{"id":91533,"date":"2021-12-12T17:09:18","date_gmt":"2021-12-12T15:09:18","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=91533"},"modified":"2021-12-11T10:29:52","modified_gmt":"2021-12-11T08:29:52","slug":"15-05-70","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=91533","title":{"rendered":"Kto nie z Mieciem, tego zmieciem. Historia Mieczys\u0142awa Moczara [ 2 ]"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Kto nie z Mieciem, tego zmieciem. Historia Mieczys\u0142awa Moczara cz. 2<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Piotr Os\u0119ka<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Moczar jako minister spraw wewn\u0119trznych wyre\u017cyserowa\u0142 antysemick\u0105 czystk\u0119 w latach 1967-68. Wiele wskazuje na to, \u017ce chcia\u0142 w ten spos\u00f3b os\u0142abi\u0107 pozycj\u0119 W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki i przej\u0105\u0107 faktyczn\u0105 kontrol\u0119 nad pa\u0144stwem. Moczar na fotografii z 1960 r. (EAST NEWS\/ARTUR STAREWICZ)<\/em><\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat 60. wok\u00f3\u0142 Moczara zacz\u0119\u0142a si\u0119 krystalizowa\u0107 frakcja partyjna nazywana ?partyzantami?. Jej trzon stanowili funkcjonariusze SB oraz drugo i trzeciorz\u0119dni dygnitarze PZPR. Tak jak Moczar wyznawali oni nacjonalizm wyra\u017cony j\u0119zykiem doktryny komunistycznej, nie cierpieli \u017byd\u00f3w oraz towarzyszy, kt\u00f3rzy wojn\u0119 sp\u0119dzili w ZSRR<\/strong><\/span><\/h4>\n

19 marca 1968 r. – w apogeum studenckich protest\u00f3w ogarniaj\u0105cych Polsk\u0119 – W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka wyg\u0142osi\u0142 s\u0142ynne przem\u00f3wienie do warszawskiego aktywu partyjnego zebranego w Sali Kongresowej Pa\u0142acu Kultury. Pot\u0119piaj\u0105c “inspirator\u00f3w i wichrzycieli”, I sekretarz KC PZPR w istocie walczy\u0142 o przetrwanie, staraj\u0105c si\u0119 zachowa\u0107 kontrol\u0119 na biegiem wydarze\u0144 i potwierdzi\u0107 swoj\u0105 pozycj\u0119 jako szef partii. W PRL podobne imprezy z regu\u0142y oznacza\u0142y spektakl poparcia dla w\u0142adzy, jednak tym razem s\u0142uchacze okazali si\u0119 zdumiewaj\u0105co niezdyscyplinowani. W miar\u0119 jak Gomu\u0142ka przemawia\u0142, na sali narasta\u0142 szum zniecierpliwienia, niekt\u00f3rzy skandowali: “Wies\u0142aw, \u015bmielej!”, krytykuj\u0105c zbyt ugodowy ich zdaniem ton przem\u00f3wienia. Zdezorientowany I sekretarz nerwowymi gestami pr\u00f3bowa\u0142 uciszy\u0107 audytorium, podnosz\u0105c g\u0142os, stara\u0142 si\u0119 przekrzycze\u0107 t\u0142um. Wysoki rang\u0105 radziecki dygnitarz do spraw polskich napisze potem we wspomnieniach: Nikt w Sali Kongresowej nie wymieni\u0142 Moczara, ale echo nios\u0142o d\u017awi\u0119k tego nazwiska…<\/span><\/p>\n

\n
Gwiazda MSW…<\/strong><\/h5>\n

Powr\u00f3t genera\u0142a Mieczys\u0142awa Moczara do elity w\u0142adzy rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 wraz z odwil\u017c\u0105 1956 r. Zmuszony w okresie stalinowskim do z\u0142o\u017cenia upokarzaj\u0105cej samokrytyki i odsuni\u0119ty na boczny tor, teraz szybko pi\u0105\u0142 si\u0119 po szczeblach kariery. W kwietniu obj\u0105\u0142 stanowisko ministra Pa\u0144stwowych Gospodarstw Rolnych, w lipcu zosta\u0142 cz\u0142onkiem KC PZPR, w listopadzie otrzyma\u0142 nominacj\u0119 na stanowisko wiceszefa MSW. W\u0142adys\u0142aw Wicha, formalnie kieruj\u0105cy resortem, by\u0142 politykiem niezbyt energicznym i niezbyt popularnym w\u015br\u00f3d funkcjonariuszy, na jego tle gwiazda Moczara b\u0142yszcza\u0142a coraz mocniej. Genera\u0142 nie kry\u0142, \u017ce jego celem jest naprawienie zszarganej reputacji aparatu bezpiecze\u0144stwa, a nast\u0119pnie jego rozbudowa i zwi\u0119kszenie znaczenia. Dzi\u0119ki takiej polityce zyska\u0142 sympati\u0119 podw\u0142adnych i zdo\u0142a\u0142 pokona\u0107 najpowa\u017cniejszego konkurenta w kierownictwie MSW – w 1962 r. do dymisji poda\u0142 si\u0119 wiceminister Antoni Alster, zwi\u0105zany z dawn\u0105 grup\u0105 “pu\u0142awian” i reprezentuj\u0105cy liberalne skrzyd\u0142o PZPR. A dwa lata p\u00f3\u017aniej Wicha zosta\u0142 sekretarzem KC, zwalniaj\u0105c dla Moczara stanowisko ministra.<\/span><\/p>\n

…i przyw\u00f3dca kombatant\u00f3w<\/strong><\/h5>\n

W tym samym roku “Mietka” (partyzancki pseudonim Moczara) spotka\u0142 jeszcze jeden wa\u017cny awans, tym razem na prezesa zarz\u0105du g\u0142\u00f3wnego Zwi\u0105zku Bojownik\u00f3w o Wolno\u015b\u0107 i Demokracj\u0119. Staj\u0105c na czele pot\u0119\u017cnej organizacji kombatanckiej, Moczar zyska\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozszerzania wp\u0142yw\u00f3w i pozyskiwania zwolennik\u00f3w poprzez odwo\u0142ywanie si\u0119 do etosu partyzanckiego i warto\u015bci “wsp\u00f3lnych wszystkim Polakom, kt\u00f3rzy walczyli z hitlerowskim naje\u017ad\u017ac\u0105”.<\/span><\/p>\n

Kreowaniu w\u0142asnej legendy s\u0142u\u017cy\u0142y tak\u017ce pami\u0119tniki z czas\u00f3w partyzanckich opublikowane w 1961 r. pod tytu\u0142em “Barwy walki”. Szeptano, \u017ce ghostwriterem genera\u0142a by\u0142 kt\u00f3ry\u015b ze znanych pisarzy, chocia\u017c ksi\u0105\u017cka razi\u0142a dr\u0119twym, propagandowym stylem. Wkr\u00f3tce “Barwy walki” sta\u0142y si\u0119 obowi\u0105zkow\u0105 lektur\u0105 w szko\u0142ach, a tak\u017ce kanw\u0105 niezliczonych inscenizacji i akademii organizowanych przez w\u0142adze na prowincji.<\/span><\/p>\n

“Mietek” du\u017co je\u017adzi\u0142 po kraju i uczestniczy\u0142 w spotkaniach z mieszka\u0144cami, podczas kt\u00f3rych zr\u0119cznie gra\u0142 na patriotycznych sentymentach. Pod has\u0142ami narodowymi uda\u0142o mu si\u0119 skupi\u0107 wok\u00f3\u0142 siebie wielu kombatant\u00f3w nie tylko z AL, lecz tak\u017ce z AK – pisze historyk Jerzy Eisler. Zacz\u0119to organizowa\u0107 wsp\u00f3lne AL-owsko-AK-owskie biwaki i ogniska. By\u0142y partyzanckie \u015bpiewy, wspomnienia, by\u0142a w\u00f3dka, bigos, kie\u0142baski na patyku. Moczar umiej\u0119tnie wykorzystywa\u0142 wsp\u00f3lnot\u0119 kombatanck\u0105 tych, kt\u00f3rzy dla Ojczyzny tracili m\u0142odo\u015b\u0107, walcz\u0105c po lasach z hitlerowcami, oraz fakt powojennych represji w\u015br\u00f3d by\u0142ych AK-owc\u00f3w – przecie\u017c w tym samym czasie w wi\u0119zieniach siedzia\u0142o r\u00f3wnie\u017c niema\u0142o by\u0142ych \u017co\u0142nierzy AL .<\/span><\/p>\n

Ci, kt\u00f3rzy mieli okazj\u0119 zetkn\u0105\u0107 si\u0119 z Moczarem, zapami\u0119tali go jako cz\u0142owieka obdarzonego “charyzm\u0105” i “posta\u0107 magnetyczn\u0105”. Chocia\u017c nie by\u0142 wybitnym m\u00f3wc\u0105, potrafi\u0142 zjednywa\u0107 wielu ludzi bezpo\u015brednim stylem bycia. Inni mieli go za cz\u0142owieka pe\u0142nego sprzeczno\u015bci: prostaka w eleganckim ubraniu, kt\u00f3ry pod mask\u0105 jowialno\u015bci skrywa ubeckie wyrachowanie.<\/span><\/p>\n

Cz\u0142owiek prymitywny, kt\u00f3remu wypowiedzenie na g\u0142os s\u0142\u00f3w charge d’affaires w brzmieniu fonetycznym nastr\u0119cza\u0142o mn\u00f3stwo trudno\u015bci. Ubrany w dobrze skrojony garnitur, w koszuli nieskazitelnej bieli i z elegancko zawi\u0105zanym krawatem, poucza\u0142 podkomendnych wyszukanymi s\u0142owy: “K… wasza ma\u0107, koniec z dr\u0119twot\u0105, id\u017acie do kawiarni, do organizacji, a jak trza, to i do burdelu! Do mas, towarzysze, frontem do mas! K… wasza…” – opisywa\u0142 Moczara korespondent paryskiej “Kultury”.<\/span><\/p>\n

“Partyzanci”<\/strong><\/h5>\n

Na pocz\u0105tku lat 60. wok\u00f3\u0142 Moczara zacz\u0119\u0142a si\u0119 krystalizowa\u0107 nowa frakcja partyjna, szybko ochrzczona mianem “partyzant\u00f3w”. Trzon tej grupy stanowili funkcjonariusze SB oraz drugo- i trzeciorz\u0119dni dygnitarze partyjni – sekretarze komitet\u00f3w miejskich i dzielnicowych. Ludzie zwi\u0105zani z grup\u0105 “partyzant\u00f3w” tworzyli rodzaj piramidy wspieraj\u0105cych si\u0119 wzajemnie koterii, na kt\u00f3rej wierzcho\u0142ku sta\u0142 Moczar.<\/span><\/p>\n

Jak si\u0119 wydaje, \u015bwiatopogl\u0105d “partyzant\u00f3w” stanowi\u0142 wierne odbicie pogl\u0105d\u00f3w politycznych ich protektora, by\u0142 odmian\u0105 nacjonalizmu wyra\u017con\u0105 j\u0119zykiem doktryny komunistycznej. Mie\u015bci\u0142 si\u0119 w nim antysemityzm (na razie skrywany) i niech\u0119\u0107 do wszystkiego, co w \u017cyciu kulturalnym i naukowym zosta\u0142o uznane za niepolskie. “Partyzanci” cenili sobie mundury, wojskowy dryl i prza\u015bn\u0105 swojsko\u015b\u0107, gardzili natomiast inteligencj\u0105 z jej rozterkami i sk\u0142onno\u015bci\u0105 do bunt\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Gorliwie eksponowali swoj\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 do AL, a w rozmowach prywatnych kombatanck\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 przeciwstawiali biografiom tych dzia\u0142aczy partyjnych, kt\u00f3rzy wojn\u0119 sp\u0119dzili w ZSRR. I tylko temu – jak utrzymywali – zawdzi\u0119czali p\u00f3\u017aniejsze znaczenie i w\u0142adz\u0119. Od\u017cywa\u0142 wi\u0119c zadawniony konflikt “krajowc\u00f3w” z “moskalami”.<\/span><\/p>\n

Moczar stara\u0142 si\u0119 rozszerza\u0107 swoje wp\u0142ywy poza kr\u0105g najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w i podw\u0142adnych. W jego willi na czwartkowych kolacjach “przy winie i dobrej kawie” spotykali si\u0119 dziennikarze, literaci, naukowcy. Sprzymierze\u0144cami “partyzant\u00f3w” stali si\u0119 m.in. redaktor naczelny “Prawa i \u017bycia” Kazimierz K\u0105kol, prorektor Uniwersytetu Warszawskiego Zygmunt Rybicki, pisarz Wojciech \u017bukrowski. Do najwa\u017cniejszych go\u015bci nale\u017celi naturalnie cz\u0142onkowie kierownictwa, podobno Moczara cz\u0119sto odwiedza\u0142 Gomu\u0142ka, chocia\u017c mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, czy powodowa\u0142a nim \u017cyczliwo\u015b\u0107, czy te\u017c ch\u0119\u0107 trzymania r\u0119ki na pulsie, tak by nikt z obecnych nie zapomnia\u0142, komu winien jest lojalno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Niepodzielnie w\u0142adaj\u0105cy MSW Moczar mia\u0142 ambicje, by swymi wp\u0142ywami obj\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c drugi resort si\u0142owy, czyli MON. Cz\u0142owiekiem “partyzant\u00f3w” w kierownictwie wojska by\u0142 Grzegorz Korczy\u0144ski (dawny towarzysz broni Moczara), pr\u00f3bowano te\u017c pozyska\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 wy\u017cszych oficer\u00f3w, kt\u00f3rzy nie anga\u017cowali si\u0119 dot\u0105d w partyjne spory. Spo\u015br\u00f3d nas, genera\u0142\u00f3w, Moczar wyr\u00f3\u017cnia\u0142 Jaruzelskiego – wspomina\u0142 Franciszek Szlachcic, w czasach Moczara wa\u017cny dzia\u0142acz MSW. M\u00f3wiono, \u017ce przed powo\u0142aniem go na szefa G\u0142\u00f3wnego Zarz\u0105du Politycznego MON by\u0142y jakie\u015b obiekcje z przesz\u0142o\u015bci, lecz Moczar i Korczy\u0144ski przekonali do niego Gomu\u0142k\u0119 i innych wp\u0142ywowych cz\u0142onk\u00f3w kierownictwa . Faktem jest, \u017ce Jaruzelski zosta\u0142 nawet \u015bwiadkiem na \u015blubie Moczara w 1969 r.<\/span><\/p>\n

Mi\u0142o\u015bnik pie\u015bni maryjnych<\/strong><\/h5>\n

Do sojusznik\u00f3w Moczara zaliczy\u0107 te\u017c mo\u017cna Boles\u0142awa Piaseckiego, posta\u0107 w PRL wp\u0142ywow\u0105, cho\u0107 nienale\u017c\u0105c\u0105 do establishmentu partyjnego. Piasecki, przed wojn\u0105 przyw\u00f3dca faszystowskiej, skrajnie nacjonalistycznej i antysemickiej organizacji Ruch Narodowo-Radykalny “Falanga”, po 1945 r. podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z komunistami i stan\u0105\u0142 na czele Stowarzyszenia PAX okre\u015blaj\u0105cego si\u0119 jako “ruch katolik\u00f3w spo\u0142ecznie post\u0119powych”. Pa\u0144stwo popiera\u0142o PAX, traktuj\u0105c t\u0119 organizacj\u0119 jako przeciwwag\u0119 dla hierarchii ko\u015bcielnej, poszukuj\u0105c\u0105 formu\u0142y ideologicznej \u0142\u0105cz\u0105cej katolicyzm i socjalizm. Si\u0142\u0105 PAX-u by\u0142y prasa i wydawnictwa, kt\u00f3re mia\u0142y odda\u0107 Moczarowi znacz\u0105ce us\u0142ugi.<\/span><\/p>\n

Sam genera\u0142 w rozmowach prywatnych dawa\u0142 do zrozumienia, \u017ce nie podziela oficjalnie wrogo\u015bci pa\u0144stwa do Ko\u015bcio\u0142a (cho\u0107 podleg\u0142a mu SB gorliwie \u015bledzi\u0142a ksi\u0119\u017cy), i w ten spos\u00f3b wzmacnia\u0142 sw\u00f3j patriotyczny i narodowy wizerunek. Januszowi Zab\u0142ockiemu, pos\u0142owi Znaku, opowiada\u0142 w\u00a0Sejmie<\/a>, \u017ce uwielbia nabo\u017ce\u0144stwa majowe. “Kiedy je\u017cd\u017c\u0119 po kraju – a trzeba wam wiedzie\u0107, \u017ce nie lubi\u0119 wysiadywa\u0107 za ministerialnym biurkiem, bo ci\u0105gnie mnie w teren – to nieraz na nie trafiam. Widzi si\u0119 w maju po wsiach grupy ludzi \u015bpiewaj\u0105cych przy polnych kapliczkach. Ka\u017c\u0119 wtedy kierowcy, by zwolni\u0142 i nie naciska\u0142 klaksonu, aby im nie przeszkodzi\u0107. A sam s\u0142ucham i zachwycam si\u0119: ile\u017c pi\u0119kna w tym \u015bpiewie, jak\u017ce wzruszaj\u0105ce s\u0105 te nasze maryjne pie\u015bni…”.<\/span><\/p>\n

Moczarstwo<\/strong><\/h5>\n

W okresie rz\u0105d\u00f3w Moczara styl pracy w MSW zmieni\u0142 si\u0119 znacz\u0105co. Wprowadzono nowoczesne metody pracy operacyjnej, zw\u0142aszcza z wykorzystaniem technik pods\u0142uchowych, do pracy rekrutowano ludzi m\u0142odych i wykszta\u0142conych, sprowadzano za dewizy nowoczesny sprz\u0119t. Tysi\u0105ce funkcjonariuszy pozyskiwa\u0142o i gromadzi\u0142o informacje, inwigilowa\u0142o \u015brodowiska tw\u00f3rcze i rozpoznawa\u0142o “o\u015brodki dywersji ideologicznej”. “Moczarstwo” – tak z przek\u0105sem i strachem szeptano o resorcie spraw wewn\u0119trznych. SB penetrowa\u0142a wiele dziedzin \u017cycia, jej funkcjonariusze usi\u0142owali sprawowa\u0107 kontrol\u0119 nad pras\u0105, administracj\u0105 pa\u0144stwow\u0105, gospodark\u0105. Powi\u0119ksza\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c sie\u0107 wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w aparatu (niekoniecznie formalnych), tak\u017ce w strukturach partyjnych, kt\u00f3rzy dostarczali informacje o nastrojach, traktuj\u0105c kontakty z SB jako inwestycj\u0119 w swoj\u0105 przysz\u0142\u0105 karier\u0119.<\/span><\/p>\n

Si\u0142a “partyzant\u00f3w” nie ogranicza\u0142a si\u0119 do rozga\u0142\u0119zionej sieci kontakt\u00f3w towarzyskich. Ich zaplecze spo\u0142eczne stanowili ludzie urodzeni w latach 20., cz\u0142onkowie “pokolenia ZMP”, w okresie tu\u017cpowojennym zbyt m\u0142odzi, aby wej\u015b\u0107 do struktur kierowniczych. Teraz nale\u017c\u0105cy do partii (a tak\u017ce bezpartyjni) 40-latkowie niecierpliwie wyczekiwali wydarzenia, kt\u00f3re rozbije zastyg\u0142\u0105 hierarchi\u0119 i stworzy okazj\u0119 do awans\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku moczarowcy przyst\u0105pili do “oczyszczania” MSW z oficer\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego i obsadzania najwa\u017cniejszych stanowisk swoimi lud\u017ami.<\/span><\/p>\n

“Przegl\u0105d kadr” odbywa\u0142 si\u0119 pod has\u0142em ochrony kontrwywiadowczej. “Partyzanci” wykorzystali sprawy Paw\u0142a Monata i W\u0142adys\u0142awa Tykoci\u0144skiego, wysokich rang\u0105 oficer\u00f3w wywiadu, kt\u00f3rzy niezale\u017cnie od siebie w odst\u0119pie kilku lat uciekli na Zach\u00f3d. Obaj mieli korzenie \u017cydowskie, co – w po\u0142\u0105czeniu z przypadkiem J\u00f3zefa \u015awiat\u0142y, jednego z kluczowych funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpiecze\u0144stwa Publicznego i \u017byda z pochodzenia, kt\u00f3ry pod koniec 1953 r. zbieg\u0142 na Zach\u00f3d – pozwala\u0142o skonstruowa\u0107 tez\u0119, i\u017c wa\u017cne stanowiska pa\u0144stwowe, zw\u0142aszcza powi\u0105zane z obronno\u015bci\u0105, powinni obejmowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie etniczni Polacy.<\/span><\/p>\n

Ju\u017c u schy\u0142ku lat 50. Moczar poleci\u0142 podda\u0107 totalnej inwigilacji ambasad\u0119 Izraela. Kontrwywiad notowa\u0142 zw\u0142aszcza nazwiska os\u00f3b z kr\u0119g\u00f3w w\u0142adzy, kt\u00f3re utrzymywa\u0142y kontakty z tym przedstawicielstwem dyplomatycznym. Z okazji \u017cydowskich \u015bwi\u0105t “Pashy”, kt\u00f3re rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w ko\u0144cu bie\u017c\u0105cego kwarta\u0142u, Poselstwo dor\u0119cza\u0142o na adresy prywatne oko\u0142o 200 os\u00f3b z terenu Warszawy paczki z mac\u0105 i winem rytualnym. W\u015br\u00f3d ujawnionych agenturalnie odbiorc\u00f3w paczek znajduje si\u0119 wiele os\u00f3b zajmuj\u0105cych cz\u0119sto eksponowane stanowiska w instytucjach pa\u0144stwowych (ustalenia w toku) – pisa\u0142 autor jednego z esbeckich raport\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Za po\u015brednictwem podleg\u0142ych sobie s\u0142u\u017cb szef MSW \u015bledzi\u0142 zw\u0142aszcza poczynania dawnych przeciwnik\u00f3w z lat 40., kt\u00f3rzy w 1956 r. zasilili szeregi frakcji “pu\u0142awian” opowiadaj\u0105cej si\u0119 za liberalizacj\u0105 \u017cycia politycznego i poszerzeniem zakresu swob\u00f3d obywatelskich – w\u015br\u00f3d nich przede wszystkim Romana Zambrowskiego i Leona Kasmana. Policja polityczna i jej ambitny szef potrzebowali wroga.<\/span><\/p>\n

Pi\u0105ta kolumna<\/strong><\/h5>\n

Niespodziewan\u0105 szans\u0105 okaza\u0142a si\u0119 dla Moczara wojna sze\u015bciodniowa w czerwcu 1967 r. mi\u0119dzy popieranym przez Ameryk\u0119 Izraelem a pa\u0144stwami arabskimi. Na \u017c\u0105danie Moskwy pa\u0144stwa Uk\u0142adu Warszawskiego zerwa\u0142y stosunki dyplomatyczne z Izraelem, w Polsce ruszy\u0142a kampania propagandowa pot\u0119piaj\u0105ca “syjonistyczn\u0105 agresj\u0119”, a Gomu\u0142ka w transmitowanym wyst\u0105pieniu nazwa\u0142 polskich \u017byd\u00f3w “pi\u0105t\u0105 kolumn\u0105” i oskar\u017cy\u0142 ich, \u017ce w skryto\u015bci solidaryzuj\u0105 si\u0119 z wrogami PRL.<\/span><\/p>\n

Pod koniec czerwca w MSW odby\u0142a si\u0119 specjalna narada po\u015bwi\u0119cona “zagro\u017ceniu syjonistycznemu”. “Obecnie ujawni\u0142 si\u0119 w ostrej formie przeciwnik bardzo mocno wspierany na arenie mi\u0119dzynarodowej przez USA i RFN – zagai\u0142 Moczar – przeciwnik bardzo trudny, o du\u017cych wp\u0142ywach, kt\u00f3ry b\u0119dzie chcia\u0142 szerzy\u0107 swoje has\u0142a. (…) Mo\u017ce udawa\u0107 sojusznika, a robi\u0107 swoje, mo\u017ce oficjalnie wypowiada\u0107, \u017ce zgadza si\u0119 z tow. Wies\u0142awem, a nieoficjalnie przeciwdzia\u0142a\u0107 w chytry spos\u00f3b. Wielu naszych przeciwnik\u00f3w trzeba b\u0119dzie umie\u0107 odr\u00f3\u017cni\u0107”.<\/span><\/p>\n

By\u0142a to zapowied\u017a czystki. Do problemu domniemanej \u017cydowskiej nielojalno\u015bci Moczar podchodzi\u0142 bardzo emocjonalnie, o czym \u015bwiadcz\u0105 jego odr\u0119czne dopiski na egzemplarzu raportu przed\u0142o\u017conego na czerwcowej naradzie. Fragment: wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w polskich zaj\u0119\u0142a stanowisko proizraelskie, wrogie polityce partii i w\u0142adz PRL, obce narodowi polskiemu, zosta\u0142 przez Moczara tak skomentowany: nie trudno doj\u017ce\u0107 (sic!) tych, kt\u00f3rzy zamilkli nie z przekonania lub rozterki, lecz z nienawi\u015bci . Kiedy w raporcie wspomniano, i\u017c Stefan Kisielewski i W\u0142adys\u0142aw Bartoszewski wyst\u0105pili z inicjatyw\u0105 zbierania w\u015br\u00f3d inteligencji podpis\u00f3w pod listem adresowanym do opinii \u015bwiatowej “w obronie zagro\u017conego Izraela”, minister triumfalnie napisa\u0142 na marginesie: Wysz\u0142o szyd\u0142o z worka . Mo\u017ce kto mie\u0107 jeszcze w\u0105tpliwo\u015bci a pro pos (sic!) V kolumny – zapyta\u0142 retorycznie, zakre\u015blaj\u0105c informacj\u0119 o odegraniu hymnu izraelskiego podczas czerwcowego zebrania warszawskiego Towarzystwa Spo\u0142eczno-Kulturalnego \u017byd\u00f3w. Na marginesie zdania proizraelsk\u0105 i antypolsk\u0105 postaw\u0119 ujawni\u0142o wielu obywateli polskich pochodzenia \u017cydowskiego zajmuj\u0105cych odpowiedzialne stanowiska dopisa\u0142: Nie odnotowani s\u0105 ci najwa\u017cniejsi .<\/span><\/p>\n

Szef MSW domaga\u0142 si\u0119 te\u017c wynik\u00f3w prowadzonej ju\u017c od kilku miesi\u0119cy intensywnej obserwacji Antoniego Zambrowskiego, asystenta na Wydziale Ekonomii UW, wyrzuconego z partii za publiczn\u0105 krytyk\u0119 ustroju i solidaryzowanie si\u0119 z Jackiem Kuroniem i Adamem Michnikiem. Dochodzenie to w istocie wymierzone by\u0142o w ojca Antoniego, Romana, kt\u00f3ry 20 lat wcze\u015bniej zmusi\u0142 Moczara do z\u0142o\u017cenia upokarzaj\u0105cej samokrytyki.<\/span><\/p>\n

Wszystkie w\u0105tki przewijaj\u0105ce si\u0119 w 1967 r. przez dokumenty MSW znajd\u0105 swoj\u0105 kontynuacj\u0119 w marcu nast\u0119pnego roku: wymienieni w negatywnym kontek\u015bcie ludzie strac\u0105 prac\u0119 i legitymacje partyjne, zostan\u0105 aresztowani lub zmuszeni do emigracji.<\/span><\/p>\n

Nie ma \u017cadnych poszlak ani tym bardziej dowod\u00f3w, by przypuszcza\u0107, \u017ce MSW sprowokowa\u0142o protesty student\u00f3w lub manipulowa\u0142o nimi. Protesty rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 8 marca 1968 r. wiecem na Uniwersytecie Warszawskim i wkr\u00f3tce ogarn\u0119\u0142y ca\u0142\u0105 Polsk\u0119. “Partyzanci” Moczara potrafili jednak skutecznie wykorzysta\u0107 kryzys polityczny i po\u0142\u0105czy\u0107 go z domniemanym “spiskiem syjonistycznym”.<\/span><\/p>\n

W prasie zaroi\u0142o si\u0119 od artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych autorzy, korzystaj\u0105c bez w\u0105tpienia z materia\u0142\u00f3w dostarczonych im przez SB, dowodzili, \u017ce bunt na uniwersytetach jest efektem spisku uknutego przez dawnych dygnitarzy stalinowskich pochodzenia \u017cydowskiego. Nieprzypadkowo w tym kontek\u015bcie najcz\u0119\u015bciej wymieniano nazwisko Romana Zambrowskiego, kt\u00f3ry nie mia\u0142 nic wsp\u00f3lnego z protestami studenckimi.<\/span><\/p>\n

Przez kraj przetoczy\u0142a si\u0119 fala zebra\u0144 partyjnych, podczas kt\u00f3rych “partyzanci” oraz ich sojusznicy demaskowali “syjonist\u00f3w” ukrytych w dyrekcjach fabryk, szk\u00f3\u0142 i szpitali, a nawet w komitetach partyjnych i ministerstwach. Tysi\u0105ce os\u00f3b z dnia na dzie\u0144 straci\u0142o prac\u0119, dymisje dotkn\u0119\u0142y nawet polityk\u00f3w najwy\u017cszego szczebla – m.in. przewodnicz\u0105cego Rady Pa\u0144stwa Edwarda Ochaba i ministra spraw zagranicznych Adama Rapackiego.<\/span><\/p>\n

Chocia\u017c sam Moczar trzyma\u0142 si\u0119 w tym okresie w cieniu i unika\u0142 wyst\u0105pie\u0144 na forum partyjnym, oczywiste by\u0142o, \u017ce to on stoi za czystk\u0105 sterowan\u0105 z MSW. W kr\u0119gach w\u0142adzy pojawi\u0142y si\u0119 plotki, \u017ce “Moczar szyje Gomu\u0142ce buty” i szykuje przewr\u00f3t pa\u0142acowy, aby przej\u0105\u0107 stanowisko I sekretarza. Ochab zapytany po latach przez Teres\u0119 Tora\u0144sk\u0105, czy szef MSW zamierza\u0142 obali\u0107 Gomu\u0142k\u0119, odpowiedzia\u0142: “To mo\u017ce nie, ale na pewno chcia\u0142 by\u0107 pierwszy po pierwszym sekretarzu. Chcia\u0142, by Gomu\u0142ka firmowa\u0142 wszystko formalnie, a on wszystkim kierowa\u0142by faktycznie. Taka rola by mu odpowiada\u0142a, st\u0105d ca\u0142e jego zaanga\u017cowanie w akcj\u0119 policyjn\u0105, w\u0142a\u015bciwie kierowanie ni\u0105”.<\/span><\/p>\n

Kto nie z W\u0142adziem, tego zg\u0142adziem<\/strong><\/h5>\n

Zapewne istotnie gra toczy\u0142a si\u0119 o to, kto b\u0119dzie szar\u0105 eminencj\u0105 PRL. Przyw\u00f3dca “partyzant\u00f3w” by\u0142 zbyt wytrawnym graczem, by nie zdawa\u0107 sobie sprawy, \u017ce nie mo\u017ce obj\u0105\u0107 w\u0142adzy nad parti\u0105 bez zgody Moskwy. Zapewne wiedzia\u0142 te\u017c, \u017ce na Kremlu wzbudza co najmniej dwuznaczne reakcje: uchodzi\u0142 za nacjonalist\u0119 i cz\u0142owieka “niepewnego”; kwestionowano jego lojalno\u015b\u0107 jako sojusznika, pami\u0119tano mu antyradzieckie aluzje wplatane do wyst\u0105pie\u0144 publicznych. Radziecki przyw\u00f3dca Leonid Bre\u017cniew ostrzega\u0142 pono\u0107 Gomu\u0142k\u0119 przed Moczarem, nawi\u0105zuj\u0105c do opisanej demonstracji w Sali Kongresowej, kt\u00f3ra bardzo zaniepokoi\u0142a Moskw\u0119. Kreml mia\u0142 ju\u017c wystarczaj\u0105ce problemy z niesubordynacj\u0105 czechos\u0142owackiej partii komunistycznej.<\/span><\/p>\n

Ostateczny fina\u0142 rozgrywki nast\u0105pi\u0142 na pocz\u0105tku lipca 1968 r. Kiedy bunt m\u0142odzie\u017cy zosta\u0142 st\u0142umiony, znaczenie MSW zmala\u0142o. Gomu\u0142ka nie zamierza\u0142 d\u0142u\u017cej tolerowa\u0107 sytuacji, w kt\u00f3rej pod bokiem partii funkcjonuje konkurencyjny o\u015brodek w\u0142adzy prowadz\u0105cy w\u0142asn\u0105 polityk\u0119 kadrow\u0105 i pr\u00f3buj\u0105cy wp\u0142ywa\u0107 na obsad\u0119 najwy\u017cszych stanowisk w pa\u0144stwie. Podczas omawiania wniosk\u00f3w przed nadchodz\u0105cym plenum KC W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka o\u015bwiadczy\u0142 cz\u0142onkom Biura Politycznego: “Bior\u0119 pod uwag\u0119, \u017ce jest to resort, z kt\u00f3rym mo\u017cemy mie\u0107 k\u0142opoty. W marcu rozwi\u0105zywali\u015bmy pewne rzeczy, ale nie do ko\u0144ca. Pracownicy MSW pewne rzeczy robili na w\u0142asn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107, ale nie powiedzieli, \u017ce dali polecenie. (…) Kierownictwo partii powinno o wszystkim wiedzie\u0107, co tam si\u0119 dzieje. Je\u017celi cokolwiek jest ukrywane przed kierownictwem partii, to mo\u017ce stwarza\u0107 niebezpiecze\u0144stwo. (…) Niebezpiecze\u0144stwo stale istnieje, dlatego nad tym resortem trzeba mie\u0107 kontrol\u0119. Lepiej, je\u017celi b\u0119dziemy mie\u0107 Moczara w KC, a w ministerstwie b\u0119dzie [Kazimierz] \u015awita\u0142a”.<\/span><\/p>\n

Genera\u0142 musia\u0142 odej\u015b\u0107 z MSW. Formalnie awansowa\u0142, obejmuj\u0105c funkcj\u0119 sekretarza KC i zast\u0119pcy cz\u0142onka BP, ale nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce by\u0142 to typowy “kopniak w g\u00f3r\u0119”. Moczar traci\u0142 kontrol\u0119 nad resortem, kt\u00f3ry dot\u0105d gwarantowa\u0142 mu wp\u0142ywy polityczne. Wraz z nim przegrywali tak\u017ce “partyzanci”, w Marcu bu\u0144czucznie zapewniaj\u0105cy: “Kto nie z Mieciem, tego zmieciem”. Wygrywa\u0142a frakcja I sekretarza i has\u0142o: “Kto nie z W\u0142adziem, tego zg\u0142adziem”. Pora\u017cka nie ugasi\u0142a jednak ambicji genera\u0142a. W jego karierze wkr\u00f3tce mia\u0142 si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 nast\u0119pny rozdzia\u0142.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kto nie z Mieciem, tego zmieciem. Historia Mieczys\u0142awa Moczara cz. 2 Piotr Os\u0119ka Moczar jako minister spraw wewn\u0119trznych wyre\u017cyserowa\u0142 antysemick\u0105 czystk\u0119 w latach 1967-68. Wiele wskazuje na to, \u017ce chcia\u0142 w ten spos\u00f3b os\u0142abi\u0107 pozycj\u0119 W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki i przej\u0105\u0107 faktyczn\u0105 kontrol\u0119 nad pa\u0144stwem. Moczar na fotografii z 1960 r. (EAST NEWS\/ARTUR STAREWICZ) Na pocz\u0105tku lat […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91533"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=91533"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91533\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":91550,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91533\/revisions\/91550"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=91533"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=91533"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=91533"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}