Musimy pami\u0119ta\u0107 jednak o tym, \u017ce polska kultura mi\u0119dzywojenna by\u0142a zapatrzona w Zach\u00f3d. D\u0142ugie \u017cydowskie nazwiska nie by\u0142y po prostu tak sexy<\/em> jak ameryka\u0144skie. W Stanach Zjednoczonych \u017bydzi te\u017c zmieniali nazwiska, ale tutaj chodzi\u0142o g\u0142\u00f3wnie o brzmienie i \u0142atwiejsz\u0105 wymow\u0119. S\u0142ynne The Barry Sisters by\u0142y przecie\u017c siostrami Bagelman.<\/span><\/p>\n

\n

<\/i>Polska kultura mi\u0119dzywojenna by\u0142a zapatrzona w Zach\u00f3d. D\u0142ugie \u017cydowskie nazwiska nie by\u0142y po prostu tak sexy<\/em> jak ameryka\u0144skie<\/span><\/strong><\/i><\/i><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Ten mechanizm dopasowywania si\u0119 dzia\u0142a\u0142 tak mocno, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cydowskich tw\u00f3rc\u00f3w doskonale zna\u0142a nawet najg\u0142\u0119bsze zakamarki polskiej kultury. Dla mnie jednym z wi\u0119kszych odkry\u0107 tej wystawy jest to, \u017ce miejski folklor Warszawy jest w du\u017cej mierze \u017cydowski.<\/strong><\/p>\n

\" <\/a><\/p>\n

W Warszawie mi\u0119dzywojennej wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w nale\u017ca\u0142a do nizin spo\u0142ecznych. Wielu by\u0142o robotnikami. Ta polska cz\u0119\u015b\u0107 kultury popularnej niezwykle intensywnie zaz\u0119bia\u0142a si\u0119 z \u017cydowsk\u0105. Utwory takie jak \u201eNie masz cwaniaka nad warszawiaka\u201d czy \u201eU cioci na imieninach\u201d, kt\u00f3re \u015bpiewali Grzesiuk, Wielanek i inni warszawscy arty\u015bci, stworzyli \u2013 o czym nie wszyscy wiedz\u0105 \u2013 tek\u015bciarze i kompozytorzy pochodzenia \u017cydowskiego. Nie zapominali jednak oni o swoich korzeniach i ch\u0119tnie przemycali do tego warszawskiego \u015bwiata i p\u00f3\u0142\u015bwiatka motywy \u017cydowskie, czego \u015bwiadectwem jest chocia\u017cby s\u0142ynny \u201eBal na Gnojnej\u201d. Podobnie wygl\u0105da\u0142o to we Lwowie, gdzie tworzyli Marian Hemar, Henryk Wars i Emanuel Szlechter.<\/span><\/p>\n

A jak by\u0142o podczas wojny? O muzyce w gettach wiadomo bardzo niewiele, tyle co z <\/strong>\u201e<\/strong>Pianisty\u201d Pola\u0144skiego czy ksi\u0105\u017cki o Wierze Gran Tuszy\u0144skiej. Jak \u017bydzi pr\u00f3bowali zachowa\u0107 pozory normalno\u015bci w tych czasach?<\/strong><\/p>\n

W gettach, zw\u0142aszcza tych wi\u0119kszych, funkcjonowa\u0142y kawiarnie, kluby muzyczne, kabarety i teatrzyki. Historie Wiery Gran, Marysi Eisenstadt, W\u0142adys\u0142awa Szpilmana dobitnie pokazuj\u0105, \u017ce z jednej strony muzyka by\u0142a zwyk\u0142\u0105 walk\u0105 o prze\u017cycie, z drugiej za\u015b \u2013 walk\u0105 o siebie samego, o swoj\u0105 pasj\u0119, o zachowanie nawet pozornej normalno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Mam jednak wra\u017cenie, \u017ce o ile o muzyce przedwojennej m\u00f3wi si\u0119 du\u017co i ch\u0119tnie, o tyle muzyka podczas wojny, a zw\u0142aszcza ju\u017c \u2013 muzyka w getcie \u2013 wci\u0105\u017c pozostaje tematem marginalnym. Tak jakby kultura traktowana by\u0142a jako nic nieznacz\u0105ca fanaberia.<\/strong><\/p>\n

Je\u015bli rzeczywi\u015bcie ten mechanizm wci\u0105\u017c dzia\u0142a, to dlatego, \u017ce samo m\u00f3wienie o muzyce w getcie wymaga komentarza, podania szerszego kontekstu. Gdyby nawet zachowa\u0142 si\u0119 wyst\u0119p z rewii \u201eSzafa gra\u201d, w kt\u00f3rej \u015bpiewa\u0142a Wiera Gran, to nie wyobra\u017cam sobie, aby zosta\u0142 on zaprezentowany tutaj bez odpowiedniego ulokowania go w sytuacji historycznej. Piosenka nie s\u0142u\u017cy\u0142a wtedy wy\u0142\u0105cznie rozrywce, cho\u0107 tego komponentu nie mo\u017cna te\u017c jej odbiera\u0107.<\/span><\/p>\n

Jak muzyka \u017cydowska funkcjonowa\u0142a w PRL-u \u2013 kraju, w kt\u00f3rym wiele zjawisk kultury popularnej by\u0142o dyskryminowanych?<\/strong><\/p>\n

Przed wojn\u0105 na Zachodzie i w Polsce kultura \u017cydowska rozwija\u0142y si\u0119 bardzo podobnie. \u017bydzi mieli bardzo du\u017cy udzia\u0142 w rozwoju bran\u017cy fonograficznej, filmu i kabaretu. Po wojnie zamiast kolorowej, barwnej popkultury mieli\u015bmy cenzur\u0119 i jedn\u0105 wytw\u00f3rni\u0119 p\u0142ytow\u0105. Wielu piosenkarzy \u015bpiewa\u0142o jednak dawne przeboje, np. Ewa Demarczyk, S\u0142awa Przybylska czy Staszek Wielanek. \"<\/a>Holocaust i p\u00f3\u017aniejsza emigracja mocno ograniczy\u0142y \u017cydowskie wp\u0142ywy. \u017bydzi, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 zosta\u0107, chowali swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 g\u0142\u0119boko, nie chcieli w og\u00f3le o niej m\u00f3wi\u0107. Na Zachodzie gwiazdy muzyki pop dumnie podkre\u015bla\u0142y swoje \u017cydowskie korzenie albo odwrotnie \u2013 z r\u00f3wnie wielkim zapa\u0142em kontestowa\u0142y je lub po prostu si\u0119 nimi bawi\u0142y. U nas tego tematu w og\u00f3le nie by\u0142o, bo \u017cydowsko\u015b\u0107 by\u0142a ca\u0142y czas silnie straumatyzowana. Dlatego dzieje \u017byd\u00f3w w Polsce po wojnie nazywane bywaj\u0105 \u201ehistori\u0105 milczenia\u201d lub \u201ehistori\u0105 braku\u201d.<\/span><\/p>\n

Po 1945 roku zamiast kolorowej, barwnej popkultury mieli\u015bmy cenzur\u0119 i jedn\u0105 wytw\u00f3rni\u0119 p\u0142ytow\u0105. \u017bydzi w PRL-u nie chcieli m\u00f3wi\u0107 o swojej to\u017csamo\u015bci<\/span><\/i><\/i><\/span><\/p>\n

Czyli obserwowane od kilku lat ogromne zainteresowanie muzyk\u0105 \u017cydowsk\u0105 w jej r\u00f3\u017cnych aspektach jest jakby odreagowaniem tego wieloletniego milczenia?
\n<\/strong>
\n<\/strong>Oczywi\u015bcie, a poza tym tradycyjna muzyka \u017cydowska zawsze by\u0142a silnie zwi\u0105zana ze sfer\u0105 duchow\u0105, co jest bardzo atrakcyjne dla wsp\u00f3\u0142czesnych muzyk\u00f3w, kt\u00f3rzy ch\u0119tnie \u0142\u0105cz\u0105 historyczne elementy tej muzyki z nowymi, niekiedy zupe\u0142nie zaskakuj\u0105cymi, brzmieniami. Bez w\u0105tpienia artyst\u00f3w przyci\u0105ga te\u017c naznaczony silnymi emocjami tragizm, kt\u00f3ry jest nieod\u0142\u0105cznie zwi\u0105zany z pe\u0142n\u0105 wzlot\u00f3w i upadk\u00f3w histori\u0105 \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n\n\n\n\n
\"\"<\/td>\n\"\"<\/td>\n<\/tr>\n
\"\"<\/td>\n\"\"<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

U\u017cy\u0142a pani okre\u015blenia \u201ezabawa korzeniami \u017cydowskimi\u201d w stosunku do zachodnich artyst\u00f3w. Tak\u0105 najbardziej oczywist\u0105 ikon\u0105 jest tu Bob Dylan, kt\u00f3ry przeszed\u0142 ogromn\u0105 drog\u0119 w swoich duchowych poszukiwaniach.
\n<\/strong>
\n<\/strong>Tak, Bob Dylan pochodzi z rodziny \u017cydowskiej, kt\u00f3ra na pocz\u0105tku \"<\/a>poprzedniego wieku przyby\u0142a z Rosji do Ameryki P\u00f3\u0142nocnej. Jego poszukiwania to\u017csamo\u015bci by\u0142y niezwykle interesuj\u0105ce \u2013 przeszed\u0142 na chrze\u015bcija\u0144stwo, gra\u0142 przecie\u017c dla papie\u017ca, ale w ko\u0144cu odnalaz\u0142 si\u0119, zgodnie z rodzinn\u0105 tradycj\u0105, w judaizmie, co znalaz\u0142o odzwierciedlenie w jego tekstach. Artystyczny wizerunek, jaki stworzy\u0142, niepok\u00f3j duchowy, kt\u00f3ry wyobra\u017ca\u0142 w swojej tw\u00f3rczo\u015bci, a\u017c prosz\u0105 o przywo\u0142anie archetypicznej figury Ahaswera, \u017byda Wiecznego Tu\u0142acza. Innym takim bohaterem by\u0142 oczywi\u015bcie Leonard Cohen, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy\u0142 klasyczny ko\u015bcielny gospel z przejmuj\u0105cymi tekstami dotycz\u0105cymi na przyk\u0142ad wyj\u015bcia \u017byd\u00f3w z niewoli. Nie mo\u017cna zapomina\u0107 te\u017c o \u017cydowskich korzeniach punkowc\u00f3w i postpunkowc\u00f3w z Nowego Jorku. The Ramones, Lou Reed, The Dictators jawnie, cho\u0107 przecie\u017c w nieoczywisty spos\u00f3b \u017conglowali motywami ze swojej sfery kulturowej. Podobnie jak londy\u0144ski The Clash. Inn\u0105 ikon\u0105 jest Amy Winehouse, kt\u00f3ra ju\u017c jako dziewczynka za\u0142o\u017cy\u0142a zesp\u00f3\u0142, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej \u017cartobliwie nazywa\u0142a \u201e\u017cydowskim odzwierciedleniem zespo\u0142u Salt-N-Pepa\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

<\/i>Jedn\u0105 z \u017cydowskich ikon muzyki pop jest Amy Winehouse, kt\u00f3ra ju\u017c jako dziewczynka za\u0142o\u017cy\u0142a zesp\u00f3\u0142, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej \u017cartobliwie nazywa\u0142a \u201e\u017cydowskim odzwierciedleniem zespo\u0142u Salt-N-Pepa\u201d
\n<\/strong><\/i><\/span><\/p><\/blockquote>\n

\"fot.fot. M. Starowieyska \/ Muzeum POLIN<\/span><\/strong><\/span><\/em><\/span><\/a><\/p>\n

Na g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci wystawy mo\u017cna pos\u0142ucha\u0107 najnowszej \u017cydowskiej muzyki tworzonej w Polsce (a nawet spr\u00f3bowa\u0107 swoich si\u0142 w grze na perkusji). Najciekawsi polscy muzycy m\u0142odego i \u015bredniego pokolenia nawi\u0105zuj\u0105 do \u017cydowskich tradycji muzycznych. Prze\u017cywamy odrodzenie tej muzyki w Polsce?
\n<\/strong>
\n<\/strong>Rzeczywi\u015bcie od kilkunastu lat obserwuje si\u0119 u nas ogromne zainteresowanie brzmieniami muzyki \u017cydowskiej. Du\u017c\u0105 rol\u0119 odegra\u0142y i odgrywaj\u0105 tu festiwale, takie jak Festiwal Kultury \u017bydowskiej w Krakowie, Tzadik Pozna\u0144 Festival, Festiwal Nowa Muzyka \u017bydowska, Festiwal Warszawa Singera oraz kluby muzyczne, jak cho\u0107by zamykany w\u0142a\u015bnie Pardon, To Tu. Nie bez znaczenia jest te\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 sceny muzycznej Muzeum POLIN. Rahpael Rogi\u0144ski, Miko\u0142aj Trzaska,  Pawe\u0142 Szamburski, Ola Bili\u0144ska, Wac\u0142aw Zimpel, Jaros\u0142aw Bester,  Karolina Cicha \u2013 tw\u00f3rc\u00f3w eksperymentuj\u0105cych z tradycyjnymi \u017cydowskimi brzmieniami jest dzi\u015b mn\u00f3stwo. Ka\u017cdy oczywi\u015bcie interpretuje muzyk\u0119 w sw\u00f3j w\u0142asny, autorski spos\u00f3b. Ta wystawa pokazuje jeszcze jedn\u0105 ciekaw\u0105 rzecz: nowa muzyka \u017cydowska jest dzi\u015b tworzona g\u0142\u00f3wnie przez nie-\u017byd\u00f3w, tak\u017ce dla nie-\u017byd\u00f3w i staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 sfery uniwersalnej.<\/span><\/p>\n

\n

IDA \u015aWIERKOCKA<\/strong> Ur. 1988, dziennikarka i redaktorka. Absolwentka kulturoznawstwa i socjologii. Wsp\u00f3\u0142pracuje m.in. z \u201eWysokimi Obcasami\u201d i magazynem \u201eSkarpa\u201d. Pracuje nad ksi\u0105\u017ck\u0105 o przedwojennej Warszawie.<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Tekst dost\u0119pny na licencji Creative Commons BY-NC-ND 3.0 PL<\/a><\/strong><\/span> (Uznanie autorstwa-U\u017cycie niekomercyjne-Bez utwor\u00f3w zale\u017cnych).  <\/em><\/span><\/p>\n

\n

Tamara Sztyma<\/strong> – Ur. 1975, historyczka sztuki i kuratorka wystaw; absolwentka historii sztuki UW, podyplomowych studi\u00f3w \u017cydowskich w Oxford Centre for Hebrew and Jewish Studies oraz studi\u00f3w doktoranckich z zakresu nauk o sztuce na UMK. Od 2013 roku pracuje jako kuratorka wystaw w Muzeum POLIN. W latach 2008\u20132013 pracowa\u0142a w zespole przygotowuj\u0105cym wystaw\u0119 sta\u0142\u0105 tego muzeum, gdzie zajmowa\u0142a si\u0119 galeri\u0105 mi\u0119dzywojenn\u0105.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gramofon model JUNIOR, fot. M. Starowieyska \/ Muzeum POLIN DUMA, ZABAWA I MILCZENIE – ROZMOWA Z TAMAR\u0104 SZTYM\u0104 IDA \u015aWIERKOCKA Przez wieki muzyka by\u0142a dla \u017byd\u00f3w no\u015bnikiem duchowo\u015bci. By\u0142a te\u017c medium, dzi\u0119ki kt\u00f3remu gra si\u0119 swoj\u0105 kulturow\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105. Obecnie nowa muzyka \u017cydowska jest tworzona g\u0142\u00f3wnie przez nie-\u017byd\u00f3w, tak\u017ce dla nie-\u017byd\u00f3w. Sta\u0142a si\u0119 czym\u015b uniwersalnym. Pokazuje […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90535"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=90535"}],"version-history":[{"count":26,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90535\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":90572,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90535\/revisions\/90572"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=90535"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=90535"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=90535"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}