{"id":91107,"date":"2021-11-25T17:09:58","date_gmt":"2021-11-25T15:09:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=91107"},"modified":"2021-11-25T08:44:04","modified_gmt":"2021-11-25T06:44:04","slug":"29-09-57","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=91107","title":{"rendered":"Polski \u017byd ocalony z Dachau: Przez cztery lata wykona\u0142em pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy nielegalnych aborcji"},"content":{"rendered":"<h5 style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/wyborcza.pl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><img decoding=\"async\" class=\"center alignleft\" src=\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/wyborcza-mag-1.png\" alt=\"\" width=\"35%\"><\/a><span style=\"text-decoration: underline; color: #000080;\"><span style=\"text-decoration: underline;\"><strong><a style=\"color: #000080; text-decoration: underline;\" href=\"https:\/\/wyborcza.pl\/magazyn\/7,124059,27808882,polski-zyd-ocalony-z-dachau-przez-cztery-lata-wykonalem-piec.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Polski \u017byd ocalony z Dachau: Przez cztery lata wykona\u0142em pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy nielegalnych aborcji<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Katarzyna W\u0119\u017cyk<\/strong><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 100%;\">\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/bi.im-g.pl\/im\/d0\/88\/1a\/z27820240V,Dr-Henry-Morgentaler-trzyma-swojego-2-5-tygodniowe.jpg\" width=\"100%\"><span style=\"color: #808080;\"><em>Dr Henry Morgentaler trzyma swojego 2,5-tygodniowego syna Benjamina podczas przyj\u0119cia po wyroku kanadyjskiego s\u0105du najwy\u017cszego, liberalizuj\u0105cym prawo aborcyjne (Fot. Tony Bock\/Toronto Star via Getty Images)<\/em><\/span><\/p>\n<h4 class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #808080;\"><strong>W zimny styczniowy dzie\u0144 w 1988 r. t\u0142um przed kanadyjskim s\u0105dem najwy\u017cszym skanduje: &#8220;Henry, Henry, Henry&#8221;. Niski, brodaty okularnik unosi dwa palce w ge\u015bcie zwyci\u0119stwa. S\u0105d w\u0142a\u015bnie uzna\u0142, \u017ce nie tylko \u017cycie i zdrowie Kanadyjek, ale tak\u017ce ich priorytety i aspiracje s\u0105 wa\u017cniejsze od p\u0142odu. &#8211; To najszcz\u0119\u015bliwszy dzie\u0144 w moim \u017cyciu&nbsp; &#8211; m\u00f3wi dziennikarzom ginekolog Henry Morgentaler.<\/strong><\/span><\/h4>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Polski \u017byd, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 Auschwitz i Dachau, przez 20 lat \u0142ama\u0142 kanadyjskie prawo, bo uwa\u017ca\u0142, \u017ce jest niesprawiedliwe.<\/span><\/p>\n<div class=\"paywall\">\n<p class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><strong>Koledzy obrzucali kamieniami<\/strong><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Henryk Morgentaler urodzi\u0142 si\u0119 14 marca 1923 r. w \u0141odzi w rodzinie z klasy robotniczej. J\u00f3zef by\u0142 tkaczem, Golda szwaczk\u0105, a oboje bundowcami, \u017cydowskimi socjalistami, i tr\u00f3jk\u0119 dzieci wychowali na ateist\u00f3w. &#8211; Filozofi\u0105 mojej rodziny by\u0142a sprawiedliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczna, idea braterstwa i siostrze\u0144stwa ludzi &#8211; powie p\u00f3\u017aniej.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W mi\u0119dzywojennej \u0141odzi &#8211; gdzie \u017bydzi stanowili oko\u0142o jednej trzeciej populacji, a ich katoliccy s\u0105siedzi dawali im odczu\u0107, \u017ce nie s\u0105 mile widziani &#8211; wiara w owe idea\u0142y wymaga\u0142a niejakiego samozaparcia. Henryk nie lubi\u0142 chodzi\u0107 do szko\u0142y, bo polscy koledzy, zdarza\u0142o si\u0119, obrzucali go kamieniami. &#8211; To by\u0142o normalne &#8211; wzruszy ramionami jego pierwsza mi\u0142o\u015b\u0107 Chava Rosenfarb, kt\u00f3ra wychowa\u0142a si\u0119 w tej samej dzielnicy. Sama, cho\u0107 p\u00f3\u017aniej zostanie jedn\u0105 z nielicznych pisarek tworz\u0105cych w jidysz, pierwsze wiersze pisa\u0142a po polsku. &#8211; Polski nadawa\u0142 si\u0119 na wiersze mi\u0142osne, jidysz na proletariackie. Jidysz by\u0142 moj\u0105 sk\u00f3r\u0105, polski sekretnym j\u0119zykiem, arystokratycznym i romantycznym.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Gdy \u0141\u00f3d\u017a znalaz\u0142a si\u0119 pod okupacj\u0105 niemieck\u0105, Morgentalerowie i Rosenfarbowie poszli do getta. Ojciec Henryka, lider zwi\u0105zkowy, zgin\u0105\u0142 pierwszy. Starsz\u0105 siostr\u0119 Gitl\u0119 zamordowano w Treblince. Henryk z m\u0142odszym Mumkiem i matk\u0105 przetrwali, pracuj\u0105c w fabryce broni, do ostatecznej ewakuacji getta w sierpniu 1944 r. Pr\u00f3bowali si\u0119 schowa\u0107 w skrytce za fa\u0142szyw\u0105 \u015bcian\u0105 i nawet przetrwali w niej dwa dni, ale zostali znalezieni, wpakowani w bydl\u0119ce wagony i wywiezieni do Auschwitz. Podczas selekcji matk\u0119 przeznaczono do natychmiastowej likwidacji, m\u0142odych i w miar\u0119 silnych ch\u0142opak\u00f3w wys\u0142ano do Dachau.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Gdy pod koniec kwietnia 1945 r. przyszli Amerykanie, 22-letni Henryk wa\u017cy\u0142 32 kg, straci\u0142 z\u0119by.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><strong>Ocala\u0142em, wi\u0119c si\u0119 zrewan\u017cuj\u0119<\/strong><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Studia medyczne zacz\u0105\u0142 jeszcze w Niemczech, po kilku miesi\u0105cach rekonwalescencji. &#8211; Zawsze chcia\u0142em by\u0107 lekarzem. Kolejnym Ludwikiem Pasteurem, pomaga\u0107 ludzko\u015bci &#8211; powie p\u00f3\u017aniej. Do\u0142\u0105czy\u0142a do niego Chava, ocalona z Auschwitz. Oboje nie widzieli dla siebie przysz\u0142o\u015bci w Polsce Ludowej i w 1950 r. wyemigrowali do Kanady, z trzema kartonami ksi\u0105\u017cek o psychologii i 20 dolarami w kieszeni.<\/span><\/p>\n<div id=\"banC1\" style=\"text-align: left;\"><\/div>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Henryk zdoby\u0142 dyplom, nauczy\u0142 si\u0119 angielskiego i francuskiego, zgubi\u0142 \u201ek&#8221; w imieniu i przez 15 lat pracowa\u0142 jako internista &#8211; cho\u0107 porody te\u017c mu si\u0119 zdarza\u0142o odbiera\u0107 &#8211; w robotniczej dzielnicy Montrealu. &#8211; Czasem styka\u0142em si\u0119 z problemem aborcji, ale wiedzia\u0142em, \u017ce nic nie mog\u0119 zrobi\u0107, przerywanie ci\u0105\u017cy by\u0142o nielegalne, mog\u0142em i\u015b\u0107 do wi\u0119zienia na reszt\u0119 \u017cycia. A w szpitalach by\u0142y wtedy ca\u0142e oddzia\u0142y dla kobiet, kt\u00f3re same b\u0105d\u017a nielegalnie przerwa\u0142y ci\u0105\u017c\u0119 &#8211; stwierdzi.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W po\u0142owie lat 60. Morgentaler mia\u0142 dom, prac\u0119, \u017con\u0119, dw\u00f3jk\u0119 dzieci i kochank\u0119 (romansowa natura, wyja\u015bnia\u0142, to wina m\u0142odszego brata: matka po\u015bwi\u0119ca\u0142a niemowlakowi wi\u0119cej czasu, wi\u0119c uzna\u0142, \u017ce kocha go mniej, i od tego czasu zawsze &#8220;potrzebowa\u0142 mi\u0142o\u015bci kobiety&#8221;; czasem wi\u0119cej ni\u017c jednej). Wi\u00f3d\u0142 niez\u0142e \u017cycie klasy \u015bredniej &#8211; ale nie by\u0142 szcz\u0119\u015bliwy. M\u0119czy\u0142y go koszmary i poczucie winy: wi\u0119kszo\u015b\u0107 rodziny zgin\u0119\u0142a, dlaczego on nie? Chcia\u0142 jako\u015b swoje ocalenie uzasadni\u0107.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Do\u0142\u0105czy\u0142 do montrealskiego Bractwa Humanistycznego, organizacji idealist\u00f3w i wolnomy\u015blicieli, z mottem z Bertranda Russella: &#8220;Dobre \u017cycie opiera si\u0119 na mi\u0142o\u015bci i rozumie&#8221;. Po roku Morgentaler, dziecko bundowc\u00f3w, kt\u00f3re wreszcie poczu\u0142o si\u0119 u siebie, zosta\u0142 jego szefem. &#8211; I pomy\u015bla\u0142em: co by tu zrobi\u0107, \u017ceby nasze idea\u0142y realizowa\u0107 w praktyce?<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Frankofo\u0144ski Quebec, do lat 60. ultrakatolicki &#8211; religia, jak w Polsce pod zaborami, by\u0142a niezbywalnym sk\u0142adnikiem to\u017csamo\u015bci w prowincji otoczonej angloj\u0119zycznymi protestantami &#8211; w\u0142a\u015bnie wchodzi\u0142 w czas przyspieszonej sekularyzacji. Dyskutowano o roli Ko\u015bcio\u0142a, \u015bwiecko\u015bci szk\u00f3\u0142, rozwodach, kontroli urodze\u0144. Morgentaler w tych debatach broni\u0142 post\u0119pu. I szybko skupi\u0142 si\u0119 na kwestii aborcji.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><strong>Aborcja na \u017c\u0105danie w pierwszym trymestrze<\/strong><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W 1967 r. jego kolega z Bractwa Pierre Trudeau zosta\u0142 ministrem sprawiedliwo\u015bci &#8211; rok p\u00f3\u017aniej premierem &#8211; i z marszu zaproponowa\u0142 legalizacj\u0119 rozwod\u00f3w, dekryminalizacj\u0119 antykoncepcji i umiarkowan\u0105 liberalizacj\u0119 prawa aborcyjnego. Zamiast absolutnego zakazu przerywanie ci\u0105\u017cy mia\u0142o by\u0107 legalne w przypadku zagro\u017cenia \u017cycia i zdrowia kobiety &#8211; ale tylko wtedy, gdy zabieg b\u0119dzie przeprowadzony w szpitalu, a zatwierdzi go specjalny komitet. Podczas wys\u0142uchania w parlamencie Morgentaler przekonywa\u0142, \u017ce to za ma\u0142o: kobiety w pierwszym trymestrze ci\u0105\u017cy powinny mie\u0107 prawo do aborcji na \u017c\u0105danie. &#8211; Ale tak bez podawania powod\u00f3w? &#8211; cz\u0142onek komisji my\u015bla\u0142, \u017ce si\u0119 przes\u0142ysza\u0142.<\/span><\/p>\n<div id=\"banC2\" style=\"text-align: left;\"><\/div>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Morgentaler zdecydowanie wyprzedza\u0142 czasy: idea, \u017ce kobieta mia\u0142aby mie\u0107 prawo do decydowania o sobie tak po prostu, w kanadyjskiej polityce A.D. 1967 by\u0142a mniej wi\u0119cej tak popularna jak w polskiej A.D. 2021. Ustawa przesz\u0142a w rz\u0105dowej wersji. Ale Henry zosta\u0142 zauwa\u017cony. G\u0142\u00f3wnie przez Kanadyjki, kt\u00f3re nie chcia\u0142y czeka\u0107 do o\u015bmiu tygodni, a\u017c komitet rozpatrzy ich spraw\u0119, i zacz\u0119\u0142y prosi\u0107 o pomoc tego empatycznego i rozs\u0105dnego lekarza z brod\u0105 hipisa i wschodnioeuropejskim akcentem.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Pocz\u0105tkowo odmawia\u0142. &#8211; M\u00f3wi\u0142em: wsp\u00f3\u0142czuj\u0119 pani, ale nie mog\u0119 pom\u00f3c. Strac\u0119 prawo do wykonywania zawodu, trafi\u0119 do wi\u0119zienia, a mam rodzin\u0119 na utrzymaniu &#8211; wspomina\u0142. Ale pro\u015bby dalej sp\u0142ywa\u0142y, podobnie jak relacje kobiet, kt\u00f3rym odm\u00f3wi\u0142 zabiegu, a one zrobi\u0142y go i tak. Waha\u0142 si\u0119 dwa miesi\u0105ce, czuj\u0105c si\u0119 coraz bardziej jak tch\u00f3rz i hipokryta. &#8211; Zdecydowa\u0142em si\u0119 \u0142ama\u0107 prawo, bo kobiety umiera\u0142y z r\u0105k rze\u017anik\u00f3w i niekompetentnych konowa\u0142\u00f3w. To prawo by\u0142o barbarzy\u0144skie, niesprawiedliwe i okrutne. By\u0142em w obozie koncentracyjnym, wiedzia\u0142em, czym by\u0142o cierpienie. Je\u015bli mog\u0142em to cierpienie zmniejszy\u0107, czu\u0142em si\u0119 ca\u0142kowicie usprawiedliwiony.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Tak rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 &#8220;najwi\u0119ksza przygoda mojego \u017cycia &#8211; tak, sta\u0142o si\u0119 stresuj\u0105ce, ale \u017cy\u0142em zgodnie z g\u0142oszonymi przez siebie zasadami&#8221;.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><strong>Publiczna telewizja filmuje aborcj\u0119<\/strong><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Pierwsz\u0105 ci\u0105\u017c\u0119 przerwa\u0142 w 1968 r. osiemnastoletniej c\u00f3rce przyjaci\u00f3\u0142ki. W nast\u0119pnym otworzy\u0142 w Montrealu w pe\u0142ni wyposa\u017con\u0105 klinik\u0119, kt\u00f3ra oferowa\u0142a aborcje w pierwszym trymestrze. Jako pierwszy w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej stosowa\u0142 metod\u0119 pr\u00f3\u017cniow\u0105, bezpieczniejsz\u0105 od \u0142y\u017ceczkowania. Nie reklamowa\u0142 swoich us\u0142ug, ale te\u017c specjalnie nie ukrywa\u0142. Nielegalne zabiegi uzna\u0142 za akt obywatelskiego niepos\u0142usze\u0144stwa. &#8211; W\u0142asnej matki nie zdo\u0142a\u0142em ocali\u0107. Ale mog\u0142em ratowa\u0107 inne matki. To by\u0142o jak nakaz: je\u015bli pomog\u0119 kobietom mie\u0107 dzieci tylko wtedy, gdy mog\u0105 da\u0107 im mi\u0142o\u015b\u0107 i opiek\u0119, te dzieci nie wyrosn\u0105 na gwa\u0142cicieli i morderc\u00f3w. Nie zbuduj\u0105 oboz\u00f3w koncentracyjnych.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Po raz pierwszy trafi\u0142 do aresztu ju\u017c w 1970 r. Jak tylko wyszed\u0142, wr\u00f3ci\u0142 do zabieg\u00f3w; raz zaprosi\u0142 nawet publiczn\u0105 telewizj\u0119, by sfilmowa\u0142a ca\u0142\u0105 procedur\u0119; stacja pokaza\u0142a program w Dzie\u0144 Matki. Publicznie, na konwencji Canadian Women&#8217;s Coalition to Repeal the Abortion Law, zadeklarowa\u0142, \u017ce przez cztery lata zrobi\u0142 5 tys. bezpiecznych, cho\u0107 nielegalnych aborcji. Wys\u0142a\u0142 do premiera Trudeau list, w kt\u00f3rym napisa\u0142, co robi, jak i dlaczego nie zamierza przesta\u0107. Prowokowa\u0142 pa\u0144stwo do reakcji.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Doczeka\u0142 si\u0119 jej w 1973 r., gdy po raz pierwszy stan\u0105\u0142 przed s\u0105dem. By\u0142 ju\u017c tak znany, \u017ce demonstracje w jego obronie i marsze przeciwnik\u00f3w &#8220;mordercy dzieci&#8221; odby\u0142y si\u0119 w ca\u0142ym kraju. &#8211; Stan\u0105\u0142em przed \u0142aw\u0105 przysi\u0119g\u0142ych, a ona mnie uniewinni\u0142a. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce nie mam wiele wsp\u00f3lnego z \u0142awnikami &#8211; oni byli katolikami z robotniczych dzielnic, ja \u017cydowskim imigrantem, ateist\u0105 i humanist\u0105, kt\u00f3ry nie przysi\u0119ga\u0142 na Bibli\u0119, ale mi uwierzyli.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Oskar\u017cenie w trzech procesach nie zdo\u0142a\u0142o przekona\u0107 \u0142awnik\u00f3w, \u017ce ginekolog robi\u0142 co\u015b z\u0142ego, \u0142ami\u0105c z\u0142e prawo. Za trzecim razem s\u0105d apelacyjny ten werdykt anulowa\u0142 i wsadzi\u0142 lekarza na 18 miesi\u0119cy. Wyszed\u0142 po dziesi\u0119ciu, po ataku serca, wychudzony, wym\u0119czony i w d\u0142ugach &#8211; skarb\u00f3wka do\u0142o\u017cy\u0142a mu podatek za te 5 tys. aborcji.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Quebec w mi\u0119dzyczasie praktycznie aborcj\u0119 zalegalizowa\u0142 &#8211; og\u0142osi\u0142, \u017ce nie b\u0119dzie \u015bciga\u0107 lekarzy &#8211; ale w pozosta\u0142ych prowincjach zabiegi by\u0142y wci\u0105\u017c nielegalne. Na pocz\u0105tku lat 80. Morgentaler otworzy\u0142 wi\u0119c nielegalne kliniki w Toronto i Winnipeg, nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej zn\u00f3w dosta\u0142 zarzuty (prokurator m\u00f3wi\u0142 potem, \u017ce nawet od katolik\u00f3w, ba, od w\u0142asnych rodzic\u00f3w s\u0142ysza\u0142 pytania, po co go \u015bciga). Tym razem proces zako\u0144czy\u0142 si\u0119 w s\u0105dzie najwy\u017cszym. W\u0142a\u015bnie wesz\u0142a w \u017cycie nowa konstytucja, z Kart\u0105 Praw i Wolno\u015bci, a s\u0119dziowie musieli zdecydowa\u0107, czy mie\u015bci si\u0119 w niej prawo do aborcji.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W 1988 r. s\u0119dziowie stosunkiem g\u0142os\u00f3w pi\u0119\u0107 do trzech uznali, \u017ce mie\u015bci. I to do aborcji na \u017c\u0105danie. Przewodnicz\u0105cy Brian Dickinson uzasadnia\u0142: \u201eZmuszanie kobiety, pod gro\u017ab\u0105 sankcji karnej, do donoszenia p\u0142odu, je\u015bli nie spe\u0142nia pewnych kryteri\u00f3w, kt\u00f3re nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego z jej w\u0142asnymi priorytetami i aspiracjami, jest g\u0142\u0119bok\u0105 ingerencj\u0105 w jej cia\u0142o, a tym samym naruszeniem jej osobistego bezpiecze\u0144stwa&#8221;. &#8211; Wyrok potwierdza\u0142 wszystko, w co wierzy\u0142em: da\u0142 kobietom status pe\u0142noprawnych istot ludzkich zdolnych do podejmowania decyzji dotycz\u0105cych w\u0142asnego \u017cycia &#8211; podsumowa\u0142 Morgentaler.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_sub_title\" style=\"text-align: left;\"><strong>Sta\u0142em si\u0119 celem i musz\u0119 z tym \u017cy\u0107<\/strong><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Ale 65-letni lekarz nie przeszed\u0142 na emerytur\u0119. Co prawda aborcja zosta\u0142a zdekryminalizowana na szczeblu federalnym, lecz nie wszystkie Kanadyjki mia\u0142y do niej dost\u0119p: wci\u0105\u017c by\u0142o za ma\u0142o lekarzy, za ma\u0142o szpitali przeprowadzaj\u0105cych zabiegi, no i w wielu prowincjach kobiety musia\u0142y p\u0142aci\u0107 za nie z w\u0142asnej kieszeni.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Przez kolejne niemal 20 lat Morgentaler je\u017adzi\u0142 po kraju, otwiera\u0142 kliniki w konserwatywnych wschodnich prowincjach i pozywa\u0142 ich rz\u0105dy, domagaj\u0105c si\u0119 refundacji aborcji. No i robi\u0142 zabiegi &#8211; przesta\u0142 dopiero w 2006 r., w wieku 83 lat, po powa\u017cnej operacji serca.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Przemieszcza\u0142 si\u0119 w kamizelce kuloodpornej &#8211; kanadyjskie ruchy anti-choice zacz\u0119\u0142y kopiowa\u0107 taktyki swoich po\u0142udniowych s\u0105siad\u00f3w i dostawa\u0142 stosy list\u00f3w z pogr\u00f3\u017ckami. Raz zosta\u0142 zaatakowany przez m\u0119\u017cczyzn\u0119 z ogrodniczymi no\u017cycami. Innym razem klinika w Toronto zosta\u0142a obrzucona bombami zapalaj\u0105cymi. Morgentaler: &#8211; Sta\u0142em si\u0119 celem i musz\u0119 z tym \u017cy\u0107. Ale jestem ogromnie zadowolony, \u017ce moje \u017cycie nie posz\u0142o na marne i \u017ce mog\u0142em pom\u00f3c wielu osobom. To jest moje dziedzictwo: w klinikach kobiety traktowane s\u0105 z szacunkiem, godno\u015bci\u0105, ze zrozumieniem, wsp\u00f3\u0142czuciem i kompetentnie.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Morgentaler do ko\u0144ca budzi\u0142 pot\u0119\u017cne kontrowersje. Gdy University of Western Ontario przyzna\u0142 mu honorowy doktorat, darczy\u0144ca uczelni wykre\u015bli\u0142 z testamentu zapis o dwumilionowej dotacji, a 12 tys. os\u00f3b podpisa\u0142o petycj\u0119, by mu ten doktorat odebra\u0107. Uniwersytet si\u0119 nie ugi\u0105\u0142. W 2008 r. otrzyma\u0142 jedno z najwy\u017cszych pa\u0144stwowych odznacze\u0144: Order Kanady. W prote\u015bcie swoje ordery odda\u0142o kilku wcze\u015bniejszych nagrodzonych, w tym kardyna\u0142 Jean-Claude Turcotte.<\/span><\/p>\n<p class=\"art_paragraph\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Morgentaler zmar\u0142 w 2013 r., w wieku 90 lat. \u017begna\u0142a go trzecia \u017cona &#8211; sporo nekrolog\u00f3w wspomina\u0142o, \u017ce zmar\u0142y by\u0142 &#8220;babiarzem&#8221; &#8211; i czw\u00f3rka dzieci. Przedstawiciele ruch\u00f3w antyaborcyjnych wyrazili ubolewanie, \u017ce przed \u015bmierci\u0105 si\u0119 nie nawr\u00f3ci\u0142.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 100%;\">\n<div id=\"content\" class=\"content-alignment\">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\" style=\"text-align: center;\">\n<p><em>Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion&#8217;68,<\/em><em><br \/>\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion&#8217;68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.<br \/>\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:<br \/>\n<\/em><span style=\"color: #000080;\"><strong><em><a style=\"color: #000080;\" href=\"mailto:webmaster@reunion68.com\"><span style=\"text-decoration: underline;\">webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr style=\"width: 100%;\">\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Polski \u017byd ocalony z Dachau: Przez cztery lata wykona\u0142em pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy nielegalnych aborcji Katarzyna W\u0119\u017cyk Dr Henry Morgentaler trzyma swojego 2,5-tygodniowego syna Benjamina podczas przyj\u0119cia po wyroku kanadyjskiego s\u0105du najwy\u017cszego, liberalizuj\u0105cym prawo aborcyjne (Fot. Tony Bock\/Toronto Star via Getty Images) W zimny styczniowy dzie\u0144 w 1988 r. t\u0142um przed kanadyjskim s\u0105dem najwy\u017cszym skanduje: &#8220;Henry, Henry, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91107"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=91107"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91107\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":91120,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91107\/revisions\/91120"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=91107"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=91107"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=91107"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}