{"id":92538,"date":"2022-02-11T17:09:20","date_gmt":"2022-02-11T15:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=92538"},"modified":"2022-02-11T17:16:43","modified_gmt":"2022-02-11T15:16:43","slug":"27-09-70","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=92538","title":{"rendered":"Czy Armia Czerwona uratowa\u0142a Krak\u00f3w przed zniszczeniem?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Czy Armia Czerwona uratowa\u0142a Krak\u00f3w przed zniszczeniem?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Bart\u0142omiej Kura\u015b<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Radzieccy \u017co\u0142nierze z jednostki artyleryjskiej – konie ci\u0105gn\u0105 niewidoczne na tym kadrze dzia\u0142a, a w tle wida\u0107 zamek kr\u00f3lewski na Wawelu. Tu\u017c po wycofaniu si\u0119 wojsk niemieckich, ale jeszcze przed ca\u0142kowitym zaj\u0119ciem Krakowa przez Armi\u0119 Czerwon\u0105, Polacy utworzyli stra\u017c na… (Fot. RIA NOVOSTI\/EAST NEWS)<\/em><\/span><\/p>\n

Przez lata komunistyczna propaganda opowiada\u0142a Polakom o znakomitym manewrze marsza\u0142ka Koniewa, dzi\u0119ki kt\u00f3remu Krak\u00f3w unikn\u0105\u0142 zniszcze\u0144 i nie podzieli\u0142 losu Warszawy, Gda\u0144ska albo Wroc\u0142awia. Czy rzeczywi\u015bcie Sowieci stawali na g\u0142owie, by ocali\u0107 star\u0105 polsk\u0105 stolic\u0119?<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Podczas okupacji Krak\u00f3w pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 stolicy Generalnego Gubernatorstwa. Uwa\u017cany by\u0142 przez wielu hitlerowc\u00f3w za miasto zbudowane w du\u017cej mierze przez Niemc\u00f3w i odgrywa\u0142 niema\u0142\u0105 rol\u0119 w planach Hitlera i jego kamaryli.<\/span><\/p>\n

Niemiecki plan dla Krakowa<\/strong><\/h4>\n

Po rozbudowie Krak\u00f3w mia\u0142 si\u0119 sta\u0107 jednym z wa\u017cniejszych miast III Rzeszy i symbolizowa\u0107 germa\u0144sk\u0105 pot\u0119g\u0119 na Wschodzie. Tak jak Strasburg czy Luksemburg na Zachodzie.<\/span><\/p>\n

Zadanie zaprojektowania nowej dzielnicy w centrum miasta otrzyma\u0142 niemiecki architekt i urbanista Hubert Ritter. Zamierza\u0142 on przebudowa\u0107 po\u0142o\u017cone nad Wis\u0142\u0105 D\u0119bniki (znajduj\u0105ce si\u0119 niedaleko Wawelu, ale na przeciwleg\u0142ym brzegu rzeki) w dzielnic\u0119 administracyjn\u0105 z siedzib\u0105 generalnego gubernatora, placem defiladowym i mieszkaniami dla blisko 10 tys. os\u00f3b, g\u0142\u00f3wnie urz\u0119dnik\u00f3w i ich rodzin.<\/span><\/p>\n

Ritter my\u015bla\u0142 te\u017c o zmianie systemu komunikacji miejskiej i proponowa\u0142 uwydatnienie architektonicznej roli Wawelu i \u015bredniowiecznej zabudowy miasta. Dlatego te\u017c sprzeciwia\u0142 si\u0119 pomys\u0142om zabudowy B\u0142o\u0144.<\/span><\/p>\n

W 1941 r. plan Rittera by\u0142 niemal gotowy, ale niemiecki najazd na ZSRR 22 czerwca 1941 r. wstrzyma\u0142 rozpocz\u0119cie przebudowy Krakowa, kt\u00f3r\u0105 hitlerowcy prze\u0142o\u017cyli na p\u00f3\u017aniej.<\/span><\/p>\n

Ocali\u0107 jak Rzym i Florencj\u0119<\/strong><\/h4>\n

Gdy w styczniu 1945 r. u wr\u00f3t miasta sta\u0142a Armia Czerwona szykuj\u0105ca si\u0119 do ofensywy, po Krakowie od dawna kr\u0105\u017cy\u0142y plotki, \u017ce Wehrmacht zaminowa\u0142 miasto. Prawdopodobnie pog\u0142oski te rozpowszechniali sami Niemcy, by zniech\u0119ci\u0107 polskie podziemie do podj\u0119cia walki o miasto.<\/span><\/p>\n

Obawy przed zniszczeniem Krakowa by\u0142y jednak bardzo du\u017ce. Jak m\u00f3wi historyk prof. Andrzej Chwalba, metropolita krakowski arcybiskup Adam Sapieha napisa\u0142 list do generalnego gubernatora Hansa Franka, prosz\u0105c go, by na wz\u00f3r Florencji i Rzymu Niemcy nadali Krakowowi status miasta niebronionego. W ten spos\u00f3b unikni\u0119to by zniszczenia miasta i jego wspania\u0142ych zabytk\u00f3w. – Frank odpowiedzia\u0142, \u017ce to niemo\u017cliwe, i zamierza\u0142 broni\u0107 Krakowa przed Armi\u0105 Czerwon\u0105 – m\u00f3wi historyk.<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

S\u0105 r\u00f3wnie\u017c domys\u0142y, \u017ce Sapieha zwraca\u0142 si\u0119 do papie\u017ca Piusa XII, by Watykan podj\u0105\u0142 negocjacje z dyplomacj\u0105 ameryka\u0144sk\u0105 i sowieck\u0105 w sprawie nadania Krakowowi statusu miasta niebronionego. Historycy nie znale\u017ali jednak takiej korespondencji.<\/span><\/p>\n

Po wkroczeniu do Krakowa Sowieci twierdzili, \u017ce zastali miasto zaminowane – \u017ce znale\u017ali \u0142adunki wybuchowe m.in. pod ko\u015bcio\u0142em Mariackim, na Wawelu, w piwnicach zabytkowych kamienic. Setki \u0142adunk\u00f3w Niemcy rozmie\u015bcili rzekomo na terenie ca\u0142ego miasta i po\u0142\u0105czyli w jeden system, kt\u00f3ry mo\u017cna by\u0142o zdetonowa\u0107 z jednego z fort\u00f3w za pomoc\u0105 jednego detonatora.<\/span><\/p>\n

\"Krak\u00f3w,Krak\u00f3w, zima 1945 – widok na Barbakan i Bram\u0119 Floria\u0144sk\u0105<\/span>\u00a0<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Nie mamy ju\u017c w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce kabel po\u0142\u0105czony jest ze wszystkimi podminowanymi obiektami miasta, \u017ce zamontowali tam przyrz\u0105dy do wywo\u0142ania r\u00f3wnoczesnej detonacji za jednym naci\u015bni\u0119ciem guzika<\/i>\u00a0– pisa\u0142 J\u00f3zef Zaj\u0105c, cz\u0142onek Gwardii Ludowej, w wydanej w 1965 r. ksi\u0105\u017cce “Toczy\u0142y si\u0119 boje”. –\u00a0Po przeci\u0119ciu kabla grupa wypadowa \u017co\u0142nierzy radzieckich ostro\u017cnie podesz\u0142a do fortu. (…) Wielka stawka o \u017cycie i ca\u0142o\u015b\u0107 miasta zosta\u0142a wygrana.<\/i><\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug Zaj\u0105ca informacje o zaminowanym Krakowie, jeszcze przed uderzeniem \u017co\u0142nierzy 1. Frontu Ukrai\u0144skiego dowodzonego przez marsza\u0142ka Iwana Koniewa, mia\u0142a przekaza\u0107 do radzieckiego sztabu dobrze zakonspirowana agentka.<\/span><\/p>\n

Agentka “Olga”<\/strong>…<\/h4>\n

Rzeczywi\u015bcie o sytuacji w Krakowie informowa\u0142a Armi\u0119 Czerwon\u0105 agentka o pseudonimie “Olga”, kt\u00f3rej prawdziwe nazwisko brzmia\u0142o Jelizawieta Jakowlewna Wo\u0142ogodska i kt\u00f3ra by\u0142a radiotelegrafistk\u0105 radzieckiej grupy zwiadowczej “G\u0142os”. Przez dziewi\u0119\u0107 miesi\u0119cy “Olga” ukrywa\u0142a si\u0119 pod Krakowem, oczekuj\u0105c radzieckich oddzia\u0142\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Po ataku\u00a0Niemiec<\/a>\u00a0na ZSRR w 1941 r. ta m\u0142oda dziewczyna zg\u0142osi\u0142a si\u0119 na ochotnika do Armii Czerwonej i w szkole wojskowej pod Moskw\u0105 przesz\u0142a kurs dla zwiadowc\u00f3w – nauczy\u0142a si\u0119 telegrafowa\u0107, skaka\u0107 ze spadochronem, ukrywa\u0107 i strzela\u0107. Niski wzrost by\u0142 jej atutem w dzia\u0142alno\u015bci zwiadowczej.<\/span><\/p>\n

“Olga” oraz dw\u00f3ch innych spadochroniarzy zostali zrzuceni 27 kwietnia 1944 r. pod Tarnowem. Ich kontakt operacyjny znajdowa\u0142 si\u0119 na krakowskiej Olszy w sklepie Jana Sendora, kt\u00f3rego rodzina ukry\u0142a “Olg\u0119” we wsi Cha\u0142upki (dzi\u015b s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 krakowskiej dzielnicy Nowa Huta). P\u00f3\u017aniej “Olga” trafi\u0142a w okolice Kalwarii Zebrzydowskiej, do przysi\u00f3\u0142ka Morgi we wsi Rybna i do s\u0105siedniej wsi Sanka.<\/span><\/p>\n

\"IwanIwan Koniew<\/span>\u00a0Wikimedia Commons<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

W ka\u017cdym z tych miejsc “Olga” mia\u0142a kryj\u00f3wki – na strychu, wie\u017cy ko\u015bcielnej, w psiej budzie, pod gnojownikiem. Wo\u0142ogodska nadawa\u0142a meldunki, a pomagali jej przerzuceni w rejon Krakowa pozostali zwiadowczy grupy “G\u0142os” pod dow\u00f3dztwem Jewgienija Bieriezniaka.<\/span><\/p>\n

Przez ca\u0142e lato 1944 r. Niemcy szukali radiostacji i zdo\u0142ali j\u0105 namierzy\u0107 we wrze\u015bniu, w Sance, akurat wtedy, gdy “Olga” siedzia\u0142a na strychu przy radioaparacie.<\/span><\/p>\n

Nie odnale\u017ali Bieriezniaka ukrytego w piwnicy gospodarstwa. Ojciec rodziny Wr\u00f3bl\u00f3w ukrywaj\u0105cej zwiadowc\u00f3w trafi\u0142 do Auschwitz i nie prze\u017cy\u0142 wojny, natomiast dwie c\u00f3rki zosta\u0142y wywiezione do Niemiec i doczeka\u0142y wyzwolenia.<\/span><\/p>\n

“Olga” trafi\u0142a do krakowskiego wi\u0119zienia przy ul. Montelupich, a nast\u0119pnie do jednostki Abwehry w podkrakowskiej wsi Rudawa.<\/span><\/p>\n

…przekr\u0119ca Abwehr\u0119<\/strong><\/h4>\n

Niemiecki wywiad postanowi\u0142 j\u0105 przewerbowa\u0107, a zadanie to powierzono kapitanowi Kurtowi Hartmannowi. Tymczasem w trakcie przes\u0142ucha\u0144 to “Olga” zaproponowa\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 Hartmannowi, na co ten si\u0119 zgodzi\u0142 – po wojnie m\u00f3wi\u0142, \u017ce jeszcze przed poznaniem Wo\u0142ogodskiej postanowi\u0142 przej\u015b\u0107 na sowieck\u0105 stron\u0119; twierdzi\u0142, \u017ce uwa\u017ca Rosj\u0119 za pierwsz\u0105 ojczyzn\u0119, poniewa\u017c urodzi\u0142 si\u0119 w Rydze w 1901 r., a jego ojciec by\u0142 carskim genera\u0142em.<\/span><\/p>\n

“Olga” zdo\u0142a\u0142a uciec z o\u015brodka Abwehry, a Hartmann za po\u015brednictwem grupy “G\u0142os” przekaza\u0142 sztabowi marsza\u0142ka Koniewa informacje o rozmieszczeniu niemieckich wojsk w rejonie Krakowa<\/span>.<\/p>\n

Zdobycie Krakowa<\/strong><\/h4>\n

Sowieci uderzyli na Krak\u00f3w 18 stycznia 1945 r. Wcze\u015bniej miasto opu\u015bci\u0142 Hans Frank, zapewniwszy uprzednio wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w i podw\u0142adnych, \u017ce Krak\u00f3w by\u0142, jest i pozostanie niemiecki.<\/span><\/p>\n

Wyzwolenie i ocalenie Krakowa stanowi\u0142o w historii sztuki wojennej klasyczny przyk\u0142ad podporz\u0105dkowania celu militarnego celowi polityczno-gospodarczemu – pisa\u0142 Ryszard S\u0142awecki w swej wydanej po raz pierwszy w 1970 r. ksi\u0105\u017cce “Manewr, kt\u00f3ry ocali\u0142 Krak\u00f3w”. – Uratowanie Krakowa by\u0142o mo\u017cliwe tylko dzi\u0119ki starannie przygotowanej operacji, w oparciu o informacje przekazywane przez radzieck\u0105 grup\u0119 wywiadowcz\u0105 “G\u0142os” wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aj\u0105c\u0105 z polskim ruchem oporu i dzi\u0119ki zastosowaniu manewru oskrzydlaj\u0105cego oraz szybko\u015bci dzia\u0142a\u0144 wojsk 1. Frontu Ukrai\u0144skiego.<\/span><\/p>\n

Dzi\u0119ki meldunkom swych zwiadowc\u00f3w radzieckie dow\u00f3dztwo orientowa\u0142o si\u0119, gdzie s\u0105 niemieckie pozycje i jakie Niemcy maj\u0105 zamiary. Sowieci nie obawiali si\u0119 ci\u0119\u017ckich walk ulicznych, ale na wszelki wypadek przeprowadzili ostrza\u0142 artyleryjski i bombardowanie miasta, niszcz\u0105c okolice Dworca G\u0142\u00f3wnego. Jedna z bomb lotniczych spad\u0142a te\u017c na dziedziniec Wawelu.<\/span><\/p>\n

\"HansHans Frank<\/span>\u00a0NAC<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

W dniu 17 stycznia o godzinie 15 po po\u0142udniu pad\u0142a pierwsza i ostatnia bomba lotnicza na Wawel. Pad\u0142a tak szcz\u0119\u015bliwie na podworczyk Batorego, pomi\u0119dzy zachodnim skrzyd\u0142em Zamku a katedr\u0105, \u017ce bezpo\u015bredniego zniszczenia nie wyrz\u0105dzi\u0142a, chocia\u017c wyrwa\u0142a lej a\u017c do ska\u0142y<\/i>\u00a0– wspomina\u0142 Adolf Szyszko-Bohusz, krakowski architekt i kierownik prac konserwatorskich na Wawelu.<\/span><\/p>\n

Sowiecki atak na miasto nast\u0105pi\u0142 oko\u0142o p\u00f3\u0142nocy. – Nie zamierzali\u015bmy odci\u0105\u0107 hitlerowcom drogi odwrotu. Nie takie postawili\u015bmy sobie zadanie. Gdyby\u015bmy to uczynili, musieliby\u015bmy ich d\u0142ugo st\u0105d wykurza\u0107 i niew\u0105tpliwie ucierpia\u0142oby na tym miasto – twierdzi\u0142 po wojnie marsza\u0142ek Iwan Koniew, dow\u00f3dca 1. Frontu Ukrai\u0144skiego, kt\u00f3rego jednostki zdobywa\u0142y Krak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Czy Koniew, a w \u015blad za nim propagandy\u015bci zar\u00f3wno radzieccy, jak i Polski Ludowej, utrzymuj\u0105cy, \u017ce Armia Czerwona robi\u0142a wszystko, by podczas walk nie dopu\u015bci\u0107 do zniszczenia miasta, m\u00f3wili prawd\u0119?<\/span><\/p>\n

Otoczy\u0107 Krak\u00f3w<\/strong><\/h4>\n

Tej powtarzanej przez czterdzie\u015bci z g\u00f3r\u0105 lat tezie przecz\u0105 dokumenty odnalezione przez historyk\u00f3w m.in. w Moskwie po roku 1989 – wynika z nich, \u017ce zgodnie z rozkazami radzieckiego dow\u00f3dztwa zatwierdzonymi przez J\u00f3zefa Stalina g\u0142\u00f3wna grupa mia\u0142a uderzy\u0107 na Krak\u00f3w od p\u00f3\u0142nocy. Ale Sowieci szykowali te\u017c drugie uderzenie. Dzi\u0119ki niemu mieli te\u017c dotrze\u0107 do miasta od po\u0142udniowego wschodu i zamkn\u0105\u0107 wojska niemieckie w pier\u015bcieniu okr\u0105\u017cenia.<\/span><\/p>\n

Nie uda\u0142o im si\u0119 to, poniewa\u017c na po\u0142udniowym wschodzie od Krakowa nad brzegiem Dunajca w rejonie Ro\u017cnowa Niemcy zdo\u0142ali powstrzyma\u0107 Armi\u0119 Czerwon\u0105. Wycofali si\u0119 za lini\u0119 Dunajca, wysadzaj\u0105c mosty na rzece; zamkn\u0119li te\u017c zapor\u0119 w Ro\u017cnowie, powoduj\u0105c spi\u0119trzenie wody do wysoko\u015bci trzech metr\u00f3w. Sowieci nie byli przygotowani na tak\u0105 przepraw\u0119 i nie zd\u0105\u017cyli dotrze\u0107 do Krakowa od po\u0142udnia w tym samym czasie co g\u0142\u00f3wna grupa uderzeniowa.<\/span><\/p>\n

Kiedy wi\u0119c 17 stycznia jednostki 1. Frontu Ukrai\u0144skiego podesz\u0142y pod Krak\u00f3w od p\u00f3\u0142nocy, Niemcy mogli jeszcze swobodnie przemieszcza\u0107 si\u0119 na po\u0142udnie. Wehrmacht sprawnie wycofa\u0142 si\u0119 z Krakowa, wysadzaj\u0105c za sob\u0105 mosty.<\/span><\/p>\n

Ewakuuj\u0105c miasto, Niemcy nie tkn\u0119li zabytkowych budynk\u00f3w, ograniczaj\u0105c si\u0119 do zaminowania most\u00f3w i niekt\u00f3rych zak\u0142ad\u00f3w. Podpalili te\u017c siedzib\u0119 rz\u0105du Generalnego Gubernatorstwa (dzisiaj jest to budynek Akademii G\u00f3rniczo-Hutniczej), gestapo i policji, a tak\u017ce magazyny kolejowe i sk\u0142ad spirytusowy.<\/span><\/p>\n

Na przygotowania obrony, a tak\u017ce ewakuacji mieli du\u017co czasu – kiedy w lipcu 1944 r. Armia Czerwona dotar\u0142a na Mazowszu do linii Wis\u0142y, dla dow\u00f3dztwa Wehrmachtu sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce atak na Krak\u00f3w jest kwesti\u0105 czasu. Ale wkr\u00f3tce po wybuchu powstania warszawskiego Sowieci zatrzymali si\u0119 i ponown\u0105 ofensyw\u0119 podj\u0119li dopiero w styczniu 1945 r. Niemcy otrzymali du\u017co czasu na przygotowywanie obrony, a jednocze\u015bnie wywozili do Rzeszy zabytki zagrabione z krakowskich muze\u00f3w, bibliotek i ko\u015bcio\u0142\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Gdy jednak w styczniu 1945 r. Sowieci ponownie ruszyli, Niemcy, zamiast walczy\u0107 o Krak\u00f3w, postanowili broni\u0107 pobliskiego G\u00f3rnego \u015al\u0105ska i jego wielkiego przemys\u0142u.<\/span><\/p>\n

Armia Czerwona bez trudu zaj\u0119\u0142a Krak\u00f3w, a w Moskwie Stalin kaza\u0142 uczci\u0107 zdobycie miasta salutem 24 salw oddanych z 324 dzia\u0142. Jednej z radzieckich dywizji zdobywaj\u0105cych Krak\u00f3w nada\u0142 nazw\u0119 “Krakowska”.<\/span><\/p>\n

Stra\u017c na Wawelu<\/strong><\/h4>\n

17 stycznia wida\u0107 ju\u017c by\u0142o w\u015br\u00f3d Niemc\u00f3w wyra\u017ane, nerwowe podniecenie i przygotowanie do opuszczenia Krakowa.<\/span><\/p>\n

\n

Rano nast\u0119pnego dnia pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze jednostki rosyjskie witane serdecznie kwiatami przez mieszka\u0144c\u00f3w Krakowa.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Niemc\u00f3w ju\u017c prawie nie by\u0142o. Ostatnie ich oddzia\u0142y przekracza\u0142y Wis\u0142\u0119 – twierdzi\u0142 Eugeniusz Kowal, kt\u00f3ry organizowa\u0142 stra\u017c maj\u0105c\u0105 uchroni\u0107 Wawel przed grabie\u017c\u0105 podczas przechodzenia frontu.<\/span><\/p>\n

Krakowianie witali jednostki pierwszego rzutu Armii Czerwonej, ale zdawali sobie spraw\u0119, jakie porz\u0105dki zamierzaj\u0105 wprowadzi\u0107 Sowieci. Obawy przed grabie\u017cami i wyw\u00f3zkami by\u0142y do\u015b\u0107 powszechne, zw\u0142aszcza gdy pojawi\u0142o si\u0119 NKWD<\/span>.<\/p>\n

.<\/p>\n

\n
\n
\n