{"id":90812,"date":"2021-11-23T17:09:31","date_gmt":"2021-11-23T15:09:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=90812"},"modified":"2021-11-19T08:36:09","modified_gmt":"2021-11-19T06:36:09","slug":"18-09-60","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=90812","title":{"rendered":"KURS NIECZYTANIA. PROTEST"},"content":{"rendered":"

Harry Scheihing \/ CC BY-NC-SA 2.0<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>KURS NIECZYTANIA. PROTEST<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

\u0141UKASZ \u017bUREK<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

W ostatnich latach w polskim dyskursie nast\u0119puje powr\u00f3t centrali: coraz ostrzejsza polaryzacja mi\u0119dzy pozycjami, z kt\u00f3rych pisze si\u0119 o kulturze, co skutkuje zamkni\u0119ciem si\u0119 na cieniowanie, na inne g\u0142osy, sam\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich zaistnienia.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

\u201eMog\u0119 (\u2026) tylko zapewni\u0107 (\u2026), \u017ce moja \u00abnaiwno\u015b\u0107\u00bb (\u2026) wynika z figury pi\u0119trowej, jak\u0105 jest ultranowoczesna podejrzliwo\u015b\u0107 wobec podejrzliwo\u015bci\u201d.<\/em>
\nAgata Bielik-Robson<\/em><\/p>\n

Tekst Jana Polkowskiego \u201e\u00abLalka\u00bb: pamflet na polsko\u015b\u0107\u201d (\u201ew Sieci\u201d 2015, nr 9) wzbudzi\u0142 \u015bmiech zar\u00f3wno na lewicy, jak i na prawicy<\/strong><\/span><\/a>. Znany poeta zmienia si\u0119 w nim bowiem w \u015bledczego tropi\u0105cego antypolsko\u015b\u0107, serwilizm oraz afirmacj\u0119 o\u015bwieceniowego terroru w \u201eLalce\u201d Boles\u0142awa Prusa. Tekst jest pe\u0142en uproszcze\u0144, przek\u0142ama\u0144 oraz, co gorsza, czytelniczej z\u0142ej woli, wynikaj\u0105cej z ideologicznego nastawienia Polkowskiego. Rzeczow\u0105 krytyk\u0119 artyku\u0142u przeprowadzi\u0142 Jerzy Sosnowski na swoim blogu<\/a><\/strong><\/span>, nie b\u0119d\u0119 wi\u0119c zajmowa\u0142 si\u0119 ni\u0105 w tym miejscu.<\/span><\/p>\n

To, co mnie interesuje, dotyczy szerszego zjawiska ni\u017c sam pamflet na \u201eLalk\u0119\u201d. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce tak kuriozalna interpretacja mog\u0142a powsta\u0107 w 2015 roku w Polsce? Nie satysfakcjonuje mnie odpowied\u017a, \u017ce tekst Polkowskiego jest przyk\u0142adem na post\u0119puj\u0105ce zidiocenie przynajmniej cz\u0119\u015bci polskiej prawicy intelektualnej. Zamyka ona bowiem temat, w efekcie czego wypowiadaj\u0105cy j\u0105 mo\u017ce z pogard\u0105 spogl\u0105da\u0107 na \u201eciemnogr\u00f3d\u201d. A przecie\u017c r\u00f3wnie zabawny by\u0142by tekst, w kt\u00f3rym, w ramach zemsty na Polkowskim, lewicowy krytyk pr\u00f3bowa\u0142by wykaza\u0107, \u017ce \u201eLalka\u201d ukazuje np. przemoc patriarchatu, kleru oraz reakcyjnej arystokracji, \u017ce to dzie\u0142o \u2013 jak przyj\u0119\u0142o si\u0119 powtarza\u0107 \u2013 \u201ena wskro\u015b wsp\u00f3\u0142czesne\u201d. Nierozs\u0105dna wydaje mi si\u0119 r\u00f3wnie\u017c uspokajaj\u0105ca sugestia, \u017ce to jedynie felietonowe potyczki z wysokonak\u0142adowej prasy lub popularnych portali. Jak pokazuj\u0105 przyk\u0142ady spor\u00f3w o Sienkiewicza, Gombrowicza, Herberta czy Mi\u0142osza, r\u00f3wnie\u017c one wp\u0142ywaj\u0105 na recepcj\u0119 danego autora. Sprawa jest wi\u0119c powa\u017cniejsza, ni\u017c si\u0119 wydaje.<\/span><\/p>\n

Nie przypadkiem \u00f3w kuriozalny tekst \u201e\u00abLalka\u00bb: pamflet na polsko\u015b\u0107\u201d ukaza\u0142 si\u0119 w nieca\u0142y tydzie\u0144 po tym, jak przez polskie media przetoczy\u0142a si\u0119 k\u0142\u00f3tnia wok\u00f3\u0142 \u201eIdy\u201d Paw\u0142a Pawlikowskiego. W ostatnich latach w polskim dyskursie o kulturze zaobserwowa\u0107 mo\u017cna to, co Przemys\u0142aw Czapli\u0144ski opisywa\u0142 w \u201ePowrocie centrali\u201d: coraz ostrzejsz\u0105 polaryzacj\u0119 mi\u0119dzy pozycjami, z kt\u00f3rych pisze si\u0119 o kulturze, co w efekcie skutkuje m.in. zamkni\u0119ciem si\u0119 na inne g\u0142osy, na sam\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich zaistnienia. W skr\u00f3cie: krytyk zwi\u0105zany z \u201eDoRzeczy\u201d, \u201ewSieci\u201d lub \u201eRzeczpospolit\u0105\u201d najcz\u0119\u015bciej powie z grubsza to samo o ka\u017cdej ksi\u0105\u017cce i o ka\u017cdym filmie, podobnie jak krytyk pisuj\u0105cy regularnie dla np. \u201eKrytyki Politycznej\u201d czy \u201eGazety Wyborczej\u201d. \u0179r\u00f3de\u0142 tego zjawiska nale\u017cy szuka\u0107 w sporach o kanon i krytyk\u0119 literack\u0105 z lat 90. (np. w sporze o \u201eAbsolutn\u0105 amnezj\u0119\u201d Izabeli Filipiak), jednak szczeg\u00f3lnie ostre zarysowywanie si\u0119 tej zcentralizowanej opozycji zaobserwowa\u0107 mo\u017cemy mniej wi\u0119cej od czasu katastrofy smole\u0144skiej. To od tego wydarzenia, moc\u0105 performatywu Jaros\u0142awa Marka Rymkiewicza, utrwalonego ostatnio przez prezydenta Bronis\u0142awa Komorowskiego, \u201eznowu s\u0105 dwie Polski\u201d<\/strong><\/span><\/a>.<\/span><\/p>\n

\n

<\/i>Nie przypadkiem tekst Jana Polkowskiego o \u201eLalce\u201d ukaza\u0142 si\u0119 w nieca\u0142y tydzie\u0144 po tym, jak przez polskie media przetoczy\u0142a si\u0119 k\u0142\u00f3tnia wok\u00f3\u0142 \u201eIdy\u201d<\/strong><\/i><\/i><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Je\u015bli krytycy lewicowi i prawicowi zajmuj\u0105 przeciwstawne pozycje przy okazji dyskusji o sztuce \u201ekrytycznej\u201d, nie dzieje si\u0119 jeszcze nic z\u0142ego. Chocia\u017c, jak twierdzi Joanna Krakowska<\/a><\/strong><\/span>, takie my\u015blenie oznacza koniec krytycznego potencja\u0142u sztuki, skoro jej ostrze wymierzone jest w tylko jeden \u015bwiatopogl\u0105d. Wspomniany wcze\u015bniej casus<\/em> \u201eIdy\u201d pokazuje za to, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny film, kt\u00f3ry chce opowiedzie\u0107 indywidualn\u0105 histori\u0119, u\u017cywaj\u0105c jedynie jako t\u0142a tematyki stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich, musi zmierzy\u0107 si\u0119 z zarzutami albo o antypolsko\u015b\u0107 i wybielanie stalinizmu, albo o estetyzm, eskapizm i powielanie antysemickich klisz. Po otrzymaniu Oscara film Pawlikowskiego zosta\u0142 absolutnie wykluczony, nie przyznaje si\u0119 do niego ani lewica, ani prawica. Jak m\u00f3wi\u0142a w rozmowie z Cezarym Michalskim Agnieszka Holland<\/a><\/strong><\/span>, przypadek \u201edyskusji\u201d o \u201eIdzie\u201d pokazuje zasadnicz\u0105 przemian\u0119 w naszym my\u015bleniu o sztuce, jaka zasz\u0142a w ostatnich kilku latach. Polega ona na tym, \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej \u201enie spos\u00f3b ju\u017c (\u2026) odbiera\u0107 i rozumie\u0107 innych j\u0119zyk\u00f3w ni\u017c te rz\u0105dz\u0105ce si\u0119 gramatyk\u0105 sporu ideologicznego lub quasi-politycznego\u201d.<\/span><\/p>\n

Michel Foucault pisa\u0142 kiedy\u015b o \u201eszanta\u017cu O\u015bwiecenia\u201d, o sytuacji, w kt\u00f3rej mo\u017cna by\u0107 tylko za O\u015bwieceniem (i wtedy automatycznie podpadamy pod zdrowy racjonalizm lub terror post\u0119powo\u015bci) albo przeciw projektowi O\u015bwiecenia (w\u00f3wczas trafiamy w domen\u0119 wiary lub zabobonu). Co\u015b podobnego obserwujemy w naszej kulturze w ostatnich latach. Nieraz w gronie znajomych sam uczestniczy\u0142em w burzliwej dyskusji, w kt\u00f3rej okre\u015blona wypowied\u017a na przyk\u0142ad na temat ksi\u0105\u017cki by\u0142a automatycznie podczepiana pod dan\u0105 opcj\u0119 polityczn\u0105. Zupe\u0142nie tak, jak gdyby\u015bmy oduczali si\u0119 innego spojrzenia na kultur\u0119, stwierdzaj\u0105c z g\u00f3ry, \u017ce jest ono archaiczne.<\/span><\/p>\n

To oduczanie si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci zmiany w interpretacji najgorzej wp\u0142ywa na recepcj\u0119 literatury, kt\u00f3ra mia\u0142a nieszcz\u0119\u015bcie powsta\u0107 kilkadziesi\u0105t lub kilkaset lat przed XXI wiekiem. Sienkiewicz mo\u017ce w\u00f3wczas sta\u0107 si\u0119 ojcem za\u0142o\u017cycielem polskiego zap\u00f3\u017anienia cywilizacyjno-kulturowego<\/a>,<\/strong><\/span> a Prus partnerem \u201eantypolskiej\u201d, kawiarnianej lewicy. Jak celnie zauwa\u017cy\u0142 \u0141ukasz Paw\u0142owski<\/a>,<\/strong><\/span> polska lewica i polska prawica, z pozoru tak r\u00f3\u017cne, upodabniaj\u0105 si\u0119 do siebie w momencie, gdy m\u00f3wi\u0105 o kulturze. \u0141\u0105czy je bowiem wsp\u00f3lny imperatyw nap\u0119dzaj\u0105cy ca\u0142\u0105 maszynk\u0119 retoryczn\u0105 politycznej krytyki: \u201eZapomnij o tych elementach kultury, kt\u00f3re uwa\u017casz za niew\u0142a\u015bciwe i szkodliwe. Dowarto\u015bciuj te, kt\u00f3re uwa\u017casz za s\u0142uszne i u\u017cyteczne\u201d.<\/span><\/p>\n

Problemem nie jest jednak sam fakt, \u017ce polityka i \u2013 szerzej \u2013 polityczno\u015b\u0107 wchodz\u0105 do sztuki i dyskursu o niej. Najbardziej rzetelna interpretacja \u201eIdy\u201d<\/a><\/strong><\/span>, jak\u0105 czyta\u0142em, to interpretacja prowadzona w\u0142a\u015bnie z perspektywy politycznej. Gorzej, \u017ce centrum my\u015blenia o kulturze, nowa centrala, tak \u0142atwo rozdaje role, a my si\u0119 na to zgadzamy, nie szukaj\u0105c innych dr\u00f3g w my\u015bleniu i pisaniu o kulturze. Doskonale wiemy, jak wypowiada\u0107 si\u0119 na dany temat i jakie tematy porusza\u0107, aby zyska\u0107 uznanie w oczach krytyk\u00f3w politycznych. W efekcie mo\u017cemy nagle sta\u0107 si\u0119 Micha\u0142em Sutowskim, kt\u00f3ry nie rozumie<\/a>,<\/strong><\/span> jak pisarka Ma\u0142gorzata Halber mo\u017ce wypowiada\u0107 sprzeczne ze sob\u0105 pogl\u0105dy, skoro jasno wykazano, \u017ce nie mo\u017ce.<\/span><\/p>\n

\n

<\/i>Problemem nie jest sam fakt, \u017ce polityka wchodzi do dyskursu o sztuce. Gorzej, \u017ce centrum my\u015blenia o kulturze, nowa centrala, tak \u0142atwo rozdaje role<\/strong><\/i><\/i><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Nie spos\u00f3b z tej centrali po prostu wyj\u015b\u0107. Nie broni\u0119 mitycznego konsensusu, nie uwa\u017cam r\u00f3wnie\u017c, \u017ce w \u015bwiatopogl\u0105dowym sporze mi\u0119dzy lewic\u0105 a prawic\u0105 prawda \u201ele\u017cy po\u015brodku\u201d. Opisanie podobie\u0144stw \u0142\u0105cz\u0105cych polityczn\u0105 krytyk\u0119 mo\u017ce natomiast os\u0142abi\u0107 nieco \u201eprzezroczysto\u015b\u0107\u201d i \u201enaturalno\u015b\u0107\u201d praktyk zuba\u017caj\u0105cych my\u015blenie. \u201e\u00abLalka\u00bb: pamflet na polsko\u015b\u0107\u201d pos\u0142u\u017cy mi tutaj jedynie jako przyk\u0142ad \u201epowrotu centrali\u201d. Zag\u0119szczenie chwyt\u00f3w retorycznych i erystycznych obecnych w tym tek\u015bcie sprawia, \u017ce staje si\u0119 on (nie\u015bwiadomie) karykatur\u0105 ca\u0142ej politycznej krytyki.<\/span><\/p>\n

\u201eM\u00f3wi\u0119, jak jest\u201d<\/strong><\/h5>\n

W tek\u015bcie Polkowskiego uderzy\u0142 mnie jego radykalny prezentyzm. Dzie\u0142o Prusa, pomimo opisywanego kontekstu zaboru rosyjskiego, w gruncie rzeczy nie jest dla autora czym\u015b, co powsta\u0142o w okre\u015blonym czasie, miejscu, w okre\u015blonej poetyce itd. \u201eLalka\u201d przydaje si\u0119 do opisania choroby trawi\u0105cej jego zdaniem polsk\u0105 kultur\u0119 od setek lat \u2013 choroby, kt\u00f3r\u0105 zdaniem Polkowskiego zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c w recepcji powie\u015bci Prusa. Jak pisze, \u201ePolska humanistyka w wypadku Prusa pieczo\u0142owicie piel\u0119gnuje peerelowskie tradycje podda\u0144cze, uprawiaj\u0105c raczej ideologiczn\u0105 publicystyk\u0119 ni\u017c badania (\u2026)\u201d. \u201eIdeologiczna publicystyka\u201d to wed\u0142ug autora interpretacje \u201eLalki\u201d, w kt\u00f3rych nikt nie zarzuci\u0142 temu utworowi antypolsko\u015bci, czyli, o ile mi wiadomo, ca\u0142a tradycja bada\u0144 nad powie\u015bci\u0105 Prusa. Dopiero Polkowski jest tym, kt\u00f3ry ma odwag\u0119, aby powiedzie\u0107 prawd\u0119 o ideologicznym wymiarze przyg\u00f3d Wokulskiego, sam oczywi\u015bcie zacieraj\u0105c ideologiczno\u015b\u0107 swojej w\u0142asnej pozycji. Pr\u00f3ba polemiki z t\u0105 co najmniej s\u0142ab\u0105 interpretacj\u0105 by\u0142aby przez Polkowskiego rozumiana jako \u201erozmywanie poj\u0119\u0107\u201d, \u201enihilistyczne anything goes<\/em>\u201d, aby na ko\u0144cu zosta\u0107 podci\u0105gni\u0119ta pod antypolsko\u015b\u0107, serwilizm itd. Ko\u0142o krytycznej nad\u015bwiadomo\u015bci nie\u0142atwo jest zatrzyma\u0107. Autor \u201eCantus\u201d s\u0105dzi zapewne, \u017ce \u2013 \u017ceby zacytowa\u0107 popularny na polskiej prawicy kana\u0142 youtube\u2019owy \u2013 \u201em\u00f3wi, jak jest\u201d.<\/span><\/p>\n

Ta fraza (\u201em\u00f3wi\u0119, jak jest\u201d) towarzyszy zar\u00f3wno krytykom prawicowym, jak i lewicowym. Ci pierwsi wypowiadaj\u0105 j\u0105 zazwyczaj w imi\u0119 obrony \u201eprawdy\u201d, zak\u0142amanej przez \u201epolityczn\u0105 poprawno\u015b\u0107\u201d, najcz\u0119\u015bciej nie dostrzegaj\u0105c, \u017ce broni\u0105 ponadhistorycznych warto\u015bci na potrzeby dora\u017anej polityki. W przypadku lewicy sprawa jest troch\u0119 bardziej skomplikowana. \u015awiadomo\u015b\u0107 kulturowego charakteru tego, jak postrzegamy \u015bwiat, podzielana przez lewic\u0119 wyrastaj\u0105c\u0105 z uniwersytet\u00f3w, uniemo\u017cliwia bowiem obron\u0119 tej samej prawdy, w kt\u00f3r\u0105 wierzy \u2013 naiwnie lub i nie \u2013 prawica. Lewica najcz\u0119\u015bciej zatem \u201em\u00f3wi, jak powinno by\u0107\u201d. Zawsze mo\u017cna bowiem broni\u0107 r\u00f3\u017cnorako pojmowanej \u201esprawiedliwo\u015bci\u201d, wielkiego has\u0142a, kt\u00f3re usprawiedliwia robienie z danego tekstu literackiego alegorii pal\u0105cego problemu spo\u0142eczno-politycznego. Zdarzaj\u0105 si\u0119 jednak przypadki takich wypowiedzi o kulturze, jak w<\/strong>ywiad, kt\u00f3ry Artur \u017bmijewski przeprowadzi\u0142 z Janem O\u0142dakowskim<\/strong><\/span><\/a>. Znany artysta udaje w nim, \u017ce broni \u201eobiektywizmu\u201d oraz \u201eweryfikacji hipotez, danych, opinii\u201d. Wida\u0107 tu jak pod mikroskopem to, co Agata Bielik-Robson okre\u015bli\u0142a kiedy\u015b jako \u201ecyniczny rozum ideologii\u201d (po\u017cyczam to okre\u015blenie jako termin, nie poj\u0119cie). \u017bmijewski nie wierzy bowiem ani w obiektywizm, ani w weryfikacj\u0119 hipotez, a ju\u017c na pewno nie wierzy w to, \u017ce \u201epolityka to nie nauka\u201d. Gdy trzeba jednak zdyskredytowa\u0107 swojego wroga w imi\u0119 \u201em\u00f3wienia, jak powinno by\u0107\u201d, mo\u017cna ustawia\u0107 si\u0119 po stronie ratio<\/em>, w kt\u00f3r\u0105 si\u0119 nie wierzy.<\/span><\/p>\n

\u201ePrzerost formy nad tre\u015bci\u0105\u201d<\/strong><\/h5>\n

Polkowski tak pisze pod koniec swojego tekstu: \u201e\u00abLalka\u00bb jest zlepiona z dw\u00f3ch ksi\u0105\u017cek: ze wspaniale napisanego melodramatu ozdobionego mistrzowsko opisanymi scenkami rodzajowymi i ze zbudowanego na k\u0142amstwie ideologicznego pamfletu na okupowan\u0105 Polsk\u0119\u201d. Z jednej strony mamy wi\u0119c u Prusa kunszt literackiej kompozycji i j\u0119zyka, z drugiej za\u015b \u2013 ideologiczn\u0105 tre\u015b\u0107 zas\u0142uguj\u0105c\u0105 na nagan\u0119. Mo\u017cna si\u0119 domy\u015bli\u0107, \u017ce ta pierwsza, nale\u017c\u0105ca do domeny uwodz\u0105cej cz\u0142owieka estetyki, stanowi jedynie przykrywk\u0119 dla tej drugiej, tak jak s\u0142odka polewa mo\u017ce skrywa\u0107 trucizn\u0119.<\/span><\/p>\n

Opozycja formy i tre\u015bci, zdawa\u0142oby si\u0119 wygnana wraz z narodzinami nowoczesnej teorii literatury, powraca w recenzjach z nurtu krytyki politycznej. Krytycy prawicowi cz\u0119sto powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na ni\u0105, by zdiagnozowa\u0107 postulowan\u0105 przez nich s\u0142abo\u015b\u0107 literatury tworzonej przez kulturalny Salon, jej niezdolno\u015b\u0107 do opisywania rzeczywisto\u015bci. Przyk\u0142ad\u00f3w jest wiele \u2013 wed\u0142ug Andrzeja Horuba\u0142y<\/a> <\/strong><\/span>Jerzy Pilch od lat daje \u201euj\u015bcie swemu s\u0142owotokowi, \u015blizgaj\u0105c si\u0119 po powierzchni zdarze\u0144 serio\u201d a \u201eSo\u0144ka\u201d Ignacego Karpowicza to ksi\u0105\u017cka \u201eniebezpiecznie uwodz\u0105ca\u201d swoj\u0105 form\u0105<\/strong><\/span><\/a>. A zatem: \u201epostmoderni\u015bci\u201d zajmuj\u0105 si\u0119 sob\u0105 i swoim j\u0119zykiem, a rzeczywisto\u015b\u0107 jest albo fa\u0142szowana przez dyktatur\u0119 politycznej poprawno\u015bci, albo pozostaje nieprzedstawiona.<\/span><\/p>\n

\n

<\/i>Opozycja formy i tre\u015bci, zdawa\u0142oby si\u0119 wygnana wraz z narodzinami nowoczesnej teorii literatury, powraca w recenzjach z nurtu krytyki politycznej<\/strong><\/i><\/i><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Niczym innym ni\u017c kolejn\u0105 reprodukcj\u0105 opozycji formy i tre\u015bci jest r\u00f3wnie\u017c g\u0142o\u015bna krytyka \u201ewierszy, kt\u00f3re \u017cadn\u0105 miar\u0105 nie ochroni\u0105 nas od zimna, wierszy zbudowanych jedynie z przegl\u0105daj\u0105cych si\u0119 w sobie s\u0142\u00f3w\u201d przeprowadzona przez Andrzeja Franaszka<\/a><\/strong><\/span>. Krakowski krytyk broni\u0142 w swoim tek\u015bcie uniwersali\u00f3w poezji \u2013 jej obowi\u0105zku wyra\u017cania tych samych warto\u015bci, co klasycystycznie odczytany Mi\u0142osz \u2013 przeciwko zalewowi wierszy, kt\u00f3re, rzekomo, nie m\u00f3wi\u0105 o niczym innym ni\u017c o sobie samych. W tym wypadku \u201epostmoderni\u015bci\u201d przypominaj\u0105 swoje internetowe karykatury<\/a>,<\/strong><\/span> s\u0105 nihilistami i ironistami zaj\u0119tymi form\u0105 bez tre\u015bci. Zdaniem Franaszka poezja polska upad\u0142a i tylko nieliczni broni\u0105 jeszcze jej \u017cyciodajnego \u017ar\u00f3d\u0142a, czyli \u2013 w skr\u00f3cie \u2013 klasycyzmu w wydaniu \u201eZeszyt\u00f3w Literackich\u201d. Je\u015bli kto\u015b nie przepada za tym rodzajem poezji, to po prostu si\u0119 myli.<\/span><\/p>\n

Lewicowe zniech\u0119cenie do \u201eprzerostu formy nad tre\u015bci\u0105\u201d wyrazi\u0142 z kolei Igor Stokfiszewski we wst\u0119pie do \u201eZwrotu politycznego\u201d. Id\u0105c za analizami Fredrica Jamesona<\/a><\/strong><\/span>, kt\u00f3ry w postmodernistycznym pluralizmie zauwa\u017cy\u0142 logik\u0119 p\u00f3\u017anokapitalistycznego wolnego rynku, krytyk diagnozuje upadek \u201emauzoleum ponowoczesnego liberalizmu\u201d. Stokfiszewski, nie dbaj\u0105c o r\u00f3\u017cnice w stanowiskach poszczeg\u00f3lnych pisarzy i artyst\u00f3w, zaliczy\u0142 do niego w\u0142a\u015bciwie ca\u0142o\u015b\u0107 kultury powsta\u0142ej po 1989 r.; drwi bowiem<\/a><\/strong><\/span> zar\u00f3wno z \u201emetafizycznej bujdy, egzystencjalnych paroksyzm\u00f3w\u201d, jak i \u201esymuluj\u0105cej awangard\u0119 dekonstrukcji\u201d. Wymowa jest prosta i ma posmak szanta\u017cu: albo jeste\u015b z nami, a zatem poprzez literatur\u0119 zaanga\u017cowan\u0105 lewicowo budujesz \u201enow\u0105 uniwersaln\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 na bazie r\u00f3\u017cnic, kt\u00f3re wydaj\u0105 si\u0119 przygodne\u201d, albo naiwnie bawisz si\u0119 j\u0119zykiem, a zatem (nie\u015bwiadomie lub \u015bwiadomie) jeste\u015b po stronie neoliberalnej hegemonii. Manifest Stokfiszewskiego znacz\u0105co oddzia\u0142a\u0142 na kultur\u0119 ostatniej dekady, co pokazuje m.in. zapis rozmowy, kt\u00f3r\u0105 Aldona Kopkiewicz przeprowadzi\u0142a ze Szczepanem Kopytem, Konradem G\u00f3r\u0105 i Kir\u0105 Pietrek<\/a>.<\/strong><\/span> Poeci i poetka zgodnie stwierdzili, \u017ce jedyn\u0105 alternatyw\u0105 dla obecnych nurt\u00f3w klasycystycznych i awangardowych jest poezja zaanga\u017cowana spo\u0142ecznie, reaguj\u0105ca na pal\u0105ce problemy. Czy takie deklaracje mog\u0105 zrodzi\u0107 co\u015b innego ni\u017c poetyckie moralizatorstwo, odpowiednik prozy Sylwii Chutnik i Joanny Bator lub Marcina Wolskiego i Rafa\u0142a Ziemkiewicza? W\u0105tpi\u0119.<\/span><\/p>\n

Co przeszkadza mi we wszystkich opisanych wy\u017cej pogl\u0105dach? To, jak\u0105 wyznaczaj\u0105 mi pozycj\u0119 w stosunku do tekst\u00f3w kultury. Wed\u0142ug Kingi Dunin<\/a> k<\/strong><\/span>to\u015b taki, jak ja, kt\u00f3remu \u201eIda\u201d (upraszczaj\u0105c spraw\u0119) troch\u0119 si\u0119 podoba\u0142a, a troch\u0119 nie, podpada pod jedn\u0105 z czterech kategorii: Chama, Polaka, \u017byda lub Estety. Niezgoda na znajdowanie si\u0119 w kt\u00f3rejkolwiek z nich nic nie znaczy \u2013 krytyczna nad\u015bwiadomo\u015b\u0107 wie bowiem lepiej, kim jestem oraz co i jak powinienem czyta\u0107\/ogl\u0105da\u0107.<\/span><\/p>\n

Najpowa\u017cniejsz\u0105 bol\u0105czk\u0105 \u017cycia we wsp\u00f3\u0142czesnej centrali \u2013 znacznie s\u0142abszej, zaznaczmy dla zachowania proporcji, ni\u017c ta PRL-owska \u2013 jest w\u0142a\u015bnie to, \u017ce skutecznie zabezpiecza si\u0119 ona przed cieniowaniem, dookre\u015blaniem stanowisk, przed idiomatyczno\u015bci\u0105 g\u0142osu. M\u00f3wi\u0105c metaforycznie: nie ma w niej miejsca na kogo\u015b, kto bez klasowego\/estetycznego\/narodowego poczucia winy czyta Rymkiewicza i Witkowskiego. Nie ma w niej miejsca na paradoks, kt\u00f3rego nie mog\u0142aby znie\u015b\u0107 dialektyka. Zgadzam si\u0119 z Tadeuszem S\u0142awkiem, gdy pisze<\/a><\/strong><\/span>, \u017ce coraz mocniej utrwala si\u0119 obraz rzeczywisto\u015bci, \u201ew kt\u00f3rej albo przynale\u017cymy do bezwzgl\u0119dnie skonfliktowanych ugrupowa\u0144 narzucaj\u0105cych swym zwolennikom sformatowany obraz \u015bwiata, albo \u2013 co jeszcze gro\u017aniejsze \u2013 wy\u0142\u0105czamy si\u0119 z uczestniczenia w czymkolwiek, nie znajduj\u0105c dla siebie miejsca w tak skonstruowanym \u015bwiecie\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

<\/i>Najpowa\u017cniejsz\u0105 bol\u0105czk\u0105 \u017cycia we wsp\u00f3\u0142czesnej centrali jest w\u0142a\u015bnie to, \u017ce skutecznie zabezpiecza si\u0119 ona przed cieniowaniem, dookre\u015blaniem stanowisk, przed idiomatyczno\u015bci\u0105 g\u0142osu<\/strong><\/i><\/i><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

M\u00f3wimy o kulturze coraz pro\u015bciej i powierzchowniej, coraz prostsze wyznaczaj\u0105c jej zadania. Coraz cz\u0119\u015bciej uznajemy, \u017ce wyj\u015bciem dla rozkie\u0142znanego \u201eja\u201d jest albo jego zamkni\u0119cie si\u0119 na \u015bwiat, na wsp\u00f3lnotowo\u015b\u0107, albo zapisanie si\u0119 do jednego z politycznych oboz\u00f3w. Nie widz\u0119 na razie mo\u017cliwo\u015bci na wprowadzenie zmiany w tej centrali. Nie mam jednocze\u015bnie zamiaru si\u0119 na ni\u0105 zgadza\u0107. Najch\u0119tniej w zako\u0144czeniu zacytowa\u0142bym fragment z \u201ePolski\u201d \u015awietlickiego (\u201e[\u2026] odczekuj\u0119 ironiczn\u0105, gorzk\u0105 \/ chwil\u0119, krzywi\u0119 si\u0119 \/ i triumfalnie zaprzeczam\u201d), gdyby nie to, \u017ce i ten gest by\u0142by odczytany jako podanie r\u0119ki okre\u015blonej opcji politycznej. Ko\u0142o krytycznej nad\u015bwiadomo\u015bci nie\u0142atwo jest zatrzyma\u0107.  <\/span><\/p>\n

\n
Tekst dost\u0119pny na licencji Creative Commons BY-NC-ND 3.0 PL<\/a>.<\/em><\/div>\n
\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Harry Scheihing \/ CC BY-NC-SA 2.0 KURS NIECZYTANIA. PROTEST \u0141UKASZ \u017bUREK W ostatnich latach w polskim dyskursie nast\u0119puje powr\u00f3t centrali: coraz ostrzejsza polaryzacja mi\u0119dzy pozycjami, z kt\u00f3rych pisze si\u0119 o kulturze, co skutkuje zamkni\u0119ciem si\u0119 na cieniowanie, na inne g\u0142osy, sam\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich zaistnienia. . \u201eMog\u0119 (\u2026) tylko zapewni\u0107 (\u2026), \u017ce moja \u00abnaiwno\u015b\u0107\u00bb (\u2026) wynika […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90812"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=90812"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90812\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":90860,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/90812\/revisions\/90860"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=90812"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=90812"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=90812"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}