{"id":91462,"date":"2021-12-16T17:09:24","date_gmt":"2021-12-16T15:09:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=91462"},"modified":"2021-12-11T10:30:43","modified_gmt":"2021-12-11T08:30:43","slug":"12-09-55","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=91462","title":{"rendered":"Legenda Pi\u0142sudskiego"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Legenda Pi\u0142sudskiego<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Legenda Pi\u0142sudskiego<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Fragment ok\u0142adki \u201eChiduszu” 10\/2018 \/ Autorka: Edyta Marciniak<\/em><\/span><\/p>\n

GDY BY\u0141A TAKA POTRZEBA, USPRAWIEDLIWIA\u0141 POGROMY Z LAT 1918-1920. GDY ZALE\u017bA\u0141O MU NA POMOCY STAN\u00d3W ZJEDNOCZONYCH, POT\u0118PIA\u0141 AGRESJ\u0118 WOBEC \u017bYD\u00d3W. GDY \u017bO\u0141NIERZE DOKONYWALI POGROM\u00d3W, NIE WYST\u0118POWA\u0141 PRZECIWKO NIM, PONIEWA\u017b ARMIA BY\u0141A KRUCHA, A ON NIE CHCIA\u0141 JEJ OS\u0141ABIA\u0106. BY\u0141Y PRZECIE\u017b WA\u017bNIEJSZE SPRAWY. CI\u0104\u017bY\u0141A NA NIM \u0141ATKA CZ\u0141OWIEKA LEWICY I OBAWIA\u0141 SI\u0118, \u017bE KRYTYKA ANTYSEMITYZMU MO\u017bE DOPROWADZI\u0106 DO POG\u0141\u0118BIENIA TEGO WIZERUNKU. JE\u015aLI CHODZI O STOSUNEK DO LUDNO\u015aCI \u017bYDOWSKIEJ, TO WYGRYWA POJEDYNEK Z DMOWSKIM, ALE GDY WE\u0179MIEMY W NAWIAS TEN HISTORYCZNY DWUPAK, OKA\u017bE SI\u0118, \u017bE OCENA LEGENDARNEGO HEROSA PRZYSPARZA SPORO K\u0141OPOT\u00d3W<\/span>.<\/span><\/p>\n

<\/center>Magdalena W\u00f3jcik: Zanim zapytam o stosunek Pi\u0142sudskiego do \u017byd\u00f3w w momencie odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci, mo\u017ce warto przyjrze\u0107 si\u0119 wzajemnym relacjom jeszcze sprzed 1918 roku? <\/b><\/p>\n

Prof. Jolanta \u017byndul: Tak naprawd\u0119 tylko w\u0105skie kr\u0119gi \u017cydowskie zna\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 Pi\u0142sudskiego sprzed odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci. Z jednej strony by\u0142o to \u015brodowisko socjalist\u00f3w \u017cydowskich, zgrupowanych w Bundzie i Polskiej Partii Socjalistycznej. Pi\u0142sudski w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XIX wieku pracowa\u0142 nad przyci\u0105gni\u0119ciem wile\u0144skiego Bundu do Polskiej Partii Socjalistycznej, kt\u00f3rej na\u00f3wczas szefowa\u0142. Ten plan si\u0119 jednak nie powi\u00f3d\u0142 i Bund poszed\u0142 w\u0142asn\u0105 drog\u0105. W PPS powsta\u0142a natomiast sekcja \u017cydowska, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a rozleg\u0142\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 a\u017c do rewolucji 1905 roku.<\/span><\/p>\n

R\u00f3\u017cne napi\u0119cia, cho\u0107 pozbawione element\u00f3w antysemickich, zawa\u017cy\u0142y na tych relacjach. Prowadzone by\u0142y negocjacje polityczne, ale nie przek\u0142ada\u0142y si\u0119 one na dzia\u0142ania przeciwko spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. Wr\u0119cz przeciwnie, Pi\u0142sudski uwa\u017ca\u0142, \u017ce akces dzia\u0142aczy \u017cydowskich by\u0142 podstaw\u0105 sukcesu PPS, szczeg\u00f3lnie na Kresach, gdzie Polak\u00f3w by\u0142o niewielu i wsp\u00f3\u0142praca z r\u00f3\u017cnymi narodowymi grupami wydawa\u0142a si\u0119 niezb\u0119dna. W jednym z list\u00f3w pisa\u0142 nawet, \u017ce to on sprowadzi\u0142 z Londynu pierwsze czcionki \u017cydowskie do maszyn drukarskich Bundu, \u017ceby mogli zacz\u0105\u0107 drukowa\u0107 w jidysz. By\u0142 te\u017c autorem tekstu z 1903 roku przeciwko rozniecaniu wa\u015bni narodowo\u015bciowych. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce antysemityzm szkodzi sprawie robotniczej i odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Drugie \u015brodowisko \u017cydowskie, w kt\u00f3rym by\u0142 znany, to asymiluj\u0105ca si\u0119 inteligencja \u017cydowska w Galicji, kt\u00f3ra zg\u0142osi\u0142a powa\u017cny akces do Legion\u00f3w w czasie I wojny \u015bwiatowej.<\/span><\/p>\n

Jak przyj\u0119to Pi\u0142sudskiego po powrocie do Polski w listopadzie 1918 roku?<\/b><\/p>\n

Wszyscy oczekiwali jego przyjazdu, gdy\u017c Pi\u0142sudski odpowiada\u0142 spo\u0142ecznemu zapotrzebowaniu na przyw\u00f3dc\u0119, otoczonego nimbem konspiracyjnej, a potem tak\u017ce wojskowej chwa\u0142y. Warszawa odda\u0142a mu ca\u0142\u0105 w\u0142adz\u0119 niemal od razu. Dawne struktury, stworzone w czasie niemieckiej okupacji podczas I wojny \u015bwiatowej, by\u0142y przestarza\u0142e i przesta\u0142y dobrze funkcjonowa\u0107. Pi\u0142sudskiemu podporz\u0105dkowa\u0142y si\u0119 tak\u017ce r\u00f3\u017cne polskie gremia pr\u00f3buj\u0105ce przejmowa\u0107 lokaln\u0105 w\u0142adz\u0119. Istnia\u0142y oczywi\u015bcie \u015brodowiska, kt\u00f3re kontestowa\u0142y t\u0119 posta\u0107 i ca\u0142y porz\u0105dek, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by stworzy\u0107, ale generalnie Pi\u0142sudski mia\u0142 lud u st\u00f3p.<\/span><\/p>\n

\u017bydzi te\u017c go tak traktowali?<\/b><\/p>\n

Pami\u0119tajmy, \u017ce sytuacja w kraju ca\u0142y czas by\u0142a bardzo niepewna i dynamiczna. W tamtym momencie Pi\u0142sudski wydawa\u0142 si\u0119 \u015brodowiskom \u017cydowskim dobrym kandydatem na przyw\u00f3dc\u0119, nieobci\u0105\u017conym zarzutem antysemityzmu. Wy\u0142\u0105czaj\u0105c bundowc\u00f3w, dosta\u0142 pe\u0142ne poparcie ze strony partii \u017cydowskich, kt\u00f3re oczekiwa\u0142y rozwi\u0105zania dw\u00f3ch kwestii \u2013 zabezpieczenia praw politycznych i narodowych oraz zapobie\u017cenia niebezpiecze\u0144stwom zwi\u0105zanym z wybuchem anty\u017cydowskiej przemocy.<\/span><\/p>\n

Polska odzyskuje niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i dochodzi do ogromnego, niespotykanego wcze\u015bniej wybuchu przemocy wobec \u017byd\u00f3w. <\/b><\/p>\n

Opracowania historyczne na temat stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich zaczynaj\u0105 si\u0119 niejednokrotnie dopiero od 1921 roku, poniewa\u017c ten pierwszy okres niepodleg\u0142o\u015bci, od 1918 do 1920 roku, naznaczony by\u0142 przemoc\u0105 anty\u017cydowsk\u0105 na skal\u0119 dotychczas w historii Polski niespotykan\u0105.<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie wcze\u015bniej zdarza\u0142y si\u0119 ju\u017c pogromy \u017byd\u00f3w \u2013 wystarczy wspomnie\u0107 ten warszawski w 1881 czy bia\u0142ostocki w 1906 roku. Jednak wybuch nastroj\u00f3w anty\u017cydowskich w 1918 roku przewy\u017cszy\u0142 wszystko, co w stosunkach polsko-\u017cydowskich mia\u0142o do tej pory miejsce.<\/span><\/p>\n

Dlaczego tak si\u0119 dzia\u0142o?<\/b><\/p>\n

Przyczyn jest wiele. Przede wszystkim trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce m\u00f3wimy o okresie tu\u017c po wojnie, w wielu miejscach trwa\u0142y jeszcze bardzo krwawe walki, wci\u0105\u017c gin\u0119li ludzie. Z jednej strony pogromy mia\u0142y miejsce na wschodzie, w momencie gdy dana miejscowo\u015b\u0107 przechodzi\u0142a z r\u0105k do r\u0105k. Wojska polskie wkracza\u0142y do Lwowa, Wilna, Lidy, Mi\u0144ska i dochodzi\u0142o do pogrom\u00f3w. Z drugiej strony krwawe wyst\u0105pienia anty\u017cydowskie zdarza\u0142y si\u0119 te\u017c na terytorium kontrolowanym w pe\u0142ni przez Polak\u00f3w.<\/span>
\nCz\u0119sto ich pod\u0142o\u017ce stanowi\u0142y kwestie ekonomiczne \u2013 tak by\u0142o w ma\u0142ych miejscowo\u015bciach Galicji, najpierw na prze\u0142omie pa\u017adziernika i listopada 1918, p\u00f3\u017aniej tak\u017ce w kwietniu i maju 1919 roku. Ta druga fala by\u0142a powi\u0105zana ze specyficzn\u0105 rewolucj\u0105 ch\u0142opsk\u0105, kt\u00f3ra skierowana by\u0142a przeciwko tzw. establishmentowi: w\u0142adzom, Ko\u015bcio\u0142owi, wojsku, a tak\u017ce \u017bydom, cz\u0119sto uwa\u017canym przez ch\u0142op\u00f3w za cz\u0119\u015b\u0107 warstwy panuj\u0105cej. Z kolei do pogromu w Strzy\u017cowie pos\u0142u\u017cy\u0142y pog\u0142oski o mordzie rytualnym. W innych miejscach chodzi\u0142o o podejrzenia, \u017ce \u017bydzi ukrywali towary oraz stosowali praktyki lichwiarskie i paskarskie.<\/span><\/p>\n

Dlaczego dosz\u0142o do tej erupcji antysemityzmu akurat wtedy?<\/b><\/p>\n

Niezwykle trudno odpowiedzie\u0107 na to pytanie. Frank Golczewski t\u0142umaczy\u0142 to eufori\u0105 patriotyczn\u0105, kt\u00f3ra przetacza\u0142a si\u0119 przez kraj w momencie odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci i kt\u00f3ra wy\u0142adowywa\u0142a si\u0119 na tych, kt\u00f3rych postrzegano jako \u201eobcych\u201d.<\/span><\/p>\n

Zatem na fali tej euforii musiano te\u017c atakowa\u0107 inne grupy \u201eobcych\u201d.<\/b><\/p>\n

Z Ukrai\u0144cami toczyli\u015bmy regularn\u0105 wojn\u0119, podobnie z Litwinami, z Czechos\u0142owacj\u0105. Mieli oni swoje armie, wi\u0119c niech\u0119\u0107 wobec nich przybiera\u0142a form\u0119 konflikt\u00f3w zbrojnych. Inaczej by\u0142o z \u017bydami.<\/span><\/p>\n

Jak na to wszystko reagowa\u0142 Pi\u0142sudski?<\/b><\/p>\n

By\u0142 on zar\u00f3wno wodzem armii, jak i zwierzchnikiem pa\u0144stwa \u2013 sta\u0142 na czele struktur cywilnych i wojskowych. Wydawa\u0142oby si\u0119 wi\u0119c, \u017ce to idealna osoba do kszta\u0142towania polityki wobec mniejszo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Ale gdy wr\u00f3ci\u0142 z Magdeburga, w kwestii \u017byd\u00f3w mia\u0142 w g\u0142owie przede wszystkim projekt emancypacyjny, cho\u0107 podczas jednego ze spotka\u0144 podkre\u015bla\u0142, \u017ce po powrocie do Warszawy przerazi\u0142 go rozmiar antysemityzmu.<\/span><\/p>\n

Kiedy wprowadzono ordynacj\u0119 wyborcz\u0105 pod koniec listopada 1918 roku, uzna\u0142, \u017ce kwestia r\u00f3wnouprawnienia zosta\u0142a za\u0142atwiona, bo \u017bydzi, na wz\u00f3r pa\u0144stw zachodnich, otrzymali r\u00f3wne prawa wyborcze. I rzeczywi\u015bcie, przy p\u00f3\u017aniejszych pracach nad polsk\u0105 konstytucj\u0105 nigdy nie zakwestionowano zasady r\u00f3wnouprawnienia obywatelskiego \u017byd\u00f3w ani likwidacji praw wyj\u0105tkowych. Ale gdy do Pi\u0142sudskiego zg\u0142aszali si\u0119 w\u00f3wczas \u017cydowscy politycy czy inni przedstawiciele spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, r\u00f3wnouprawnienie nie by\u0142o jedynym postulatem.<\/span><\/p>\n

<\/center>Czego dotyczy\u0142y pozosta\u0142e?<\/b><\/p>\n

W tych pierwszych miesi\u0105cach Pi\u0142sudski przyj\u0105\u0142 bardzo wiele r\u00f3\u017cnych delegacji. Ju\u017c 12 listopada, czyli dwa dni po powrocie, odby\u0142a si\u0119 seria spotka\u0144 z przedstawicielami r\u00f3\u017cnych opcji politycznych, tak\u017ce \u017cydowskich. Spotka\u0142 si\u0119 zar\u00f3wno z syjonistami, ortodoksami, jak i przedstawicielami folkist\u00f3w. Rozmowy dotyczy\u0142y kszta\u0142tu przysz\u0142ego polskiego rz\u0105du, wida\u0107 zatem, \u017ce \u017cydowskie ugrupowania zosta\u0142y potraktowane jako pe\u0142noprawni cz\u0142onkowie polskiego spektrum politycznego. Ale projekty, kt\u00f3re zg\u0142aszali (zw\u0142aszcza partie \u015bwieckie), daleko wykracza\u0142y poza wyobra\u017cenia Pi\u0142sudskiego na temat ustroju Polski. To by\u0142y przede wszystkim \u017c\u0105dania autonomii narodowo-kulturowej, kt\u00f3ra w \u015brodowisku \u017cydowskim by\u0142a dyskutowana ju\u017c od rewolucji 1905 roku. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce Pi\u0142sudski tego rozwoju \u017cydowskich ruch\u00f3w \u015bwieckich nie zanotowa\u0142. W jego wizji nie by\u0142o miejsca na przyznanie jakiejkolwiek autonomii mniejszo\u015bci \u017cydowskiej.<\/span><\/p>\n

P\u00f3\u017aniejsze spotkania dotyczy\u0142y ju\u017c przede wszystkim reakcji, zapobiegania i przeciwdzia\u0142ania pogromom. Pod koniec listopada do Warszawy przyjecha\u0142a delegacja \u017byd\u00f3w, aby interweniowa\u0107 w sprawie krwawych zaj\u015b\u0107 w powiecie j\u0119drzejowskim. Pi\u0142sudski odpowiedzia\u0142 im, \u017ce w\u0142adza jest bardzo przychylnie usposobiona do \u017byd\u00f3w. By\u0142o to 29 listopada, czyli w dzie\u0144, kiedy podpisa\u0142 dekret o ordynacji wyborczej, wi\u0119c czas tera\u017aniejszy w jego wypowiedzi by\u0142 w sumie usprawiedliwiony. Nie zmienia to jednak faktu, \u017ce nie takiej reakcji na pogromy oczekiwano.<\/span><\/p>\n

\u0141atwo by\u0142o dosta\u0107 si\u0119 do Pi\u0142sudskiego?<\/b><\/p>\n

W pierwszych miesi\u0105cach tak. Dopiero od wiosny 1919 roku te audiencje odbywa\u0142y si\u0119 rzadziej i by\u0142o o nie trudniej. W archiwum Kancelarii Cywilnej Naczelnika Pa\u0144stwa znajduje si\u0119 wiele \u017cydowskich pr\u00f3\u015bb o spotkanie, jednak by\u0142y one coraz cz\u0119\u015bciej odrzucane.<\/span><\/p>\n

Pi\u0142sudski spotyka\u0142 si\u0119 te\u017c z r\u00f3\u017cnymi delegacjami \u017cydowskimi podczas swoich podr\u00f3\u017cy po kraju. Tam te\u017c wiod\u0105cym tematem by\u0142a kwestia bezpiecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Dawa\u0142 gwarancje czy tylko wys\u0142uchiwa\u0142 pr\u00f3\u015bb?<\/b><\/p>\n

Musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce sytuacja w Polsce by\u0142a bardzo dynamiczna. Wojska polskie na jesieni 1918 roku ca\u0142y czas toczy\u0142y walki w Galicji, potem ci\u0119\u017car przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na granic\u0119 p\u00f3\u0142nocno-wschodni\u0105. Z dokument\u00f3w wynika, \u017ce do Pi\u0142sudskiego sp\u0142ywa\u0142y wiadomo\u015bci o tym, co si\u0119 dzieje. Lecz w jego wypowiedziach podczas spotka\u0144 z przedstawicielami \u017cydowskimi wida\u0107 by\u0142o pr\u00f3b\u0119 usprawiedliwienia tej sytuacji. M\u00f3wi\u0142, \u017ce zaj\u015bcia anty\u017cydowskie w Galicji zwi\u0105zane by\u0142y z przejmowaniem w\u0142adzy przez polskie struktury, \u017ce odbywa\u0142y si\u0119 one w politycznej pr\u00f3\u017cni, gdy ust\u0119powa\u0142y w\u0142adze austriackie, a polskie jeszcze nie by\u0142y ustabilizowane. W ko\u0144cu przypomina\u0142 te\u017c argument nienawi\u015bci do \u017cydowskich sprzedawc\u00f3w, kt\u00f3rzy jako jedyni mieli odnie\u015b\u0107 korzy\u015bci z wojny. Twierdzi\u0142, \u017ce w tak trudnych czasach, w tak chaotycznych warunkach trudno oczekiwa\u0107 ca\u0142kowitej sprawiedliwo\u015bci. Chcecie mie\u0107 r\u00f3wnouprawnienie nie tylko na papierze, ale i w rzeczywisto\u015bci, to musicie je sobie wywalczy\u0107 \u2013 kwitowa\u0142 po \u017co\u0142niersku. Uwa\u017ca\u0142 te\u017c, \u017ce gdy w\u0142adza polska si\u0119 ustabilizuje, do tych zaj\u015b\u0107 ju\u017c nie b\u0119dzie dochodzi\u0142o. Jak wiemy, to nie zawsze by\u0142a prawda. Na pewno nie docenia\u0142 te\u017c faktu, \u017ce kwestie antysemityzmu w Polsce coraz bardziej interesowa\u0142y \u015bwiatow\u0105 opini\u0119.<\/span><\/p>\n

St\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 potrzeba stworzenia traktatu mniejszo\u015bciowego?<\/b><\/p>\n

Traktat mniejszo\u015bciowy, nazywany te\u017c ma\u0142ym traktatem wersalskim, gwarantuj\u0105cy poszanowanie praw mniejszo\u015bci religijnych, j\u0119zykowych i etnicznych w Polsce, zosta\u0142 podpisany 28 czerwca 1919 roku. By\u0142 on wi\u0119c wynikiem, a nie przyczyn\u0105 tego, co w\u00f3wczas dzia\u0142o si\u0119 w kraju. Do Pary\u017ca dotar\u0142y informacje o pogromie lwowskim z listopada 1918 roku, potem tak\u017ce o kolejnych anty\u017cydowskich wyst\u0105pieniach, a w odpowiedzi pojawi\u0142a si\u0119 dyskusja o gwarancjach prawnych dla mniejszo\u015bci. Nie by\u0142 to jednak jedyny czynnik. Dyplomacji niemieckiej zale\u017ca\u0142o na ochronie praw ludno\u015bci niemieckiej, kt\u00f3ra mia\u0142a znale\u017a\u0107 si\u0119 pod polskim panowaniem. Te dwa czynniki zdecydowa\u0142y o konieczno\u015bci okre\u015blenia ram wsp\u00f3\u0142\u017cycia narodowo\u015bciowego na ziemiach polskich.<\/span><\/p>\n

Latem 1919 roku do Polski przyby\u0142a ameryka\u0144ska komisja pod przyw\u00f3dztwem Henry\u2019ego Morgenthaua<\/b>.<\/p>\n

Mia\u0142a ona zbada\u0107, w jaki spos\u00f3b traktowani s\u0105 \u017bydzi w Polsce. Pi\u0142sudski nie by\u0142 tym zachwycony, uwa\u017ca\u0142 zreszt\u0105, \u017ce za granic\u0105 wyolbrzymia si\u0119 kwestie przemocy wobec \u017byd\u00f3w. Sam traktat mniejszo\u015bciowy by\u0142 dla niego pr\u00f3b\u0105 narzucenia Polsce pewnych standard\u00f3w zachowa\u0144, kt\u00f3re jego zdaniem by\u0142y przestrzegane. Do Morgenthaua podchodzi\u0142 wi\u0119c z du\u017cym dystansem.<\/span><\/p>\n

Ale zaznaczmy, \u017ce poza Ignacym Paderewskim, kt\u00f3ry zaprosi\u0142 komisj\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 i by\u0142 spiritus movens<\/i> ca\u0142ej wizyty, poniewa\u017c chcia\u0142 pokaza\u0107 Zachodowi, jak wygl\u0105da sytuacja w kraju, z przyjazdu Morgenthaua nikt nie by\u0142 zadowolony. W\u0142adze polskie uwa\u017ca\u0142y, \u017ce to rodzaj dzia\u0142a\u0144 narzuconych z zewn\u0105trz, kt\u00f3re uw\u0142aczaj\u0105 niepodleg\u0142emu pa\u0144stwu.<\/span><\/p>\n

Morgenthau nie mia\u0142 te\u017c dobrej prasy w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w, poniewa\u017c reprezentowa\u0142 opcj\u0119 asymilatorsk\u0105. W zwi\u0105zku z tym narodowe \u015brodowiska \u017cydowskie obawia\u0142y si\u0119, \u017ce b\u0119dzie on wyrazicielem opinii tej w\u0142a\u015bnie grupy.<\/span><\/p>\n

Mimo to Pi\u0142sudski spotka\u0142 si\u0119 z Morgenthauem kilka razy.<\/b><\/p>\n

Mamy szczeg\u00f3\u0142owe sprawozdanie ze spotkania, kt\u00f3re odby\u0142o si\u0119 2 sierpnia 1919 roku w Wilnie, dok\u0105d Morgenthau uda\u0142 si\u0119, aby zbada\u0107 kwesti\u0119 kwietniowego pogromu. Pi\u0142sudski twierdzi\u0142 wcze\u015bniej, na przyk\u0142ad w li\u015bcie do Paderewskiego z maja 1919 roku, \u017ce w\u0142a\u015bciwie zapobieg\u0142 pogromowi, wkraczaj\u0105c z wojskiem do miasta. By\u0142a to nieprawda. P\u00f3\u017aniej w rozmowie z Morgenthauem utrzymywa\u0142, \u017ce w Wilnie \u017bydzi pomagali bolszewikom, a polscy chrze\u015bcijanie Polakom, i tak naprawd\u0119 to by\u0142 rodzaj wojny domowej, kt\u00f3r\u0105 polska armia \u2013 z nim na czele \u2013 zgasi\u0142a. Osobi\u015bcie mia\u0142 widzie\u0107 \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w Wilna atakuj\u0105cych \u017co\u0142nierzy. Wielu cywil\u00f3w zosta\u0142o aresztowanych i powinni byli zosta\u0107 rozstrzelani, ale relatywnie niewielu z nich zabito. Pi\u0142sudski przekonywa\u0142, \u017ce niekt\u00f3rych b\u0142\u0119d\u00f3w nie da\u0142o si\u0119 unikn\u0105\u0107, jednak straty w jego rozumieniu by\u0142y niewielkie.<\/span><\/p>\n

Czyli zasadniczo wpisywa\u0142 zaj\u015bcia anty\u017cydowskie w kontekst dzia\u0142a\u0144 wojennych?<\/b><\/p>\n

Przedstawia\u0142 je w spos\u00f3b bardzo minimalizuj\u0105cy ich znaczenie. Pi\u0142sudski widzia\u0142 to wszystko jako odprysk wojennej przemocy. W pogromie we Lwowie zgin\u0119\u0142o siedemdziesi\u0119ciu trzech \u017byd\u00f3w, a ponad czterystu by\u0142o rannych, natomiast podczas obrony miasta \u015bmier\u0107 ponios\u0142o oko\u0142o czterystu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu Polak\u00f3w, a kolejnych tysi\u0105c zosta\u0142o rannych. Tragedia \u017cydowska rozmywa\u0142a si\u0119 w og\u00f3lnym obrazie wojny. Pi\u0142sudski uwa\u017ca\u0142, \u017ce stabilizacja pa\u0144stwa wszystko to uspokoi. Jednocze\u015bnie zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce lwowscy \u017bydzi zachowali si\u0119 nielojalnie wzgl\u0119dem Polski i wojska polskiego. Usprawiedliwiaj\u0105c pogrom, dodawa\u0142, \u017ce bra\u0142y w nim udzia\u0142 r\u00f3\u017cne szumowiny, od kt\u00f3rych ucierpieli nie tylko \u017bydzi.<\/span><\/p>\n

Co wi\u0119cej, podczas spotkania z syjonistami ze wschodniej Ma\u0142opolski dziwi\u0142 si\u0119, \u017ce w sytuacji, kiedy nowe polskie w\u0142adze nie mia\u0142y jeszcze mo\u017cliwo\u015bci utrzyma\u0107 na odpowiednim poziomie porz\u0105dku i bezpiecze\u0144stwa na tych terenach, nie dosz\u0142o do wi\u0119kszych strat.<\/span><\/p>\n

Profesor Wac\u0142aw J\u0119drzejewicz, pisz\u0105c w Kalendarium \u017cycia J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego<\/i> o jego kolejnych dzia\u0142aniach, notorycznie powtarza\u0142, \u017ce zosta\u0142y wydane rozkazy wojskowe, kt\u00f3re mia\u0142y ograniczy\u0107 wyst\u0105pienia anty\u017cydowskie. Nie uda\u0142o mi si\u0119 jednak tych zarz\u0105dze\u0144 odnale\u017a\u0107.<\/span><\/p>\n

Wyst\u0105pienia anty\u017cydowskie mia\u0142y miejsce nie tylko na wschodzie.<\/b><\/p>\n

Istnieje notatka z rozmowy Pi\u0142sudskiego z ameryka\u0144skim ambasadorem Hugh Gibsonem z ko\u0144ca maja 1919 roku, podczas kt\u00f3rej Marsza\u0142ek m\u00f3wi\u0142 o niedawnych zaj\u015bciach w Cz\u0119stochowie, czyli na terenie nieobj\u0119tym dzia\u0142aniami wojennymi, z w miar\u0119 ustabilizowan\u0105 sytuacj\u0105 wojskow\u0105 i polityczn\u0105. Dosz\u0142o tam w\u00f3wczas do wyst\u0105pie\u0144 antysemickich z udzia\u0142em wojska. I rzeczywi\u015bcie by\u0142a reakcja na te zaj\u015bcia, s\u0105 raporty, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105, \u017ce nastroje antysemickie nasilaj\u0105 si\u0119, \u017ce trzeba je ukr\u00f3ci\u0107.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug mnie to pokazuje, \u017ce stosunek Pi\u0142sudskiego do wyst\u0105pie\u0144 anty\u017cydowskich na Kresach, czyli tam, gdzie wci\u0105\u017c toczy\u0142y si\u0119 walki z Ukrai\u0144cami czy bolszewikami, by\u0142 inny ni\u017c stosunek do takich wydarze\u0144 wewn\u0105trz kraju, gdzie by\u0142y one traktowane jako destabilizuj\u0105ce porz\u0105dek w pa\u0144stwie. Na wschodzie natomiast \u2013 jako nieunikniona cena za zwyci\u0119stwa wojskowe.<\/span><\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce ostrzejsza reakcja na wydarzenia w centralnej Polsce zwi\u0105zana by\u0142a r\u00f3wnie\u017c z jakimi\u015b wewn\u0119trznymi roszadami i sporami \u2013 by\u0142 to bowiem okres, kiedy Pi\u0142sudski obejmowa\u0142 w\u0142adz\u0119 nad Armi\u0105 Wielkopolsk\u0105 oraz nad B\u0142\u0119kitn\u0105 Armi\u0105 J\u00f3zefa Hallera, kt\u00f3re na tych terenach by\u0142y g\u0142\u00f3wnie obwiniane o anty\u017cydowsk\u0105 przemoc.<\/span><\/p>\n

Jak cz\u0119sto Pi\u0142sudski wyja\u015bnia\u0142 pogromy sympati\u0105 \u017byd\u00f3w do bolszewik\u00f3w?<\/b><\/p>\n

Pi\u0142sudski osobi\u015bcie wysun\u0105\u0142 zarzut wsp\u00f3\u0142pracy z bolszewikami w odniesieniu do pogromu w Wilnie. Ale pojawia\u0142 si\u0119 on tak\u017ce w kontek\u015bcie pogrom\u00f3w w Lidzie i Mi\u0144sku oraz wojskowego mordu w Pi\u0144sku 5 kwietnia 1919 roku. Dow\u00f3dca oddzia\u0142u wojska polskiego, zreszt\u0105 pod wp\u0142ywem donosu \u017co\u0142nierzy \u017cydowskich, aresztowa\u0142 w\u00f3wczas cz\u0142onk\u00f3w zebrania syjonistycznego pod zarzutem przygotowywania bolszewickiej konspiracji, a nast\u0119pnie trzydziestu pi\u0119ciu z nich kaza\u0142 rozstrzela\u0107. Informacja o tym zdarzeniu bardzo szybko dotar\u0142a do Warszawy. Pi\u0142sudski w li\u015bcie do dow\u00f3dcy tego fragmentu frontu prosi\u0142 o informacj\u0119, co tam si\u0119 wydarzy\u0142o. Chcia\u0142 to wiedzie\u0107, aby ustosunkowa\u0107 si\u0119 do \u017cydowskich zarzut\u00f3w.<\/span><\/p>\n

P\u00f3\u017aniej, podczas wojny polsko-bolszewickiej, jeszcze kilkakrotnie dawa\u0142 \u015bwiadectwo tego, \u017ce postrzega \u017byd\u00f3w jako wrogo nastawionych do Polski. Podczas wyprawy kijowskiej i kontrofensywy sierpniowej w 1920 roku m\u00f3wi\u0142 jednak, \u017ce \u017bydzi nie wsz\u0119dzie zachowali si\u0119 \u017ale. W jednych miejscowo\u015bciach dzielnie stawili op\u00f3r bolszewikom, a w innych, czasami zupe\u0142nie po s\u0105siedzku, mia\u0142a miejsce zdrada stanu.<\/span><\/p>\n

Panuje jednak przekonanie, \u017ce Pi\u0142sudski by\u0142 postrzegany przez \u017byd\u00f3w jako bohater.<\/b><\/p>\n

Trudno jest go ocenia\u0107 w kategoriach filo- czy antysemickich. Dla \u017byd\u00f3w pi\u0142sudczycy na tle innych opcji politycznych z pewno\u015bci\u0105 byli najlepszym wyborem. W ich programie nie by\u0142o w\u0105tk\u00f3w antysemickich. Narodowa Demokracja z Dmowskim na czele, czyli druga opcja, kt\u00f3ra mog\u0142a wtedy zdoby\u0107 w\u0142adz\u0119 w kraju i kt\u00f3ra wypad\u0142a bardzo dobrze w wyborach parlamentarnych w styczniu 1919 roku, dla \u017byd\u00f3w by\u0142a nie do przyj\u0119cia. Kr\u0105\u017cy\u0142a zreszt\u0105 czarna, endecka legenda o tym, \u017ce Pi\u0142sudski popiera \u017byd\u00f3w, \u017ce z nimi wsp\u00f3\u0142pracuje, a jego polityka jest pro\u017cydowska. Ale to by\u0142a propaganda.<\/span><\/p>\n

PRENUMERATA<\/strong><\/span><\/a><\/span><\/p>\n

Wobec kwestii \u017cydowskiej Pi\u0142sudski mia\u0142 tak naprawd\u0119 postaw\u0119 neutraln\u0105 i w p\u00f3\u017aniejszym okresie rzadko si\u0119 na ten temat wypowiada\u0142. Rabin i dzia\u0142acz syjonistyczny Ozjasz Thon w swoich wspomnieniach pisa\u0142, \u017ce gdy po przewrocie majowym w 1926 roku Pi\u0142sudski by\u0142 premierem i na posiedzeniu rz\u0105du stawiano jakie\u015b sprawy \u017cydowskie, to albo spycha\u0142 je na koniec, albo w og\u00f3le nie chcia\u0142 bra\u0107 udzia\u0142u w dyskusji. Wi\u0119c to nie by\u0142 dla niego na pewno \u017caden priorytet.<\/span><\/p>\n

Nie przeciwdzia\u0142ano jednak tej pozytywnej ocenie Pi\u0142sudskiego przez \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy wierzyli, \u017ce Pi\u0142sudski traktuje wszystkich bez r\u00f3\u017cnicy. Niekt\u00f3re dzia\u0142ania jego kancelarii po 1926 roku celowo utwierdza\u0142y wizerunek Pi\u0142sudskiego jako cz\u0142owieka maj\u0105cego pozytywny stosunek do spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. W prasie ukaza\u0142a si\u0119 na przyk\u0142ad informacja, \u017ce kupi\u0142 szekel od dw\u00f3jki m\u0142odych syjonist\u00f3w albo \u017ce spotka\u0142 si\u0119 z \u017cydowskim powsta\u0144cem 1863 roku, kt\u00f3ry do niego napisa\u0142. Zreszt\u0105 bardzo du\u017co ludzi \u2013 nie tylko \u017byd\u00f3w \u2013 pisa\u0142o do niego listy z \u017cyczeniami i pro\u015bbami. Niekt\u00f3re spo\u015br\u00f3d tych \u017cydowskich list\u00f3w publikowane by\u0142y w prasie, nierzadko z adnotacjami, \u017ce pro\u015bba zosta\u0142a za\u0142atwiona. Z jednej strony nie mamy zbyt wielu ewidentnych dowod\u00f3w na dzia\u0142ania pro\u017cydowskie, ale z drugiej jego \u015bwita nie blokowa\u0142a informacji na ten temat.<\/span><\/p>\n

A co z plotk\u0105 o \u017cydowskim pochodzeniu \u017cony Marsza\u0142ka?<\/b><\/p>\n

Nie by\u0142a jeszcze w\u00f3wczas tak mocno ugruntowana. Najcz\u0119\u015bciej odnosi\u0142a si\u0119 do jego drugiej \u017cony, Aleksandry Szczerbi\u0144skiej. Niekt\u00f3rzy twierdzili, \u017ce by\u0142a c\u00f3rk\u0105 Feliksa Perla. Z drugiej strony wielki zwolennik Pi\u0142sudskiego, lwowski \u017byd Wiktor Chajes, w swoich dziennikach z okresu mi\u0119dzywojennego pisa\u0142, \u017ce pono\u0107 \u201ejego pierwsza \u017cona jest \u017byd\u00f3wk\u0105\u201d. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce ta plotka funkcjonowa\u0142a zar\u00f3wno jako cz\u0119\u015b\u0107 czarnej legendy Pi\u0142sudskiego rozpowszechnionej w\u015br\u00f3d jego przeciwnik\u00f3w w obozie narodowym, jak i bia\u0142ej legendy tworzonej w kr\u0119gach \u017cydowskich. To wyj\u0105tkowo silny mit, kt\u00f3ry funkcjonuje zreszt\u0105 do dzi\u015b i przypomina bardzo legend\u0119 Esterki, \u017cony czy kochanki Kazimierza Wielkiego.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna zatem powiedzie\u0107, \u017ce wizerunek Pi\u0142sudskiego jako walcz\u0105cego z antysemityzmem jest przesadzony?<\/b><\/p>\n

Z pewno\u015bci\u0105 nie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ceby ostro wypowiada\u0142 si\u0119 i zdecydowanie dzia\u0142a\u0142 przeciwko anty\u017cydowskiej przemocy po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci. Nie ma na to \u015bwiadectw. Mo\u017cna raczej stwierdzi\u0107, \u017ce j\u0105 bagatelizowa\u0142. Nie postrzega\u0142 tego problemu jako kluczowego dla istnienia pa\u0144stwa polskiego.<\/span><\/p>\n

Dodatkowo wypowiedzia\u0142 traktat mniejszo\u015bciowy w latach 30.<\/b><\/p>\n

W\u0142a\u015bciwie ca\u0142y jego ob\u00f3z prezentowa\u0142 bardzo konsekwentn\u0105 polityk\u0119 wobec tego zobowi\u0105zania. Podczas spotkania z Morgenthauem Pi\u0142sudski zwraca\u0142 uwag\u0119 g\u0142\u00f3wnie na artyku\u0142 12. traktatu, w kt\u00f3rym mowa by\u0142a nie tyle o prawach, jakie Polska powinna zapewni\u0107 mniejszo\u015bciom, ile o kontroli Ligi Narod\u00f3w nad jego przestrzeganiem. W 1934 roku Polska zakwestionowa\u0142a przede wszystkim ten w\u0142a\u015bnie artyku\u0142 \u2013 nie odm\u00f3wi\u0142a przestrzegania postanowie\u0144, tylko wypowiedzia\u0142a poddanie si\u0119 mi\u0119dzynarodowej kontroli.<\/span><\/p>\n

Cho\u0107 powstawa\u0142y r\u00f3\u017cne projekty ograniczenia praw mniejszo\u015bci \u017cydowskiej, to w nowej konstytucji z 1935 roku \u017caden taki zapis si\u0119 nie znalaz\u0142. Wszystko zosta\u0142o uregulowane tak jak w konstytucji marcowej z 1921 roku. Nie wida\u0107 wi\u0119c ze strony pi\u0142sudczyk\u00f3w \u2013 do \u015bmierci Marsza\u0142ka \u2013 pr\u00f3by zmian tych przepis\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Problemem by\u0142o to, \u017ce sprawy mniejszo\u015bci narodowych nieustannie pojawia\u0142y si\u0119 na forum Ligi Narod\u00f3w. Podkre\u015blmy jednak, \u017ce nigdy nie zosta\u0142a tam poruszona \u017cadna sprawa \u017cydowska \u2013 to by\u0142y przede wszystkim przypadki zwi\u0105zane z mniejszo\u015bci\u0105 niemieck\u0105. Jednak ta kwestia nie mia\u0142a ju\u017c w\u00f3wczas \u017cadnego znaczenia, gdy\u017c Niemcy wyst\u0105pi\u0142y z Ligi Narod\u00f3w. Jej cz\u0142onkiem zosta\u0142 natomiast Zwi\u0105zek Radziecki, a w polskim Ministerstwie Spraw Zagranicznych zrodzi\u0142a si\u0119 obawa, \u017ce b\u0119dzie on stawia\u0142 na forum Ligi sprawy ukrai\u0144skie. Ca\u0142a sprawa wypowiedzenia traktatu mniejszo\u015bciowego w gruncie rzeczy w og\u00f3le nie dotyczy\u0142a wi\u0119c \u017byd\u00f3w, tylko innych mniejszo\u015bci.<\/span><\/p>\n

PRZEKA\u017b DAROWIZN\u0118<\/span><\/h4>\n
<\/a><\/div>\n
\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Legenda Pi\u0142sudskiego Legenda Pi\u0142sudskiego Fragment ok\u0142adki \u201eChiduszu” 10\/2018 \/ Autorka: Edyta Marciniak GDY BY\u0141A TAKA POTRZEBA, USPRAWIEDLIWIA\u0141 POGROMY Z LAT 1918-1920. GDY ZALE\u017bA\u0141O MU NA POMOCY STAN\u00d3W ZJEDNOCZONYCH, POT\u0118PIA\u0141 AGRESJ\u0118 WOBEC \u017bYD\u00d3W. GDY \u017bO\u0141NIERZE DOKONYWALI POGROM\u00d3W, NIE WYST\u0118POWA\u0141 PRZECIWKO NIM, PONIEWA\u017b ARMIA BY\u0141A KRUCHA, A ON NIE CHCIA\u0141 JEJ OS\u0141ABIA\u0106. BY\u0141Y PRZECIE\u017b WA\u017bNIEJSZE SPRAWY. CI\u0104\u017bY\u0141A […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91462"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=91462"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91462\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":91481,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91462\/revisions\/91481"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=91462"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=91462"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=91462"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}