{"id":91918,"date":"2021-12-25T17:09:09","date_gmt":"2021-12-25T15:09:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=91918"},"modified":"2021-12-25T10:04:05","modified_gmt":"2021-12-25T08:04:05","slug":"02-09-66","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=91918","title":{"rendered":"Bo\u017ce Narodzenie. Dlaczego bolszewicy walczyli z choink\u0105?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Bo\u017ce Narodzenie. Dlaczego bolszewicy walczyli z choink\u0105?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Marta Panas-Goworska, Andrzej Goworski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Ilustracja z ‘Bezbo\u017cnika na Stanowisku’ do artyku\u0142u N. Amosowa Przeciw bo\u017conarodzeniowej choince, 1930 rok (Bog ‘Jo\u0142ka kak zierka\u0142o russkoj riewolucii’)<\/em><\/span><\/p>\n

Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce niegdysiejsza ozdoba pogrzebowa stan\u0119\u0142a na carskich salonach i kiedy tak naprawd\u0119 w Imperium Rosyjskim obchodzono Bo\u017ce Narodzenie? Czy aby na pewno Wigilia by\u0142a 6 stycznia? I last but not least – dlaczego we wsp\u00f3\u0142czesnej Rosji s\u0105 a\u017c dwie choinki: na gwiazdk\u0119 i Nowy Rok? Oto tradycja, kt\u00f3r\u0105 Stalin naznaczy\u0142 krwaw\u0105 ironi\u0105.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Od niepami\u0119tnych czas\u00f3w na wsch\u00f3d od Bugu ga\u0142\u0119zie \u015bwierku wykorzystywano podczas obrz\u0119d\u00f3w pogrzebowych, za\u015b samo drzewko \u2013 jak twierdz\u0105 etnolodzy \u2013 symbolizowa\u0142o nie tylko trwanie i nie\u015bmiertelno\u015b\u0107, ale i kobiec\u0105 bezp\u0142odno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Ruska jo\u0142ka<\/strong><\/h4>\n

Trudno si\u0119 wi\u0119c dziwi\u0107, \u017ce w XIX wieku germa\u0144ski zwyczaj stawiania choinek przyj\u0119to na Rusi z oporami. Co ciekawe ga\u0142\u0119zie \u015bwierku jako ozdob\u0119 pr\u00f3bowano wprowadzi\u0107 znacznie wcze\u015bniej. Pod koniec XVII wieku Piotr I przeni\u00f3s\u0142 nowy rok z\u00a01 wrze\u015bnia na\u00a01 stycznia i nakaza\u0142 czci\u0107 ten dzie\u0144 kolorowymi ogniami, organizowa\u0107 palby, a obej\u015bcia ozdabia\u0107 \u015bwierczyn\u0105. W polecenie cara ws\u0142uchali si\u0119 duchowni z Moskwy i budowanego Peteresburga, za\u015b reszta imperium zaaprobowa\u0142a reform\u0119 kalendarza i fajerwerki, ale odrzuci\u0142a choink\u0119. I bodaj jedynymi, kt\u00f3rzy jak Rosja d\u0142uga i szeroka przystrajali iglastymi ga\u0142\u0105zkami wierzeje, byli w\u0142a\u015bciciele wyszynk\u00f3w zwanych\u00a0kabakami<\/i>. Zwyczaj ten sta\u0142 si\u0119 na tyle popularny, \u017ce w XVIII wieku pijak\u00f3w okre\u015blano\u00a0jo\u0142kinami<\/i>, od rosyjskiego s\u0142owa\u00a0jo\u0142ka,<\/i> czyli choinka.<\/span><\/p>\n

\"'Targ‘Targ choinkowy’, obraz Genricha Manizera z drugiej po\u0142owy XIX wieku<\/span>\u00a0Ze zbior\u00f3w Omskiego Regionalnego Muzeum Sztuk Pi\u0119knych im. M.A. Wrubela<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Od ch\u0142opa zwalonego pod \u015bwierczyn\u0105 do rodziny zgromadzonej przy choince by\u0142a jeszcze daleka droga i tworz\u0105cy w pierwszej po\u0142owie XIX wieku genialni portreci\u015bci rosyjskich salon\u00f3w \u2013 Puszkin i Lermontow \u2013 s\u0142owem nie zaj\u0105kn\u0119li si\u0119 o zdobnym drzewku. Sk\u0105din\u0105d wiadomo jednak, \u017ce przysz\u0142a \u017cona cara Miko\u0142aja I, ksi\u0119\u017cna Aleksandra Fiodorowna, z domu Hohenzollern, 24 grudnia 1817 roku zorganizowa\u0142a w Petersburgu wigilijne przyj\u0119cie dla dzieci, kt\u00f3re u\u015bwietni\u0142a choink\u0105 w\u0142a\u015bnie. Data tego wydarzenia mo\u017ce zastanawia\u0107, gdy\u017c wiadomo, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 Prawos\u0142awny obchodzi gwiazdk\u0119 wtedy, gdy katolicy \u015bwi\u0119tuj\u0105 Trzech Kr\u00f3li, czyli 6 stycznia.<\/span><\/p>\n

Nie zawsze jednak tak by\u0142o.<\/span><\/p>\n

W carskiej Rosji, jak w ca\u0142ym chrze\u015bcija\u0144skim \u015bwiecie, ustalono, \u017ce Wigilia wypada siedem dni przed ko\u0144cem roku. Szkopu\u0142 w tym, \u017ce wschodni chrze\u015bcijanie nie przyj\u0119li kalendarza gregoria\u0144skiego i w 1582 roku ich 24 grudnia sta\u0142 si\u0119 dla mieszka\u0144c\u00f3w Zachodu 3 stycznia. Co 128 lat r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy starym a nowym stylem zwi\u0119ksza si\u0119 o jeden dzie\u0144 i obecnie wynosi dwa tygodnie.<\/span><\/p>\n

\n

Rozd\u017awi\u0119k ten postanowili zniwelowa\u0107 bolszewicy, ale duchowie\u0144stwo, przeczuwaj\u0105c trudne dni, dochowa\u0142o wierno\u015bci tradycji. I od tego czasu w wielu cerkiewnych kalendarzach kartk\u0119 z 24 grudnia zrywa si\u0119 6 stycznia.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Nie oznacza to jednak, \u017ce \u015bwi\u0119ta zosta\u0142y przesuni\u0119te, ale zmianie uleg\u0142o ich zorientowanie w stosunku do Nowego Roku. W imperium car\u00f3w \u015bwi\u0119towano go po Bo\u017cym Narodzeniu, za\u015b od rewolucji prawos\u0142awne \u015bwi\u0119ta by\u0142y tydzie\u0144 po naszym Sylwestrze, zwanym na Wschodzie\u00a0Kanunem Nowogo Goda<\/i>.<\/span><\/p>\n

Imperialne Ro\u017cd\u017cestwo<\/strong><\/h4>\n

Wracaj\u0105c jednak do choinki zainicjowanej przez Aleksandr\u0119 Fiodorown\u0119, musia\u0142o min\u0105\u0107 \u0107wier\u0107 wieku, \u017ceby zwyczaj ten przyj\u0105\u0142 si\u0119 w stolicy imperium. Pod koniec lat 40. XIX stulecia \u015bwierczek stawiany na Wigili\u0119, ozdabiany \u0142a\u0144cuchami, bombkami i iluminowany \u015bwieczkami, opisa\u0142 ju\u017c Fiodor Dostojewski w opowiadaniu\u00a0Choinka i \u015blub<\/i>\u00a0(z tomu\u00a0Uczciwy z\u0142odziej i inne opowiadania<\/i>). Od pocz\u0105tku lat 50. w Petersburgu i Moskwie czym\u015b normalnym by\u0142y za\u015b targi, na kt\u00f3rych w przededniu \u015bwi\u0105t handlowano przywiezionymi z prowincji drzewkami.<\/span><\/p>\n

\"KartkaKartka pocztowa ‘W domu i na wojnie’, wydrukowana mi\u0119dzy 1914 a 1917 w Piotrogrodzie w drukarni M. F. Andriejewa<\/span>\u00a0portal Rosyjskie Bo\u017ce Narodzenie i Nowy Rok na Poczt\u00f3wkach<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Z czasem choinka sta\u0142a si\u0119 nie tylko modna, ale i wskazywa\u0142a na status materialny rodziny, kt\u00f3ra j\u0105 wystawia\u0142a. Wok\u00f3\u0142 niej naros\u0142o tak\u017ce wiele zwyczaj\u00f3w, zgodnie z kt\u00f3rymi mia\u0142a by\u0107 ubierana w Wigili\u0119 i w\u00f3wczas pierwszy raz zapalano \u015bwieczki. Iluminacje rozb\u0142yska\u0142y po raz drugi i ostatni w pierwszy dzie\u0144 Bo\u017cego Narodzenia, po czym drzewko wraz z ozdobami zwyk\u0142o si\u0119 oddawa\u0107 s\u0142u\u017cbie. To, co si\u0119 na nim znalaz\u0142o \u2013 czyli nie tylko cukierki, suszone owoce czy zdobne pierniki, ale i drobne upominki \u2013 stanowi\u0142o dar od kasty posiadaj\u0105cej. Od tej regu\u0142y by\u0142y odst\u0119pstwa i jedno z nich, z roku 1911 opisa\u0142 Borys Pasternak w nagrodzonym Noblem Doktorze \u017bywago:<\/span><\/p>\n

Od niepami\u0119tnych czas\u00f3w choinkowe przyj\u0119cia u Swientickich urz\u0105dzano zawsze tak samo. O dziesi\u0105tej, kiedy si\u0119 rozje\u017cd\u017ca\u0142a dzieciarnia, zapalano druga? choink\u0119 dla doros\u0142ych i hulano do rana.<\/i><\/p>\n

Blask bo\u017conarodzeniowego drzewka cieszy\u0142 oczy mieszka\u0144c\u00f3w wielkich miast, a prowincja obchodzi\u0142a te dni po swojemu. W Wigili\u0119 peregrynowano tam od chaty do chaty ze \u015bpiewami, a od 25 do 27 grudnia zasiadano do sto\u0142\u00f3w i uczestniczono w tradycyjnych przedstawieniach, mi\u0119dzy innymi organizuj\u0105c spektakle. Obrz\u0119dy te najbarwniej opisa\u0142 Niko\u0142aj Gogol w\u00a0Nocy wigilijnej<\/i>.<\/span><\/p>\n

\n

Wszystko to stanowi\u0142o po\u0142\u0105czenie duchowo\u015bci prawos\u0142awnej z elementami wp\u0142yw\u00f3w mi\u0119dzy innymi polskich (np. szopki) oraz tradycjami poga\u0144skimi.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

\u015awierczek za\u015b niezmiennie bardziej kojarzy\u0142 si\u0119 z rytua\u0142ami pogrzebowymi ni\u017c narodzinami Boga. Niezale\u017cnie jednak od podzia\u0142\u00f3w na centrum i prowincj\u0119, ruskie\u00a0Ro\u017cd\u017cestwo<\/i>, czyli \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia, czeka\u0142a najwi\u0119ksza pr\u00f3ba. Zbli\u017ca\u0142a si\u0119 wielka wojna i u jej ko\u0144ca \u2013 rewolucja!<\/span><\/p>\n

Bo\u017ce Narodzenie. Bezbo\u017cnicy w akcji<\/strong><\/h4>\n

Bolszewicy, kt\u00f3rzy postanowili przewr\u00f3ci\u0107 \u015bwiat na nice, zamierzali tak\u017ce rozprawi\u0107 si\u0119 z Ko\u015bcio\u0142em Prawos\u0142awnym. Nieoczekiwanie zadanie to przeros\u0142o ich mo\u017cliwo\u015bci. Trwa\u0142a wojna domowa i w celu zachowania w\u0142adzy zrezygnowali z najradykalniejszym postulat\u00f3w, w tym antyreligijnych. Rych\u0142e pokonanie bia\u0142ych sta\u0142o si\u0119 asumptem do kontynuowania rozpocz\u0119tych kampanii. W 1922 roku w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w Komsomo\u0142u, czyli komunistycznej organizacji radzieckiej m\u0142odzie\u017cy, narodzi\u0142a si\u0119 idea zast\u0105pienia Bo\u017cego Narodzenia tak zwanym\u00a0Komsomo\u0142skim Ro\u017cd\u017cestwem<\/i>.\u00a0Kom\u015bwi\u0105tki<\/i>, bo tak w skr\u00f3cie ochrzczono to wydarzenie, rozpoczyna\u0142y si\u0119 25 grudnia, czyli wed\u0142ug nowego kalendarza, i trwa\u0142y do 27 grudnia.<\/span><\/p>\n

\n

Podczas pierwszego dnia organizowano wyk\u0142ady i prelekcje, drugiego \u2013 uliczne parady, kt\u00f3rych wa\u017cnym elementem by\u0142o publiczne palenie ikon, a na trzeci dzie\u0144 ta\u0144czono wok\u00f3\u0142… choinki, zwanej teraz komsomo\u0142skiej jo\u0142ki.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Nowe \u015bwi\u0119ta nie przyj\u0119\u0142y si\u0119 jednak z co najmniej z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Po pierwsze propagowane zachowania by\u0142y zbyt radykalne i poza wielkimi o\u015brodkami miejskimi wyda\u0142y si\u0119 niezrozumia\u0142e, a po drugie \u2013 prawos\u0142awni niezmiennie obchodzili Bo\u017ce Narodzenie wed\u0142ug starego stylu, czyli dwa tygodnie po\u00a0kom\u015bwi\u0105tkach<\/i>.<\/span><\/p>\n

\"KartaKarta z Adres-Kalendarza Permskiej Guberni na 1917 rok. Na stronie 13. – miesi\u0105c grudzie\u0144 (diekabr’) i pod dat\u0105 25 grudnia zapisano du\u017cymi literami ‘Narodziny Pana Naszego Jezusa Chrystusa’<\/span>\u00a0Ze zbior\u00f3w Archiwum Pa\u0144stwowego Kraju Permskiego<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Z propozycji lansowanej przez bolszewick\u0105 m\u0142odzie\u017c wycofano si\u0119 w 1925 roku i rozpocz\u0119to akcj\u0119 znacznie bardziej przemy\u015blan\u0105.<\/span><\/p>\n

\n

Powo\u0142ano Zwi\u0105zek Wojuj\u0105cych Bezbo\u017cnik\u00f3w, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 realizacj\u0119 szeregu zmasowanych dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu gruntown\u0105 ateizacj\u0119 kraju.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Jednym z nich by\u0142a aktywno\u015b\u0107 wydawnicza i sztandarowym periodykiem organizacji sta\u0142o si\u0119 wychodz\u0105ce od 1922 roku czasopismo \u201eBezbo\u017cnik na Stanowisku”. Z atakiem na choink\u0119 wci\u0105\u017c jednak zwlekano i dopiero w numerze z grudnia 1927 roku pojawi\u0142 si\u0119 artyku\u0142\u00a0Si\u0142a przes\u0105d\u00f3w<\/i>, w kt\u00f3rym zapisano:<\/span><\/p>\n

Bo\u017conarodzeniowa choinka to fetysz. Wyrzuciwszy ikony, schowali\u015bmy boga za choink\u0105\u00a0<\/i>[zapis, rzecz jasna z ma\u0142ej litery \u2013 przyp. aut.]. Nale\u017cy koniecznie sko\u0144czy\u0107 z tym haniebnym zjawiskiem. Oczywi\u015bcie nie ma i nie mo\u017ce by\u0107 miejsca na choink\u0119 ani bo\u017conarodzeniowe prezenty.<\/i><\/span><\/p>\n

\"Ok\u0142adkaOk\u0142adka ‘Bezbo\u017cnika na Stanowisku’ (numer 22 z 1932 roku)<\/span>\u00a0Wikipedia Commons<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

W kolejnym roku z \u201eBezbo\u017cnika…” a\u017c wylewa\u0142y si\u0119 antychoinkowe teksty. Osoby stawiaj\u0105ce drzewko okre\u015blano \u201esektantami”, s\u0142ugami ksi\u0119\u017cy prawos\u0142awnych czy te\u017c niszczycielami lasu. W\u0105tek ekologiczny podj\u0105\u0142 te\u017c miesi\u0119cznik dzieci\u0119cy \u201eIskiereczka”, zamieszczaj\u0105c w numerze 12 z 1928 roku wywiad z m\u0142odymi pracownikami stacji przyrodniczej. O\u015bwiadczyli oni:<\/span><\/p>\n

Na \u201ebo\u017ce narodzenie”\u00a0<\/i>[pisownia orygina\u0142u \u2013 przyp. aut.]\u00a0wszyscy chc\u0105 mie\u0107 choink\u0119. A nas dzieci jest tak wiele i z powodu tego z\u0142ego \u015bwi\u0119ta \u015bcina si\u0119 ca\u0142e miliony m\u0142odych \u015bwierczk\u00f3w i jode\u0142ek. Czy\u017c to dobrze?<\/i><\/p>\n

Choinka. Nowa stara tradycja<\/strong><\/h4>\n

Kampania wymierzona przeciw zdobnemu drzewku nabiera\u0142a tempa i w kolejnych latach wydawany w p\u00f3\u0142milionowym nak\u0142adzie \u201eBezbo\u017cnik” nie tylko wy\u015bmiewa\u0142 zwyczaj stawiania choinki, ale i nawo\u0142ywa\u0142 do formowania grup ochotnik\u00f3w. Jednostki te 6 stycznia jak Kraj Rad d\u0142ugi i szeroki zagl\u0105da\u0142y obywatelom do okien i zapisywa\u0142y, kto o\u015bmieli\u0142 si\u0119 ho\u0142dowa\u0107 zgni\u0142ej tradycji. Dosta\u0107 si\u0119 do kajetu bezbo\u017cnik\u00f3w niew\u0105tpliwie musia\u0142o oznacza\u0107 problemy, cho\u0107 \u2013 jak za\u015bwiadcza pisarka Marija Czudakowa \u2013 tradycja wci\u0105\u017c by\u0142a w kraju obecna i matka literatki, jako wychowawca w przedszkolu, zawsze stawia\u0142a swym podopiecznym choink\u0119.<\/span><\/p>\n

\"DzieciDzieci podczas mitingu, 1929 rok, Transparenty g\u0142osz\u0105 ‘Rodzice nie zbijacie nas z panta\u0142yku. Nie wyprawiajcie Bo\u017cego Narodzenia i choinki’ oraz ‘Wychowuj dzieci z pomoc\u0105 pedagoga a nie Boga’<\/span>\u00a0Portal Istoria Nowogo Goda<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Druga kampania przeciw bo\u017conarodzeniowemu \u015bwierczkowi, mimo zasi\u0119gu i nak\u0142adu \u015brodk\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c okaza\u0142a si\u0119 nieskuteczna. Znaleziono wi\u0119c nowe rozwi\u0105zanie. Plan musia\u0142 by\u0107 przygotowany ju\u017c jesieni\u0105 1935 roku. Podczas pierwszego zjazdu stachanowc\u00f3w 17 listopada Stalin wypowiedzia\u0142 pami\u0119tna fraz\u0119: \u201e\u017byje si\u0119 lepiej, towarzysze. \u017byje si\u0119 weselej!”, a po miesi\u0105cu wysoki funkcjonariusz partyjny, Pawie\u0142 Postyszew, opublikowa\u0142 na \u0142amach \u201ePrawdy” artyku\u0142, w kt\u00f3rym nawo\u0142ywa\u0142:<\/span><\/p>\n

Chod\u017acie, zorganizujmy dzieciom na Nowy Rok dobr\u0105 choink\u0119! […] W szko\u0142ach, domach dziecka, pa\u0142acach pionier\u00f3w, w klubach m\u0142odzie\u017cowych, kinach i teatrach \u2013 wsz\u0119dzie powinna by\u0107 choinka!<\/i><\/p>\n

\"KarykaturaKarykatura – Postyszew jako Dziadek Mr\u00f3z, autorstwa rysownika Borisa Jefimowa, grudzie\u0144 1935 r.<\/span>\u00a0Archiwum<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Pomys\u0142, aby obedrze\u0107 choink\u0119 z chrze\u015bcija\u0144skiej tradycji i stawia\u0107 j\u0105 z okazji ko\u0144cz\u0105cego si\u0119 roku, przyj\u0105\u0142 si\u0119 b\u0142yskawicznie i jak za dotkni\u0119ciem czarodziejskiej r\u00f3\u017cd\u017cki dzie\u0144 po publikacji Postyszewa w sklepach pojawi\u0142y si\u0119 ozdoby z radzieckimi emblematami.<\/span><\/p>\n

\n

Na oficjalnych, by tak rzec pob\u0142ogos\u0142awionych przez parti\u0119 drzewkach, zawis\u0142y wi\u0119c bombki ze sterowcami, samolotami czy fabrykami.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Nie mog\u0142o r\u00f3wnie\u017c zabrakn\u0105\u0107 szklanych baniek z podobiznami wodz\u00f3w rewolucji. A zamiast betlejemskich gwiazd \u2013 gwiazdy bolszewickie.<\/span><\/p>\n

By \u017cy\u0142o si\u0119 weselej…<\/strong><\/h4>\n

Z roku na rok noworoczne drzewko stawa\u0142o si\u0119 coraz popularniejsze. Prasa, radio i kino od pocz\u0105tku grudnia epatowa\u0142y informacjami o balach choinkowych, na kt\u00f3rych bawi\u0142a si\u0119 zar\u00f3wno partyjna wierchuszka, jak i zwykli obywatele Zwi\u0105zku Radzieckiego.<\/span><\/p>\n

\"OdOd lewej: \u0141azar Kaganowicz, J\u00f3zef Stalin, Pawie\u0142 Postyszew, Kliment Woroszy\u0142ow, zdj\u0119cie z 1934 rokuu<\/span>\u00a0Archiwum<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Miasta zdobi\u0142y afisze z Leninem i Stalinem oraz dzie\u0107mi zgromadzonymi przy \u015bwierczku.<\/span><\/p>\n

\n

Tryumfy \u015bwi\u0119cili tak\u017ce Dziadek Mr\u00f3z i \u015anie\u017cynka, kt\u00f3rzy zn\u00f3w zacz\u0119li przynosi\u0107 prezenty, cho\u0107 tym razem z okazji Nowego Roku a nie gwiazdki. I w tej formie sowiecka choinka przetrwa\u0142a nawet rozpad ZSRR.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Stworzona, lub by tak rzec, wykorzystana, przez Stalina w przededniu najokrutniejszej fali wielkiego terroru. Za\u015b Postyszew, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 tub\u0105 nowej tradycji, jako zdrajca narodu zgin\u0105\u0142 26 lutego 1939 roku. Pochowano go na nies\u0142awnej Komunarce, gdzie nikt nie przyozdabia\u0142 grob\u00f3w ga\u0142\u0105zkami z igliwia.<\/span><\/p>\n

\"Zdj\u0119cieZdj\u0119cie noworocznej choinki ustawionej na Palcu Mane\u017cowym, zima 1937 roku, napis g\u0142osi ‘Wielkiemu Stalinowi za szcz\u0119\u015bliwe [dzieci\u0144stwo]’<\/span>\u00a0Archiwum
\n<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\n

Artyku\u0142 opublikowany 31 grudnia 2017 r.<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bo\u017ce Narodzenie. Dlaczego bolszewicy walczyli z choink\u0105? Marta Panas-Goworska, Andrzej Goworski Ilustracja z ‘Bezbo\u017cnika na Stanowisku’ do artyku\u0142u N. Amosowa Przeciw bo\u017conarodzeniowej choince, 1930 rok (Bog ‘Jo\u0142ka kak zierka\u0142o russkoj riewolucii’) Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce niegdysiejsza ozdoba pogrzebowa stan\u0119\u0142a na carskich salonach i kiedy tak naprawd\u0119 w Imperium Rosyjskim obchodzono Bo\u017ce Narodzenie? Czy aby […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91918"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=91918"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91918\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":91932,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/91918\/revisions\/91932"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=91918"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=91918"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=91918"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}