{"id":92590,"date":"2022-01-21T17:09:54","date_gmt":"2022-01-21T15:09:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=92590"},"modified":"2022-01-21T16:54:16","modified_gmt":"2022-01-21T14:54:16","slug":"29-09-59","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=92590","title":{"rendered":"75 lat temu komuni\u015bci sfa\u0142szowali wybory. Dlaczego ludzie przyczepiali sobie tr\u00f3jk\u0119 do ubra\u0144?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>75 lat temu komuni\u015bci sfa\u0142szowali wybory. Dlaczego ludzie przyczepiali sobie tr\u00f3jk\u0119 do ubra\u0144?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Adam Leszczy\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Jawne g\u0142osowanie we wsi B\u0105k\u00f3w ko\u0142o \u0141owicza. Wyborcy przychodzili do lokali z przyczepionymi numerami (Fot. Stanis\u0142aw Urbanowicz \/ PAP)<\/em><\/span>
\n.<\/p>\n

\u017beby w wyborach do Sejmu z 19 stycznia 1947 r. pokona\u0107 ciesz\u0105ce si\u0119 wi\u0119kszym poparciem Polskie Stronnictwo Ludowe, komuni\u015bci zastosowali wszelkie mo\u017cliwe \u015brodki: terror, propagand\u0119 i oszustwa na masow\u0105 skal\u0119. Rozmowa z prof. Andrzejem Paczkowskim.<\/strong><\/span>
\n.<\/h4>\n

Wed\u0142ug oficjalnych wynik\u00f3w wybory do Sejmu<\/a> przeprowadzone 19 stycznia 1947 r. wygra\u0142 z ponad 80-procentowym poparciem (da\u0142o to 394 miejsca w 444-osobowym Sejmie) Blok Demokratyczny, kt\u00f3ry tworzy\u0142a komunistyczna Polska Partia Robotnicza (PPR) oraz satelickie \u2013 Polska Partia Socjalistyczna (PPS), Stronnictwo Ludowe (SL) i Stronnictwo Demokratyczne (SD).<\/span><\/p>\n

Jedyne ugrupowanie opozycyjne i prawdopodobny faktyczny zwyci\u0119zca \u2013 Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL) Stanis\u0142awa Miko\u0142ajczyka \u2013 wywalczy\u0142 jedynie 28 miejsc (10,3 proc. poparcia). Wybory do Sejmu okaza\u0142y si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych krok\u00f3w do zaprowadzenia w Polsce brutalnej dyktatury na wz\u00f3r stalinowski.<\/span><\/p>\n

Adam Leszczy\u0144ski: Dlaczego komuni\u015bci sfa\u0142szowali wybory do Sejmu w 1947 r.?<\/strong><\/h4>\n

Prof. Andrzej Paczkowski*: Musieli, bo obawiali si\u0119 \u2013 s\u0142usznie \u2013 \u017ce je przegraj\u0105. Nie ma oczywi\u015bcie sonda\u017cy z tamtych czas\u00f3w, ale opieraj\u0105c si\u0119 na wynikach Referendum Ludowego z 30 czerwca 1946 r. [patrz ramka pod tekstem], mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce komuni\u015bci byli w mniejszo\u015bci. Z wybor\u00f3w z 1947 r. nie mamy tego rodzaju danych, a poza wynikami og\u0142oszonymi oficjalnie znamy jedynie obliczenia m\u0119\u017c\u00f3w zaufania z PSL, kt\u00f3rzy byli jednak tylko w blisko 20 proc. obwod\u00f3w (1,3 tys. na 6 tys.), i to takich, w kt\u00f3rych ludowcy byli silni. Wynika\u0142o z nich, \u017ce ich lista uzyska\u0142a \u015brednio 69 proc. g\u0142os\u00f3w. W\u0142adze zdawa\u0142y sobie z tego spraw\u0119, jednak nie by\u0142o im na r\u0119k\u0119 ca\u0142kowite zlikwidowanie PSL przed wyborami, wystarcza\u0142o da\u0107 mu tak ma\u0142o g\u0142os\u00f3w, by nie odegra\u0142o \u017cadnej roli w Sejmie.<\/span><\/p>\n

Po co tyle zachodu? Nie mo\u017cna by\u0142o po prostu nie przeprowadza\u0107 wybor\u00f3w?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Mocarstwa zobowi\u0105za\u0142y w Ja\u0142cie Tymczasowy Rz\u0105d Jedno\u015bci Narodowej do przeprowadzenia demokratycznych wybor\u00f3w \u201etak szybko, jak to b\u0119dzie mo\u017cliwe”. W innych krajach, kt\u00f3re by\u0142y w podobnej sytuacji, wybory odby\u0142y si\u0119 nawet wcze\u015bniej: na W\u0119grzech w listopadzie 1945 r., w Czechos\u0142owacji i w Bu\u0142garii w 1946 r., w Jugos\u0142awii pod koniec 1945 r., tyle \u017ce tam ju\u017c pod dyktando komunist\u00f3w Josipa Broza-Tity, dzi\u0119ki czemu uzyskano wyniki charakterystyczne dla pa\u0144stw dyktatorskich \u2013 frekwencja<\/a><\/strong><\/span> 94 proc., na jedn\u0105 list\u0119 96 proc. g\u0142os\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"ReferendumReferendum 1946<\/span> Archiwum Narodowe w Krakowie<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Referendum Ludowe by\u0142o uwa\u017cane za wybieg w celu od\u0142o\u017cenia wybor\u00f3w. Komuni\u015bci potraktowali je te\u017c jako pr\u00f3b\u0119 rozeznania terenu, ustalenia stopnia poparcia dla w\u0142adzy i region\u00f3w, w kt\u00f3rych Blok Demokratyczny ma wi\u0119ksze wp\u0142ywy. Okaza\u0142o si\u0119 np., \u017ce na terenach poniemieckich referendum wypad\u0142o dla w\u0142adzy lepiej ni\u017c na ziemiach dawnych.<\/span><\/p>\n

Zrozumia\u0142e: ludzie bali si\u0119 powrotu Niemc\u00f3w, wi\u0119c g\u0142osowali, jak chcia\u0142a w\u0142adza.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Nie tylko z tego powodu. Spo\u0142ecze\u0144stwo by\u0142o tam zatomizowane, zr\u00f3\u017cnicowane pod wzgl\u0119dem pochodzenia geograficznego, jeszcze nieokrzep\u0142e. Znaj\u0105c ju\u017c wyniki referendum, podzielono Polsk\u0119 na obszary: \u201esilnie zagro\u017cone”, \u201e\u015brednio zagro\u017cone”, \u201es\u0142abo zagro\u017cone” oraz \u201espokojne”, i w zale\u017cno\u015bci od tego stosowano odmienne \u015brodki. Kampania wyborcza zacz\u0119\u0142a si\u0119 de facto ju\u017c latem 1946 r., ale rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 w listopadzie. Wys\u0142ano w teren grupy ochronno-propagandowe, w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142o oko\u0142o 160 tys. os\u00f3b, blisko po\u0142ow\u0119 stanowili \u017co\u0142nierze i oficerowie Wojska Polskiego, kt\u00f3re cieszy\u0142o si\u0119 autorytetem. Grupy te organizowa\u0142y wiece, spotkania, rozlepia\u0142y plakaty, stara\u0142y si\u0119 np. doprowadzi\u0107 do \u201esamorozwi\u0105zywania si\u0119” k\u00f3\u0142 PSL, no i zdobywa\u0142y informacje o tym, co si\u0119 dzieje w terenie.<\/span><\/p>\n

Dzia\u0142aczy PSL nawet mordowano.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Skrytob\u00f3jczo, w niekt\u00f3rych powiatach dzia\u0142a\u0142y \u201eszwadrony \u015bmierci”. Zastraszano w ten spos\u00f3b nie tylko dzia\u0142aczy PSL, ale te\u017c inne grupy spo\u0142eczne. Ponadto wsadzano masowo do wi\u0119zie\u0144.<\/span><\/p>\n

\n

Przed samymi wyborami nast\u0105pi\u0142a fala prewencyjnych areszt\u00f3w \u2013 na kilka czy kilkana\u015bcie dni zamkni\u0119to zapewne kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy aktywist\u00f3w lokalnych, ale te\u017c 149 kandydat\u00f3w z list PSL.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

W\u0142adze zastosowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c seri\u0119 prawnych wybieg\u00f3w. Przepisy np. dawa\u0142y podstaw\u0119 do odbierania prawa g\u0142osu podejrzanym o kolaboracj\u0119 z Niemcami czy \u201eniegodne zachowanie” w czasie okupacji. Przy odrobinie wysi\u0142ku prawie ka\u017cdego mo\u017cna by\u0142o o to oskar\u017cy\u0107, a je\u015bli zarzut si\u0119 nie potwierdzi\u0142, i tak by\u0142o ju\u017c po wyborach.<\/span><\/p>\n

Ilu wyborc\u00f3w pozbawiono prawa g\u0142osu?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Ponad 409 tys., z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w, nieliczni zapewne rzeczywi\u015bcie kolaborowali. Wiele os\u00f3b dopiero przy urnie si\u0119 dowiadywa\u0142o, \u017ce s\u0105 skre\u015blone z listy wyborczej. W 10 z 52 okr\u0119g\u00f3w uniewa\u017cniono listy PSL pod r\u00f3\u017cnymi pretekstami \u2013 np. dlatego, \u017ce kiedy je zg\u0142aszano, podpisane zosta\u0142y przez osoby, kt\u00f3re utraci\u0142y prawo g\u0142osu. Oznacza\u0142o to, \u017ce oko\u0142o 5 mln Polak\u00f3w nie mog\u0142o g\u0142osowa\u0107 na PSL, bo w ich komisjach nie by\u0142o listy tej partii. Stosowano te\u017c techniczne kruczki, \u017ceby utrudni\u0107 g\u0142osowanie na ludowc\u00f3w, np. lista Bloku Demokratycznego mia\u0142a w ca\u0142ej Polsce numer 3, natomiast PSL w okr\u0119gach dostawa\u0142o r\u00f3\u017cne numery, \u017ceby utrudni\u0107 scentralizowany kolporta\u017c materia\u0142\u00f3w wyborczych i miesza\u0107 ludziom w g\u0142owach. \u201eGazeta Ludowa” \u2013 dziennik PSL \u2013 drukowa\u0142a te numery, ale i tak zamieszanie by\u0142o ogromne. Kampania propagandowa mia\u0142a bezprecedensow\u0105 skal\u0119, a jej g\u0142\u00f3wnym wykonawc\u0105 by\u0142y Ministerstwo Informacji i Propagandy oraz G\u0142\u00f3wny Zarz\u0105d Polityczny WP.<\/span><\/p>\n

\n

W\u0142adze d\u0105\u017cy\u0142y do tego, aby g\u0142osowano jawnie i zbiorowo: cz\u0142owiek wchodzi\u0142 do komisji, pokazywa\u0142 tr\u00f3jk\u0119, wk\u0142ada\u0142 do koperty i dawa\u0142 przewodnicz\u0105cemu komisji, a on wrzuca\u0142 do urny.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

W niekt\u00f3rych lokalach sta\u0142y dwie kolejki \u2013 ta dla g\u0142osuj\u0105cych jawnie i zbiorowo posuwa\u0142a si\u0119 szybko, w drugiej, dla g\u0142osuj\u0105cych niejawnie, sta\u0142o si\u0119 dwie-trzy godziny.<\/span><\/p>\n

Przygotowano te\u017c matematyczn\u0105 instrukcj\u0119, jak fa\u0142szowa\u0107 wyniki. By\u0107 mo\u017ce by\u0142a dla wi\u0119kszo\u015bci wykonawc\u00f3w trudna, ale jako\u015b dali sobie rad\u0119.<\/span><\/p>\n

\"Stycze\u0144Stycze\u0144 1947 r. Ulic\u0105 Piotrkowsk\u0105 w \u0141odzi jad\u0105 samochody agituj\u0105ce za g\u0142osowaniem na Blok Demokratyczny, lewicow\u0105 koalicj\u0119 kontrolowan\u0105 przez komunist\u00f3w<\/span> FOT. KAROL SZCZECINSKI<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Zwi\u0105zek Radziecki przys\u0142a\u0142 swoich fachowc\u00f3w?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Przyjecha\u0142a ekipa p\u0142k. Arona Pa\u0142kina z NKWD, kt\u00f3ry zarz\u0105dza\u0142 te\u017c fa\u0142szowaniem referendum, ale chyba nie mia\u0142a wiele do roboty. Zjawi\u0142a si\u0119 na wszelki wypadek. Liczyli i fa\u0142szowali lokalsi.<\/span><\/p>\n

W tej rozleg\u0142ej i sprawnie przeprowadzonej operacji zdarza\u0142y si\u0119 jednak komplikacje. Np. gdy w Lublinie Miko\u0142ajczyk \u2013 w ramach czasu wyborczego \u2013 przemawia\u0142 przez radio i wy\u0142\u0105czono uliczne g\u0142o\u015bniki, dosz\u0142o do zamieszek. Po raz pierwszy u\u017cyto armatek wodnych (a raczej sikawek stra\u017cackich), kilkana\u015bcie os\u00f3b \u2013 g\u0142\u00f3wnie licealist\u00f3w \u2013 wywieziono za miasto i rzucono w \u015bnieg.<\/span><\/p>\n

Komuni\u015bci zdawali sobie spraw\u0119, jak s\u0105 niepopularni?<\/span><\/strong><\/h4>\n

\u2013 W referendum ponie\u015bli pora\u017ck\u0119, cho\u0107 dysponowali wszystkimi instrumentami propagandowymi i mogli wywiera\u0107 nacisk poprzez organizacje spo\u0142eczne, kt\u00f3rych ju\u017c sporo kontrolowali (np. zwi\u0105zki zawodowe). W rozmowie ze Stalinem premier Edward Os\u00f3bka-Morawski m\u00f3wi\u0142, \u017ce sama kampania \u2013 nawet ostra \u2013 nie wystarczy i konieczne b\u0119dzie fa\u0142szowanie.<\/span><\/p>\n

Postarano si\u0119 o w\u0142a\u015bciwy sk\u0142ad komisji wyborczych.<\/span><\/p>\n

\n

Urz\u0119dy Bezpiecze\u0144stwa Publicznego zwerbowa\u0142y 23 tys. cz\u0142onk\u00f3w komisji obwodowych (48 proc.), ale np. w wojew\u00f3dztwie szczeci\u0144skim \u2013 ponad 80 proc.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Zwerbowano te\u017c 1,1 tys. w\u00f3jt\u00f3w, 6 tys. so\u0142tys\u00f3w, a nawet 347 duchownych katolickich. Tak\u017ce kandydat\u00f3w na pos\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy musieli z\u0142o\u017cy\u0107 \u2013 przechowywane w MBP \u2013 o\u015bwiadczenia o rezygnacji z mandatu poselskiego. Stosowano najr\u00f3\u017cniejsze metody \u2013 od brutalnego zastraszania do \u0142agodnego wymuszania. Po wsiach chodzi\u0142y tr\u00f3jki Bloku, kt\u00f3re nieraz przy udziale ksi\u0119dza czy so\u0142tysa naciska\u0142y, aby ludzie jechali jawnie g\u0142osowa\u0107 na list\u0119 nr 3. Podobnie w miastach, gdzie dzia\u0142a\u0142y komitety obywatelskie, np. w kamienicy czy na ulicy.<\/span><\/p>\n

Blok Demokratyczny zdominowali komuni\u015bci z PPR?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Byli najwi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0105 i kontrolowali pozosta\u0142e partie. Niekt\u00f3re, jak SD czy SL, bardziej, a inne, jak PPS, mniej. Chocia\u017c w tym czasie i t\u0119 parti\u0119 zaczynali opanowywa\u0107, m.in. przez podstawionych dzia\u0142aczy jak Tadeusz \u0106wik, komunista oddelegowany po wojnie do PPS, oraz konformistycznie nastawionych dzia\u0142aczy takich jak J\u00f3zef Cyrankiewicz.<\/span><\/p>\n

Natomiast w PSL po referendum zorganizowano przy pomocy UB secesj\u0119, a nowo powsta\u0142a partia \u2013 PSL \u201eNowe Wyzwolenie” \u2013 zg\u0142osi\u0142a list\u0119 i wesz\u0142a do Sejmu. Pieni\u0105dze na kampani\u0119 dostawa\u0142a z pot\u0119\u017cnego (ponad 600 mln z\u0142) funduszu dyspozycyjnego premiera Os\u00f3bki, z kt\u00f3rego korzysta\u0142y te\u017c inne partie Bloku, ale nie PSL, cho\u0107 Miko\u0142ajczyk by\u0142 wci\u0105\u017c jeszcze wicepremierem.<\/span><\/p>\n

Na co w\u0142a\u015bciwie liczy\u0142 Miko\u0142ajczyk?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Nie wiem, czy zim\u0105 1947 r. na co\u015b jeszcze liczy\u0142 poza tym, \u017ce przegra z honorem. Przylatuj\u0105c do Polski, zak\u0142ada\u0142, \u017ce popr\u0105 go alianci zachodni, \u017ce wybory b\u0119d\u0105 demokratyczne, \u017ce b\u0119dzie mia\u0142 mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania. Poniewa\u017c ju\u017c w 1945 r. PSL zmonopolizowa\u0142o legaln\u0105 opozycj\u0119 \u2013 bo Stronnictwo Pracy zosta\u0142o unieruchomione przez cz\u0119\u015b\u0107 prorz\u0105dowych dzia\u0142aczy \u2013 Miko\u0142ajczyk liczy\u0142 na to, \u017ce zdob\u0119dzie wi\u0119kszo\u015b\u0107, a przynajmniej bardzo du\u017co g\u0142os\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"WyboryWybory 1947<\/span> Archiwum Narodowe w Krakowie<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Antykomunistyczne organizacje partyzanckie bojkotowa\u0142y wybory?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 W wi\u0119kszo\u015bci tak. To by\u0142 ju\u017c okres, gdy nie by\u0142o jednolitych, scentralizowanych struktur, oddzia\u0142y dzia\u0142a\u0142y na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. \u201eWykl\u0119ci” s\u0142usznie uwa\u017cali, \u017ce wybory b\u0119d\u0105 sfa\u0142szowane. Natomiast podziemie polityczne zaj\u0119\u0142o stanowisko neutralne lub popiera\u0142o Miko\u0142ajczyka. Np. Zrzeszenie \u201eWolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107” uzna\u0142o, \u017ce wybory s\u0105 elementem walki politycznej, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy prowadzi\u0107. Wprawdzie wymuszenie uznania sfa\u0142szowanych wynik\u00f3w referendum rozwia\u0142o nadzieje wielu, \u017ce taka walka ma sens, a PSL prze\u017cywa\u0142o kryzys, ale trudno by\u0142o nagle wycofa\u0107 si\u0119 czy skapitulowa\u0107.<\/span><\/p>\n

A co my\u015bla\u0142a o wyborach emigracja?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Przede wszystkim nie nawo\u0142ywa\u0142a do zbrojnego oporu. Dow\u00f3dztwo Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie uwa\u017ca\u0142o, \u017ce konspiracja powinna mie\u0107 charakter polityczny i wywiadowczy, a nie zbrojny. Oddzia\u0142ywanie emigracji na spo\u0142ecze\u0144stwo by\u0142o jednak ograniczone przez brak odpowiednich \u015brodk\u00f3w komunikacji. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce w rzeczywisto\u015bci wielu przyjmowa\u0142o do wiadomo\u015bci, \u017ce Polska znalaz\u0142a si\u0119 w bloku sowieckim: w latach 1946-47 ponad 100 tys. \u017co\u0142nierzy PSZ wr\u00f3ci\u0142o do kraju, wiedz\u0105c z grubsza, co si\u0119 w nim dzieje. Decyzje niekt\u00f3rych do dzi\u015b zastanawiaj\u0105, np. gen. Stanis\u0142awa Tatara, w czasie wojny wysokiego oficera sztabu Komendy G\u0142\u00f3wnej Armii Krajowej, a potem Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie. Pocz\u0105tkowo by\u0142 on promiko\u0142ajczykowski, ale po 1947 r. odda\u0142 z\u0142oto Funduszu Obrony Narodowej w\u0142adzom w Warszawie, przyjecha\u0142 do Polski i dosta\u0142 order od Boles\u0142awa Bieruta. W 1949 r., kiedy ju\u017c stalinizm zacz\u0105\u0142 si\u0119 na dobre, komuni\u015bci wsadzili go jednak do wi\u0119zienia.<\/p>\n

Naprawd\u0119 wierzy\u0142, \u017ce si\u0119 z nimi dogada?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Mia\u0142 wynegocjowane jakie\u015b stanowisko, chcia\u0142 za\u0142o\u017cy\u0107 fundacj\u0119 im. gen. Stefana Grota-Roweckiego, dom opieki nad sierotami po akowcach. Wyobra\u017ca\u0142 sobie, \u017ce tak b\u0119dzie funkcjonowa\u0142.<\/span><\/p>\n

\"Stycze\u0144Stycze\u0144 1947 r., apogeum kampanii wyborczej w \u0141odzi. Na samochodach jad\u0105cych Piotrkowsk\u0105 mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107, \u017ce ‘ka\u017cdy uczciwy obywatel’ g\u0142osuje tylko na list\u0119 nr 3, czyli kontrolowany przez komunist\u00f3w Blok Demokratyczny<\/span> Fot. Stanis\u0142aw Urbanowicz \/ PAP<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Fala powrot\u00f3w sko\u0144czy\u0142a si\u0119 w 1948 r. Wr\u00f3cili przede wszystkim zwykli \u017co\u0142nierze, a emigracyjne elity zosta\u0142y na Zachodzie. Na emigracji wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u015brodowisk sprzeciwia\u0142a si\u0119 udzia\u0142owi w wyborach. Przecie\u017c napi\u0119tnowano sam\u0105 decyzj\u0119 Miko\u0142ajczyka o powrocie do kraju i wej\u015bciu do rz\u0105du: \u201eMiko\u0142aj Miko\u0142ajewicz Miko\u0142ajczyk”, \u201ekawaler ja\u0142ta\u0144ski” \u2013 takie epitety kr\u0105\u017cy\u0142y.<\/span><\/p>\n

Jak wygl\u0105da\u0142a kampania komunist\u00f3w?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Mieli u\u0142atwione zadanie, bo \u201eGazeta Ludowa”, organ PSL, nie do\u015b\u0107, \u017ce by\u0142a cenzurowana, to jeszcze ograniczono jej przydzia\u0142 papieru. Dochodzi\u0142o te\u017c do atak\u00f3w na lokale PSL. Wykorzystywano przem\u00f3wienie ameryka\u0144skiego sekretarza stanu Jamesa Francisa Byrnesa z wrze\u015bnia 1946 r., kt\u00f3re zosta\u0142o zinterpretowane w taki spos\u00f3b, \u017ce Stany Zjednoczone nie godz\u0105 si\u0119 na polskie granice zachodnie, i boj\u00f3wki PPR zdemolowa\u0142y siedzib\u0119 w\u0142adz PSL.<\/span><\/p>\n

Ale Blok mia\u0142 te\u017c kampani\u0119 pozytywn\u0105?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Komuni\u015bci przekonywali, \u017ce odbudowuj\u0105 kraj, przeprowadzili reform\u0119 roln\u0105, nacjonalizacj\u0119 przemys\u0142u, zagospodarowuj\u0105 Ziemie Odzyskane. PSL mia\u0142o troch\u0119 inne pogl\u0105dy na te reformy, uwa\u017ca\u0142o, \u017ce trzeba tworzy\u0107 wi\u0119ksze gospodarstwa, a nie dwu-trzyhektarowe, sprzeciwia\u0142o si\u0119 w\u0142asno\u015bci pa\u0144stwowej w rolnictwie, ale generalny kierunek reform akceptowa\u0142o. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich znalaz\u0142a si\u0119 zreszt\u0105 tak\u017ce w programie Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego z 1943 r.<\/span><\/p>\n

A jak zachowywa\u0142 si\u0119 Ko\u015bci\u00f3\u0142?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 We wrze\u015bniu 1946 r. Konferencja Episkopatu przyj\u0119\u0142a or\u0119dzie wzywaj\u0105ce do udzia\u0142u w wyborach i g\u0142osowania na osoby i listy, kt\u00f3re \u201enie sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 katolickiej nauce”, ale prymas August Hlond nie zgodzi\u0142 si\u0119 na stworzenie stronnictwa katolickiego.<\/span><\/p>\n

\n

W czasie wybor\u00f3w ksi\u0119\u017ca zachowywali si\u0119 raczej pasywnie.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

P\u00f3\u017aniej Ko\u015bci\u00f3\u0142 zg\u0142osi\u0142 postulaty konstytucyjne, ale ju\u017c po wyborach, i komuni\u015bci mogli je ca\u0142kowicie zlekcewa\u017cy\u0107.<\/span><\/p>\n

\"OdezwaOdezwa Bloku Demokratycznego ‘Do Narodu Polskiego’<\/span> Fot. Laski Diffusion<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce w styczniu 1947 r. wybierano Sejm Ustawodawczy, kt\u00f3ry mia\u0142 uchwali\u0107 konstytucj\u0119, co zaj\u0119\u0142o mu a\u017c pi\u0119\u0107 lat, i Polska by\u0142a jednym z ostatnich pa\u0144stw bloku, kt\u00f3re j\u0105 uchwali\u0142o. Byli\u015bmy w stosunku do innych sp\u00f3\u017anieni, nawet zjednoczenie ruchu robotniczego, czyli wch\u0142oni\u0119cie partii socjalistycznych przez komunistyczne, w Polsce odby\u0142o si\u0119 jako ostatnie \u2013 dopiero w grudniu 1948 r.<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce u nas by\u0142o po prostu najtrudniej.<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Zapewne. To by\u0142 jednak du\u017cy kraj, jednolity etnicznie i wyznaniowo. Na W\u0119grzech katolicy i kalwini, w Czechos\u0142owacji \u2013 S\u0142owacy i Czesi. A u nas po Holocau\u015bcie i wyrzuceniu Niemc\u00f3w prawie sami Polacy, 24 mln, najwi\u0119kszy kraj w regionie, kluczowy strategicznie \u2013 \u201edrzwi do Niemiec”. W dodatku jego mieszka\u0144cy mieli rozbudzone poczucie osobno\u015bci i wyj\u0105tkowo\u015bci \u2013 Grunwald, Cecora, Wiede\u0144, chwa\u0142a or\u0119\u017ca, powstania narodowe… Dlatego komuni\u015bci tak ch\u0119tnie wykorzystywali wojsko.<\/span><\/p>\n

Po og\u0142oszeniu wynik\u00f3w PSL wiedzia\u0142o, \u017ce to koniec?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Ludowcy sk\u0142adali protesty, ale je odrzucono. Mocarstwa zachodnie wyrazi\u0142y dezaprobat\u0119, obaj anglosascy ambasadorzy zbojkotowali inauguracj\u0119 Sejmu, ale instrument\u00f3w skutecznego protestu nie miano. Sankcje nie by\u0142y jeszcze w modzie.<\/span><\/p>\n

\n

Jedynie ameryka\u0144ski ambasador Bliss Lane zachowa\u0142 si\u0119 honorowo: z\u0142o\u017cy\u0142 dymisj\u0119, uznawszy, \u017ce bra\u0142 udzia\u0142 w oszukiwaniu Polak\u00f3w, podtrzymuj\u0105c przekonanie, \u017ce Ameryka im pomo\u017ce.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

PSL pr\u00f3bowa\u0142o dzia\u0142a\u0107 w Sejmie, mia\u0142o kilka dobrych przem\u00f3wie\u0144. Stefan Korbo\u0144ski, ostatni delegat rz\u0105du na kraj, pose\u0142 PSL, proponowa\u0142, \u017ceby rozwi\u0105za\u0107 parti\u0119, bo uwa\u017ca\u0142, \u017ce jej dni s\u0105 policzone, a bezpiecze\u0144stwo dzia\u0142aczy zagro\u017cone. Nadchodzi\u0142y mocne sygna\u0142y: w sierpniu w Bu\u0142garii zosta\u0142 aresztowany i prawie natychmiast powieszony lider ludowc\u00f3w Niko\u0142a Petkow, w Rumunii do\u017cywocie dosta\u0142 przyw\u00f3dca partii ch\u0142opskiej Iuliu Maniu. Ich partie zosta\u0142y rozwi\u0105zane albo zglajchszaltowane. Zacz\u0119\u0142a rz\u0105dzi\u0107 brutalna si\u0142a. Stawa\u0142o si\u0119 oczywiste, \u017ce tak\u017ce w Polsce nast\u0105pi rozprawa z opozycj\u0105, PSL wesz\u0142o w\u0142a\u015bciwie w faz\u0119 samolikwidacji, rozwi\u0105zywa\u0142y si\u0119 ca\u0142e ko\u0142a, dzia\u0142acze przenosili si\u0119 do SL.<\/span><\/p>\n

20 pa\u017adziernika 1947 r. Brytyjczycy wywie\u017ali Miko\u0142ajczyka z Warszawy. W\u0142adze wiedzia\u0142y o tej akcji?<\/strong><\/h4>\n

\u2013 Nie ma na to dowod\u00f3w, ale kr\u0105\u017cy\u0142y takie pog\u0142oski \u2013 wed\u0142ug mnie \u015bwiadomie rozpuszczane przez UB. Bo je\u015bli bezpieka chcia\u0142a uchodzi\u0107 za wszechmocn\u0105 i wszechpot\u0119\u017cn\u0105, to nie mia\u0142a prawa o tym nie wiedzie\u0107. Miko\u0142ajczyk czu\u0142 si\u0119 zagro\u017cony, a Winston Churchill w 1945 r., przed jego powrotem do Polski, obieca\u0142, \u017ce b\u0119dzie go chroni\u0142.<\/span><\/p>\n

Nie wykluczam, \u017ce bezpieka mog\u0142a co\u015b wiedzie\u0107 o przygotowaniach, ale prawdopodobie\u0144stwo jest niewielkie. Komuni\u015bci mogli te\u017c doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce wyjazd Miko\u0142ajczyka op\u0142aca si\u0119 bardziej ni\u017c robienie mu pokazowego procesu, kreowanie na heroiczn\u0105 ofiar\u0119. Ale przecie\u017c w Bu\u0142garii czy Rumunii tracono przyw\u00f3dc\u00f3w opozycji i ma\u0142o kto si\u0119 za nimi uj\u0105\u0142.
\n<\/span><\/p>\n

\n

*Prof. Andrzej Paczkowski<\/b> \u2013 historyk, profesor w Instytucie Studi\u00f3w Politycznych PAN, by\u0142y cz\u0142onek Rady IPN, autor m.in.: \u201eP\u00f3\u0142 wieku dziej\u00f3w Polski 1939-1989″ (1998), \u201eStanis\u0142aw Miko\u0142ajczyk, czyli kl\u0119ska realisty (zarys biografii politycznej)” (1991), \u201eOd sfa\u0142szowanego zwyci\u0119stwa do prawdziwej kl\u0119ski: szkice do portretu PRL” (1999)<\/i><\/span><\/p>\n

***<\/h2>\n

REFERENDUM LUDOWE<\/strong><\/h4>\n

W Referendum Ludowym przeprowadzonym 30 czerwca 1946 r. obywatele odpowiadali na trzy pytania: 1. Czy jeste\u015b za zniesieniem Senatu? 2. Czy chcesz utrwalenia w przysz\u0142ej konstytucji ustroju gospodarczego zaprowadzonego przez reform\u0119 roln\u0105 i unarodowienia podstawowych ga\u0142\u0119zi gospodarki krajowej z zachowaniem ustawowych uprawnie\u0144 inicjatywy prywatnej? 3. Czy chcesz utrwalenia zachodnich granic Polski na Ba\u0142tyku, Odrze i Nysie \u0141u\u017cyckiej?<\/p>\n

Wed\u0142ug oficjalnych wynik\u00f3w zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 obywateli na wszystkie pytania odpowiedzia\u0142a \u201etak” (do czego nawo\u0142ywa\u0142 Blok Demokratyczny). Jednak wed\u0142ug ustale\u0144 dokonanych na podstawie dokumentacji z tzw. archiwum Bieruta wi\u0119kszo\u015b\u0107 g\u0142osuj\u0105cych na dwa pierwsze pytania odpowiedzia\u0142a \u201enie” \u2013 odpowiednio 71,3 i 58 proc. Jedynie w przypadku trzeciego 66,9 proc. g\u0142osowa\u0142o na \u201etak”.<\/p>\n

\n

Wywiad opublikowany 16 stycznia 2017 r.<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

75 lat temu komuni\u015bci sfa\u0142szowali wybory. Dlaczego ludzie przyczepiali sobie tr\u00f3jk\u0119 do ubra\u0144? Adam Leszczy\u0144ski Jawne g\u0142osowanie we wsi B\u0105k\u00f3w ko\u0142o \u0141owicza. Wyborcy przychodzili do lokali z przyczepionymi numerami (Fot. Stanis\u0142aw Urbanowicz \/ PAP) . \u017beby w wyborach do Sejmu z 19 stycznia 1947 r. pokona\u0107 ciesz\u0105ce si\u0119 wi\u0119kszym poparciem Polskie Stronnictwo Ludowe, komuni\u015bci zastosowali […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92590"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=92590"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92590\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":92615,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92590\/revisions\/92615"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=92590"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=92590"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=92590"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}