{"id":92834,"date":"2022-01-31T17:09:33","date_gmt":"2022-01-31T15:09:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=92834"},"modified":"2022-01-31T09:01:49","modified_gmt":"2022-01-31T07:01:49","slug":"08-09-65","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=92834","title":{"rendered":"Czy pogromy we wschodniej Europie przybli\u017cy\u0142y decyzj\u0119 o Holocau\u015bcie?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Czy pogromy we wschodniej Europie przybli\u017cy\u0142y decyzj\u0119 o Holocau\u015bcie?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Maciej Koz\u0142owski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Anty\u017cydowski pogrom we Lwowie, do kt\u00f3rego dosz\u0142o w lipcu 1941 r., tu\u017c po zaj\u0119ciu miasta przez armi\u0119 niemieck\u0105 (Domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

Holocaust – pocz\u0105tek. Wiele wskazuje na to, \u017ce pierwsze tygodnie po agresji III Rzeszy na Zwi\u0105zek Radziecki mia\u0142y wp\u0142yw na podj\u0119cie przez nazist\u00f3w decyzji o “ostatecznym rozwi\u0105zaniu kwestii \u017cydowskiej”.<\/strong><\/span>
\n.<\/h4>\n

7 stycznia – Mi\u0119dzynarodowy Dzie\u0144 Pami\u0119ci o Ofiarach Holocaustu<\/i><\/p>\n

Operacja \u201eBarbarossa” rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w nocy z 21 na 22 czerwca 1941 r. Na d\u0142ugim na ponad 3 tys. km froncie wojska niemieckie, w\u0119gierskie i rumu\u0144skie szybko prze\u0142ama\u0142y sowieck\u0105 obron\u0119. Na wielu obszarach w\u0142adze ewakuowa\u0142y si\u0119 jeszcze przed wkroczeniem agresor\u00f3w. W ten spos\u00f3b powstawa\u0142a administracyjna pr\u00f3\u017cnia, gdy\u017c nowa w\u0142adza okupacyjna nie powsta\u0142a od razu, a jej budowa by\u0142a skomplikowana. W pa\u0144stwach ba\u0142tyckich, na dawnych Kresach II RP oraz na Rusi Zakarpackiej, w Mo\u0142dawii i Besarabii ta pr\u00f3\u017cnia trwa\u0142a co najmniej do ko\u0144ca lata 1941 r. W tym czasie dosz\u0142o tam do serii anty\u017cydowskich pogrom\u00f3w i zaj\u015b\u0107, kt\u00f3re w wielu przypadkach przybra\u0142y rozmiary masowych morderstw. Wydarzenia te poch\u0142on\u0119\u0142y dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ofiar i przez wielu badaczy uwa\u017cane s\u0105 za pocz\u0105tek zag\u0142ady europejskich \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

To kluczowy okres dla historii Zag\u0142ady, gdy\u017c najprawdopodobniej wtedy konkretyzowa\u0142a si\u0119 idea \u201eostatecznego rozwi\u0105zania kwestii \u017cydowskiej”. Dot\u0105d nikt nie okre\u015bli\u0142, w ilu miejscowo\u015bciach dosz\u0142o do pogrom\u00f3w, ani nie oszacowa\u0142 liczby ofiar. Powsta\u0142o wiele monografii poszczeg\u00f3lnych pogrom\u00f3w, niekt\u00f3re, np. w Kownie czy Lwowie, nie tylko zosta\u0142y szczeg\u00f3\u0142owo opisane, istnieje te\u017c ich bogata niemiecka dokumentacja. Inne, jak pogrom w Jedwabnym, tak\u017ce zosta\u0142y zbadane, jednak w wielu przypadkach szacunki ofiar, a tak\u017ce liczebno\u015b\u0107 czy charakterystyka sprawc\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 diametralnie. Tacy badacze jak Tomasz Szarota, Andrzej \u017bbikowski, Miros\u0142aw Tryczyk czy Witold M\u0119dykowski wskazuj\u0105 na trudno\u015bci w dotarciu do \u017ar\u00f3de\u0142, a tak\u017ce problemy z ich wiarygodno\u015bci\u0105 i weryfikacj\u0105.<\/span><\/p>\n

Natomiast w wielkich monografiach po\u015bwi\u0119conych Holocaustowi ten szczeg\u00f3lny okres przedstawiany jest wybi\u00f3rczo i skr\u00f3towo.<\/span><\/p>\n

Cechy zbrodni<\/strong><\/h5>\n

Do pogrom\u00f3w dosz\u0142o na wielkim obszarze zr\u00f3\u017cnicowanym geograficznie, ludno\u015bciowo i politycznie. Mia\u0142y r\u00f3\u017cny charakter: od grabie\u017cy, gwa\u0142t\u00f3w, pojedynczych zab\u00f3jstw a\u017c po masowe mordy nawet tysi\u0119cy ludzi. \u0141\u0105cz\u0105 je jednak pewne cechy i podobie\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

* Do wszystkich dosz\u0142o mi\u0119dzy 23 czerwca a po\u0142ow\u0105 lipca 1941 r., gdy ustabilizowa\u0142y si\u0119 w\u0142adze okupacyjne na podbitych terenach.<\/span><\/p>\n

* We wszystkich g\u0142\u00f3wnymi wykonawcami by\u0142a ludno\u015b\u0107 miejscowa: Litwini, \u0141otysze, Polacy, Bia\u0142orusini, Ukrai\u0144cy.<\/span><\/p>\n

* Oddzia\u0142y niemieckie \u2013 poza nielicznymi wyj\u0105tkami \u2013 by\u0142y najcz\u0119\u015bciej bierne. Ogranicza\u0142y si\u0119 do zach\u0119t, nieraz pomocy organizacyjnej, a tak\u017ce, jak we Lwowie i w Kownie, do dokumentacji fotograficznej czy filmowej.<\/span><\/p>\n

Nie oznacza to, \u017ce \u2013 jak uj\u0105\u0142 to w podsumowaniu \u015bledztwa dotycz\u0105cego zbrodni w Jedwabnym prokurator Rados\u0142aw Ignatiew \u2013 nie byli w szerokim znaczeniu sprawcami tych zbrodni. Wszystkie bowiem odbywa\u0142y si\u0119 wed\u0142ug podobnego schematu i by\u0142y dzia\u0142aniem zaplanowanym.<\/span><\/p>\n

\"Anty\u017cydowskiAnty\u017cydowski pogrom we Lwowie, do kt\u00f3rego dosz\u0142o w lipcu 1941 r., tu\u017c po zaj\u0119ciu miasta przez armi\u0119 niemieck\u0105<\/span>\u00a0Domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Bez zostawiania \u015blad\u00f3w<\/strong><\/h5>\n

Ju\u017c 13 marca 1941 r., ponad trzy miesi\u0105ce przed atakiem na ZSRR, zapad\u0142a decyzja o u\u017cyciu na zapleczu przysz\u0142ego frontu podleg\u0142ych Heinrichowi Himmlerowi oddzia\u0142\u00f3w Einsatzgruppen. By\u0142y to specjalne formacje o charakterze policyjnym, kt\u00f3re wcze\u015bniej u\u017cyte zosta\u0142y podczas anszlusu Austrii i kampanii wrze\u015bniowej w Polsce.<\/span><\/p>\n

W kwietniu SS-Gruppenf\u00fchrer Reinhard Heydrich, szef G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Rzeszy (RSHA), oraz g\u0142\u00f3wny kwatermistrz armii gen. Eduard Wagner ustalili, jakie b\u0119d\u0105 kompetencje dow\u00f3dc\u00f3w tych oddzia\u0142\u00f3w na zajmowanych przez Wehrmacht terenach. Einsatzgruppen mia\u0142y zabija\u0107 komisarzy politycznych i wszystkie osoby zagra\u017caj\u0105ce bezpiecze\u0144stwu Rzeszy. A poniewa\u017c propaganda niemiecka nieustannie pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 zbitk\u0105 \u201ejudeobolszewizmu” czy \u201e\u017cydokomuny”, w\u015br\u00f3d wrog\u00f3w wymieniano te\u017c \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"Anty\u017cydowskiAnty\u017cydowski pogrom we Lwowie, do kt\u00f3rego dosz\u0142o w lipcu 1941 r., tu\u017c po zaj\u0119ciu miasta przez armi\u0119 niemieck\u0105<\/span>\u00a0Domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Zapewne taki by\u0142 ton odprawy dla wy\u017cszych dow\u00f3dc\u00f3w Einsatzgruppen 17 czerwca 1941 r. w siedzibie RSHA przy Albertstrasse w Berlinie. Nie zosta\u0142y wydane \u017cadne rozkazy pisemne, jednak Heydrich m\u00f3wi\u0142 o \u201eakcjach samooczyszczaj\u0105cych” (Selbstreinigungsaktionen), bowiem w dalekopisie z 29 czerwca odwo\u0142a\u0142 si\u0119 do swych wytycznych z tej odprawy. Jego instrukcja jest jednoznaczna:<\/span><\/p>\n

\u201eW nawi\u0105zaniu do ju\u017c ustnie udzielonych 17 czerwca w Berlinie wskaz\u00f3wek przypominam co nast\u0119puje:<\/span><\/p>\n

Nie nale\u017cy stawia\u0107 przeszk\u00f3d d\u0105\u017ceniom do samooczyszczenia, wyst\u0119puj\u0105cym w antykomunistycznych i anty\u017cydowskich kr\u0119gach na nowo zaj\u0119tych obszarach. Przeciwnie nale\u017cy je wywo\u0142ywa\u0107 nie zostawiaj\u0105c \u015blad\u00f3w, intensyfikowa\u0107, a je\u015bli to potrzebne kierowa\u0107 na odpowiednie tory (\u2026)”.<\/span><\/p>\n

\n

Takie instrukcje znalaz\u0142y si\u0119 te\u017c w pisemnym rozkazie z 2 lipca. W obu dokumentach pojawia si\u0119 s\u0142owo \u201espurenlos”, czyli \u201ebez pozostawiania \u015blad\u00f3w”.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Prof. Szarota o roli Einsatzgruppen pisze tak: \u201eMia\u0142y do wykonania dwa podstawowe zadania: pierwszym by\u0142o oczyszczenie zaplecza, ty\u0142\u00f3w wojska z rzeczywistego i potencjalnego przeciwnika, drugim b\u0105d\u017a udzielenie poparcia ju\u017c wcze\u015bniej rozpocz\u0119tej przez miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107 rozprawie z komunistami i \u017bydami czyli akcjom \u00bbsamooczyszczaj\u0105cym\u00ab b\u0105d\u017a zainicjowanie tych akcji i nadanie im \u00bbw\u0142a\u015bciwego kierunku\u00ab.<\/span><\/p>\n

Pogromowe nastroje<\/strong><\/h5>\n

Jak rozkazy te by\u0142y wykonywane, wiemy ze sprawozdania dow\u00f3dcy Einsatzgruppe A SS-Brigadenf\u00fchrera Waltera Stahleckera z 15 pa\u017adziernika 1941. Szczeg\u00f3\u0142owo opisuje on w nim zag\u0142ad\u0119 \u017byd\u00f3w w pa\u0144stwach nadba\u0142tyckich:<\/span><\/p>\n

\u201eJu\u017c w pierwszych godzinach po wkroczeniu, chocia\u017c nie bez znacznych trudno\u015bci, nak\u0142oniono miejscowe si\u0142y antysemickie do pogrom\u00f3w \u017byd\u00f3w. Stosownie do rozkazu Policja Bezpiecze\u0144stwa by\u0142a zdecydowana rozwi\u0105za\u0107 kwest\u0119 \u017cydowsk\u0105 przy pomocy wszelkich \u015brodk\u00f3w i z ca\u0142\u0105 stanowczo\u015bci\u0105. Nie by\u0142o jednak po\u017c\u0105dane i konieczne jej objawienie si\u0119 w trybie natychmiastowym, przy nadzwyczaj surowych \u015brodkach, kt\u00f3re nawet w kr\u0119gach niemieckich musia\u0142y wywo\u0142ywa\u0107 oburzenie. Na zewn\u0105trz musiano pokaza\u0107, \u017ce to ludno\u015b\u0107 miejscowa sama z siebie podj\u0119\u0142a pierwsze kroki w naturalnej reakcji przeciw trwaj\u0105cemu przez dziesi\u0119ciolecia uciskowi ze strony \u017byd\u00f3w oraz terrorowi komunistycznemu z minionego okresu”.<\/span><\/p>\n

Niemcy mieli dobre rozeznanie w nastrojach ludno\u015bci na terenach okupowanych przez Zwi\u0105zek Radziecki. Wsz\u0119dzie \u2013 cho\u0107 z r\u00f3\u017cnym nat\u0119\u017ceniem \u2013 dominowa\u0142a ch\u0119\u0107 zemsty na okupancie, a tak\u017ce na tych, kt\u00f3rzy z nim kolaborowali. Wielk\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 maj\u0105cy tu d\u0142ugie tradycje antysemityzm.<\/span><\/p>\n

\"Anty\u017cydowskiAnty\u017cydowski pogrom we Lwowie, do kt\u00f3rego dosz\u0142o w lipcu 1941 r., tu\u017c po zaj\u0119ciu miasta przez armi\u0119 niemieck\u0105<\/span>\u00a0Domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

W krajach ba\u0142tyckich i na du\u017cej cz\u0119\u015bci Ukrainy witano Niemc\u00f3w jak wyzwolicieli, kt\u00f3rzy pomog\u0105 odbudowa\u0107 w\u0142asn\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107. Inni, jak Polacy czy Bia\u0142orusini, takich nadziei nie mieli, niemniej poczucie bezkarno\u015bci czy niemiecka zach\u0119ta wyzwoli\u0142y nastroje pogromowe.<\/span><\/p>\n

\n

Towarzyszy\u0142a im ch\u0119\u0107 zemsty za rzeczywiste czy wyobra\u017cone krzywdy, wreszcie zwyk\u0142a ch\u0119\u0107 rabunku.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Litwa i \u0141otwa ju\u017c w ci\u0105gu kilku dni po ataku Wehrmachtu znalaz\u0142y si\u0119 pod okupacj\u0105 niemieck\u0105. Jako pierwsze sta\u0142y si\u0119 te\u017c widowni\u0105 anty\u017cydowskich akcji \u201esamooczyszczaj\u0105cych”. Niekt\u00f3re z tych wydarze\u0144, np. w Kownie, s\u0105 dobrze zbadane, inaczej jest w przypadku mniejszych miejscowo\u015bci. W obu krajach g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 najpierw w spontanicznych pogromach, a p\u00f3\u017aniej w systematycznej zag\u0142adzie odgrywa\u0142y uzbrojone oddzia\u0142y dzia\u0142aj\u0105ce pocz\u0105tkowo z przyzwoleniem i zach\u0119t\u0105 Niemc\u00f3w, a p\u00f3\u017aniej zorganizowane w kolaboracyjne formacje zbrojne.<\/span><\/p>\n

Kraje ba\u0142tyckie<\/strong><\/h5>\n

W 1923 r. Litw\u0119 zamieszkiwa\u0142o ok. 157 tys. \u017byd\u00f3w, co stanowi\u0142o ponad 7,9 proc. ca\u0142ej populacji. W 1939 r., g\u0142\u00f3wnie z powodu emigracji, odsetek ten spad\u0142 poni\u017cej 7 proc. Antysemityzm przed wojn\u0105 by\u0142 mniej widoczny ni\u017c w Polsce, nie by\u0142o akcji pogromowych. Zmieni\u0142o si\u0119 to po zaj\u0119ciu kraju przez Armi\u0119 Czerwon\u0105. Skrajnie antysemicko nastawieni byli polityczni emigranci, kt\u00f3rzy znale\u017ali schronienie w III Rzeszy.<\/span><\/p>\n

\"Anty\u017cydowskiAnty\u017cydowski pogrom we Lwowie, do kt\u00f3rego dosz\u0142o w lipcu 1941 r., tu\u017c po zaj\u0119ciu miasta przez armi\u0119 niemieck\u0105<\/span>\u00a0Domena publiczna \/ Bundesarchiv<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Pogromy w Kownie i jego okolicach rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 jeszcze przed wkroczeniem Niemc\u00f3w. Najwi\u0119cej morderstw pope\u0142niono jednak po 24 czerwca. Stahlecker pisa\u0142 w raporcie, \u017ce w Kownie dzia\u0142a\u0142o ponad 3360 \u201epartyzant\u00f3w”, kt\u00f3rzy nie mieli jednak jednolitego dow\u00f3dztwa. Wszystkich wzi\u0105\u0142 pod opiek\u0119, zapewni\u0142 wy\u017cywienie i \u015brodki transportu. Otrzymali legitymacje in blanco za\u015bwiadczaj\u0105ce, \u017ce s\u0105 cz\u0142onkami litewskiej jednostki partyzanckiej na s\u0142u\u017cbie policji bezpiecze\u0144stwa. Wszystkie oddzia\u0142y niemieckie mia\u0142y zapewni\u0107 im opiek\u0119 i pomoc.<\/span><\/p>\n

W lakonicznym raporcie z pocz\u0105tku lipca czytamy, \u017ce \u201ezlikwidowano 7800 \u017byd\u00f3w cz\u0119\u015bciowo przez pogromy, cz\u0119\u015bciowo przez rozstrzelanie przez komanda litewskie. Wszystkie zw\u0142oki usuni\u0119to”<\/span><\/p>\n

Stahlecker podaje, \u017ce w innych miejscowo\u015bciach pogromy odbywa\u0142y si\u0119 \u201ewed\u0142ug wzoru podanego w Kownie”. Po rozbrojeniu partyzant\u00f3w zgodnie w rozkazem akcje samooczyszczaj\u0105ce przerwano.<\/span><\/p>\n

\u0141otw\u0119 zamieszkiwa\u0142o oko\u0142o 96 tys. \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy stanowili ponad 5 proc. ludno\u015bci. Najwi\u0119cej, oko\u0142o 40 proc., mieszka\u0142o w Rydze. Tu r\u00f3wnie\u017c Niemcy zach\u0119cali do pogrom\u00f3w, jednak ich skala nie by\u0142a zadowalaj\u0105ca. Autorzy raport\u00f3w t\u0142umaczyli to s\u0142abo\u015bci\u0105 przyw\u00f3dztwa organizacji nacjonalistycznych. Wyr\u00f3\u017cnia\u0142o si\u0119 Kommando Arajs (od nazwiska stoj\u0105cego na jego czele by\u0142ego policjanta Victora Arajsa), podporz\u0105dkowane SS-Sturmbannf\u00fchrerowi Rudolfowi Langemu z Einsatzkommando 2. Boj\u00f3wka Arajsa spali\u0142a m.in. w Rydze synagog\u0119, w kt\u00f3rej schroni\u0142o si\u0119 300 uchod\u017ac\u00f3w \u017cydowskich z Litwy.<\/span><\/p>\n

\u0141otewskie oddzia\u0142y partyzanckie zosta\u0142y w drugiej po\u0142owie lipca rozbrojone, a cz\u0119\u015b\u0107 wcielona do dowodzonej przez Niemc\u00f3w policji.<\/span><\/p>\n

Estonia, gdzie mieszka\u0142o nieca\u0142e 5 tys. \u017byd\u00f3w, znalaz\u0142a si\u0119 pod okupacja p\u00f3\u017aniej. Tallinn zosta\u0142 zaj\u0119ty dopiero 27 sierpnia 1941 r. Po\u0142owa \u017byd\u00f3w, w tym niemal wszyscy zdolni do s\u0142u\u017cby wojskowej m\u0119\u017cczy\u017ani, si\u0119 ewakuowa\u0142a lub poleg\u0142a w walkach z Niemcami, a tak\u017ce antykomunistyczn\u0105 partyzantk\u0105.<\/span><\/p>\n

\"Anty\u017cydowskiAnty\u017cydowski pogrom we Lwowie, do kt\u00f3rego dosz\u0142o w lipcu 1941 r., tu\u017c po zaj\u0119ciu miasta przez armi\u0119 niemieck\u0105<\/span>\u00a0Domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Dow\u00f3dcy pododdzia\u0142\u00f3w Einsatzgruppe narzekali w raportach na trudno\u015bci w organizowaniu akcji \u201esamooczyszczaj\u0105cych”. Partyzanci uczestniczyli jednak w aresztowaniach \u017byd\u00f3w i wykorzystywaniu ich do prac przymusowych. Czy tak\u017ce w samych egzekucjach? Nie wiemy. Po wymordowaniu \u017byd\u00f3w oddzia\u0142y te zosta\u0142y rozbrojone i rozformowane. Cz\u0119\u015b\u0107 zasili\u0142a dowodzon\u0105 przez Niemc\u00f3w esto\u0144sk\u0105 policj\u0119.<\/span><\/p>\n

We wszystkich krajach ba\u0142tyckich niemal natychmiast po akcjach pogromowych dosz\u0142o do masowych rozstrzeliwa\u0144 \u017byd\u00f3w. Zacz\u0119\u0142y te\u017c powstawa\u0107 zamkni\u0119te getta. Ich likwidacja odby\u0142a si\u0119 wcze\u015bniej ni\u017c na terenie Generalnego Gubernatorstwa, zapewne jeszcze przed decyzj\u0105 o \u201eostatecznym rozwi\u0105zaniu kwestii \u017cydowskiej”.<\/span><\/p>\n

W przes\u0142anym w styczniu 1942 r. raporcie Walter Stahlecker wymienia Estoni\u0119 jako pierwszy kraj ca\u0142kowicie \u201ewolny od \u017byd\u00f3w” (Judenfrei).<\/span><\/p>\n

Ukraina<\/strong><\/span><\/h5>\n

Spo\u015br\u00f3d obszar\u00f3w zaj\u0119tych w 1939 r. przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 najwi\u0119cej \u017byd\u00f3w mieszka\u0142o na terenach, gdzie przewa\u017ca\u0142a ludno\u015b\u0107 ukrai\u0144ska: na Wo\u0142yniu, w Galicji Wschodniej, Bukowinie i Besarabii. Bardzo silny by\u0142 tam ukrai\u0144ski ruch narodowy, kt\u00f3rego przyw\u00f3dcy i sympatycy liczyli na to, \u017ce Niemcy wespr\u0105 ich niepodleg\u0142o\u015bciowe d\u0105\u017cenia. Wcze\u015bniej pomagali przecie\u017c ukrai\u0144skim emigrantom, pozwalaj\u0105c im tworzy\u0107 zal\u0105\u017cek w\u0142asnych si\u0142 zbrojnych, czyli bataliony Nachtigall i Roland. D\u0142ug\u0105 tradycj\u0119 na tych terenach mia\u0142 te\u017c antysemityzm, oficjalnie propagowany przez nacjonalist\u00f3w. W eskalacji nastroj\u00f3w anty\u017cydowskich du\u017c\u0105 rol\u0119 odegra\u0142y r\u00f3wnie\u017c pope\u0142nione przez NKWD zbrodnie, a zw\u0142aszcza wymordowanie wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych tu\u017c przed wkroczeniem Niemc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

To spowodowa\u0142o, \u017ce w czerwcu i lipcu 1941 r. pogromy by\u0142y tu najliczniejsze i najbardziej krwawe. Sprzyja\u0142 im te\u017c fakt, \u017ce w pierwszych tygodniach wojny dosz\u0142o tu do swoistej pr\u00f3\u017cni w\u0142adzy. Najwi\u0119kszy pogrom we Lwowie rozegra\u0142 si\u0119 wed\u0142ug wytycznych Heydricha. Si\u0142y niemieckie by\u0142y tu jednak zbyt szczup\u0142e, by organizowa\u0107 pogromy, zw\u0142aszcza w ma\u0142ych miejscowo\u015bciach. Operuj\u0105ca na tym obszarze Einsatzgruppe C liczy\u0142a tylko oko\u0142o 700 ludzi. To nie znaczy, \u017ce formacje niemieckie nie bra\u0142y bezpo\u015bredniego udzia\u0142u w masowych morderstwach. Z zachowanych relacji wynika, \u017ce m.in. w Tarnopolu, Drohobyczu czy Ska\u0142acie aktywnie w nich uczestniczyli. Pogromy mia\u0142y jednak te\u017c miejsce na terenach wiejskich, gdzie nie by\u0142o \u017cadnych formacji niemieckich.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug Andrzeja \u017bbikowskiego w zaj\u0119tej przez Niemc\u00f3w sowieckiej strefie okupacyjnej obejmuj\u0105cej dawn\u0105 Ma\u0142opolsk\u0119 Wschodni\u0105 do pogrom\u00f3w dosz\u0142o w 31 miejscowo\u015bciach. Niemiecki Historyk Dietrich Pohl, autor opracowania o Einstatzgruppen, podaje, \u017ce na Ukrainie zgin\u0119\u0142o oko\u0142o 24 tys. \u017byd\u00f3w. Jednak s\u0142abo zbadane i udokumentowane s\u0105 mordy w mniejszych miejscowo\u015bciach i na wsiach.<\/span><\/p>\n

\"Anty\u017cydowskiAnty\u017cydowski pogrom w Kownie rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 prawdopodobnie 24 czerwca 1941 r., czyli jeszcze przed wkroczeniem do miasta Niemc\u00f3w. Trwa\u0142 pi\u0119\u0107 dni. Oba zdj\u0119cia przedstawiaj\u0105 masakr\u0119 68 \u017byd\u00f3w na terenie gara\u017cy sp\u00f3\u0142dzielni Liet?kis przy prospekcie Witolda<\/span>\u00a0Domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

\u0141om\u017cy\u0144skie i\u00a0Bia\u0142ostocczyzna<\/strong><\/h5>\n

\u0141om\u017cy\u0144skie i zachodnia Bia\u0142ostocczyzna zosta\u0142y zaj\u0119te przez wojska niemieckie ju\u017c w pierwszym tygodniu agresji. Pod wzgl\u0119dem demograficznym obszar ten nie odbiega\u0142 od reszty Polski \u2013 wsie zamieszkiwa\u0142a tu ludno\u015b\u0107 polska, a miasta i miasteczka mniej wi\u0119cej po po\u0142owie Polacy i \u017bydzi. Bardzo silne by\u0142y tu wp\u0142ywy Narodowej Demokracji, a co za tym idzie, powszechny i radykalny antysemityzm. Podczas okupacji sowieckiej on si\u0119 jeszcze pog\u0142\u0119bi\u0142, poniewa\u017c udzia\u0142 cz\u0119\u015bci \u017byd\u00f3w w aparacie administracyjnym wpasowywa\u0142 si\u0119 w stereotyp \u201e\u017cydokomuny”.<\/span><\/p>\n

Na wzrost nastroj\u00f3w antysemickich wp\u0142yn\u0119\u0142a te\u017c dekonspiracja bazy antysowieckiej partyzantki tu\u017c przed niemieck\u0105 inwazj\u0105, po kt\u00f3rej nast\u0105pi\u0142y represje. Notabene dekonspiracji dokona\u0142 Polak. Wreszcie, 20 czerwca, wi\u0119c przed samym wkroczeniem Niemc\u00f3w, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 aresztowania i wyw\u00f3zki \u201eelement\u00f3w antysowieckich”, czyli Polak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W pogromach \u017byd\u00f3w uczestniczyli potem cz\u0119sto ludzie uwolnieni z sowieckich wi\u0119zie\u0144 lub transport\u00f3w. Anty\u017cydowskie zaj\u015bcia mia\u0142y r\u00f3\u017cny charakter i przebieg. Dwie najwi\u0119ksze zbrodnie \u2013 w Radzi\u0142owie i w Jedwabnym \u2013 przypomina\u0142y schemat z rozkazu Heydricha.<\/span><\/p>\n

Bywa\u0142y jednak przypadki, jak w Szczuczynie, gdy po pierwszych rabunkach i morderstwach wkraczaj\u0105ce do miasteczka oddzia\u0142y Wehrmachtu zaprowadzi\u0142y porz\u0105dek, k\u0142ad\u0105c kres pogromom. Bywa\u0142o te\u017c, \u017ce niemieccy \u017co\u0142nierze zapobiegli im, jednak pojawiaj\u0105ce si\u0119 p\u00f3\u017aniej oddzia\u0142y policyjne czy SS dokonywa\u0142y masowych mord\u00f3w we wsp\u00f3\u0142pracy z miejscow\u0105 ludno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

R\u00f3\u017cna by\u0142a postawa polskich elit. W Knyszynie ksi\u0105dz wsparty przez przedstawicieli inteligencji nie dopu\u015bci\u0142 do pogromu na szersz\u0105 skal\u0119. Podobnie by\u0142o w Grajewie i Jasion\u00f3wce.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug prof. \u017bbikowskiego w \u0141om\u017cy\u0144skiem i na Bia\u0142ostocczy\u017anie dosz\u0142o na pewno do 26 akcji pogromowych lub ludob\u00f3jczych, ale zapewne to nie wszystko.<\/span><\/p>\n

Liczba ofiar zbrodni w Radzi\u0142owie i Jedwabnym mog\u0142a si\u0119gn\u0105\u0107 wielu setek zamordowanych. Trudno\u015bci z precyzyjnym odtworzeniem przebiegu wydarze\u0144, a tak\u017ce ogromne emocje i spory towarzysz\u0105ce badaniu obu tych wydarze\u0144 sprawiaj\u0105, \u017ce pe\u0142nej ich skali zapewne nie poznamy nigdy.<\/span><\/p>\n

Fundamenty decyzji o Holocau\u015bcie<\/strong><\/h5>\n

Przez lata badacze toczyli sp\u00f3r o to, czy zag\u0142ada \u017byd\u00f3w by\u0142a od pocz\u0105tku elementem zaplanowanego przez nazist\u00f3w nowego porz\u0105dku \u015bwiata, czy decyzja o jej dokonaniu dojrzewa\u0142a stopniowo, w miar\u0119 rozwoju wydarze\u0144, a kluczowy okaza\u0142 si\u0119 wybuch wojny ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim. Je\u015bli przyjmiemy, \u017ce bli\u017csza prawdy jest ta druga teza, do czego przychyla si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 m\u0142odszych badaczy, poznanie i zrozumienie tego, co wydarzy\u0142o si\u0119 na zapleczu niemieckiego frontu w pierwszych tygodniach wojny, ma kapitalne znaczenie. Przybli\u017cy nas bowiem do odpowiedzi na pytanie, w kt\u00f3rym momencie i w jaki spos\u00f3b nazi\u015bci zdecydowali o \u201eostatecznym rozwi\u0105zaniu kwestii \u017cydowskiej”.<\/span><\/p>\n

Wiemy, \u017ce ju\u017c w sierpniu 1941 r. Einsatzgruppen dokonywa\u0142y masowych mord\u00f3w m\u0119\u017cczyzn kobiet i dzieci wy\u0142\u0105cznie wed\u0142ug kryterium rasowego, bez figowego listka w postaci \u201elikwidacji wrogich element\u00f3w”. We wrze\u015bniu te zbrodnie by\u0142y ju\u017c masowe. A 13 pa\u017adziernika SS-Gruppenf\u00fchrer Odilo Globocnik, jeden z g\u0142\u00f3wnych wykonawc\u00f3w \u201eostatecznego rozwi\u0105zania”, otrzyma\u0142 ustny rozkaz budowy pierwszego obozu Zag\u0142ady w Be\u0142\u017ccu.<\/span><\/p>\n

\"Anty\u017cydowskiAnty\u017cydowski pogrom w Kownie rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 prawdopodobnie 24 czerwca 1941 r., czyli jeszcze przed wkroczeniem do miasta Niemc\u00f3w. Trwa\u0142 pi\u0119\u0107 dni. Oba zdj\u0119cia przedstawiaj\u0105 masakr\u0119 68 \u017byd\u00f3w na terenie gara\u017cy sp\u00f3\u0142dzielni Liet?kis przy prospekcie Witolda<\/span>\u00a0Domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Pomi\u0119dzy drug\u0105 po\u0142ow\u0105 lipca a pocz\u0105tkiem pa\u017adziernika zapad\u0142a wi\u0119c polityczna decyzja o wymordowaniu \u017byd\u00f3w.\u00a0Konferencja w Wannsee, na kt\u00f3rej omawiano jej biurokratyczne, prawne i techniczne szczeg\u00f3\u0142y<\/a>, z<\/strong><\/span>osta\u0142a zwo\u0142ana na 9 grudnia 1941 r., ale z powodu japo\u0144skiego ataku na Pearl Harbor przeniesiono j\u0105 na 20 stycznia 1942 r.<\/span><\/p>\n

Znamy ramy czasowe podejmowania decyzji, wiemy te\u017c, \u017ce dojrzewa\u0142a ona stopniowo. To ka\u017ce zada\u0107 wa\u017cne pytanie: czy, a je\u015bli tak, to w jakim stopniu fala morderstw i pogrom\u00f3w w ko\u0144cu czerwca i na pocz\u0105tku lipca by\u0142a czynnikiem, kt\u00f3ry uzmys\u0142owi\u0142 przyw\u00f3dcom III Rzeszy, \u017ce zag\u0142ady \u017byd\u00f3w mo\u017cna dokona\u0107 przy milcz\u0105cej zgodzie b\u0105d\u017a oboj\u0119tno\u015bci \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

I w skali powszechnej bez obawy o konsekwencje.<\/span><\/p>\n

\n

Korzysta\u0142em m.in. z: Tomasz Szarota \u201eU progu Zag\u0142ady. Zaj\u015bcia anty\u017cydowskie i pogromy w okupowanej Europie”, Warszawa 2000, Peter\u00a0<\/i>Longerich<\/i>\u00a0\u201e<\/i>Vom<\/i>\u00a0<\/i>Massenmord<\/i>\u00a0<\/i>zur<\/i>\u00bbEnlosung<\/i>\u00ab” w \u201eZwei\u00a0<\/i>Wege<\/i>\u00a0nach\u00a0<\/i>Moskau<\/i>Vom<\/i>Hitlet-Stalin<\/i>\u00a0Pakt\u00a0<\/i>zum<\/i>\u00a0Unternehmen Barbarossa”\u00a0<\/i>Munchen-Zurich<\/i>\u00a01991, Witold\u00a0<\/i>M\u0119dykowski<\/i>\u00a0\u201eW cieniu gigant\u00f3w. Pogromy w 1941 r. w by\u0142ej sowieckiej strefie okupacyjnej”, Warszawa 2018, Andrzej \u017bbikowski \u201ePogromy i mordy ludno\u015bci \u017cydowskiej w \u0141om\u017cy\u0144skiem i na Bia\u0142ostocczy\u017anie latem 1941 w \u015bwietle relacji ocala\u0142ych i dokument\u00f3w s\u0105dowych” w \u201eWok\u00f3\u0142 Jedwabnego” pod red. Paw\u0142a\u00a0<\/i>Machcewicza<\/i>\u00a0i Krzysztofa\u00a0<\/i>Persaka<\/i>, Warszawa 2002, Miros\u0142aw\u00a0<\/i>Tryczyk<\/i>\u00a0\u201eMiasta \u015bmierci. S\u0105siedzkie Pogromy \u017byd\u00f3w” Warszawa 2015.<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy pogromy we wschodniej Europie przybli\u017cy\u0142y decyzj\u0119 o Holocau\u015bcie? Maciej Koz\u0142owski Anty\u017cydowski pogrom we Lwowie, do kt\u00f3rego dosz\u0142o w lipcu 1941 r., tu\u017c po zaj\u0119ciu miasta przez armi\u0119 niemieck\u0105 (Domena publiczna) Holocaust – pocz\u0105tek. Wiele wskazuje na to, \u017ce pierwsze tygodnie po agresji III Rzeszy na Zwi\u0105zek Radziecki mia\u0142y wp\u0142yw na podj\u0119cie przez nazist\u00f3w decyzji […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92834"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=92834"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92834\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":92851,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92834\/revisions\/92851"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=92834"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=92834"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=92834"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}