{"id":91846,"date":"2021-12-29T17:09:31","date_gmt":"2021-12-29T15:09:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=91846"},"modified":"2021-12-23T06:38:17","modified_gmt":"2021-12-23T04:38:17","slug":"29-09-58","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=91846","title":{"rendered":"Czy Czesi kolaborowali z Niemcami?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Czy Czesi kolaborowali z Niemcami?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Andrzej Krawczyk<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

T\u0142um na ulicach Brna, Czechos\u0142owacja, podczas wkroczenia Wehrmachtu w marcu 1939 r. (Fot. Wikimedia Commons)<\/em><\/span><\/p>\n

– Nie mieli\u015bmy kolaboracji pa\u0144stwowej, ale przypadk\u00f3w tej indywidualnej by\u0142o wiele. Postawy funkcjonariuszy policji granatowej nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 zasadniczo od zachowania czeskich \u017candarm\u00f3w – m\u00f3wi prof. Piotr M. Majewski, autor ksi\u0105\u017cki “Niech sobie nie my\u015bl\u0105, \u017ce jeste\u015bmy kolaborantami. Protektorat Czech i Moraw, 1939-1945”.<\/strong><\/span><\/h4>\n

Rozmowa z Piotrem M. Majewskim<\/em><\/p>\n

Andrzej Krawczyk: Zacznijmy od wyja\u015bnienia, co to by\u0142 Protektorat Czech i Moraw i jak nale\u017cy rozumie\u0107 tytu\u0142owy termin “kolaboracja”?<\/strong><\/h5>\n

Piotr M. Majewski: Nie ma jednego \u015bci\u015ble skatalogowanego zestawu czyn\u00f3w, kt\u00f3re uznajemy za kolaboracj\u0119. Zmienia si\u0119 on w zale\u017cno\u015bci od czasu, miejsca i okoliczno\u015bci nawet w obr\u0119bie jednego kraju. Standardowy przyk\u0142ad to podpisanie volkslisty na ziemiach polskich. W okupowanej Warszawie do\u015b\u0107 jednoznacznie uchodzi\u0142o ono za kolaboracj\u0119, a na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku zach\u0119ca\u0142y do tego nawet podziemie i Ko\u015bci\u00f3\u0142, bo niemiecki nacisk na przyjmowanie listy by\u0142 tam ogromny i tylko w ten spos\u00f3b mo\u017cna by\u0142o uchroni\u0107 si\u0119 przed represjami. P\u0142ynie z tego wniosek, \u017ce kolaboracja to taki rodzaj wsp\u00f3\u0142pracy z wrogiem, kt\u00f3rego w danym momencie nie akceptuje okre\u015blona spo\u0142eczno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Czym wobec tego by\u0142 Protektorat Czech i Moraw?<\/strong><\/h5>\n

– Mo\u017cemy nazwa\u0107 go rodzajem europejskiej kolonii III Rzeszy. By\u0142 to niesuwerenny organizm pa\u0144stwowy, w\u0142a\u015bciwie we wszystkim ca\u0142kowicie zale\u017cny od Niemc\u00f3w i \u015bci\u015ble przez nich kontrolowany, pocz\u0105wszy od Hitlera jako najwy\u017cszej instancji politycznej, a sko\u0144czywszy na urz\u0119dnikach i policjantach nadzoruj\u0105cych czeskie w\u0142adze i spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/span><\/p>\n

\"Mniejszo\u015b\u0107Mniejszo\u015b\u0107 niemiecka w Saaz (\u017datec) w Sudetach wita niemieckich \u017co\u0142nierzy nazistowskim pozdrowieniem, 1938 r.<\/span>\u00a0Fot. Wikimedia Commons<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

W przeciwie\u0144stwie do Generalnego Gubernatorstwa Protektorat by\u0142 jednak tworem do pewnego stopnia autonomicznym. Mimo systematycznego ograniczania przez Niemc\u00f3w kompetencji czeskich instytucji przetrwa\u0142y one a\u017c do samego ko\u0144ca wojny, zachowuj\u0105c pewien zakres swobody. Istnia\u0142y czeskie struktury pa\u0144stwowe z w\u0142asn\u0105 policj\u0105 i \u017candarmeri\u0105, rz\u0105dem, prezydentem, nawet ze szcz\u0105tkowymi si\u0142ami zbrojnymi, kt\u00f3re nazywano wojskiem rz\u0105dowym. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 urz\u0119d\u00f3w i instytucji kontynuowa\u0142a swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 sprzed 15 marca 1939 roku. W administracji pracowali w wi\u0119kszo\u015bci Czesi, z kt\u00f3rymi zwyk\u0142y obywatel m\u00f3g\u0142 si\u0119 komunikowa\u0107 w j\u0119zyku ojczystym. Na terenach, gdzie nie mieszka\u0142o zbyt wielu Niemc\u00f3w, zwyk\u0142y Czech m\u00f3g\u0142 przez ca\u0142\u0105 wojn\u0119 nie zetkn\u0105\u0107 si\u0119 z nimi w sprawach urz\u0119dowych.<\/span><\/p>\n

Ten zwyk\u0142y\u00a0Czech mia\u0142 dw\u00f3ch prezydent\u00f3w: Edvarda Bene\u0161a w Londynie i Emila H\u00e1ch\u0119 w kraju. Jakie to mia\u0142o konsekwencje psychiczne?<\/strong><\/h5>\n

– Prezydenta Bene\u0161a mia\u0142 dopiero od lipca 1940 roku, kiedy tymczasowe w\u0142adze czechos\u0142owackie na emigracji zosta\u0142y oficjalnie uznane przez Wielk\u0105 Brytani\u0119. Wcze\u015bniej dla H\u00e1chy nie by\u0142o w\u0142a\u015bciwie alternatywy. Od kiedy jednak alianci dali zielone \u015bwiat\u0142o Bene\u0161owi, sympatie Czech\u00f3w coraz wyra\u017aniej przechyla\u0142y si\u0119 na jego stron\u0119, a rz\u0105d i prezydent Protektoratu coraz bardziej uchodzili za kolaborant\u00f3w. W praktyce jednak ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa zapala\u0142a Panu Bogu \u015bwieczk\u0119 i diab\u0142u ogarek. Na co dzie\u0144 wszyscy musieli zachowywa\u0107 pos\u0142usze\u0144stwo wobec czeskich w\u0142adz Protektoratu i stoj\u0105cych za nimi Niemc\u00f3w. Uczestniczyli w hitlerowskich manifestacjach, gdzie podnosili ramiona w nazistowskim pozdrowieniu, wytrwale pracowali w fabrykach zbrojeniowych. Zbuntowanie si\u0119 grozi\u0142o represjami. Ale po cichu Czesi liczyli na kl\u0119sk\u0119 Rzeszy i odbudowanie niepodleg\u0142ej republiki. Mo\u017ce nie wszyscy, ale na pewno zasadnicza cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa. Przypomina\u0142o to do pewnego stopnia postawy Polak\u00f3w w latach stalinizmu: zwolennik\u00f3w nowego re\u017cimu by\u0142o stosunkowo niewielu, przeciwnik\u00f3w sk\u0142onnych walczy\u0107 przeciwko niemu z broni\u0105 w r\u0119ku jeszcze mniej, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi stara\u0142a si\u0119 u\u0142o\u017cy\u0107 sobie jako\u015b \u017cycie. Chodzili na manifestacje pierwszomajowe, a potem w domach przeklinali komunist\u00f3w. Zar\u00f3wno w czeskim, jak i w polskim przypadku by\u0142o to z pewno\u015bci\u0105 schizofreniczne, ale pozwala\u0142o jako\u015b przetrwa\u0107.<\/span><\/p>\n

Od 1941 roku Niemcy prowadzili aktywn\u0105 polityk\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i wykonywali pseudoopieku\u0144cze gesty wobec robotnik\u00f3w. Organizowali kolonie letnie dla dzieci, wczasy pracownicze czy szklank\u0119 mleka na du\u017cej przerwie w szko\u0142ach. Historycy\u00a0oceniaj\u0105\u00a0polityk\u0119 Reinharda Heydricha, zast\u0119pcy protektora Czech i Moraw, jako wyraz cynizmu. Czy my\u015blisz, \u017ce mia\u0142a szans\u0119 na sukces?<\/strong><\/h5>\n

– Docelowo, oczywi\u015bcie nie. III Rzesza przegra\u0142aby wojn\u0119 niezale\u017cnie od tego, czy uda\u0142oby si\u0119 jej ob\u0142askawi\u0107 Czech\u00f3w, kt\u00f3rzy zreszt\u0105 w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci zdecydowanie sympatyzowali z aliantami. Nie mog\u0142a tego zmieni\u0107 \u017cadna socjotechnika. Nawet pod rz\u0105dami Heydricha polityka taka mia\u0142a swoje wyra\u017ane ograniczenia: wi\u0119kszo\u015b\u0107 Czech\u00f3w nienawidzi\u0142a Niemc\u00f3w, bo stosowali oni polityk\u0119 \u201ekija i marchewki”, a razy kijem by\u0142y upokarzaj\u0105ce.<\/span><\/p>\n

\n

Kiedy rozstrzeliwuje si\u0119 ludzi, trudno zdoby\u0107 sympati\u0119 okupowanych, nawet je\u015bli jednocze\u015bnie podnosi si\u0119 niekt\u00f3rym z nich pensje, daje wy\u017csze przydzia\u0142y kartkowe i wysy\u0142a na wczasy do renomowanych kurort\u00f3w. Ale kr\u00f3tkofalowo niemiecka polityka przynosi\u0142a pewne skutki.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Dezintegrowa\u0142a Czech\u00f3w i wywo\u0142ywa\u0142a zam\u0119t. By\u0142o to szczeg\u00f3lnie widoczne w\u015br\u00f3d warstw ni\u017cszych, kt\u00f3re wprawdzie ba\u0142y si\u0119 Heydricha, ale uwa\u017ca\u0142y jego decyzje za krok we w\u0142a\u015bciwym kierunku, za zaprowadzenie sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej. Zawsze znajd\u0105 si\u0119 tacy, kt\u00f3rzy przyklasn\u0105 uderzeniu w elity, a Heydrich wzi\u0105\u0142 na celownik przede wszystkim wielkomiejsk\u0105 inteligencj\u0119.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"ReinhardReinhard Heydrich zrobi\u0142 kurs pilota\u017cu i za zgod\u0105 Heinricha Himmlera (obaj na zdj\u0119ciu) od czasu do czasu uczestniczy\u0142 w misjach bojowych. 22 lipca 1941 r., bez zgody Himmlera, usiad\u0142 za sterami messerschmitta Bf 109, by wykona\u0107 misj\u0119 polegaj\u0105c\u0105 na niedopuszczeniu do wysadzenia mostu nad Dniestrem. Jego samolot zosta\u0142 trafiony, jednak Heydrich wyl\u0105dowa\u0142 za lini\u0105 wroga. Odnalaz\u0142 go niemiecki patrol. Jego dow\u00f3dca raportowa\u0142: pilot dozna\u0142 uszkodze\u0144 m\u00f3zgu, bo twierdzi, \u017ce jest szefem G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Rzeszy<\/span>\u00a0Fot. Archiwum<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku tego wieku wydano wspomnienia czeskiego \u017candarma, kt\u00f3ry pisa\u0142, \u017ce poniewa\u017c znany by\u0142 ze swojego pozytywnego stosunku do przedwojennej Czechos\u0142owacji, prze\u0142o\u017ceni skierowali go za kar\u0119 do pilnowania \u017byd\u00f3w w Terezinie. Z polskiej perspektywy uznaliby\u015bmy go chyba za kolaboranta. Tymczasem on tak siebie w og\u00f3le nie postrzega\u0142, a nawet uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za prze\u015bladowanego, o czym \u015bwiadczy fakt, \u017ce napisa\u0142 o tym w swoich opublikowanych wspomnieniach.\u00a0Gdzie w opisywanej przez ciebie czeskiej rzeczywisto\u015bci przebiega\u0142a granica pomi\u0119dzy nieuniknion\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z Niemcami a kolaboracj\u0105?<\/strong><\/h5>\n

– Oczywi\u015bcie nie wiemy, jak ten \u017candarm si\u0119 naprawd\u0119 zachowywa\u0142. To trzeba by dopiero zbada\u0107. Tego typu deklaracje sk\u0142adane ex post nale\u017cy zawsze traktowa\u0107 z du\u017c\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105. Faktem jest jednak, \u017ce podobnie uwa\u017ca\u0142o bardzo wielu czeskich polityk\u00f3w, urz\u0119dnik\u00f3w i funkcjonariuszy.<\/span><\/p>\n

Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce zachowywa\u0142 si\u0119 dobrze. Czy uznaliby\u015bmy go za kolaboranta?<\/strong><\/h5>\n

– Wracamy do intersubiektywnego charakteru kolaboracji. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017candarm\u00f3w czeskich, niezale\u017cnie od tego, czy uto\u017csamiali si\u0119 z demokratyczn\u0105 Czechos\u0142owacj\u0105, nie uwa\u017ca\u0142a si\u0119 za kolaborant\u00f3w. Czuli si\u0119 funkcjonariuszami w\u0142asnego, czeskiego pa\u0144stwa. Wraz z tym pa\u0144stwem zostali podporz\u0105dkowani pot\u0119\u017cnemu s\u0105siadowi. Niekt\u00f3rzy z nich, co zosta\u0142o dowiedzione, wsp\u00f3\u0142pracowali z ruchem oporu, kilkuset z nich by\u0142o przez Niemc\u00f3w aresztowanych, niekt\u00f3rzy zostali rozstrzelani. Inni natomiast wiernie pracowali dla okupant\u00f3w, byli przez nich nagradzani i odznaczani. Oceniamy ich dzisiaj jako kolaborant\u00f3w i tak te\u017c byli oceniani przez swoich wsp\u00f3\u0142czesnych. Dla zwyk\u0142ych Czech\u00f3w g\u0142\u00f3wne kryterium stanowi\u0142o zazwyczaj to, czy konkretny funkcjonariusz szkodzi\u0142 ludziom, swoim rodakom.<\/span><\/p>\n

Trzeba jednak zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce nie dotyczy\u0142o to stosunku do \u017byd\u00f3w. Oni ju\u017c w marcu 1939 roku zostali uznani przez w\u0142adze Protektoratu za element obcy, chocia\u017c wcze\u015bniej byli obywatelami Czechos\u0142owacji. Spo\u0142ecze\u0144stwo czeskie milcz\u0105co to zaakceptowa\u0142o. Mo\u017cna wr\u0119cz powiedzie\u0107, \u017ce zostali \u015bwiadomie rzuceni Niemcom na po\u017carcie. Pojawia si\u0119 zatem pytanie, czy czeska polityka wobec \u017byd\u00f3w nie by\u0142a od samego pocz\u0105tku kolaboracj\u0105? Dzisiaj nie mamy raczej co do tego w\u0105tpliwo\u015bci.<\/span><\/p>\n

\n

Genera\u0142 Eli\u00e1\u0161, premier Protektoratu do 1941 roku, bez w\u0105tpienia czeski patriota i aktywny wsp\u00f3\u0142pracownik ruchu oporu, bez protest\u00f3w wyda\u0142 \u017byd\u00f3w na \u0142up okupantom.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Podobnie sta\u0142o si\u0119 z Romami, kt\u00f3rych czeskie w\u0142adze wi\u0119zi\u0142y w nieludzkich warunkach w specjalnie zorganizowanych obozach koncentracyjnych. W \u00f3wczesnej czeskiej optyce postawy wobec \u017byd\u00f3w i Rom\u00f3w nie uwa\u017cano jednak za kolaboracj\u0119 z Niemcami.<\/span><\/p>\n

To wymiar okupacyjnej rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3rego w Polsce w zasadzie nie znali\u015bmy, bo niemiecki okupant, wprowadzaj\u0105c twardy re\u017cim okupacyjny, nie da\u0142 szansy na kolaboracj\u0119 systemow\u0105 i uwolni\u0142 nas od takich dylemat\u00f3w.<\/strong><\/h5>\n

– Nie mieli\u015bmy kolaboracji pa\u0144stwowej, ale przypadk\u00f3w tej indywidualnej by\u0142o wiele. Postawy funkcjonariuszy policji granatowej nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 przecie\u017c zasadniczo od zachowania czeskich \u017candarm\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c gdy chodzi\u0142o o stosunek do \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Kogo na pewno uzna\u0142by pan za kolaboranta w Protektoracie?<\/strong><\/h5>\n

– Kolaborantami z przekonania byli w wi\u0119kszo\u015bci czescy faszy\u015bci. Od samego pocz\u0105tku okupacji nadskakiwali Niemcom, oferowali im swoje us\u0142ugi, wys\u0142ugiwali si\u0119 im jako konfidenci. Chcieli przekona\u0107 Rzesz\u0119, aby przekaza\u0142a im w\u0142adz\u0119 w Protektoracie, a oni wtedy przemieni\u0105 Czech\u00f3w we wzorowych nazist\u00f3w. Niemcy nie skorzystali z ich oferty, bo z r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w uwa\u017cali ich za niepowa\u017cnych i niewiarygodnych. Zupe\u0142nie zreszt\u0105 s\u0142usznie: w\u00f3dz najbardziej radykalnego skrzyd\u0142a czeskich faszyst\u00f3w Jan Rys-Rozs\u00e9vac studiowa\u0142 wiele lat medycyn\u0119, ale nie zdo\u0142a\u0142 zda\u0107 ani jednego egzaminu. Jak tylko przesta\u0142 im by\u0107 potrzebny, Niemcy zamkn\u0119li go w obozie koncentracyjnym.<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

Drugi rodzaj kolaborant\u00f3w to r\u00f3\u017cnej ma\u015bci koniunkturali\u015bci. Nale\u017ca\u0142 do nich np. przedostatni premier Protektoratu i jednocze\u015bnie minister sprawiedliwo\u015bci Jaroslav Krejc\u00ed, cz\u0142owiek o demokratycznych korzeniach, ale chorobliwie ambitny i \u0142asy na pieni\u0105dze, zaszczyty oraz komplementy. Od stycznia 1942 roku by\u0142 niezwykle gorliwym wykonawc\u0105 wszelkich niemieckich polece\u0144. Jeszcze inny przypadek to pu\u0142kownik Emanuel Moravec, najbardziej radykalny czeski kolaborant. Z jednej strony mo\u017cna go uzna\u0107 za koniunkturalist\u0119, poniewa\u017c w 1938 roku chcia\u0142 za wszelk\u0105 cen\u0119 walczy\u0107 w obronie republiki. Z drugiej, by\u0142 on takim fanatykiem, \u017ce zdystansowa\u0142 na tym polu czeskich faszyst\u00f3w i innych zwolennik\u00f3w lojalnej wsp\u00f3\u0142pracy z nazistowsk\u0105 Rzesz\u0105. Nie waha\u0142 si\u0119 wychwala\u0107 represji.<\/span><\/p>\n

\n

Pr\u00f3bowa\u0142 przekona\u0107 w\u0142adze Protektoratu, aby zaoferowa\u0142y Hitlerowi wys\u0142anie czeskich \u017co\u0142nierzy na front wschodni.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Pozostali czescy politycy bali si\u0119 go. Kolaborantem sta\u0142 si\u0119 wreszcie prezydent H\u00e1cha, nawet je\u015bli pocz\u0105tkowo pr\u00f3bowa\u0142 przeciwstawia\u0107 si\u0119 tym czy innym oczekiwaniom Rzeszy. Po niemieckich zwyci\u0119stwach na Zachodzie w 1940 roku straci\u0142 jak\u0105kolwiek wol\u0119 oporu i spe\u0142nia\u0142 bez protest\u00f3w wszystkie \u017c\u0105dania okupanta. W swoich wyst\u0105pieniach do narodu domaga\u0142 si\u0119 pe\u0142nej lojalno\u015bci wobec Niemiec.<\/span><\/p>\n

No w\u0142a\u015bnie. To kolaborant czy po prostu zwyk\u0142y zdrajca? Czy w og\u00f3le ma sens takie rozr\u00f3\u017cnienie i czy mo\u017cna je wprowadza\u0107?<\/strong><\/h5>\n

– Zacznijmy znowu od definicji. Przypomnijmy, \u017ce w czasie wojny ani w Polsce, ani w Czechach nie pos\u0142ugiwano si\u0119 poj\u0119ciami “kolaborant” czy \u201ekolaboracja”. M\u00f3wiono raczej, \u017ce kto\u015b jest Quislingiem albo zdrajc\u0105. Z dzisiejszej perspektywy \u201ekolaborant” i \u201ezdrajca” nie s\u0105 natomiast poj\u0119ciami ca\u0142kowicie r\u00f3wnoznacznymi. Zdrada to przest\u0119pstwo zdefiniowane w kodeksach karnych. Zdrajc\u0105 jest np. oficer, kt\u00f3ry przekazuje tajne informacje obcemu wywiadowi. Nie nazwiemy go jednak kolaborantem. M\u00f3wimy tak natomiast o kim\u015b, kto wsp\u00f3\u0142pracuje z nieprzyjacielem w warunkach obcej okupacji albo dominacji. Osoba taka niekoniecznie musi dopuszcza\u0107 si\u0119 jakiegokolwiek przest\u0119pstwa. Przyk\u0142adowo: w okupowanej Europie za kolaborantki uwa\u017cano powszechnie kobiety, kt\u00f3re romansowa\u0142y z Niemcami, cho\u0107 przecie\u017c nie zabrania\u0142o tego \u017cadne prawo. Kolaboracja obejmuje zatem troch\u0119 inny zakres czyn\u00f3w ni\u017c zdrada, ale oba zbiory maj\u0105 swoj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3ln\u0105.<\/span><\/p>\n

Termin \u201ekolaboracja” w jego obecnym znaczeniu narodzi\u0142 si\u0119 dopiero w 1940 roku po francuskiej kl\u0119sce w wojnie z Niemcami. Pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 nim marsza\u0142ek Petain, zapowiadaj\u0105c swoim rodakom podj\u0119cie wsp\u00f3\u0142pracy z Hitlerem. Po wojnie s\u0142owo to zrobi\u0142o zawrotn\u0105 karier\u0119 i jest do dzisiaj obecne w dyskursach politycznych na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/span><\/p>\n

W Czechach cz\u0119sto jako symbol kolaboracji i zdrady wymienia si\u0119 Karela Curd\u0119, czyli cichociemnego zrzuconego na spadochronie z Anglii, kt\u00f3ry dobrowolnie zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do Niemc\u00f3w i wyda\u0142 uczestnik\u00f3w zamachu na Heydricha. Kierowa\u0142a nim podobno ch\u0119\u0107 uchronienia Czech\u00f3w przed masowymi represjami. Zgin\u0119\u0142o przez niego wielu ludzi. Jak mamy opisa\u0107 t\u0119 histori\u0119: zdrada i pod\u0142o\u015b\u0107 czy bardziej ludzka tragedia?<\/strong><\/h5>\n

– Nie chcia\u0142bym zabrzmie\u0107 jak kieszonkowy Robespierre, ale nie mam sympatii dla Curdy i nie s\u0105dz\u0119, aby by\u0142 idealist\u0105. Widz\u0119 w nim raczej cz\u0142owieka chwiejnego psychicznie, w kt\u00f3rego przypadku pope\u0142niono fundamentalny b\u0142\u0105d, rekrutuj\u0105c go do tajnej operacji. Ewidentnie do niej si\u0119 nie nadawa\u0142. Podstawow\u0105 zasad\u0105, kt\u00f3ra obowi\u0105zywa\u0142a cichociemnych po wyl\u0105dowaniu w okupowanym kraju, by\u0142 bezwzgl\u0119dny zakaz kontaktowania si\u0119 z rodzin\u0105. Mia\u0142 on zabezpieczy\u0107 ich przed przypadkow\u0105 dekonspiracj\u0105, ale te\u017c przed presj\u0105 psychiczn\u0105 ze strony otoczenia. Wiadomo by\u0142o przecie\u017c, \u017ce Niemcy stosuj\u0105 zasad\u0119 odpowiedzialno\u015bci zbiorowej i cz\u0142owiek, kt\u00f3ry b\u0119dzie si\u0119 ukrywa\u0142 u rodziny, stanie przed dylematem, czy ma prawo nara\u017ca\u0107 j\u0105 na \u015bmier\u0107. Curda najpierw odnowi\u0142 kontakty z narzeczon\u0105, a p\u00f3\u017aniej, ju\u017c po zamachu na Heydricha, ukrywa\u0142 si\u0119 u matki. Zdradzi\u0142 swoich towarzyszy broni; uda\u0142 si\u0119 na Gestapo i zawiadomi\u0142, kto dokona\u0142 zamachu i gdzie mog\u0105 przebywa\u0107 zamachowcy. Zosta\u0142 p\u00f3\u017aniej niemieckim agentem-prowokatorem i polowa\u0142 na cz\u0142onk\u00f3w czeskiego ruchu oporu.<\/span><\/p>\n

\n

*\u00a0Piotr M. Majewski<\/b>\u00a0– historyk dziej\u00f3w najnowszych, pracuje w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 2009-2017 by\u0142 zast\u0119pc\u0105 dyrektora Muzeum II Wojny \u015awiatowej w Gda\u0144sku, gdzie odpowiada\u0142 za przygotowanie wystawy g\u0142\u00f3wnej. Specjalizuje si\u0119 w historii Czechos\u0142owacji i stosunkach czesko-niemieckich w XX w.\u00a0 Laureat Nagrody Klio,\u00a0finalista\u00a0Literackiej Nagrody Nike<\/em><\/span><\/p>\n

Niech sobie nie my\u015bl\u0105, \u017ce jeste\u015bmy kolaborantami. Protektorat Czech i Moraw 1939-1945<\/em><\/span><\/p>\n

Piotr M. Majewski<\/em><\/span><\/p>\n

Wydawnictwo Krytyki Politycznej\u00a0<\/em><\/span><\/p>\n

\"PiotrPiotr M. Majewsk<\/strong>i, ‘Niech sobie nie my\u015bl\u0105, \u017ce jeste\u015bmy kolaborantami’, Wydawnictwo Krytyki Politycznej<\/span>\u00a0Fot. Wydawnictwo Krytyki Politycznej<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy Czesi kolaborowali z Niemcami? Andrzej Krawczyk T\u0142um na ulicach Brna, Czechos\u0142owacja, podczas wkroczenia Wehrmachtu w marcu 1939 r. (Fot. Wikimedia Commons) – Nie mieli\u015bmy kolaboracji pa\u0144stwowej, ale przypadk\u00f3w tej indywidualnej by\u0142o wiele. Postawy funkcjonariuszy policji granatowej nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 zasadniczo od zachowania czeskich \u017candarm\u00f3w – m\u00f3wi prof. Piotr M. Majewski, autor ksi\u0105\u017cki “Niech sobie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91846"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=91846"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91846\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":91867,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91846\/revisions\/91867"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=91846"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=91846"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=91846"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}