{"id":90711,"date":"2021-11-18T17:05:27","date_gmt":"2021-11-18T15:05:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=90711"},"modified":"2021-11-18T19:29:06","modified_gmt":"2021-11-18T17:29:06","slug":"15-09-67","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=90711","title":{"rendered":"Kim by\u0142 Gaon z Wilna?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Kim by\u0142 Gaon z Wilna?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Przemys\u0142aw Batorski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

Tajemniczy uczony, jeden z najwybitniejszych znawc\u00f3w Talmudu, legendarny \u201egeniusz\u201d z Wilna, otaczany by\u0142 czci\u0105 i uznaniem, chocia\u017c za \u017cycia nie opublikowa\u0142 \u017cadnego pisma. Zapraszamy do lektury wprowadzenia do nowej wystawy czasowej. <\/strong><\/span><\/h4>\n

\"gaon_rus_comp_zw.jpg\"<\/picture>Litografia przedstawiaj\u0105ca Gaona z Wilna, wyd. M. Dancigerkron, Warszawa 1885 r. Ze zbior\u00f3w \u017bIH. <\/span><\/em><\/p>\n

W judaizmie normatywnym pe\u0142noletni m\u0119\u017cczyzna-\u017byd ma bezwzgl\u0119dny obowi\u0105zek przestrzegania 613 przykaza\u0144 (micwot<\/em>). Ich \u017ar\u00f3d\u0142em jest sam B\u00f3g. Zosta\u0142y one przekazane Moj\u017ceszowi (jako Tora: nauczanie, instrukcja, S\u0142owo Bo\u017ce) w formie pisemnej (Pi\u0119cioksi\u0105g) i ustnej (rozwini\u0119ciem jej jest Miszna i Gemara, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na Talmud). Wyrazem przestrzegania micwot jest bezustanne studiowanie Tory, aby \u017cy\u0107 wed\u0142ug niej, bez jakiegokolwiek zej\u015bcia z tej drogi. (\u2026) Rol\u0105 \u017cydowskiego m\u0119\u017cczyzny na \u015bwiecie jest uczenie si\u0119 Tory, wype\u0142nianie przykaza\u0144 i kierowanie ich wykonywaniem przez ca\u0142y dom: \u017con\u0119, dzieci i inne osoby b\u0119d\u0105ce pod jego opiek\u0105. [1]<\/a><\/span><\/p>\n

Elijahu ben Szlomo Zalman, p\u00f3\u017aniejszy Gaon z Wilna, mia\u0142 te zasady wpojone od dziecka. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1720 r. w Sielcu na Bia\u0142orusi. Ju\u017c jako ch\u0142opiec ca\u0142y czas po\u015bwi\u0119ca\u0142 na studia \u2013 nie w chederze<\/strong><\/span><\/a>, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 ch\u0142opc\u00f3w, ale pod okiem swojego ojca rabina. Jako 7-latek wyg\u0142osi\u0142 pierwszy wyk\u0142ad z Talmudu.<\/span><\/p>\n

\"gaon_kto_eibeschutz_comp_cut_zw_2.jpg
Jonatan Eibesch\u00fctz, naczelny rabin Altony (obecnie cz\u0119\u015b\u0107 Hamburga), oskar\u017cony o herezj\u0119. \/ <\/em><\/span>Miedzioryt, II po\u0142. XVIII w. Zbiory \u017bIH<\/em><\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Gdy dojrza\u0142, opowiadano, \u017ce sypia w nocy najwy\u017cej dwie godziny, czasami dodaj\u0105c do tego kr\u00f3tkie drzemki w ci\u0105gu dnia. Na wizerunkach tworzonych w epoce zawsze nosi <\/strong><\/span>tefilin<\/strong><\/span><\/a>, co symbolizuje ca\u0142kowite po\u015bwi\u0119cenie nauce i modlitwie. \u201eM\u00f3wiono, \u017ce sp\u0119dza\u0142 noce w nieogrzewanym pokoju ze stopami w misce zimnej wody, tak aby nie usn\u0105\u0107\u201d[2]<\/a>. Kiedy zosta\u0142 na kr\u00f3tko uwi\u0119ziony przez w\u0142adze carskie za udzia\u0142 w porwaniu konwertyty, a w tym czasie odbywa\u0142o si\u0119 \u015bwi\u0119to Sukot<\/a>, podczas kt\u00f3rego \u017bydzi mog\u0105 spa\u0107 tylko w sza\u0142asie, opowiadano, \u017ce \u201eprzez ca\u0142y tydzie\u0144 trwania \u015bwi\u0119ta chodzi\u0142 po swej celi tam i z powrotem, maj\u0105c oczy otwarte, aby tylko nie zgrzeszy\u0107 snem w niew\u0142a\u015bciwym miejscu\u201d[3]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Zwyczajowo znanych rabin\u00f3w i uczonych nazywano po prostu rabi<\/em>, nauczyciel. Okre\u015blenie gaon, oznaczaj\u0105ce \u201eznakomito\u015b\u0107, geniusz\u201d, zarezerwowane by\u0142o tylko dla najwybitniejszych mistrz\u00f3w i rzadko stosowane po VI wieku, kiedy uformowa\u0142 si\u0119 Talmud Babilo\u0144ski[4]<\/a>. Gaon z Wilna nale\u017ca\u0142 do tych niewielu p\u00f3\u017aniejszych znawc\u00f3w Tory i Talmudu, kt\u00f3rzy zostali zaliczeni do klasyk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u201eGaon\u201d nie by\u0142 formalnym tytu\u0142em i nie wi\u0105za\u0142 si\u0119 z konkretn\u0105 w\u0142adz\u0105, chocia\u017c rabini nim obdarzeni cz\u0119sto prowadzili jesziwy (wy\u017csze szko\u0142y religijne), a tak\u017ce, jak inni rabini, byli s\u0119dziami oraz wyznaczali s\u0119dzi\u00f3w[5]<\/a>. Tytu\u0142 podkre\u015bla\u0142 za to olbrzymi autorytet uczonego. Mia\u0142 on prawo do wydawania respons\u00f3w, czyli odpowiedzi na pytania, kt\u00f3re kierowa\u0142y do m\u0119drca gminy \u017cydowskie. Gaonowie wyja\u015bniali zasady \u017cycia \u017cydowskiego gminom, kt\u00f3re nie posiada\u0142y kopii Talmudu lub nie znajdywa\u0142y w nim interpretacji danego zagadnienia. Opinia gaona mia\u0142a kluczowe znaczenie dla spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w codziennych problemach i podczas spor\u00f3w teologicznych. Jednak Gaon z Wilna uchyla\u0142 si\u0119 nawet od wydawania respons\u00f3w; by\u0142o to dowodem jego skryto\u015bci i niech\u0119ci do opuszczania \u015bwiata ksi\u0105g. Za jego \u017cycia nie opublikowano \u017cadnych jego dzie\u0142; zaj\u0119li si\u0119 tym dopiero jego synowie i uczniowie po jego \u015bmierci<\/span><\/p>\n

\"szneur_zalman_comp_zw_2.jpg
Szneur Zalman z Lad\u00f3w, jeden z przyw\u00f3dc\u00f3w chasyd\u00f3w, za\u0142o\u017cyciel dynastii Chabad. \/ Reprodukcja druku, Zbiory \u017bIH<\/em><\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Jednym z niewielu przypadk\u00f3w, gdy Gaon z Wilna zabra\u0142 g\u0142os, by\u0142a sprawa Jonatana Eibesch\u00fctza. W 1750 r. ten pochodz\u0105cy z Krakowa, dzia\u0142aj\u0105cy w Czechach, Francji i Niemczech rabin, by\u0142y prze\u0142o\u017cony najs\u0142ynniejszej europejskiej jesziwy w Pradze, zosta\u0142 otwarcie pos\u0105dzony o wiar\u0119 w sabataizm (herezj\u0119, wed\u0142ug kt\u00f3rej mesjaszem by\u0142 Sabataj Cwi)<\/a><\/strong><\/span> przez rabina Jaakowa Emdena. Sp\u00f3r ci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 przez wiele lat i zaanga\u017cowa\u0142 gminy \u017cydowskie ca\u0142ej Europy. Eibesch\u00fctz prosi\u0142 Gaona (i 49 innych rabin\u00f3w) o opini\u0119, chocia\u017c Elijahu mia\u0142 wtedy zaledwie 35 lat, a on sam \u2013 65. \u015awiadczy to o wyj\u0105tkowym autorytecie wile\u0144skiego rabina ju\u017c w m\u0142odym wieku.<\/span><\/p>\n

Uczony z Wilna nie prowadzi\u0142 spokojnego \u017cycia. Nie z powodu ostatnich tchnie\u0144 sabataizmu. W jego czasach na wschodnich terenach Rzeczypospolitej narodzi\u0142 si\u0119 nowy ruch w ramach religii moj\u017ceszowej, wyrastaj\u0105cy z podobnych korzeni co herezje \u2013 chasydyzm. Zapocz\u0105tkowa\u0142 go rabin Baal Szem Tow<\/a><\/strong><\/span>, kontynuowali jego uczniowie, tacy jak Szneur Zalman z Lad\u00f3w (za\u0142o\u017cyciel dynastii chasydzkiej Chabad) i Menachem Mendel z Witebska. W\u0142adze gminy obawia\u0142y si\u0119 grup religijnych, nad kt\u00f3rymi nie mia\u0142y kontroli, a Gaon \u2013 or\u0119downik wiedzy \u2013 sprzeciwia\u0142 si\u0119 chasydom dlatego, \u017ce skupiali si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na modlitwie[6]<\/a>. Sam d\u0105\u017cy\u0142 do takiego wzoru pobo\u017cno\u015bci, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy\u0142 wiedz\u0119 z modlitw\u0105, erudycj\u0119 z boja\u017ani\u0105 Bo\u017c\u0105.<\/span><\/p>\n

O s\u0142awie Gaona, jego nadzwyczajnym autorytecie w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, zwi\u0105zkach z kaba\u0142\u0105, o tym, dlaczego zwalcza\u0142 chasyd\u00f3w i jak pr\u00f3bowa\u0142 stworzy\u0107 now\u0105 formu\u0142\u0119 pobo\u017cno\u015bci, opowiedz\u0105 uczestnicy spotkania z cyklu Czwartki na T\u0142omackiem: Gaon, czyli kto?<\/a> \u2013 Monika Krawczyk, dyrektor \u017bIH, dr hab. Jan Dokt\u00f3r, rabin Icchak Rapoport i ju\u017c 28 pa\u017adziernika o 18:00.<\/strong><\/span><\/p>\n

Jeszcze wi\u0119cej mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119 na wystawie czasowej Ukryte oblicze. Gaon z Wilna<\/a>. Zaplanuj wizyt\u0119<\/a><\/span>
\n<\/strong><\/p>\n

\n

Przypisy:<\/p>\n

[1]<\/a> Monika Krawczyk, Gaon z Wilna jako osobowo\u015b\u0107 religijna i osobisto\u015b\u0107 historyczna<\/em>, w: Ukryte oblicze. Gaon z Wilna\/Hidden Image. Vilna Gaon<\/em>, broszura wystawy czasowej w \u017bydowskim Instytucie Historycznym im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa 2021, s. 9-10.<\/p>\n

[2]<\/a> Harry Freedman, Talmud. Biografia<\/em>, t\u0142um. Aleksandra Czwojdrak, Krak\u00f3w 2015, s. 188.<\/p>\n

[3]<\/a> Za: tam\u017ce, s. 191.<\/p>\n

[4]<\/a> Podstawowe informacje o gaonach podaj\u0119 za has\u0142em: Rafa\u0142 \u017bebrowski, Gaon<\/em>, Polski S\u0142ownik Judaistyczny online, https:\/\/delet.jhi.pl\/pl\/psj?articleId=14820<\/a><\/span>, dost\u0119p 26.10.2021.<\/p>\n

[5]<\/a> Gaon<\/em>, Jewish Virtual Encycklopedia, https:\/\/www.jewishvirtuallibrary.org\/gaon<\/a>,<\/span> dost\u0119p 26.10.2021.<\/p>\n

[6]<\/a> M. Krawczyk, dz. cyt., s. 19.<\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kim by\u0142 Gaon z Wilna? Przemys\u0142aw Batorski Tajemniczy uczony, jeden z najwybitniejszych znawc\u00f3w Talmudu, legendarny \u201egeniusz\u201d z Wilna, otaczany by\u0142 czci\u0105 i uznaniem, chocia\u017c za \u017cycia nie opublikowa\u0142 \u017cadnego pisma. Zapraszamy do lektury wprowadzenia do nowej wystawy czasowej.  Litografia przedstawiaj\u0105ca Gaona z Wilna, wyd. M. Dancigerkron, Warszawa 1885 r. Ze zbior\u00f3w \u017bIH.  W judaizmie normatywnym […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90711"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=90711"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90711\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":90955,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90711\/revisions\/90955"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=90711"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=90711"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=90711"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}