{"id":91642,"date":"2021-07-26T17:09:51","date_gmt":"2021-07-26T15:09:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=91642"},"modified":"2022-07-16T06:22:06","modified_gmt":"2022-07-16T04:22:06","slug":"20-09-68","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=91642","title":{"rendered":"Porozmawiajmy o \u015bmierci [judaizm a \u017cycie pozagrobowe]"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Porozmawiajmy o \u015bmierci [judaizm a \u017cycie pozagrobowe]<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

MICHA\u0141 BOJANOWSKI<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Ok\u0142adka \u201eChiduszu” 9\/2018. Autorka: Edyta Marciniak<\/em><\/span><\/p>\n

\u201eW PEWNYM MOMENCIE PODSZED\u0141 DO MNIE, WYCI\u0104GN\u0104\u0141 N\u00d3\u017b Z KIESZENI I ZAATAKOWA\u0141. CHCIA\u0141 WBI\u0106 GO W SZYJ\u0118, ALE NIE TRAFI\u0141. UDERZY\u0141 JAKIE\u015a DZIESI\u0118\u0106 CENTYMETR\u00d3W NI\u017bEJ. OBOJE BYLI\u015aMY PRZEKONANI, \u017bE N\u00d3\u017b TKWI G\u0141\u0118BOKO W CIELE. UCIEKAJ\u0104C, JESZCZE SI\u0118 ODWR\u00d3CI\u0141, \u017bEBY ZOBACZY\u0106, JAK KONAM. URATOWA\u0141A MNIE GRUBA KURTKA Z POLSKI\u201d \u2013 M\u00d3WI RABIN BOAZ PASH O ATAKU PALESTY\u0143SKIEGO NO\u017bOWNIKA W JEROZOLIMIE, W KT\u00d3RYM OMAL NIE ZGIN\u0104\u0141. <\/span><\/strong><\/span><\/h4>\n

Micha\u0142 Bojanowski: Kiedy pierwszy raz pomy\u015bla\u0142 rabin o \u015bmierci?<\/b><\/p>\n

Boaz Pash: By\u0142em w trzeciej, mo\u017ce czwartej klasie podstaw\u00f3wki, kiedy na zaj\u0119ciach z Talmudu us\u0142ysza\u0142em o rabinie Eliezerze, kt\u00f3ry przekonywa\u0142 swoich uczni\u00f3w, \u017ce musimy \u017cy\u0107 tak, jakby ka\u017cdy dzie\u0144 by\u0142 ostatnim dniem naszego \u017cycia. <\/span><\/p>\n

Chwytaj dzie\u0144?<\/b><\/p>\n

Rabini ucz\u0105 nas, \u017ce przed \u015bmierci\u0105 trzeba si\u0119 nawr\u00f3ci\u0107, zrobi\u0107 tszuw\u0119. Problem w tym, \u017ce nie wiadomo, kiedy umrzemy. Dlatego Eliezer uzna\u0142, \u017ce powinni\u015bmy \u017ca\u0142owa\u0107 za grzechy codziennie i w ten spos\u00f3b \u015bmier\u0107 nas nigdy nie zaskoczy. <\/span><\/p>\n

Troch\u0119 to stresuj\u0105ce. <\/b><\/p>\n

Bardzo mnie to wtedy przera\u017ca\u0142o. Mia\u0142bym, b\u0119d\u0105c dzieckiem, rozmy\u015bla\u0107 o tym, \u017ce je\u015bli dzi\u015b zrobi\u0119 tszuw\u0119, to wszystko b\u0119dzie w porz\u0105dku, a je\u015bli nie, to jestem stracony? <\/span><\/p>\n

A w\u0142a\u015bciwie dlaczego nie mogliby\u015bmy nawr\u00f3ci\u0107 si\u0119 dopiero po \u015bmierci? <\/b><\/p>\n

Je\u015bli si\u0119 temu przyjrze\u0107 bli\u017cej, to \u2013 wed\u0142ug mnie \u2013 judaizm nie widzi w \u015bmierci czego\u015b, co ma by\u0107 pocz\u0105tkiem nowego \u017cycia, otwarciem nieznanych drzwi. \u015amier\u0107 to co\u015b ostatecznego, ko\u0144czy wszystko. <\/span><\/p>\n

Nie ma wi\u0119c \u017cycia po \u015bmierci?<\/b><\/p>\n

W Torze nie znajdziesz \u017cadnej wzmianki na temat \u017cycia po \u015bmierci. Ca\u0142y Pi\u0119cioksi\u0105g m\u00f3wi, \u017ce je\u015bli b\u0119dziesz dobry, to dostaniesz nagrod\u0119. Ale nie gdzie\u015b tam kiedy\u015b po \u015bmierci, tylko tutaj, w tym konkretnym \u017cyciu na ziemi. Post\u0119pujesz dobrze, wi\u0119c otrzymasz po\u017cywienie, dom, dzieci, deszcz dla twoich upraw \u2013 wszystko, co jest ci niezb\u0119dne. Je\u015bli nie, to twoi wrogowie zaatakuj\u0105 ci\u0119 i si\u0119 nie obronisz. W Biblii nie ma mowy o \u017cyciu po \u015bmierci, o karach, kt\u00f3re dosi\u0119gn\u0105 nas gdzie\u015b w za\u015bwiatach. <\/span><\/p>\n

Mo\u017ce nie ma nic na temat naszego \u017cycia po \u015bmierci, ale s\u0105 w niej na przyk\u0142ad anio\u0142owie. Oni raczej do ziemskiego porz\u0105dku nie nale\u017c\u0105.<\/b><\/p>\n

Jednak o tym, co mia\u0142oby si\u0119 z nami sta\u0107 po \u015bmierci, nie ma mowy. W czasach biblijnych skupiano si\u0119 na rzeczach materialnych. <\/span><\/p>\n

A co z Mesjaszem? <\/b><\/p>\n

Upragniony Mesjasz to kr\u00f3l, kt\u00f3ry przyjdzie i wyzwoli nar\u00f3d Izraela \u2013 nie w mitycznej przysz\u0142o\u015bci czy po \u015bmierci, ale tu i teraz. Chodzi o realnych ludzi i realne wyzwolenie. To chrze\u015bcija\u0144stwo wszystko przenios\u0142o w \u015bwiat duchowy. Natomiast w Biblii jest mowa o rzeczach bardzo przyziemnych. Mesjasz to namaszczony w\u0142adca, na przyk\u0142ad Dawid jest w Biblii nazywany meszijach<\/i>, czyli namaszczony. Melech ha-maszijach<\/i> \u2013 kr\u00f3l namaszczony. Biblijny judaizm odnosi si\u0119 ca\u0142kowicie do \u017cycia, a nie do sfery duchowo\u015bci czy \u017cycia po \u015bmierci. Gdy w Biblii pojawia si\u0119 \u015bmier\u0107, oznacza ona kar\u0119. Sp\u00f3jrzmy na jeden z werset\u00f3w ksi\u0119gi Dwarim<\/span>, w kt\u00f3rym Moj\u017cesz m\u00f3wi do Izraelit\u00f3w: \u201e\u015awiadcz\u0119 si\u0119 przed wami dzisiaj niebem i ziemi\u0105: \u017cycie i \u015bmier\u0107 sk\u0142adam przed tob\u0105, b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo i przekle\u0144stwo; wybierz \u017cycie, aby\u015b \u017cy\u0142 ty, i potomstwo twoje\u201d. Zatem \u017cycie to co\u015b dobrego, \u015bmier\u0107 \u2013 z\u0142ego. <\/span><\/p>\n

Kiedy pojawia si\u0119 wi\u0119c \u017cycie po \u015bmierci w judaizmie?<\/b><\/p>\n

W czasach Drugiej \u015awi\u0105tyni. Mo\u017ce przychodzi wraz z depresj\u0105 spowodowan\u0105 rzymsk\u0105 okupacj\u0105? Nie rozumiano, dlaczego tak si\u0119 dzieje, \u017ce ona nie mija. Dobrze to wida\u0107 w Ewangeliach, w kt\u00f3rych Jezus m\u00f3wi o Kr\u00f3lestwie Bo\u017cym nie z tego \u015bwiata. Zatem skoro nie mo\u017cna wype\u0142ni\u0107 tego w naszym realnym \u015bwiecie, zostaje przeniesione do \u015bwiata duchowego. Zabierasz te wszystkie idee i m\u00f3wisz, \u017ce odnosz\u0105 si\u0119 one do duchowo\u015bci. O Olam ha-Ba<\/i>, \u015bwiecie, kt\u00f3ry nadejdzie, czytamy w Misznie. Talmud uczy, \u017ce zosta\u0142a ona spisana, poniewa\u017c obawiano si\u0119, \u017ce up\u0142yw czasu i rosn\u0105ce prze\u015bladowania wobec \u017byd\u00f3w sprawi\u0105, \u017ce ustna tradycja z czas\u00f3w Drugiej \u015awi\u0105tyni zostanie zapomniana. <\/span><\/p>\n

W ten spos\u00f3b zaspokojono nasz\u0105 potrzeb\u0119 kontynuacji. <\/b><\/p>\n

Zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119, \u017ce w Biblii t\u0105 kontynuacj\u0105 nie by\u0142o \u017cycie pozagrobowe, a potomstwo \u2013 w ten spos\u00f3b radzono sobie z potrzeb\u0105 przetrwania. W Talmudzie rabini widz\u0105 to ju\u017c szerzej. Pojawia si\u0119 idea, \u017ce umiera twoje cia\u0142o, ale dusza pozostaje \u017cywa. A skoro dusza nie umiera wraz z cia\u0142em, to i z nim nie powinna si\u0119 rodzi\u0107. St\u0105d pomys\u0142, \u017ce dusza jest wieczna i istnieje gdzie\u015b tam od zawsze i tylko w pewnym momencie wchodzi w cia\u0142o cz\u0142owieka. Jednak je\u015bli \u017ale si\u0119 zachowujesz, B\u00f3g mo\u017ce twoj\u0105 dusz\u0119 zniszczy\u0107. Na przyk\u0142ad je\u015bli zabijesz kogo\u015b albo b\u0119dziesz cudzo\u0142o\u017cy\u0142 i przed \u015bmierci\u0105 nie zd\u0105\u017cysz si\u0119 nawr\u00f3ci\u0107. <\/span><\/p>\n

Zatem po \u015bmierci dusza wraca tam, sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142a. <\/b><\/p>\n

Tyle \u017ce rabini, jak to rabini, nie mog\u0105 nagle powiedzie\u0107, \u017ce co\u015b ot tak sobie wymy\u015blili. Musieli znale\u017a\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a w Biblii, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 o \u017cyciu duszy. I znale\u017ali. Cho\u0107, jak m\u00f3wi\u0142em wcze\u015bniej, na pewno nie by\u0142o to pierwotnym zamys\u0142em pisz\u0105cego. I tak przeszli\u015bmy od staro\u017cytno\u015bci, gdzie \u015bmier\u0107 by\u0142a ko\u0144cem, do Talmudu, gdzie jest ju\u017c pocz\u0105tkiem. <\/span><\/p>\n

Ale nie zawsze i nie pod ka\u017cdym warunkiem. <\/b><\/p>\n

Tak jak m\u00f3wi\u0142em wcze\u015bniej, przed \u015bmierci\u0105 konieczne jest nawr\u00f3cenie, spowied\u017a przed Bogiem. Je\u017celi to zrobisz, B\u00f3g zachowa twoje \u017cycie i mo\u017cesz wej\u015b\u0107 do Olam ha-Ba. Je\u015bli nie \u2013 umrzesz. Kolejna istotna rzecz jest taka, \u017ce po \u015bmierci cia\u0142o musi zosta\u0107 umieszczone w ziemi. Zohar wyja\u015bnia, \u017ce tylko wtedy, kiedy nasze cia\u0142o znajdzie si\u0119 w ziemi i znowu stanie si\u0119 prochem, dusza mo\u017ce powr\u00f3ci\u0107 do miejsca, z kt\u00f3rego wcze\u015bniej do niego wst\u0105pi\u0142a. Z tego te\u017c powodu w judaizmie ortodoksyjnym nie dopuszcza si\u0119 kremacji \u2013 cia\u0142o musi zosta\u0107 w\u0142o\u017cone do ziemi. <\/span><\/p>\n

Czym w\u0142a\u015bciwie jest Olam ha-Ba?<\/b><\/p>\n

Ka\u017cdy rabin b\u0119dzie mia\u0142 tutaj inn\u0105 odpowied\u017a, a wielu w og\u00f3le nie odpowie. M\u00f3g\u0142bym pokusi\u0107 si\u0119 o stwierdzenie, \u017ce wed\u0142ug mnie s\u0105 dwa \u015bwiaty przysz\u0142e. Pierwszy to swego rodzaju paralelna egzystencja \u2013 \u017cyjemy sobie w naszym materialnym \u015bwiecie i ten duchowy istnieje, ale nie jest dla nas konieczny. Je\u017celi \u017cyjesz duchowo, to \u015bwietnie, ale je\u015bli nie, to nie jest to \u017caden problem. Mo\u017cesz \u017cy\u0107 tylko swoim materialnym \u017cyciem. Ten Olam ha-Ba mo\u017ce by\u0107 prywatny i dla ka\u017cdego inny. Dusza mo\u017ce i\u015b\u0107 po \u015bmierci do nieba albo gdziekolwiek indziej i tam kontynuowa\u0107 swoje \u017cycie. <\/span><\/p>\n

A drugi?<\/b><\/p>\n

Nazwijmy go og\u00f3lnym zbawieniem \u015bwiata, dzi\u0119ki kt\u00f3remu powr\u00f3ci on do stanu sprzed grzechu zerwania owocu z drzewa poznania i zn\u00f3w stanie si\u0119 idealny. <\/span><\/p>\n

Jak mia\u0142oby si\u0119 to odby\u0107?<\/b><\/p>\n

Nikt nie potrafi tego wyja\u015bni\u0107. Nagle miliony ludzi mia\u0142yby powsta\u0107 z martwych i normalnie \u017cy\u0107? Na to nie ma ani miejsca, ani po\u017cywienia. Oczywi\u015bcie musia\u0142oby wydarzy\u0107 si\u0119 to w inny spos\u00f3b. Wielu rabin\u00f3w powie, \u017ce chodzi tylko o dusze, kt\u00f3rych przecie\u017c nie trzeba ani karmi\u0107, ani szuka\u0107 im mieszkania. <\/span><\/p>\n

Gdzie s\u0105 teraz te wszystkie nie\u015bmiertelne dusze, kt\u00f3re nie \u017cyj\u0105 na ziemi?<\/b><\/p>\n

Kaba\u0142a uczy, \u017ce s\u0105 w przechowalni dusz, kt\u00f3ra nazywa si\u0119 guf<\/i> (hebr. cia\u0142o). Znajduje si\u0119 ona pod stopami Boga. Kiedy B\u00f3g bierze dusz\u0119 i zsy\u0142a j\u0105 na ziemi\u0119, decyduje od razu, ile lat b\u0119dzie \u017cy\u0142a. I kiedy nadchodzi przewidziany dzie\u0144, musi powr\u00f3ci\u0107. Cho\u0107 z drugiej strony umieramy, poniewa\u017c grzeszymy. <\/span><\/p>\n

Teoretycznie wi\u0119c mo\u017cna \u017cy\u0107 na ziemi wiecznie? <\/b><\/p>\n

Nigdzie nie jest okre\u015blone, jak d\u0142ugo cz\u0142owiek mo\u017ce \u017cy\u0107. Potrafisz sobie wyobrazi\u0107 kogo\u015b, kto nie grzeszy? <\/span><\/p>\n

Teoretycznie. <\/b><\/p>\n

Tymczasem judaizm jest bardzo praktyczn\u0105 religi\u0105. Masz rzeczy robi\u0107, a nie my\u015ble\u0107 o nich. To nie kwestia wiary, jak w buddyzmie, tutaj trzeba praktykowa\u0107. A wiara ewentualnie mo\u017ce by\u0107 potrzebna do tego, by sprawi\u0107, \u017ce b\u0119dziesz robi\u0142 to, co masz do zrobienia. Dopiero Rambam \u2013 tysi\u0105c lat po spisaniu Talmudu \u2013 doszed\u0142 do wniosku, \u017ce przyda\u0142oby si\u0119 te\u017c wierzy\u0107. Je\u017celi kto\u015b wierzy w \u017cycie pozagrobowe czy jakie\u015b inne rzeczy, to \u015bwietnie, ale jest to pewnego rodzaju luksus. Judaizm jest przede wszystkim religi\u0105 zachowa\u0144, czyn\u00f3w. <\/span><\/p>\n

I tak ludzie, kt\u00f3rzy ca\u0142e dnie sp\u0119dzaj\u0105 na wype\u0142nianiu micwot<\/span>, nie rozmy\u015blaj\u0105 o wiecznym \u017cyciu. <\/b><\/p>\n

Mo\u017ce te\u017c dlatego, \u017ce nie maj\u0105 narz\u0119dzi, \u017ceby to poj\u0105\u0107? Ten temat mocniej pojawia si\u0119 w mistycyzmie \u017cydowskim. Kabali\u015bci lubi\u0105 m\u00f3wi\u0107 o \u017cyciu duchowym. Stworzyli nawet ca\u0142y system paralelnego \u017cycia, przestrzeni, kt\u00f3ra jest niejako odbiciem lustrzanym \u017cycia na ziemi, jego przeciwno\u015bci\u0105. To, co tutaj jest \u015bwi\u0119te, tam jest niewa\u017cne. To troch\u0119 taka pociecha dla tych, kt\u00f3rzy mieli z\u0142e \u017cycie, \u017ce nast\u0119pne b\u0119dzie lepsze. <\/span><\/p>\n

Olam ha-Ba nie b\u0119dzie lepszy dla wszystkich?<\/b><\/p>\n

Miszna m\u00f3wi, \u017ce nasze ziemskie \u017cycie nie jest warte nawet jednej minuty w przysz\u0142ym \u017cyciu. I zaraz dodaje, \u017ce ca\u0142e nasze po\u015bmiertne \u017cycie nie jest warte nawet jednej minuty studiowania Tory i wype\u0142niania dobrych uczynk\u00f3w na ziemi. Z tej sprzeczno\u015bci ciekawie wybrn\u0105\u0142 chasydyzm. Przecie\u017c g\u0142\u00f3wn\u0105 ide\u0105 istnienia cadyka jest to, \u017ce mo\u017ce on by\u0107 w dw\u00f3ch \u015bwiatach jednocze\u015bnie. W naszym \u015bwiecie mo\u017ce on \u017cy\u0107 przysz\u0142e \u017cycie, a po \u015bmierci niejako wie\u015b\u0107 \u017cycie ziemskie. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce z\u0142y cz\u0142owiek jest uznawany za martwego nawet za \u017cycia, a sprawiedliwy za \u017cyj\u0105cego tak\u017ce po \u015bmierci. To, czy jeste\u015b \u017cywy czy umar\u0142y, nie zale\u017cy od twojego fizycznego stanu, ale od uczynk\u00f3w, od twojej sprawiedliwo\u015bci. <\/span><\/p>\n

Trudno z tego wszystkiego zbudowa\u0107 jeden sp\u00f3jny system. <\/b><\/p>\n

I nie powinni\u015bmy pr\u00f3bowa\u0107 tego robi\u0107. Judaizm nie wypracowa\u0142 w tej kwestii \u017cadnego wsp\u00f3lnego systemu, dlatego te\u017c wszystko si\u0119 w nim zmie\u015bci. To jest troch\u0119 jak supermarket \u2013 mo\u017cesz przyj\u015b\u0107 i kupi\u0107, cokolwiek zechcesz. Jedni m\u00f3wi\u0105, \u017ce prawdziwe \u017cycie jest tu na ziemi, inni, \u017ce to tylko czas przygotowania. Oznacza to jedno: wszystko jest prawdziwe. Mo\u017cna oczywi\u015bcie by\u0107 cynicznym i powiedzie\u0107, \u017ce skoro nie da si\u0119 niczego udowodni\u0107, nikt nie mo\u017ce m\u00f3wi\u0107, co stanie si\u0119 po \u015bmierci. Ale ja my\u015bl\u0119, \u017ce to, w co wierzymy, jest prawd\u0105. Jest prawd\u0105, poniewa\u017c w to wierzymy. <\/span><\/p>\n

I to wystarczy?<\/b><\/p>\n

Istnieje idea, szczeg\u00f3lnie popularna w\u015br\u00f3d kabalist\u00f3w, kt\u00f3ra m\u00f3wi, \u017ce wszystko jest jedn\u0105 wielk\u0105 kontynuacj\u0105. Mo\u017cemy podzieli\u0107 jakie\u015b fizyczne podstawy \u2013 ja mam swoje cia\u0142o, ty masz swoje i nie jeste\u015bmy tacy sami, ale jedna dusza mo\u017ce by\u0107 podzielona pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cne cia\u0142a. Podobnie jak w przypadku reinkarnacji. Ja wierz\u0119 we wszystko, bo wierzenia pomagaj\u0105 nam by\u0107 dobrymi lud\u017ami. <\/span><\/p>\n

Jaka zmiana nast\u0105pi\u0142a w \u017cyciu rabina po zamachu w Jerozolimie? <\/b><\/p>\n

Bardzo du\u017ca: carpe diem<\/i>. Ciesz si\u0119 tym, co masz. Nie rozmy\u015blaj za du\u017co o tym, co chcesz osi\u0105gn\u0105\u0107. Wiem, brzmi to troch\u0119 s\u0142abo, taka troch\u0119 cepelia. Jednak naprawd\u0119 wtedy pomy\u015bla\u0142em, \u017ce dosta\u0142em w bonusie kilka dodatkowych lat \u017cycia. Po hebrajsku jest takie powiedzenie: wsta\u0142em rano, ca\u0142a reszta to bonus [kamti ba-boker, kol ha-szar ze bonus<\/i>]. <\/span><\/p>\n

Opowie rabin o zamachu?<\/b><\/p>\n

Przede wszystkim ca\u0142e to wydarzenie by\u0142o bardzo g\u0142upie, poczu\u0142em si\u0119 troch\u0119 nieszanowany [\u015bmiech]. Je\u017celi chcesz mnie zaatakowa\u0107, to zr\u00f3b to na powa\u017cnie. N\u00f3\u017c miej porz\u0105dny, a nie jaki\u015b stary, babciny, kuchenny\u2026<\/span><\/p>\n

Po kolei. Przyszed\u0142 rabin na przystanek autobusowy.<\/b><\/p>\n

Sta\u0142em, co\u015b tam sobie czyta\u0142em. Widzia\u0142em, \u017ce obok siedzi ch\u0142opak i rozmawia przez telefon. To by\u0142o zim\u0105, mia\u0142em na sobie grub\u0105 kurtk\u0119 przywiezion\u0105 z Polski. W pewnym momencie ten ch\u0142opak podszed\u0142 do mnie, wyci\u0105gn\u0105\u0142 n\u00f3\u017c z kieszeni i zaatakowa\u0142. Chcia\u0142 wbi\u0107 go w szyj\u0119, ale nie trafi\u0142. Uderzy\u0142 jakie\u015b dziesi\u0119\u0107 centymetr\u00f3w ni\u017cej. Oboje byli\u015bmy przekonani, \u017ce n\u00f3\u017c tkwi g\u0142\u0119boko w ciele. Uciekaj\u0105c, jeszcze si\u0119 odwr\u00f3ci\u0142, \u017ceby zobaczy\u0107, jak konam\u2026 Teraz ci\u0119\u017cko mi powiedzie\u0107, kt\u00f3ry z nas by\u0142 bardziej zdziwiony, \u017ce stoj\u0119 na ulicy, tak jak sta\u0142em, a nie le\u017c\u0119 i si\u0119 wykrwawiam. Nie wiedzia\u0142em, co si\u0119 dzieje. Po chwili dopiero do mnie dotar\u0142o, \u017ce skoro n\u00f3\u017c le\u017cy na ziemi, to znaczy, \u017ce nie jest wbity w moje serce. Uratowa\u0142a mnie kurtka z Polski [\u015bmiech]. Zadzwoni\u0142em po policj\u0119, kt\u00f3ra przyjecha\u0142a dos\u0142ownie w ci\u0105gu kilku sekund. Zapytali, jak on wygl\u0105da\u0142, i od razu pojechali dalej. Chyba najwi\u0119kszym szokiem by\u0142o dla mnie to, jak p\u00f3\u017aniej na komisariacie policji pokazano mi nagranie ca\u0142ego zdarzenia. Widocznie wszystko jest filmowane za pomoc\u0105 dron\u00f3w. <\/span><\/p>\n

Co my\u015bli rabin o tym ch\u0142opaku? <\/b><\/p>\n

Nie czuj\u0119 z\u0142o\u015bci. My\u015bl\u0119, \u017ce ma wyprany umys\u0142 przez arabsk\u0105 propagand\u0119, kt\u00f3ra g\u0142osi, \u017ce \u017bydzi s\u0105 nic nie warci i \u017ce trzeba ich wszystkich zabi\u0107, bo przecie\u017c nie s\u0105 lud\u017ami. By\u0142o mi przykro, gdy us\u0142ysza\u0142em, \u017ce ma sp\u0119dzi\u0107 dziewi\u0119\u0107 lat w wi\u0119zieniu. Wszystko przez te pi\u0119\u0107 sekund na przystanku. Oczywi\u015bcie mam \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce gdyby trafi\u0142 w szyj\u0119, moje dzieci nie mia\u0142yby dzi\u015b ojca. <\/span><\/p>\n

Zdarzy\u0142 si\u0119 cud? <\/b><\/p>\n

Nie s\u0105dz\u0119. Tak si\u0119 po prostu dzieje. Kiedy co\u015b mnie rozczaruje albo gdy gorzej si\u0119 poczuj\u0119, od razu my\u015bl\u0119, \u017ce nie mam na co narzeka\u0107 \u2013 \u017cyj\u0119. Nie wierz\u0119, \u017ce wydarzenia zmieniaj\u0105 cz\u0142owieka. Zmiana przychodzi od wewn\u0105trz, przynajmniej w moim przypadku. <\/span><\/p>\n

PRENUMERATA<\/strong><\/span>
\n<\/a>W ci\u0105gu tych paru chwil na przystanku nie my\u015bla\u0142 rabin o \u015bmierci?<\/b><\/p>\n

Nigdy nawet nie my\u015bl\u0119 o kolejnym dniu. Nie wiem, co B\u00f3g ma dla mnie w planach i jako\u015b mnie to nie zajmuje. Kiedy by\u0142em dzieckiem, opowiedziano mi histori\u0119 o pewnym chasydzie. Wsta\u0142 rano i chcia\u0142 p\u00f3j\u015b\u0107 do synagogi. Szed\u0142 ulic\u0105 i zatrzymali go policjanci. Zapytali, dok\u0105d idzie. Odpowiedzia\u0142, \u017ce nie wie. \u2013 Co to znaczy, \u017ce pan nie wie? Pytamy, dok\u0105d idziesz \u2013 irytowali si\u0119. Zn\u00f3w odpowiedzia\u0142, \u017ce nie wie, wi\u0119c zawie\u017ali go na komisariat. Tam zn\u00f3w pytaj\u0105, dok\u0105d szed\u0142. Sprawa stoi w miejscu, wi\u0119c poirytowany policjant staje si\u0119 w ko\u0144cu bardziej precyzyjny: \u2013 Kiedy wyszed\u0142 pan z domu na ulic\u0119, to dok\u0105d chcia\u0142 p\u00f3j\u015b\u0107? \u2013 Jak wychodzi\u0142em z domu \u2013 odpowiada spokojnie chasyd \u2013 to chcia\u0142em p\u00f3j\u015b\u0107 do synagogi na modlitw\u0119. Jak mia\u0142bym odpowiedzie\u0107 na pa\u0144skie pytanie \u201edok\u0105d idziesz?\u201d, skoro my\u015bla\u0142em, \u017ce do synagogi, a sko\u0144czy\u0142em na komisariacie? Nigdy nie wiesz, dok\u0105d idziesz. <\/span><\/p>\n

To co rabin wie?<\/b><\/p>\n

Kiedy umiera ci kto\u015b bliski, zastanawiasz si\u0119, czy kiedykolwiek go jeszcze spotkasz. Ja z kolei wierz\u0119, \u017ce jeste\u015bmy cz\u0119\u015bci\u0105 czego\u015b wi\u0119kszego. Moja dusza jest podzielona na wiele os\u00f3b, wliczaj\u0105c ciebie. Co\u015b ci daj\u0119, opowiadam, ty rozmawiasz ze mn\u0105, co\u015b od ciebie dostaj\u0119. To wystarczy. To jest dla mnie \u017cycie. Znowu zabrzmi\u0119 jak bohater s\u0142abej literatury, ale serio polecam czerpa\u0107 rado\u015b\u0107 z ka\u017cdego momentu. <\/span><\/p>\n

I \u015bmierci si\u0119 rabin nie boi?<\/b><\/p>\n

W og\u00f3le. Nie wiem, dlaczego, ale nie widz\u0119 w tym \u017cadnego problemu. Nikt mnie nie pyta\u0142, czy chc\u0119 \u017cy\u0107, kto\u015b to w \u015brodku nocy zrobi\u0142 i tyle. Nikt te\u017c ze mn\u0105 nie dyskutowa\u0142 na temat \u015bmierci. Zanim umrzesz, jeste\u015b \u017cywy. Po \u015bmierci ci\u0119 nie ma, wi\u0119c nie ma si\u0119 co martwi\u0107.<\/p>\n

I nie by\u0142oby rabinowi \u017cal, \u017ce nie posiedzi ju\u017c sobie przed synagog\u0105 i nie zapali wi\u0119cej papierosa?<\/b><\/p>\n

Je\u017celi ju\u017c o tym mowa, to mo\u017ce mam taki malutki \u017cal, \u017ce urodzi\u0142em si\u0119 za wcze\u015bnie. Chcia\u0142bym zobaczy\u0107, jak b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142o \u017cycie za sto lat, jakich gad\u017cet\u00f3w ludzie b\u0119d\u0105 u\u017cywa\u0107. Czy rzeczywi\u015bcie samochody b\u0119d\u0105 lata\u0142y, a nie je\u017adzi\u0142y. Ale nie jest to ch\u0119\u0107 d\u0142u\u017cszego \u017cycia, po prostu ciekawo\u015b\u0107 \u015bwiata. <\/span><\/p>\n

Ostatnio w jednej z gazet gro\u017cono rabinowi \u015bmierci\u0105. Co by rabin zmieni\u0142, gdyby dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce nied\u0142ugo umrze?<\/b><\/p>\n

Nic. Mo\u017ce ewentualnie jeszcze bardziej cieszy\u0142bym si\u0119 z \u017cycia. Mo\u017ce to jest tak, jak uczy\u0142 rabin Eliezer, \u017ce trzeba my\u015ble\u0107 o ka\u017cdym dniu, \u017cy\u0107 codziennie tak, jak gdyby by\u0142 to nasz ostatni dzie\u0144 na ziemi. Nie tylko si\u0119 z niego cieszy\u0107, ale i robi\u0107 tszuw\u0119. Ludzie, kt\u00f3rzy tutaj ko\u0142o nas przechodz\u0105 chodnikiem \u2013 to oni s\u0105 powodem, dla kt\u00f3rego nie boj\u0119 si\u0119 \u015bmierci. Umr\u0119, a oni nadal b\u0119d\u0105 \u017cy\u0107.
\n<\/span><\/p>\n

PRZEKA\u017b DAROWIZN\u0118<\/h4>\n
\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Porozmawiajmy o \u015bmierci [judaizm a \u017cycie pozagrobowe] MICHA\u0141 BOJANOWSKI Ok\u0142adka \u201eChiduszu” 9\/2018. Autorka: Edyta Marciniak \u201eW PEWNYM MOMENCIE PODSZED\u0141 DO MNIE, WYCI\u0104GN\u0104\u0141 N\u00d3\u017b Z KIESZENI I ZAATAKOWA\u0141. CHCIA\u0141 WBI\u0106 GO W SZYJ\u0118, ALE NIE TRAFI\u0141. UDERZY\u0141 JAKIE\u015a DZIESI\u0118\u0106 CENTYMETR\u00d3W NI\u017bEJ. OBOJE BYLI\u015aMY PRZEKONANI, \u017bE N\u00d3\u017b TKWI G\u0141\u0118BOKO W CIELE. UCIEKAJ\u0104C, JESZCZE SI\u0118 ODWR\u00d3CI\u0141, \u017bEBY ZOBACZY\u0106, JAK […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91642"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=91642"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91642\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":96807,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91642\/revisions\/96807"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=91642"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=91642"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=91642"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}