{"id":91705,"date":"2021-12-23T17:09:13","date_gmt":"2021-12-23T15:09:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=91705"},"modified":"2021-12-17T08:35:05","modified_gmt":"2021-12-17T06:35:05","slug":"23-09-68","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=91705","title":{"rendered":"Od Statutu kaliskiego do wojny o cmentarz"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Od Statutu kaliskiego do wojny o cmentarz<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

MICHA\u0141 BOJANOWSKI<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

The boarding school building and houses located on the grounds of the former cemetery in Kalisz<\/em><\/span>.<\/p>\n

W TYM ROKU MIJA SIEDEMNA\u015aCIE LAT, OD KIEDY ZWI\u0104ZEK GMIN WYZNANIOWYCH \u017bYDOWSKICH W RP WYST\u0104PI\u0141 DO KOMISJI REGULACYJNEJ Z WNIOSKIEM O ZWROT STAREGO CMENTARZA \u017bYDOWSKIEGO W KALISZU. PO LATACH ROZM\u00d3W W\u0141ADZE MIASTA NIESPODZIEWANIE ODM\u00d3WI\u0141Y PODPISANIA WYPRACOWYWANEJ PRZEZ D\u0141UGI CZAS UGODY, T\u0141UMACZ\u0104C, \u017bE CMENTARZA ZWR\u00d3CI\u0106 NIE MOG\u0104, BO SPRZECIWIAJ\u0104 SI\u0118 TEMU MIESZKA\u0143CY, A \u017bYDZI I TAK NIGDY NIE PRZEDSTAWILI DOKUMENT\u00d3W POTWIERDZAJ\u0104CYCH PRAWO W\u0141ASNO\u015aCI. OKAZA\u0141O SI\u0118, \u017bE PONAD 650 LAT CHOWANIA ZMAR\u0141YCH W JEDNYM MIEJSCU NIE JEST WYSTARCZAJ\u0104CYM POWODEM DO ZWROTU JEDNEGO Z NAJSTARSZYCH I NAJWA\u017bNIEJSZYCH CMENTARZY \u017bYDOWSKICH W POLSCE.<\/span><\/strong><\/span><\/h4>\n
.<\/strong><\/h5>\n
POCZ\u0104TKI<\/strong><\/h5>\n

\u201eMy, Przemys\u0142aw II, z \u0142aski Bo\u017cej ksi\u0105\u017c\u0119 Polski, pragniemy poda\u0107 do wiadomo\u015bci [\u2026], \u017ce Rupinjusz, syn Ja\u015bka, i \u017bydzi kaliscy zawarli uk\u0142ad i stawiwszy si\u0119 przed nami, zeznali z wolnej i nieprzymuszonej woli, \u017ce Rupinjusz zapisa\u0142 swoj\u0105 dziedziczn\u0105 g\u00f3r\u0119, po\u0142o\u017con\u0105 na granicy swego maj\u0105tku dziedzicznego Podg\u00f3rze, obok grunt\u00f3w naszego dziedzictwa Ma\u0142y Dobrzec, starszym \u017bydom kaliskim i ca\u0142ej ich spo\u0142eczno\u015bci na cmentarz dla nich, za cen\u0119 wiecznej op\u0142aty 9 talent\u00f3w pieprzu i 2 szafranu\u201d.<\/span><\/p>\n

To najstarszy, bo pochodz\u0105cy z 1287 roku dokument, w kt\u00f3rym Przemys\u0142aw II potwierdza transakcj\u0119 zakupu gruntu pod cmentarz \u017cydowski w Kaliszu.<\/span><\/p>\n

[Osiem wiek\u00f3w p\u00f3\u017aniej prezydent Kalisza, nie rozumiej\u0105c mechanizm\u00f3w wczesnego feudalizmu, w kt\u00f3rym nie dokonywano zakupu nieruchomo\u015bci poprzez jednorazow\u0105 zap\u0142at\u0119, b\u0119dzie sugerowa\u0142, \u017ce ksi\u0105\u017c\u0119 jedynie potwierdza dzier\u017caw\u0119, a nie w\u0142asno\u015b\u0107 terenu cmentarza.]<\/span><\/p>\n

\"PlanPlan Kalisza z widocznym starym cmentarzem \u017cydowskim<\/em><\/p>\n

PRZEZ STULECIA<\/strong><\/h5>\n

Poch\u00f3wki na starym cmentarzu odbywa\u0142y si\u0119 przynajmniej od 1285 roku, dlatego dokument z 1287 roku by\u0142 wa\u017cnym potwierdzeniem nienaruszalno\u015bci miejsca, \u015bwi\u0119tego dla wyznawc\u00f3w judaizmu. Da\u0142 on pocz\u0105tek, nieprzerwanej a\u017c do wybuchu II wojny \u015bwiatowej, historii poch\u00f3wk\u00f3w \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w Kalisza. Grzebania zmar\u0142ych w tym miejscu nie zako\u0144czy\u0142o otwarcie w 1919 roku nowego cmentarza przy ulicy Podmiejskiej. Od nekropolii bierze si\u0119 te\u017c nazwa dawnej wsi, a obecnie kaliskiego osiedla Czaszki.<\/span><\/p>\n

W XVII wieku spocz\u0105\u0142 tam wybitny talmudysta Abraham Gombiner, autor komentarzy \u201eMagen Awraham\u201d do \u201eSzulchan Aruch\u201d \u2013 podstawowego wsp\u00f3\u0142czesnego kodeksu prawa \u017cydowskiego. I to prawdopodobnie gr\u00f3b rabina Gombinera sprawia, \u017ce zamieszaniu wok\u00f3\u0142 starego cmentarza \u017cydowskiego w Kaliszu z niedowierzaniem przygl\u0105da si\u0119 \u017cydowski \u015bwiat.<\/span><\/p>\n

DEWASTACJA<\/strong><\/h5>\n

Nekropolia, na kt\u00f3rej pochowano tysi\u0105ce kaliszan, by\u0142a bodaj najpi\u0119kniejszym materialnym \u015bwiadectwem wielowiekowej obecno\u015bci \u017byd\u00f3w w mie\u015bcie, ich wk\u0142adu w rozw\u00f3j Kalisza oraz wp\u0142ywu na kszta\u0142t kultury i religii \u017cydowskiej.<\/span><\/p>\n

Rol\u0119 tego miejsca po rozpocz\u0119ciu okupacji dostrzegli Niemcy. W pocz\u0105tkowym okresie wojny, tu\u017c po wywiezieniu wi\u0119kszo\u015bci kaliskich \u017byd\u00f3w do Generalnego Gubernatorstwa w grudniu 1939 roku, r\u0119koma angielskich je\u0144c\u00f3w wojennych usuni\u0119to z nekropolii licz\u0105ce setki lat macewy. Znaczna ich cz\u0119\u015b\u0107 pos\u0142u\u017cy\u0142a do umocnienia skarpy Kana\u0142u Rypinkowskiego, innymi utwardzano kaliskie ulice.<\/span><\/p>\n

POWROTY<\/strong><\/h5>\n

Kaliscy \u017bydzi, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 Zag\u0142ad\u0119, nie zabawili w mie\u015bcie zbyt d\u0142ugo. W swoich wspomnieniach pisali: \u201ePo powrocie do Kalisza pojedynczy cz\u0142owiek nikogo z rodziny nie zastaje, ma wra\u017cenie, \u017ce mieszka na cmentarzu, a na cmentarz zawsze sz\u0142o si\u0119 raz do roku. Ci ludzie pragn\u0105 ciep\u0142a, serca i swego \u015brodowiska. Obie synagogi s\u0105 zlikwidowane, stary cmentarz nie istnieje \u2013 zr\u00f3wnany jest z ziemi\u0105, a pomnikami ob\u0142o\u017cono brzegi rzeki Prosny, drugi cmentarz istnieje cz\u0119\u015bciowo\u201d.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat powojennych \u2013 wed\u0142ug relacji \u2013 z powodu antysemityzmu wobec wracaj\u0105cych do swoich dom\u00f3w, wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w opu\u015bci\u0142a Kalisz. A ci, kt\u00f3rzy zostali, ostatecznie wyjechali po wydarzeniach \u201968 roku.<\/span><\/p>\n

DZIEJE POWOJENNE<\/strong><\/h5>\n

Zniszczony cmentarz nie czeka\u0142 d\u0142ugo na zainteresowanie miasta. W pi\u015bmie z 1949 roku Zarz\u0105d Miejski w Kaliszu wyst\u0105pi\u0142 z wnioskiem do Wojewody Pozna\u0144skiego o wyw\u0142aszczenie cmentarza (\u201estanowi\u0105cego w\u0142asno\u015b\u0107 by\u0142ej Wyznaniowej Gminy \u017bydowskiej w Kaliszu\u201d), by zorganizowa\u0107 tam \u201epubliczny zieleniec\u201d. Wed\u0142ug tego pisma istnia\u0142a jeszcze wtedy ksi\u0119ga wieczysta niezaprzeczalnie potwierdzaj\u0105ca, \u017ce cmentarz by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 gminy \u017cydowskiej. W p\u00f3\u017aniejszych latach \u015blad po niej zagin\u0105\u0142. W tym samym pi\u015bmie potwierdzono, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 cmentarza, cho\u0107 bezsprzecznie stanowi\u0142a w\u0142asno\u015b\u0107 gminy \u017cydowskiej, nigdy nie by\u0142a uregulowana w ksi\u0119dze wieczystej. Wynika\u0142o to z tego, \u017ce cmentarz przez setki lat powi\u0119kszano.<\/span><\/p>\n

Zarz\u0105d Miejski w Kaliszu pisa\u0142: \u201eNieruchomo\u015b\u0107 stanowi\u0142a do 1930 roku Cmentarz \u017bydowski [\u2026]. W czasie okupacji Niemcy zaj\u0119li cmentarz, znie\u015bli ogrodzenie i nagrobki i na cz\u0119\u015bci cmentarza urz\u0105dzona zosta\u0142a kopalnia piasku dla potrzeb miasta.<\/span><\/p>\n

Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci Zarz\u0105d Miejski obj\u0105\u0142 t\u0119 nieruchomo\u015b\u0107 w posiadanie i gospodarzy dotychczas\u201d.<\/span><\/p>\n

[Grzegorz Sapi\u0144ski, obecny prezydent Kalisza, komentuj\u0105c niedawno spraw\u0119 cmentarza, stwierdzi\u0142, \u017ce oddanie go \u017bydom by\u0142oby sprzeczne z lini\u0105 polityczn\u0105, jak\u0105 od lat \u2013 z pomini\u0119ciem dwunastu lat prezydentury swojego poprzednika \u2013 miasto reprezentuje w tej sprawie.]<\/span><\/p>\n

ZABUDOWA CMENTARZA<\/strong><\/h5>\n

Po uzyskaniu potrzebnych zg\u00f3d, Kalisz przyst\u0105pi\u0142 do zabudowywania cmentarza.<\/span><\/p>\n

\"stary-cmentarz-zydowski-w-kaliszu-kalisz-old-cemetery-kirkut-na-czaszkach-czaszki-kalisz-cmentarz-zydzi-03\"Dawna szko\u0142a na terenie cmentarza w Kaliszu (obecnie budynek niezagospodarowany) \/fot CHIDUSZ 2017<\/em><\/p>\n

W latach 1950-1960 postawiono cztery bloki mieszkalne. W 1966 roku powsta\u0142a szko\u0142a z internatem dla niepe\u0142nosprawnej m\u0142odzie\u017cy. P\u00f3\u017aniej dobudowano boisko, tereny rekreacyjne i warsztaty pracy. Osobn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dzia\u0142ki, nale\u017c\u0105c\u0105 do wojew\u00f3dztwa wielkopolskiego, zaj\u0119\u0142a stacja pogotowia ratunkowego.<\/span><\/p>\n

KALISKIE ZDZIWIENIE<\/strong><\/h5>\n

Kaliszanie do dzi\u015b dziwi\u0105 si\u0119, \u017ce \u017bydzi podczas systematycznej zabudowy cmentarza w og\u00f3le nie reagowali. Nie reagowali, poniewa\u017c Zwi\u0105zek Religijny Wyznania Moj\u017ceszowego ustanowiono w PRL na podstawie ustawy o stowarzyszeniach i nie by\u0142 on kontynuatorem przedwojennych Izraelickich Gmin Wyznaniowych. W \u015bwietle r\u00f3\u017cnych dokument\u00f3w komunistycznego Urz\u0119du do Spraw Wyzna\u0144, gminy \u017cydowskie nie mia\u0142y \u201esukcesji prawnej do maj\u0105tku po by\u0142ych Izraelickich Gminach Wyznaniowych\u201d i nie mog\u0142y ubiega\u0107 si\u0119 o zwrot \u017cadnego przedwojennego mienia \u017cydowskiego.<\/span><\/p>\n

[Zreszt\u0105, je\u015bli \u017bydzi mieli problemy z powrotami do swoich w\u0142asnych dom\u00f3w, to raczej nie my\u015bleli o odzyskiwaniu wsp\u00f3lnego mienia. P\u00f3\u017aniej, gdy po Marcu \u201968 \u017byd nie m\u00f3g\u0142 ju\u017c by\u0107 Polakiem, ewentualny protest w sprawie cmentarza by\u0142by co najmniej groteskowy.]<\/span><\/p>\n

\u201eKALIMET\u201d K\u0141ADZIE KALISZ<\/strong><\/h5>\n

Nie popisa\u0142y si\u0119 w\u0142adze miasta, wydaj\u0105c w 1988 roku pozwolenie na budow\u0119 ciep\u0142oci\u0105gu do fabryki \u201eKalimet\u201d przez \u201etereny rekreacyjne i sportowe\u201d [czyli przez \u015brodek cmentarza]. Odkryte ko\u015bci ponownie zwr\u00f3ci\u0142y uwag\u0119 wielu os\u00f3b na t\u0119 nekropoli\u0119.<\/span><\/p>\n

Do Kalisza przyjechali przedstawiciele Fundacji Rodziny Nissenbaum\u00f3w, kt\u00f3rzy doprowadzili do przerwania prac i poprowadzenia budowy ciep\u0142oci\u0105gu poza terenem cmentarza. Aby uratowa\u0107 sytuacj\u0119 [jak si\u0119 oka\u017ce \u2013 nie ostatni raz], rz\u0105d przyzna\u0142 dodatkowe pieni\u0105dze na zmian\u0119 projektu i przywr\u00f3cenie cmentarzowi \u201efunkcji boiska szkolnego\u201d. Kategorycznie sprzeciwi\u0142 si\u0119 temu \u00f3wczesny Naczelny Rabin Polski Menachem Joskowicz.<\/span><\/p>\n

[Miasto do dzi\u015b powo\u0142uje si\u0119 na r\u00f3\u017cne wypowiedzi cz\u0142onk\u00f3w i go\u015bci Fundacji Rodziny Nissenbaum\u00f3w, kt\u00f3ra nigdy jednak nie by\u0142a stron\u0105 w sporze, a jedynie kierowa\u0142a si\u0119 odruchem ratowania wiekowego cmentarza.]<\/span><\/p>\n

W mi\u0119dzyczasie na teren cmentarza przywieziono ponad tysi\u0105c macew, kt\u00f3re zha\u0144bili podczas wojny niemieccy okupanci. Oburzone miasto nie wie, co z nimi zrobi\u0107, prosi wi\u0119c o pomoc \u00f3wczesnego szefa Urz\u0119du Rady Ministr\u00f3w i ten pozwala na ponowne wyniesienie macew z cmentarza. Ku zdziwieniu znacznej cz\u0119\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w i urz\u0119dnik\u00f3w, wywo\u0142uje to \u201ereperkusje\u201d w prasie i padaj\u0105 oskar\u017cenia o wywo\u0142ywanie nastroj\u00f3w anty\u017cydowskich. [Czy\u017cby dlatego, \u017ce kto\u015b ponownie wywozi macewy z cmentarza?]<\/span><\/p>\n

W 1993 roku w\u0142adze \u00f3wczesnego Zwi\u0105zku Religijnego Wyznania Moj\u017ceszowego uzna\u0142y, \u017ce do sprawy b\u0119dzie mo\u017cna powr\u00f3ci\u0107 dopiero po uporz\u0105dkowaniu kwestii dotycz\u0105cych mniejszo\u015bci \u017cydowskiej. Zwi\u0105zek nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 stron\u0105 w sprawie ewentualnego zwrotu cmentarza, gdy\u017c nie istnia\u0142y wtedy w Polsce odpowiednie przepisy prawa.<\/span><\/p>\n

RESTYTUCJA<\/strong><\/h5>\n

W 1997 roku wesz\u0142a w \u017cycie d\u0142ugo oczekiwana przez spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 \u201eUstawa o stosunku Pa\u0144stwa do gmin wyznaniowych \u017cydowskich w Rzeczpospolitej Polskiej\u201d. Cztery lata wcze\u015bniej zarejestrowano Zwi\u0105zek Gmin Wyznaniowych \u017bydowskich w RP, kt\u00f3ry zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 w 2000 roku do Komisji Regulacyjnej ds. Gmin Wyznaniowych \u017bydowskich o zwrot terenu starego cmentarza w Kaliszu.<\/span><\/p>\n

Jego stan by\u0142 kiepski. Poza wystaj\u0105cymi to tu, to tam ko\u015b\u0107mi, po kirkucie nie by\u0142o \u015bladu \u2013 macewy znajdowa\u0142y si\u0119 na nowym cmentarzu, w nieznanych okoliczno\u015bciach zagin\u0119\u0142a ksi\u0119ga wieczysta, a od zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej miasto postawi\u0142o na tym terenie sporo budynk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

UGODA<\/strong><\/h5>\n

Trudn\u0105 sytuacj\u0119 rozumia\u0142a Komisja Regulacyjna, kt\u00f3ra przez lata zach\u0119ca\u0142a strony do negocjacji. Rozumia\u0142 j\u0105 te\u017c Kalisz, na czele z \u00f3wczesnym prezydentem Januszem P\u0119cherzem, widz\u0105c z jednej strony zasadno\u015b\u0107 stara\u0144 o zwrot cmentarza, a z drugiej ogromne zaanga\u017cowanie w t\u0119 spraw\u0119 wielu \u015brodowisk z ca\u0142ego \u015bwiata. Miasto, kt\u00f3re nie chcia\u0142o uchodzi\u0107 za antysemickie, postanowi\u0142o zwr\u00f3ci\u0107 prawowitym w\u0142a\u015bcicielom to, co do nich niegdy\u015b nale\u017ca\u0142o. Zaproponowano wi\u0119c bardzo \u015bmia\u0142e, cho\u0107 satysfakcjonuj\u0105ce wszystkich zainteresowanych, rozwi\u0105zanie spornej kwestii.<\/span><\/p>\n

W 2015 roku, po kilku latach prowadzonych rozm\u00f3w, wypracowano ostateczn\u0105 wersj\u0119 ugody, na podstawie kt\u00f3rej znajduj\u0105ca si\u0119 na cmentarzu szko\u0142a mia\u0142a zosta\u0107 przeniesiona (w wi\u0119kszo\u015bci za pieni\u0105dze niepochodz\u0105ce z bud\u017cetu miasta) w nowe, lepsze miejsce, a internat i budynek, w kt\u00f3rym mieszkaj\u0105 emerytowani nauczyciele, mia\u0142y zosta\u0107 wydzier\u017cawione miastu na kolejnych kilkadziesi\u0105t lat, a nast\u0119pnie rozebrane.<\/span><\/p>\n

Zwi\u0105zek Gmin odst\u0105pi\u0142 od roszcze\u0144 w\u0142asno\u015bciowych na cz\u0119\u015bci cmentarza, na kt\u00f3rej stoj\u0105 bloki mieszkalne, maj\u0105c na uwadze dobro w\u0142a\u015bcicieli lokali i polskie prawo, w my\u015bl kt\u00f3rego restytucja mienia nie mo\u017ce narusza\u0107 praw os\u00f3b trzecich. W projekcie ugody zapisano jedynie, \u017ce ka\u017cdy remont, kt\u00f3ry b\u0119dzie wymaga\u0142 ingerencji w grunt cmentarza, musi by\u0107 nadzorowany przez Komisj\u0119 Rabiniczn\u0105 [kt\u00f3ra zabezpieczy ko\u015bci pochowanych tam \u017byd\u00f3w i ponownie je pogrzebie].<\/span><\/p>\n

\u201eTereny zielone\u201d oraz budynki szkolne (bez internatu) mia\u0142y zosta\u0107 przekazane Zwi\u0105zkowi Gmin, kt\u00f3ry jednocze\u015bnie zosta\u0142 zobligowany do stworzenia miejsca pami\u0119ci na terenie nekropolii.<\/span><\/p>\n

W ten spos\u00f3b wynegocjowano projekt porozumienia, kt\u00f3re zadowala\u0142o obie strony i chroni\u0142o interesy wszystkich zainteresowanych. \u017badna z os\u00f3b trzecich nie traci\u0142aby swojego maj\u0105tku, a dzieci mog\u0142yby uczy\u0107 si\u0119 w nowej, lepszej szkole.<\/span><\/p>\n

REALIZACJA<\/strong><\/h5>\n

Przy zaanga\u017cowaniu wielu os\u00f3b, w tym w du\u017cej mierze Naczelnego Rabina Polski Michaela Schudricha, uda\u0142o si\u0119 pozyska\u0107 \u015brodki na przeniesienie szko\u0142y z terenu cmentarza do nowego budynku. To, co jeszcze kilka lat wcze\u015bniej wydawa\u0142o si\u0119 nazbyt \u015bmia\u0142ym marzeniem, sta\u0142o si\u0119 faktem. Budynki szkolne mia\u0142y by\u0107 rozebrane, Zwi\u0105zek Gmin zawar\u0142 w tej sprawie umow\u0119 z wykonawc\u0105 i prowadzi\u0142 rozmowy odno\u015bnie formy upami\u0119tnienia cmentarza. Media, nie po raz pierwszy zreszt\u0105, wieszczy\u0142y koniec sprawy.<\/span><\/p>\n

Aby jednak m\u00f3c podpisa\u0107 ugod\u0119, prezydent Kalisza (w imieniu Skarbu Pa\u0144stwa) zobligowany zosta\u0142 przez Komisj\u0119 Regulacyjn\u0105 do przeprowadzenia post\u0119powania zasiedzeniowego i ponownego za\u0142o\u017cenia ksi\u0119gi wieczystej, gdy\u017c do tej pory cmentarz \u017cydowski, na kt\u00f3rym od wielu lat funkcjonowa\u0142y obiekty szkolne, nie mia\u0142 (wed\u0142ug obecnie obowi\u0105zuj\u0105cego prawa) uregulowanego stanu prawnego \u2013 nie by\u0142 zatem w\u0142asno\u015bci\u0105 ani miasta, ani Skarbu Pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Zabrak\u0142o mo\u017ce dw\u00f3ch, trzech miesi\u0119cy, aby doprowadzi\u0107 t\u0119 spraw\u0119 do ko\u0144ca. I cho\u0107 1 kwietnia 2015 roku, ju\u017c po wyborach samorz\u0105dowych, na spotkaniu z nowym prezydentem Kalisza Grzegorzem Sapi\u0144skim zgodzono si\u0119 co do ostatecznych warunk\u00f3w porozumienia, to chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej pisa\u0142 on do Komisji Regulacyjnej: \u201eNa skutek uzyskania przez Skarb Pa\u0144stwa tytu\u0142u w\u0142asno\u015bci do przedmiotowych dzia\u0142ek [tj. cmentarza \u2013 przyp. red.]\u00a0 powsta\u0142y po stronie cz\u0119\u015bci spo\u0142eczno\u015bci kaliskiej w\u0105tpliwo\u015bci, co do zasadno\u015bci zawarcia ugody\u201d.<\/span><\/p>\n

[W Kaliszu pomy\u015blano, \u017ce skoro zgodnie z prawem zas\u0105dzono w\u0142a\u015bciciela, to na tym nale\u017cy poprzesta\u0107 i, jak dawniej, gospodarzy\u0107 na tym terenie. Pomini\u0119to zatem fakt, \u017ce przeprowadzono post\u0119powanie zasiedzeniowe po to, by odda\u0107 nieruchomo\u015b\u0107 prawowitemu w\u0142a\u015bcicielowi.]<\/span><\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce oddanie cmentarza godzi w interes spo\u0142eczny Kalisza, a \u017bydzi nadal nie przedstawili dokument\u00f3w potwierdzaj\u0105cych przedwojenne prawa w\u0142asno\u015bci do tego miejsca.<\/span><\/p>\n

[\u017bydzi nie przedstawili ani zaginionej ksi\u0119gi wieczystej, ani dokument\u00f3w w\u0142asno\u015bci, o kt\u00f3rych ju\u017c w 1949 roku w\u0142adze Kalisza pisa\u0142y, \u017ce nigdy nie powsta\u0142y.]<\/span><\/p>\n

Uzasadniaj\u0105c zerwanie porozumie\u0144, prezydent pisa\u0142: \u201eZainteresowanie spraw\u0105 cmentarza wykazuj\u0105 [opr\u00f3cz mieszka\u0144c\u00f3w tamtego terenu \u2013 przyp. red.] r\u00f3wnie\u017c organizacje i partie polityczne (Stowarzyszenie Kaliscy Patrioci, Kongres Nowej Prawicy, Solidarna Polska Kalisz oraz ONR Brygada Wielkopolska), kt\u00f3re z\u0142o\u017cy\u0142y skarg\u0119 i wnioski do Prezydenta Miasta Kalisza, aby wstrzyma\u0107 jakiekolwiek dzia\u0142ania w przedmiocie by\u0142ego cmentarza\u201d.<\/span><\/p>\n

[Skoro ju\u017c tak wiele \u201eorganizacji i partii politycznych\u201d z\u0142\u0105czy\u0142o si\u0142y, nie spos\u00f3b by\u0142o im odm\u00f3wi\u0107.]<\/span><\/p>\n

KALISKI GESZEFT<\/strong><\/h5>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 lokalnej prasy triumfowa\u0142a, \u017ce miasto \u201echo\u0107 raz zrobi\u0142o dzi\u0119ki \u017bydom dobry interes\u201d, bo zasiedzenie si\u0119 uda\u0142o, a cmentarza nikt ostatecznie odda\u0107 przecie\u017c nie zamierza. Pobrzmiewa w tej opinii podstawowe \u017ar\u00f3d\u0142o kaliskiego geszeftu: przed \u017bydami trzeba Polsk\u0119 chroni\u0107.<\/span><\/p>\n

[Widocznie wielowiekowa obecno\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w w Kaliszu musia\u0142a przynosi\u0107 jak dot\u0105d same straty dla miasta i w ko\u0144cu uda\u0142o si\u0119 co\u015b na nich ugra\u0107.]<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tkowo obawiano si\u0119 jeszcze, \u017ce zerwanie porozumie\u0144 mo\u017ce spowodowa\u0107 konieczno\u015b\u0107 zwrotu dotacji rz\u0105dowej uzyskanej kilka lat wcze\u015bniej na przeniesienie szko\u0142y, szybko jednak te obawy ucich\u0142y. Prezydent przywr\u00f3ci\u0142 polityk\u0119 miasta na w\u0142a\u015bciwe tory, po to zreszt\u0105 zosta\u0142 wybrany, by po trzech kadencjach Janusza P\u0119cherza miasto w ko\u0144cu przesta\u0142o b\u0142\u0105dzi\u0107 i wr\u00f3ci\u0142o do poprzednich, porz\u0105dnych tradycji.<\/span><\/p>\n

CO DALEJ?<\/strong><\/h5>\n

Taktyka nowych w\u0142adz Kalisza jest dosy\u0107 prosta. Z jednej strony stoj\u0105 na twardym stanowisku, aby nie oddawa\u0107 cmentarza, z drugiej chc\u0105 jednak, aby decyzj\u0119 w tej sprawie podj\u0119\u0142a Komisja Regulacyjna, maj\u0105c pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce w tym przypadku (zgodnie z prawem) orzeczenie mo\u017ce nie zosta\u0107 uzgodnione. [Dlatego te\u017c Komisja latami czeka\u0142a na dogadanie si\u0119 stron.]<\/span><\/p>\n

Aby jeszcze bardziej pom\u00f3c sprawie, w\u0142adze Kalisza przy wsparciu lokalnych aktywist\u00f3w i medi\u00f3w pr\u00f3buj\u0105 doprowadzi\u0107 do przeniesienia na cmentarz innej szko\u0142y, tym razem dla nies\u0142ysz\u0105cych dzieci. I cho\u0107 na obecnym etapie zgodnie z prawem nie mo\u017cna dokonywa\u0107 takich ruch\u00f3w, gdy\u017c wobec nieruchomo\u015bci toczy si\u0119 post\u0119powanie regulacyjne, miasto szuka r\u00f3\u017cnych dr\u00f3g, aby jak najszybciej budynek na Czaszkach zosta\u0142 zagospodarowany na dzia\u0142alno\u015b\u0107 edukacyjn\u0105, co w konsekwencji jeszcze bardziej skomplikuje negocjacje.<\/span><\/p>\n

CO ROBI DOBRY PREZYDENT?<\/strong><\/h5>\n

W intencyjnej uchwale Rady Miejskiej Kalisza za przeniesieniem szko\u0142y na cmentarz przeciwko g\u0142osowa\u0142 tylko jeden radny, Dariusz Grodzi\u0144ski. M\u00f3wi\u0142 on: \u201eKiedy w z\u0142ym stanie technicznym jest szko\u0142a [\u2026],\u00a0 dobry prezydent buduje now\u0105 [\u2026], a burzy star\u0105 [\u2026]. Ale dobry prezydent, kiedy w z\u0142ym stanie technicznym jest o\u015brodek szkolno-wychowawczy, na pewno nie przenosi go na nie sw\u00f3j cmentarz. Nara\u017camy si\u0119 na wielk\u0105 strat\u0119 finansow\u0105, prawn\u0105 i wizerunkow\u0105\u201d. Jego g\u0142os by\u0142 jednak odosobniony.<\/span><\/p>\n

Napi\u0119cie ro\u015bnie. Kalisz obawia si\u0119, \u017ce ka\u017cdy kolejny dzie\u0144 nara\u017ca dzieci na \u015bmier\u0107, gdy\u017c obecna siedziba szko\u0142y jest w tak z\u0142ym stanie technicznym, \u017ce w ka\u017cdej chwili mo\u017ce run\u0105\u0107.<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tkowo kurator o\u015bwiaty wyda\u0142 odmown\u0105 decyzj\u0119 w sprawie przeniesienia szko\u0142y na cmentarz. Gdyby rzeczywi\u015bcie zdrowie i \u017cycie dzieci by\u0142o zagro\u017cone, prawdopodobnie wyda\u0142by r\u00f3wnie\u017c decyzj\u0119 o zamkni\u0119ciu jej obecnej siedziby. Nieogrzewanego przez kilka lat budynku na cmentarzu, wbrew licznym zapowiedziom, nie b\u0119dzie \u0142atwo przywr\u00f3ci\u0107 do \u2013 i tak niezbyt dobrego \u2013 stanu sprzed wyprowadzki. Jednak to jest najmniejszym zmartwieniem w\u0142adz Kalisza.<\/span><\/p>\n

W sierpniu 2017 roku kurator o\u015bwiaty wyda\u0142 pozytywn\u0105 decyzj\u0119 i 28 wrze\u015bnia 2017 roku radni Kalisza niemal jednog\u0142o\u015bnie przeg\u0142osowali uchwa\u0142\u0119 o przeniesieniu z dniem 31 sierpnia 2018 roku szko\u0142y dla nies\u0142ysz\u0105cych dzieci na teren cmentarza. Sprawa wr\u00f3ci\u0142a do punktu wyj\u015bcia.<\/span><\/p>\n

\"BudynekOpuszczony budynek szko\u0142y na terenie starego cmentarza \u017cydowskiego w Kaliszu, do kt\u00f3rego w 2018 roku maj\u0105 wr\u00f3ci\u0107 dzieci \/fot CHIDUSZ 2017<\/em><\/p>\n

OD STRONY PRAWNEJ<\/strong><\/h5>\n

Cho\u0107 strona \u017cydowska przedstawi\u0142a wiele dowod\u00f3w, w tym tak\u017ce urz\u0119dowych, na w\u0142asno\u015b\u0107 nekropolii, to po dziesi\u0105tkach lat niespe\u0142niania swojej pierwotnej funkcji cmentarz \u017cydowski w Kaliszu zgodnie z prawem straci\u0142 funkcj\u0119 miejsca poch\u00f3wk\u00f3w i jest po prostu nieruchomo\u015bci\u0105, na kt\u00f3rej stoj\u0105 r\u00f3\u017cne budynki. Na tej podstawie nie mo\u017ce on zosta\u0107 w ca\u0142o\u015bci zwr\u00f3cony prawowitym w\u0142a\u015bcicielom.<\/span><\/p>\n

Prawdopodobny scenariusz, jaki mo\u017ce przyj\u0105\u0107 Komisja, to zwrot \u201eteren\u00f3w zielonych\u201d, czyli dawnego boiska. W Kaliszu powiedz\u0105, \u017ce tyle, ile mogli, wyrwali \u017bydom i niech ju\u017c sobie upami\u0119tniaj\u0105 ten sw\u00f3j cmentarz. Strac\u0105 na tym dzieci, bo przeprowadzone zostan\u0105 do obiektu, kt\u00f3ry mo\u017ce nie mie\u0107 ani boiska, ani \u017cadnych teren\u00f3w rekreacyjnych. Dla szko\u0142y to raczej spore utrudnienie.<\/span><\/p>\n

Z kolei dla strony \u017cydowskiej sprawa zako\u0144czy si\u0119 dopiero wtedy, gdy ca\u0142o\u015b\u0107 terenu cmentarza zostanie odpowiednio zabezpieczona przed ewentualn\u0105 profanacj\u0105 w przysz\u0142o\u015bci. Mo\u017cliwy jest tak\u017ce scenariusz, \u017ce Zwi\u0105zek Gmin nie otrzyma nawet boiska, a dzieci kopi\u0105ce tam pi\u0142k\u0119 co jaki\u015b czas b\u0119d\u0105 znajdowa\u0142y ko\u015bci kaliskich \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Ci\u0119\u017cko jednak wyobrazi\u0107 sobie warunki podpisania nowej ugody, nawet takiej, w kt\u00f3rej \u201etereny zielone\u201d mia\u0142yby sta\u0107 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Zwi\u0105zku Gmin, skoro poprzednie porozumienie, nad kt\u00f3rym pracowano latami, trafi\u0142o do kosza z dnia na dzie\u0144.<\/span><\/p>\n

\"FragmentFragment terenu starego cmentarza \u017cydowskiego w Kaliszu \/fot. CHIDUSZ 2017<\/em><\/p>\n

MIASTO STATUTU KALISKIEGO<\/strong><\/h5>\n

Boles\u0142aw Pobo\u017cny, nadaj\u0105c 16 sierpnia 1264 roku Statut kaliski, po\u0142o\u017cy\u0142 prawne podwaliny pod funkcjonowanie spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce. Pisemna forma przywileju zapewnia\u0142a trwa\u0142o\u015b\u0107 nadanych praw i otwiera\u0142a \u017bydom, pocz\u0105tkowo tylko w Wielkopolsce, a p\u00f3\u017aniej w ca\u0142ym kraju, drog\u0119 do bezpiecznego i stabilnego \u017cycia. Na pocz\u0105tku 2013 roku, na moment przed 750. rocznic\u0105 powstania statutu, prezydent Janusz P\u0119cherz i \u00f3wczesny przewodnicz\u0105cy Rady Miejskiej Grzegorz Sapi\u0144ski (obecny prezydent!) przyj\u0119li w Kaliszu \u201ego\u015bci z ca\u0142ego \u015bwiata\u201d, by wsp\u00f3lnie pochyli\u0107 si\u0119 nad wag\u0105 tego dokumentu i podzi\u0119kowa\u0107 tym, kt\u00f3rzy przyczyniaj\u0105 si\u0119 do szerzenia dziedzictwa dw\u00f3ch narod\u00f3w. Honorowano m.in. Naczelnego Rabina Polski Michaela Schudricha, kt\u00f3ry znacznie przyczyni\u0142 si\u0119 do wypracowania ugody w sprawie cmentarza, przedstawicieli Zwi\u0105zku Gmin Wyznaniowych \u017bydowskich, oraz lokalnych dzia\u0142aczy z Kalisza.<\/span><\/p>\n

Podczas uroczysto\u015bci Janusz P\u0119cherz m\u00f3wi\u0142, \u017ce statut to wsp\u00f3lne dziedzictwo, kamie\u0144 w\u0119gielny zgodnego wsp\u00f3\u0142\u017cycia, kt\u00f3rego kaliszanie czuj\u0105 si\u0119 spadkobiercami. W imi\u0119 tego obowi\u0105zku pragn\u0105 przekazywa\u0107 nast\u0119pnym pokoleniom pami\u0119\u0107 o swoich wsp\u00f3\u0142braciach \u017bydach. \u201eCzynimy to w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b, od wielu ju\u017c lat. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce z dobrym skutkiem. W tym roku przekazany zostanie Zwi\u0105zkowi Gmin Wyznaniowych \u017bydowskich w Polsce cmentarz, jedna z najstarszych nekropolii na naszych ziemiach, o ogromnym znaczeniu religijnym. Chcieliby\u015bmy, a jest to nasze wsp\u00f3lne pragnienie, by cmentarz ten opowiada\u0142 o dziejach kaliskich i polskich \u017byd\u00f3w, by by\u0142 narracj\u0105 pi\u0119kn\u0105 i wzruszaj\u0105c\u0105\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n

Kilka lat p\u00f3\u017aniej cmentarz rzeczywi\u015bcie opowiada o dziejach kaliszan \u2013 Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w, tyle \u017ce jest to zupe\u0142nie inna narracja i nie ma w niej miejsca na pi\u0119kn\u0105 histori\u0119 Statutu kaliskiego. A to, co \u015bwi\u0119te i wa\u017cne, by\u0107 mo\u017ce stanie si\u0119 elementem gry dzieci kopi\u0105cych pi\u0142k\u0119.<\/span><\/p>\n

\"zwrot-cmentarz-zydowski-w-kaliszu-zydzi-restytucja-miasto-kalisz-nie-odda-cmentarza-zydowskiego-kalish-jewish-cemetery-tadeusz-rydzyk-zyd-jonny-daniels-etgar-keret\"
\nPRZEKA\u017b DAROWIZN\u0118<\/span><\/p>\n

<\/a><\/div>\n
\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od Statutu kaliskiego do wojny o cmentarz MICHA\u0141 BOJANOWSKI The boarding school building and houses located on the grounds of the former cemetery in Kalisz. W TYM ROKU MIJA SIEDEMNA\u015aCIE LAT, OD KIEDY ZWI\u0104ZEK GMIN WYZNANIOWYCH \u017bYDOWSKICH W RP WYST\u0104PI\u0141 DO KOMISJI REGULACYJNEJ Z WNIOSKIEM O ZWROT STAREGO CMENTARZA \u017bYDOWSKIEGO W KALISZU. PO LATACH ROZM\u00d3W […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91705"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=91705"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91705\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":91721,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91705\/revisions\/91721"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=91705"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=91705"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=91705"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}