{"id":92970,"date":"2022-02-06T17:09:44","date_gmt":"2022-02-06T15:09:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=92970"},"modified":"2022-02-06T09:01:55","modified_gmt":"2022-02-06T07:01:55","slug":"14-09-65","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=92970","title":{"rendered":"Ile kosztuje ma\u0142y \u017byd? Powojenny wy\u015bcig o dzieci ocalone z Zag\u0142ady"},"content":{"rendered":"

Dzieci jedz\u0105ce posi\u0142ek w \u017cydowskim sieroci\u0144cu w Bielawie na Dolnym \u015al\u0105sku 1945-46 rok. (\u017bIH\/BE&W)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Ile kosztuje ma\u0142y \u017byd? Powojenny wy\u015bcig o dzieci ocalone z Zag\u0142ady<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Micha\u0142 Noga\u015b, Wojciech Szot<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

– W czasie wojny przyzwyczajono si\u0119 do tego, \u017ce \u017cycie \u017cydowskie jest towarem. I takim towarem by\u0142o te\u017c dziecko \u017cydowskie po wojnie – m\u00f3wi Anna Bikont, reporterka i pisarka, autorka ukazuj\u0105cej si\u0119 w\u0142a\u015bnie ksi\u0105\u017cki “Cena. W poszukiwaniu \u017cydowskich dzieci po wojnie”.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Micha\u0142 Noga\u015b, Wojciech Szot: Jak <\/b>znalaz\u0142a\u015b<\/b> Lejba <\/b>Majzelsa<\/b>?<\/b><\/p>\n

Anna Bikont:<\/b> Gdy pracowa\u0142am nad ksi\u0105\u017ck\u0105 o Irenie Sendlerowej<\/strong><\/span><\/a>, co chwil\u0119 trafia\u0142am na informacje, kt\u00f3re okazywa\u0142y si\u0119 nieprawdziwe. Pami\u0119tam, \u017ce w pewnym momencie zacz\u0119\u0142am si\u0119 zastanawia\u0107, czy w og\u00f3le jakiekolwiek opowie\u015bci o niej s\u0105 wiarygodne.<\/span><\/p>\n

Siedzia\u0142am w \u017bydowskim Instytucie Historycznym i czyta\u0142am dokumenty, teczki. Wtedy trafi\u0142am na dziennik Lejba Majzelsa, w kt\u00f3rym pisa\u0142 mi\u0119dzy innymi o jednej z podopiecznych Sendlerowej \u2013 Esterze Stein. Musia\u0142 ten dziennik za mn\u0105 chodzi\u0107, bo po trzech latach postanowi\u0142am, \u017ce do niego wr\u00f3c\u0119.<\/span><\/p>\n

\n

To by\u0142o bardziej sprawozdanie z podr\u00f3\u017cy prowadzone w celu rozliczenia kolejnych delegacji. Majzels zosta\u0142 w 1947 roku zatrudniony przez Centralny Komitet \u017byd\u00f3w w Polsce, by je\u017adzi\u0107 po kraju i negocjowa\u0107 wykup \u017cydowskich dzieci od chrze\u015bcija\u0144skich rodzin. W notatkach, kt\u00f3re prowadzi\u0142, nie ma zbyt wielu informacji. Podawa\u0142 te podstawowe: imi\u0119 dziecka, miejsce zamieszkania, za to dok\u0142adnie opisywa\u0142, kiedy do danej miejscowo\u015bci przyby\u0142.<\/span><\/p>\n

Postanowi\u0142am dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej. Historie, o kt\u00f3rych czytam w archiwach, ko\u0144cz\u0105 si\u0119 najcz\u0119\u015bciej w czasie wojny albo w latach powojennych. Cz\u0119sto wyobra\u017ca\u0142am sobie p\u00f3\u017aniejsze losy tych ludzi. Tym razem zdecydowa\u0142am, \u017ce sprawdz\u0119.<\/span><\/p>\n

Na li\u015bcie w sprawozdaniach Majzelsa by\u0142o ponad trzydzie\u015bcioro dzieci. Uzna\u0142am, \u017ce jak znajd\u0119 dziesi\u0119cioro z nich, napisz\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119. Znalaz\u0142am trzydzie\u015bcioro. Dlatego, niestety, znowu ksi\u0105\u017cka jest gruba.<\/span><\/p>\n

CK\u017bP, dla kt\u00f3rego pracowa\u0142 <\/b>Majzels<\/b>, nie by\u0142 jedyn\u0105 organizacj\u0105, kt\u00f3ra w powojennej Polsce szuka\u0142a <\/b>\u017c<\/b>ydowskich dzieci.<\/b><\/p>\n

\u2013 S\u0142ysza\u0142am, \u017ce ju\u017c w poci\u0105gach repatriacyjnych ze Zwi\u0105zku Radzieckiego \u017bydzi zak\u0142adali partie i stowarzyszenia \u017cydowskie. Co\u015b w tym musi by\u0107, bo natychmiast po wyzwoleniu pojawi\u0142o si\u0119 w Polsce mn\u00f3stwo organizacji \u2013 partie syjonistyczne, religijne, niereligijne, jedne bardziej lewicowe, drugie zdecydowanie prawicowe. Jakby nie zdawali sobie sprawy, \u017ce w Polsce nie ma ju\u017c narodu \u017cydowskiego, nie ma \u017cycia \u017cydowskiego.<\/span><\/p>\n

Kierowa\u0142y nimi r\u00f3\u017cne idee i warto\u015bci, ale jedna by\u0142a wsp\u00f3lna, ponad podzia\u0142ami \u2013 troska o los \u017cydowskich dzieci.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Kilka organizacji syjonistycznych zdecydowa\u0142o si\u0119 nawet po\u0142\u0105czy\u0107 wysi\u0142ki w ich poszukiwaniu i za\u0142o\u017cy\u0142o wsp\u00f3lnie \u017cydowskie domy dziecka jako domy Koordynacji. Najwi\u0119ksz\u0105 jednak organizacj\u0105 by\u0142 \u2013 popierany przez polskie w\u0142adze \u2013 CK\u017bP.<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

W zale\u017cno\u015bci od grupy i przekona\u0144 jej cz\u0142onk\u00f3w r\u00f3\u017cnie widziano przysz\u0142o\u015b\u0107 ocalonych z Zag\u0142ady dzieci. Organizacje syjonistyczne zak\u0142ada\u0142y kibuce, w rzeczywisto\u015bci tymczasowe domy dziecka, kt\u00f3re mia\u0142y przygotowa\u0107 je do \u017cycia w Palestynie. Dwa takie miejsca prowadzili te\u017c religijni \u017bydzi. Dzia\u0142ali tak\u017ce ultraortodoksi z Wielkiej Brytanii, ze Szwajcarii, kt\u00f3rzy \u2013 je\u015bli tylko by\u0142o to mo\u017cliwe \u2013 wywozili swoich podopiecznych do Anglii, Francji<\/a> czy Kanady, tam gdzie istnia\u0142y zorganizowane skupiska religijnych \u017byd\u00f3w, kt\u00f3re przyjmowa\u0142y dzieci do adopcji.<\/span><\/p>\n

Wszystkie te organizacje nie przepada\u0142y za sob\u0105 i rywalizowa\u0142y. Centralny Komitet uwa\u017ca\u0142, \u017ce nale\u017cy odtworzy\u0107 \u017cydowskie \u017cycie w Polsce, \u017ce dzieciom najlepiej b\u0119dzie w kraju, bo przecie\u017c na ca\u0142ym \u015bwiecie grozi im niebezpiecze\u0144stwo. By\u0142o w tym sporo racji, \u017ce nie istnia\u0142o bezpieczne miejsce dla \u017cydowskich dzieci. Wyjazd z Polski oznacza\u0142 dla nich tu\u0142aczk\u0119, pobyt w obozach dla dipis\u00f3w. Zdarza\u0142o si\u0119, nie tak rzadko, \u017ce dzieci, kt\u00f3re przetrwa\u0142y Zag\u0142ad\u0119, zgin\u0119\u0142y w Palestynie podczas wojny w 1948 roku. Syjoni\u015bci uwa\u017cali za swoj\u0105 misj\u0119 wywo\u017cenie dzieci do Palestyny, by tam budowa\u0142y nowy kraj. Dla religijnych \u017byd\u00f3w dzieci te\u017c by\u0142y gwarantem przetrwania narodu, dlatego musia\u0142y wyjecha\u0107 z Polski. By\u0142y w jakim\u015b sensie zak\u0142adnikami narodu.<\/span><\/p>\n

W \u201eCenie”<\/b> piszesz wprost: organizacje <\/b>\u015bciga\u0142y si\u0119<\/b> w wyszukiwaniu dzieci.<\/b><\/p>\n

\u2013 Robili to zw\u0142aszcza syjoni\u015bci, potrafili porywa\u0107 dzieci, religijni \u2013 te\u017c. Sporo wiedzieli o dzia\u0142aniach CK\u017bP, cz\u0119sto po wizycie Majzelsa u rodziny, kt\u00f3ra przechowywa\u0142a \u017cydowskie dziecko, prawie natychmiast pojawiali si\u0119 ich przedstawiciele i zaczynali negocjacje albo zwyczajnie je wykradali. Prowadzili propagand\u0119 w domach dziecka CK\u017bP, jej skutkiem by\u0142y zbiorowe ucieczki wychowawc\u00f3w z dzie\u0107mi.<\/span><\/p>\n

Majzels<\/b> tak\u017ce bra\u0142 udzia\u0142 w tym wy\u015bcigu o dzieci ocalone z Zag\u0142<\/b>ady?<\/b><\/p>\n

\u2013 On nie, by\u0142 cz\u0142owiekiem innego typu \u2013 urz\u0119dnikiem oddelegowanym do konkretnych zada\u0144 i skrupulatnie je realizuj\u0105cym. Nie mog\u0142am tego poj\u0105\u0107, dlaczego to w\u0142a\u015bnie jego Komitet wybra\u0142 do tego zadania, cz\u0142owieka, kt\u00f3ry najwyra\u017aniej nie przejawia\u0142 emocji wobec dzieci i \u2013 jak wynika\u0142o z \u017cyciorysu \u2013 nie mia\u0142 do\u015bwiadczenia w pracy z nimi. Gdy jednak przyjrza\u0142am si\u0119 fotografii w jego dokumentach paszportowych, przeczyta\u0142am rysopis, wszystko sta\u0142o si\u0119 dla mnie jasne.<\/span><\/p>\n

\n

Majzels mia\u0142 w twarzy co\u015b z naszych wyobra\u017ce\u0144 o typowym polskim urz\u0119dniku. A do tego blond w\u0142osy i niebieskie oczy.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

To w\u0142a\u015bnie dlatego, cho\u0107 stara\u0142 si\u0119 w CK\u017bP o prac\u0119 intendenta, przydzielono mu tak odpowiedzialne zadanie. Wiosn\u0105 1947 roku wci\u0105\u017c by\u0142o wa\u017cne, by \u017byd, kt\u00f3ry rusza w Polsk\u0119, mia\u0142 tak zwany dobry wygl\u0105d.<\/span><\/p>\n

Dlaczego?<\/b><\/p>\n

\u2013 Bo, wygl\u0105daj\u0105c jak nie-\u017byd, by\u0142 bardziej bezpieczny. Ryzyko, \u017ce zostanie pobity, poszczuty psami, zamordowany, by\u0142o zdecydowanie mniejsze. Majzels nigdzie nie pisze, jak si\u0119 przedstawia\u0142, ale nie podejrzewam, by podr\u00f3\u017cowa\u0142 na swoich prawdziwych papierach. Po co by\u0142by mu wtedy \u201edobry wygl\u0105d”?<\/span><\/p>\n

Jonas Turkow, aktor i re\u017cyser, w getcie dzia\u0142acz spo\u0142eczny i wsp\u00f3\u0142pracownik archiwum Ringelbluma, mia\u0142 po wojnie audycj\u0119 w lubelskim radiu, w kt\u00f3rej przedstawia\u0142 si\u0119 swoim imieniem i nazwiskiem, ale na ulicy by\u0142 ju\u017c \u2013 jak podczas wojny \u2013 Janem Tatarkiewiczem.<\/span><\/p>\n

Majzels ruszy\u0142 w Polsk\u0119 ju\u017c po pogromie w Kielcach<\/a>, a w jego zapiskach znalaz\u0142am, \u017ce gdzie\u015b jednak nie dotar\u0142, bo znaleziono kilka dni wcze\u015bniej w tej okolicy \u017byda z obci\u0119t\u0105 g\u0142ow\u0105, pewnie wr\u00f3ci\u0142 odzyska\u0107 swoj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107. Dla \u017byd\u00f3w wojna w zasadzie ca\u0142y czas trwa\u0142a.<\/span><\/p>\n

Co to w\u0142a\u015bciwie znaczy\u0142o: \u201ewykupi\u0107 dziecko \u017cydowskie”<\/b>?<\/b><\/p>\n

\u2013 Czasem by\u0142o to okre\u015blenie niesprawiedliwe. Dzia\u0142acze CK\u017bP czy Koordynacji jechali do Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy przechowali \u017cydowskie dziecko w czasie wojny. Nie pytali wprost, za jakie pieni\u0105dze gotowi s\u0105 je zwr\u00f3ci\u0107 narodowi, ale w\u0142a\u015bnie o to chodzi\u0142o. Czasami ludzie byli gotowi je odda\u0107 bez pieni\u0119dzy, ale podawali kwoty, jakie wydali na jego utrzymanie. Bywa\u0142o, \u017ce niedu\u017ce. Syjoni\u015bci zawsze m\u00f3wili o wykupywaniu, ale w sytuacji, gdy kwota podana przez polskie rodziny nie by\u0142a wysoka i raczej adekwatna do poniesionych koszt\u00f3w, trudno to tak nazywa\u0107.<\/span><\/p>\n

Czasami by\u0142o to okre\u015blenie niezwykle adekwatne. W czasie wojny przyzwyczajono si\u0119 do tego, \u017ce \u017cycie \u017cydowskie jest towarem. I takim towarem by\u0142o te\u017c dziecko \u017cydowskie po wojnie.<\/span><\/p>\n

I tak: rodzina Jopowicz\u00f3w ze Skar\u017cyska wzi\u0119\u0142a dziecko od zakonnic. Przed wojn\u0105 proces adopcji by\u0142 trudny, nale\u017ca\u0142o wykaza\u0107 si\u0119 odpowiednimi warunkami materialnymi, w czasie wojny by\u0142o \u0142atwiej. Oni byli ju\u017c d\u0142ugo bezdzietnym ma\u0142\u017ce\u0144stwem. Jopowiczowie nie wiedzieli, \u017ce dziecko, kt\u00f3re adoptowali, jest \u017cydowskie. O tym, \u017ce ich ukochana c\u00f3reczka to w rzeczywisto\u015bci \u0141ajcia Herszman, dowiedzieli si\u0119, gdy przyjecha\u0142 do nich Lejb Majzels. Jopowicz pojecha\u0142 z nim do Warszawy, by prowadzi\u0107 negocjacje w sprawie zwrotu dziecka. Podr\u00f3\u017c zaj\u0119\u0142a ca\u0142\u0105 noc i w jej trakcie mia\u0142 czas na przemy\u015blenie sytuacji oraz na podanie ceny. Poda\u0142 nawet trzy warianty.<\/span><\/p>\n

\n

Jest w tym co\u015b niesamowitego, \u017ce w czasie jednej zaledwie nocy mo\u017cna przestawi\u0107 tak radykalnie my\u015blenie \u2013 z tego, \u017ce ma si\u0119 w\u0142asne dziecko, na to, \u017ce ma si\u0119 dziecko \u017cydowskie, kt\u00f3re mo\u017cna dobrze sprzeda\u0107.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Jan Czerny, przybrany ojciec Surci Hautman, jednej z moich ulubionych bohaterek, poda\u0142 \u017cydowskim wys\u0142annikom astronomiczn\u0105 cen\u0119 \u2013 trzy miliony z\u0142otych. Wiedzia\u0142, \u017ce tyle nie zap\u0142ac\u0105, nie zamierza\u0142 oddawa\u0107 ukochanej przybranej c\u00f3reczki. A jednak nie przysz\u0142o mu do g\u0142owy, by powiedzie\u0107: nie, nie ma \u017cadnej ceny.<\/span><\/p>\n

Co ciekawe, to ojcowie o wiele cz\u0119\u015bciej byli bardziej przywi\u0105zani do swoich c\u00f3rek ni\u017c matki.<\/span><\/p>\n

Jedni podawali koszty utrzyman<\/b>ia dziecka podczas wojny, inni rzucali kwoty ca\u0142<\/b>kowicie nierealne<\/b>. Ale, jak m\u00f3wisz, przedstawiali jakie\u015b<\/b> wyliczenia. Rozumiesz ich zachowanie?<\/b><\/p>\n

\u2013 Niekt\u00f3rzy byli pod\u0142ymi lud\u017ami, wzi\u0119li dziecko za pieni\u0105dze i teraz chcieli jeszcze raz zarobi\u0107. Inni zachowali si\u0119 szlachetnie w czasie wojny, a teraz byli w biedzie i chcieli dosta\u0107 troch\u0119 pomocy, to jest zupe\u0142nie inna sytuacja.<\/span><\/p>\n

Miriam Strauss z czeskiej Pragi przechowywano w okropnych warunkach we wsi pod Zamo\u015bciem, a gdy pojawili si\u0119 ludzie, by j\u0105 wykupi\u0107, jej opiekun G\u0142agola poda\u0142 wyliczenia, z kt\u00f3rych wynika\u0142o, \u017ce to przez ni\u0105 spali\u0142 mu si\u0119 dom, obrabowali go, zniszczyli mu ca\u0142e mienie i tak dalej. Niezwykle starannie wylicza\u0142 k\u0142amstwa. Matka i ciocia dziewczynki zostawi\u0142y mu walizki, gdzie na pewno by\u0142y dobra i pieni\u0105dze na utrzymanie dziecka. G\u0142agola od pocz\u0105tku traktowa\u0142 dziecko jak obiekt do wzbogacenia si\u0119.<\/span><\/p>\n

Tak by\u0142o te\u017c z opiekunami Tamary Sztark, kt\u00f3r\u0105 przechowywano w kom\u00f3rce, a po wojnie nie chciano jej wypu\u015bci\u0107. \u201eOpiekunowie” doskonale wiedzieli, \u017ce by\u0142a dziedziczk\u0105 domu i placu w Radomiu, chcieli go przej\u0105\u0107. Sfa\u0142szowali nawet w dokumentach jej dat\u0119 urodzenia, by zrobi\u0107 to szybciej.<\/span><\/p>\n

Byli te\u017c jednak i tacy ludzie jak Brejnowie, kt\u00f3rzy przechowali dziecko nie ze wzgl\u0119du na pieni\u0105dze, ale dlatego, \u017ce nale\u017ca\u0142o pom\u00f3c. Wiedzieli, \u017ce b\u0119d\u0105 musieli odda\u0107 Tol\u0119, zw\u0142aszcza \u017ce prze\u017cy\u0142a ciotka. Wyst\u0105pili o umiarkowane \u2013 zw\u0142aszcza na tle innych \u2013 odszkodowanie, 57 tysi\u0119cy, liczyli tysi\u0105c z\u0142otych za miesi\u0105c. Co prawda nie przyznali, \u017ce do czasu wybuchu powstania warszawskiego dostawali pieni\u0105dze od ciotki dziewczynki i wyd\u0142u\u017cyli o rok czas pobytu Toli w ich domu, ale przede wszystkim uratowali dziecko z Zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

Niekiedy Polacy zg\u0142aszali si\u0119 do CK\u017bP po pomoc i gdy decydowano si\u0119 zabra\u0107 od nich dziecko, to CK\u017bP im co\u015b wyp\u0142aca\u0142. Przyjmowali to z biedy i ze wstydem.<\/span><\/p>\n

Dzieci dro\u017ca\u0142y. Dane zebrane przez Koordynacj\u0119 pokazuj\u0105, \u017ce w kolejnych miesi\u0105cach pada\u0142y coraz wy\u017csze kwoty za konkretnego ma\u0142ego cz\u0142owieka<\/span>.<\/p>\n

\"29.01.2017<\/a>29.01.2017 Warszawa . Dziennikarka Anna Bikont .<\/span> Fot. Mateusz Skwarczek \/ Agencja Wyborcza.pl<\/em><\/span><\/div>\n

Z twojej k<\/b>si\u0105\u017cki wynika te\u017c, \u017ce osoby przechowuj\u0105ce \u017cydowskie dzieci by\u0142y doskonale zorientowane w ich genealogii oraz stanie posiadania, dziedziczenia po zamordowanych w Zag\u0142<\/b>adzie rodzicach czy dziadkach.<\/b><\/p>\n

\u2013 Jopowiczowie twierdzili, \u017ce nie mieli poj\u0119cia, \u017ce ich dziecko jest \u017byd\u00f3wk\u0105, ale ju\u017c za chwil\u0119 mieli pe\u0142ne dane o parcelach jej wujk\u00f3w i ciotek. I to wcale nie gdzie\u015b obok, jedna z nich by\u0142a o bodaj kilkadziesi\u0105t kilometr\u00f3w od ich miejscowo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Cho\u0107 przecie\u017c o tym si\u0119 nie rozmawia\u0142o\u2026<\/b><\/p>\n

\u2013 S\u0105 pojedyncze przypadki, o kt\u00f3rych wiedzieli okoliczni mieszka\u0144cy, ale naprawd\u0119 nale\u017ca\u0142y do rzadko\u015bci.<\/span><\/p>\n

Franciszek Szczubia\u0142, fantastyczny gospodarz z D\u0119bowca, kt\u00f3ry przechowa\u0142 przez ca\u0142\u0105 okupacj\u0119 \u017cydowskiego ch\u0142opaczka, m\u00f3wi\u0142, \u017ce niekt\u00f3rzy w okolicy wiedzieli, ale ch\u0142opiec nie mia\u0142 \u017cadnego maj\u0105tku, wi\u0119c nie by\u0142o po co go zabija\u0107.<\/span><\/p>\n

Z regu\u0142y nie wiedziano o ukrywanych dzieciach, a osoby, kt\u00f3re to robi\u0142y, po wojnie spotyka\u0142 ostracyzm. Powszechna by\u0142a wiedza, \u017ce kto\u015b we wsi zabi\u0142 \u017byda, kto\u015b przej\u0105\u0142 \u017cydowski maj\u0105tek, a tu nagle pojawia\u0142a si\u0119 osoba \u201ez drugiej strony”, ze zgo\u0142a odmiennymi do\u015bwiadczeniami. Cz\u0119\u015b\u0107 dzieci prze\u017cy\u0142a, bo udawa\u0142y polskich parobk\u00f3w. Ich w\u0142a\u015bciciele, bo to cz\u0119sto by\u0142a niewolnicza praca, gdy nagle dowiadywali si\u0119 po wojnie, \u017ce s\u0105 one \u017bydami, wyrzucali je. Nikt nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 dowiedzie\u0107, \u017ce znaj\u0105 takie dzieci!<\/span><\/p>\n

Izraelski historyk Nahum Bogner, kt\u00f3ry sam jest dzieckiem uratowanym z Zag\u0142ady na terenach Polski, bada\u0142 \u015bwiadectwa dzieci, kt\u00f3re wyjecha\u0142y do Palestyny, i uwa\u017ca, \u017ce wi\u0119ksz\u0105 szans\u0119 prze\u017cycia mia\u0142y te, kt\u00f3re zosta\u0142y wzi\u0119te przez przypadek, ni\u017c te, kt\u00f3re trafi\u0142y do polskich rodzin za pieni\u0105dze. Pisze te\u017c, \u017ce ci, kt\u00f3rzy przechowywali takie dzieci, cz\u0119sto sami byli sierotami, \u017cyli na skraju wsi, w sytuacji pogardzanych outsider\u00f3w. Nie ulegali presji otoczenia i normie, kt\u00f3ra nakazywa\u0142a nie ratowa\u0107 \u017cydowskich dzieci.<\/span><\/p>\n

Jest te\u017c w \u201eCenie” wstrz\u0105saj\u0105ca opowie\u015b\u0107, jak jeden z s\u0105siad\u00f3w pyta kobiet\u0119: \u201eA nie by\u0142o polskich dzieci? Dlaczego pani wzi\u0119\u0142a takie?”.<\/b><\/p>\n

\u2013 Bardzo lubi\u0119 opowie\u015b\u0107 przyrodniej siostry Surci. Spyta\u0142am j\u0105, od kiedy wiedzia\u0142a, \u017ce Surcia by\u0142a \u017byd\u00f3wk\u0105. Odpowiedzia\u0142a: \u201eMo\u017ce w liceum?”. I doda\u0142a: \u201eWtedy dowiedzia\u0142y\u015bmy si\u0119, \u017ce Surcia jest \u017byd\u00f3wk\u0105, a nie my. Bo na nas wszystkich wo\u0142ali \u00bb\u017bydzi\u00ab. Dopiero wtedy zorientowa\u0142am si\u0119, \u017ce to przez ni\u0105 nas tak nazywano”.<\/span><\/p>\n

Piszesz<\/b>: \u201eDziecko kwili w murze, po\u015bciel jeszcze ciep\u0142a, a dom ju\u017c po\u017cydowski”. Dzieci nie sta\u0142y si\u0119 po\u017c<\/b>ydowskie.<\/b><\/p>\n

\u2013 Racja. Wszystko sta\u0142o si\u0119 po\u017cydowskie, tylko cz\u0142owiek nie. Jak m\u00f3wi\u0142a jedna z moich bohaterek, siostra Paula, wcze\u015bniej Rachela Dr\u0105\u017cek: \u201eU Polak\u00f3w jak \u017byd przyjmuje chrzest, to jest o jednego chrze\u015bcijanina wi\u0119cej, ale \u017byd\u00f3w tyle samo”.<\/span><\/p>\n

Spr<\/b>awdzasz ka\u017cdy szczeg\u00f3\u0142. Potrafisz godzinami czeka\u0107 pod domem kogo\u015b, kto mo\u017ce udzieli\u0107 ci jednej, wcale nie kluczowej informacji. Czujesz si\u0119 bardziej reporterk\u0105 czy te\u017c kronikark\u0105, kt\u00f3ra ma obowi\u0105<\/b>zek opowiedzenia i zapisania \u2013 z detalami \u2013 los\u00f3<\/b>w konkretnych ludzi?<\/b><\/p>\n

\u2013 Czuj\u0119 si\u0119 reporterk\u0105 w tym sensie, \u017ce interesuj\u0105 mnie nie uog\u00f3lnienia, tylko pojedyncze losy ludzkie. Czuj\u0119 te\u017c obowi\u0105zek wobec kilku milion\u00f3w zamordowanych w czasie Holokaustu \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych \u2013 ka\u017cdego z nich! \u2013 historia warta jest opisania.<\/span><\/p>\n

Podczas pracy nad \u201eSendlerow\u0105” Helena \u0141uczywo, kt\u00f3ra by\u0142a moj\u0105 redaktork\u0105, sporo z tekstu usuwa\u0142a, bo zawsze napisa\u0142am za du\u017co. We wspomnieniu Jadwigi Piotrowskiej by\u0142a dziewczynka z d\u0142ugim warkoczem. Helena powiedzia\u0142a, \u017ce to nie jest \u017cadna informacja. Na pewno mia\u0142a racj\u0119, ale przecie\u017c to by\u0107 m\u00f3g\u0142 jedyny \u015blad po niej, je\u015bli nie prze\u017cy\u0142a<\/span><\/p>\n

Przypomina to troch\u0119 ide\u0119 <\/b>Yizkor<\/b> Books, czyli ksi\u0105g pami\u0119ci o \u017cydowskich spo\u0142eczno\u015bciach zamordowanych w czasie Zag\u0142<\/b>ady.<\/b><\/p>\n

\u2013 Ksi\u0119gi pami\u0119ci spisywane przez \u017byd\u00f3w po Holokau\u015bcie s\u0105 przepe\u0142nione mitologi\u0105. Nie chodzi w nich o to, by opowiada\u0142y historie prawdziwe, ale by oddawa\u0142y \u017cydowskiego ducha, \u017cydowsk\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Ja staram si\u0119 wszystko weryfikowa\u0107 i nawet je\u015bli co\u015b mi si\u0119 bardzo podoba, ale nie jest prawdopodobne, to tego nie opisuj\u0119.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce gdyby\u015b na przyk\u0142ad dowiedzi<\/b>a\u0142a si\u0119 jeszcze jednej rzeczy o <\/b>Surci<\/b>, <\/b>zarwa\u0142aby\u015b<\/b> trzy noce, by informacje te trafi\u0142y do \u201eCeny”<\/b>…<\/b><\/p>\n

\u2013 To prawda, \u017ce dopisuj\u0119 do ostatniej chwili, do momentu, w kt\u00f3rym ksi\u0105\u017cka idzie do druku. W\u0142a\u015bnie dzisiaj [28 stycznia 2022 roku] jest ten dzie\u0144, a ja rzutem na ta\u015bm\u0119 dopisa\u0142am jeszcze rano jedn\u0105 rzecz.<\/span><\/p>\n

W \u201eCenie” prezentuj\u0119 histori\u0119 Liwszy Fuchsberg, kt\u00f3r\u0105 od przechowuj\u0105cych j\u0105 Polak\u00f3w chcia\u0142a zabra\u0107 jej ciotka. Sprawa trafi\u0142a do s\u0105du. Znalaz\u0142am w archiwum \u017bIH dokumenty na temat pierwszej rozprawy, podczas kt\u00f3rej s\u0105d uzna\u0142, \u017ce dziewczynka powinna zosta\u0107 przy swojej polskiej rodzinie, a w archiwum kibucu Lochame ha-Geta’ot (Bohater\u00f3w Getta) sprawozdanie z obrad s\u0105du drugiej instancji, kt\u00f3ry zdecydowa\u0142, \u017ce Liwsz\u0119 jednak trzeba odda\u0107 ciotce. A tu nagle, zaledwie przedwczoraj, dosta\u0142am ksi\u0105\u017ck\u0119 z listami Liwszy pisanymi do siostry, wydan\u0105 przez Austeri\u0119. Dziewczynka zosta\u0142a u swoich polskich rodzic\u00f3w, jej siostra wyjecha\u0142a do Izraela.<\/span><\/p>\n

To s\u0105 pi\u0119kne, przejmuj\u0105ce listy. Grzegorczykowie byli dla Liwszy fantastycznymi rodzicami. Nie umiem odpowiedzie\u0107 na pytanie, do kogo nale\u017ca\u0142y \u017cydowskie dzieci po wojnie, ale tu jest jasne, \u017ce Liwsza nale\u017cy do Grzegorczyk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Chc\u0119 opowiada\u0107 rzeczy prawdziwe, nie sentymentalne, w historii Zag\u0142ady du\u017co jest opowie\u015bci zafa\u0142szowanych i w\u0142a\u015bnie sentymentalnych. Je\u015bli wi\u0119c mam prawdziw\u0105 opowie\u015b\u0107, w kt\u00f3rej wi\u0119cej jest dobra ni\u017c z\u0142a, jest ona na wag\u0119 z\u0142ota.<\/span><\/p>\n

W \u201eCenie” pokazuj\u0119 te\u017c fantastycznych opiekun\u00f3w \u017cydowskich dzieci. \u015awiadomo\u015b\u0107 tego, \u017ce istnieli, pomaga mi prze\u017cy\u0107 to, nad czym pracuj\u0119.<\/span><\/p>\n

Problemu nie stanowi\u0142 fakt, \u017ce takich ludzi by\u0142o za ma\u0142o. By\u0142o ich du\u017co. Nie ma powodu, dla kt\u00f3rego jeszcze wi\u0119cej os\u00f3b mia\u0142oby decydowa\u0107 si\u0119 na po\u015bwi\u0119cenie w\u0142asnego \u017cycia dla \u017cycia innych. Problemem by\u0142a szara strefa \u2013 tu\u017c obok. Ta, w kt\u00f3rej donosi\u0142o si\u0119 na \u017cydowskie dzieci.<\/span><\/p>\n

By\u0142y w nieustannym zagro\u017ceniu \u2013 ze strony doros\u0142ych, ale tak\u017ce r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w. Krzykni\u0119cie za kim\u015b \u201e\u017byd!” by\u0142o wydaniem wyroku. To by\u0142a bezmy\u015blna norma spo\u0142eczna. \u017bydzi byli uwa\u017cani za obcych, kt\u00f3rych nale\u017cy si\u0119 ba\u0107. Nie chodzi o donoszenie do gestapo, to s\u0105 sytuacje ekstremalne, ale o dopytywanie na klatce schodowej: \u201eA co ta za dziecko tam na drugim pi\u0119trze, z takimi ciemnymi oczyma?”. Przez takie zachowania dzieci gin\u0119\u0142y. A dlaczego to w og\u00f3le by\u0142o mo\u017cliwe, mo\u017ce kto\u015b zapyta\u0107\u2026<\/span><\/p>\n

Dlaczego?<\/b><\/p>\n

\n

\u2013 Bo \u017byd\u00f3w wykluczono z jurysdykcji sumienia.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

W ksi\u0105\u017cce umie\u015bci\u0142am opis wyprzeda\u017cy rzeczy po deportowanych \u017bydach z Dzia\u0142oszyc. To nawet nie by\u0142 pchli targ, to by\u0142 ludowy festyn. Ludzie zak\u0142adali na siebie zwoje Tory, kto\u015b aksamitn\u0105 kotar\u0105 zas\u0142aniaj\u0105c\u0105 zwoje Tory w synagodze osiod\u0142a\u0142 konia. Gapie p\u0119kali ze \u015bmiechu.<\/span><\/p>\n

Wiem, cho\u0107 nie na 100 procent, kto to by\u0142. Wiem na 90. I cho\u0107 w zasadzie wiem o tym cz\u0142owieku wszystko, ale nie mam ca\u0142kowitej pewno\u015bci, nie napisa\u0142am, o kogo chodzi. Tego najbardziej \u017ca\u0142uj\u0119 z tych rzeczy, kt\u00f3rych mi si\u0119 nie uda\u0142o w tej ksi\u0105\u017cce sprawdzi\u0107.<\/span><\/p>\n

Jak reagowali twoi bohaterowie, dzieci z listy <\/b>Majzelsa<\/b>, na pr\u00f3<\/b>by kontaktu?<\/b><\/p>\n

\u2013 Gdy pracowa\u0142am nad \u201eMy z Jedwabnego”<\/strong><\/span><\/a>, ze swoimi bohaterami rozmawia\u0142am czasem po sto razy. Przy \u201eCenie” by\u0142o inaczej. Wybuch\u0142a pandemia, a ja by\u0142am dopiero po pierwszych rozmowach. Kontynuowa\u0142am czasem przez telefon, ale to nie s\u0105 prawdziwe rozmowy. Gdyby nie sytuacja, kt\u00f3ra sparali\u017cowa\u0142a \u015bwiat, pewnie dowiedzia\u0142abym si\u0119 o nich wszystkich wi\u0119cej.<\/span><\/p>\n

Kiedy\u015b wiele takich rozm\u00f3w ko\u0144czy\u0142o si\u0119 przyja\u017ani\u0105 albo chocia\u017c blisk\u0105 znajomo\u015bci\u0105. Niekt\u00f3rzy z moich bohater\u00f3w stali si\u0119 niemal cz\u0119\u015bci\u0105 mojej rodziny. Po zako\u0144czeniu pracy nad \u201eCen\u0105” mam wra\u017cenie niedoko\u0144czonych rozm\u00f3w, nienawi\u0105zanych wi\u0119zi.<\/span><\/p>\n

Wida\u0107, jak bardzo by\u0142a\u015b chwilami zdesperowana, wiedz\u0105c, \u017ce to mo\u017ce by\u0107 ostatni moment na rozmow\u0119<\/b>. Dzieci Ma<\/b>jzelsa, te wci\u0105\u017c \u017cyj\u0105ce, s\u0105 ju\u017c w bardzo podesz\u0142<\/b>ym wieku.<\/b><\/p>\n

\u2013 Mo\u017ce porozmawiajmy o nerwach? Najsilniej stresowa\u0142am si\u0119 z powodu Surci Hautman, do kt\u00f3rej pojecha\u0142am do Kanady, cho\u0107 ona przed samym moim przyjazdem odm\u00f3wi\u0142a mi rozmowy. By\u0142a to te\u017c kwestia koszt\u00f3w \u2013 nie mog\u0142am ju\u017c przebukowa\u0107 biletu na samolot. Ale do ko\u0144ca wierzy\u0142am, \u017ce si\u0119 spotkamy.<\/span><\/p>\n

W Toronto sp\u0119dzi\u0142am trzy dni, wydzwaniaj\u0105c, prosz\u0105c, a Surcia wci\u0105\u017c nie mia\u0142a zamiaru ze mn\u0105 porozmawia\u0107. Za namow\u0105 mojej c\u00f3rki Oli w dniu odlotu pojecha\u0142am do niej. Bez wi\u0119kszych nadziei wesz\u0142am do budynku i nagle przy ladzie portiera zobaczy\u0142am starsz\u0105 kobiet\u0119. Tkn\u0119\u0142o mnie, \u017ce to ona \u2013 i rzeczywi\u015bcie. Gdybym podesz\u0142a chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej, by\u0142aby ju\u017c w taks\u00f3wce, kt\u00f3ra na ni\u0105 czeka\u0142a. Zgodzi\u0142a si\u0119 porozmawia\u0107, ale musia\u0142am pojecha\u0107 z ni\u0105 na fizykoterapi\u0119. I tam, podczas masa\u017cu, w sali pe\u0142nej \u0107wicz\u0105cych, st\u0119kaj\u0105cych ludzi, opowiedzia\u0142a mi histori\u0119 swojego \u017cycia.<\/span><\/p>\n

By\u0142am na tak\u0105 sytuacj\u0119 skandalicznie nieprzygotowana. Wszystko mia\u0142am ju\u017c w walizce, na szcz\u0119\u015bcie znalaz\u0142am d\u0142ugopis. I zapisywa\u0142am jej opowie\u015b\u0107 na serwetkach do r\u0105k wy\u0142o\u017conych dla pacjent\u00f3w. Jeszcze nigdy nie bieg\u0142am tak do samolotu.<\/span><\/p>\n

Pomy\u015bla\u0142a\u015b, \u017ce los i szcz\u0119\u015bcie ci sprzyjaj\u0105<\/b>?<\/b><\/p>\n

\u2013 Absolutnie!<\/span><\/p>\n

Tak samo my\u015b<\/b>lisz zapewne o spotkaniu z <\/b>zakonnic\u0105<\/b> w Jerozolimie?<\/b><\/p>\n

\u2013 Gdy pisa\u0142am \u201eMy z Jedwabnego”<\/a>, przeczyta\u0142am w napisanej przez siostr\u0119 Alojz\u0119 Piesiewicz\u00f3wn\u0119 \u201eKronice Panien Benedyktynek Opactwa \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy w \u0141om\u017cy”, \u017ce w klasztorze by\u0142a dziewczynka, kt\u00f3ra prze\u017cy\u0142a \u201eog\u00f3lny pogrom \u017byd\u00f3w”. Pewnego dnia przysz\u0142a do niej ciotka kusicielka, \u017byd\u00f3wka, i chcia\u0142a j\u0105 zabra\u0107, ale spotka\u0142a si\u0119 z dzieln\u0105 odmow\u0105 samej poszukiwanej. By\u0142am wtedy pewna, \u017ce ten \u201eog\u00f3lny pogrom \u017byd\u00f3w” to Jedwabne.<\/span><\/p>\n

Szuka\u0142am tej dziewczynki z klasztoru bardzo intensywnie przez r\u00f3\u017cnych znajomych ksi\u0119\u017cy \u2013 w\u00f3wczas jeszcze jakich\u015b mia\u0142am. Nic z tego nie wysz\u0142o. Potem u Majzelsa przeczyta\u0142am o dziewczynce, kt\u00f3ra by\u0142a w klasztorze, i po\u0142\u0105czy\u0142am te dwie historie.<\/span><\/p>\n

\n

\u201eOg\u00f3lny pogrom \u017byd\u00f3w” to by\u0142 Holokaust. Niez\u0142e okre\u015blenie!<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Postanowi\u0142am, \u017ce tym razem j\u0105 odnajd\u0119. Najlepsz\u0105 metod\u0105 jest pyta\u0107 wszystkich. Przypomnia\u0142am sobie, \u017ce siostra Barbary Engelking, Ewa Tele\u017cy\u0144ska-Sawicka, dzia\u0142a w warszawskim Klubie Inteligencji Katolickiej. To by\u0142 trafiony-zatopiony! Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jej m\u0105\u017c Pawe\u0142 ma dwie ciotki, kt\u00f3re by\u0142y zaprzyja\u017anione z kardyna\u0142em Wyszy\u0144skim, i je\u015bli one tylko do kogo\u015b zadzwoni\u0105\u2026<\/span><\/p>\n

Po dw\u00f3ch dniach mia\u0142am numer do siostry Pauli. Izraelski. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce mieszka w klasztorze w Jerozolimie.<\/span><\/p>\n

Wiedzia\u0142am, w jakim jest wieku, wi\u0119c od razu polecia\u0142am do Izraela. Wynaj\u0119\u0142am samoch\u00f3d, GPS poprowadzi\u0142 mnie z\u0142\u0105 drog\u0105. Sp\u00f3\u017ani\u0142am si\u0119 na spotkanie trzydzie\u015bci minut, co mi si\u0119 nigdy nie zdarza \u2013 zawsze jestem wcze\u015bniej. Gdy dobiega\u0142am do klasztoru, zobaczy\u0142am z oddali ma\u0142\u0105, czarn\u0105 posta\u0107 przy furtce. By\u0142 niesamowity upa\u0142, a ona w grubym i za du\u017cym ubraniu czeka\u0142a na mnie ca\u0142y ten czas.<\/span><\/p>\n

Jeszcze podczas rozmowy telefonicznej zapowiedzia\u0142a, \u017ce b\u0119dziemy rozmawia\u0107 o wszystkim, tylko nie o wojnie. Oczywi\u015bcie, \u017ce rozmawia\u0142y\u015bmy o wojnie.<\/span><\/p>\n

\u017by\u0142a jak gdyby w dw\u00f3ch \u015bwiatach. W tym, w kt\u00f3rym przebywa\u0142a na co dzie\u0144, o wielu rzeczach nawet si\u0119 nie wspomina\u0142o. W tym drugim, do kt\u00f3rego trafi\u0142am ja, bardzo chcia\u0142a opowiedzie\u0107 swoj\u0105 histori\u0119, by\u0107 wys\u0142uchan\u0105. Przynios\u0142a mi pendrive\u2019a z zapisem \u015bwiadectwa z\u0142o\u017conego w Instytucie Yad Vashem. Poprosi\u0142a, bym je przechowa\u0142a, bo gdy ona umrze, siostry tego nie zrobi\u0105. A przecie\u017c to ju\u017c by\u0142o zapisane w najlepszym z mo\u017cliwych dla tego typu dzia\u0142a\u0144 miejscu. Jednak ba\u0142a si\u0119, \u017ce jej g\u0142os przepadnie.<\/span><\/p>\n

Jak czu\u0142a si\u0119<\/b> w Izraelu polsk<\/b>a \u017byd\u00f3wka, kt\u00f3ra zosta\u0142a siostr\u0105 zakonn\u0105<\/b>?<\/b><\/p>\n

\u2013 By\u0142a przeszcz\u0119\u015bliwa, \u017ce jest w Izraelu. Jako m\u0142oda osoba sk\u0142ada\u0142a \u015bluby zakonne w intencji powstania pa\u0144stwa Izrael. Powt\u00f3rzy\u0142a je sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, bo nie mia\u0142a \u015bwiadomo\u015bci \u2013 prasa do klasztoru nie dociera\u0142a \u2013 \u017ce kraj ju\u017c jest na mapie \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

Wyda\u0142a mi si\u0119 nieco egzaltowana, ale tak po dziewczy\u0144sku. Jakby przy mnie mog\u0142a wci\u0105\u017c by\u0107 t\u0105 nastolatk\u0105, kt\u00f3ra w getcie pisa\u0142a po hebrajsku wiersze, jak marzy o Jerozolimie, jakby tamta dziewczynka w niej jeszcze \u017cy\u0142a, zahibernowa\u0142a si\u0119.<\/span><\/p>\n

Chocia\u017c tak bardzo kocha\u0142a Izrael, rzadko mia\u0142a okazj\u0119 mu si\u0119 przygl\u0105da\u0107. Jej znajoma opowiada\u0142a mi, jak musia\u0142a i\u015b\u0107 do lekarza, i wtedy po raz pierwszy od lat jecha\u0142a przez Jerozolim\u0119, zachwycaj\u0105c si\u0119 zmieniaj\u0105cym si\u0119 krajobrazem. Nie mia\u0142a dnia wolnego, by wyj\u015b\u0107 z klasztoru i przejecha\u0107 si\u0119 po swoim ukochanym mie\u015bcie.<\/span><\/p>\n

A jak na pr\u00f3b\u0119 kontaktu z twojej strony reagowa\u0142y dzieci tych, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 na li\u015b<\/b>cie <\/b>Majzelsa<\/b>?<\/b><\/p>\n

\u2013 Cz\u0119sto by\u0142y bardzo zainteresowane rozmow\u0105 i serdeczne wobec mnie. Czasem bardziej ni\u017c ich rodzice.<\/span><\/p>\n

Przy pierwszym kontakcie prosz\u0119 o pomoc moj\u0105 c\u00f3rk\u0119 Ol\u0119, kt\u00f3ra zna hebrajski. Uwa\u017ca\u0142am, \u017ce j\u0119zyk polski, jego brzmienie, mo\u017ce by\u0107 zbyt inwazyjny.<\/span><\/p>\n

Przyznajesz<\/b>, \u017ce mia\u0142a\u015b <\/b>w\u0105tpliwo\u015b<\/b>ci, czy <\/b>m\u00f3wi\u0107 potencjalnym bohaterom, \u017ce sama jeste\u015b polsk\u0105 \u017byd\u00f3wk\u0105.<\/b><\/p>\n

\u2013 Teraz tego \u017ca\u0142uj\u0119. Jedna z moich bohaterek, gdybym jej to powiedzia\u0142a, mo\u017ce zgodzi\u0142aby si\u0119 porozmawia\u0107. Wyobra\u017ca\u0142am sobie, \u017ce to nie jest do ko\u0144ca sprawiedliwe wobec innych pisz\u0105cych o Zag\u0142adzie, \u017ce to jaki\u015b rodzaj ulgi. Dlaczego mam mie\u0107 \u201epunkty za pochodzenie”? Barbara Engelking powiedzia\u0142a mi na to, \u017ce chyba upad\u0142am na g\u0142ow\u0119. Przecie\u017c to daje im poczucie bezpiecze\u0144stwa, ja to robi\u0119 te\u017c dla nich.<\/span><\/p>\n

W Polsce cz\u0119sto i wyra\u017anie m\u00f3wi\u0119, \u017ce jestem \u017byd\u00f3wk\u0105. Ale rozmawiaj\u0105c z lud\u017ami w Izraelu czy z \u017bydami mieszkaj\u0105cymi w innych krajach, mia\u0142am wra\u017cenie, \u017ce \u2013 m\u00f3wi\u0105c to \u2013 wykluczam si\u0119 z polsko\u015bci. Jakbym si\u0119 odcina\u0142a, m\u00f3wi\u0142a: \u2013 Nie mam nic wsp\u00f3lnego z tymi Polakami.<\/span><\/p>\n

Jestem Polk\u0105 i \u017byd\u00f3wk\u0105. Dla moich rozm\u00f3wc\u00f3w to jest czasem trudne do zrozumienia.<\/span><\/p>\n

Zawsze kt\u00f3ry\u015b z tych narod\u00f3w wisi nad tob\u0105 niczym miecz\u2026<\/b><\/p>\n

\u2013 Tak, masz racj\u0119. Chyba musz\u0119 si\u0119 z tego poczucia wyzwoli\u0107.<\/span><\/p>\n

Uwa\u017cny czytelnik ksi\u0105\u017cek Anny Bikont zauwa\u017cy podczas lektury \u201eCeny”, <\/b>\u017c<\/b>e opisywane przez ciebie historie za<\/b>z\u0119biaj\u0105 si\u0119, czasem wr\u0119cz nak\u0142adaj\u0105 na siebie. Jakby\u015b pisa\u0142a o s\u0105siadach, kt\u00f3rych \u017cycie jest ze sob\u0105 nierozerwanie zwi\u0105<\/b>zane.<\/b><\/p>\n

\u2013 \u015awiat po Holokau\u015bcie jest bardzo ma\u0142y. Sama te\u017c, czytaj\u0105c o kim\u015b, \u0142api\u0119 si\u0119 na tym, \u017ce ju\u017c go znam.<\/span><\/p>\n

Ale jest to te\u017c \u015bwiat, kt\u00f3ry \u2013 w jakim\u015b sensie <\/b>\u2013 uleg\u0142 rozci\u0105gni\u0119<\/b>ciu. Piszesz \u2013 i jest to <\/b>bardzo poruszaj\u0105<\/b>ce \u2013 o dzieciach, kt\u00f3re z Polski wywieziono i kt\u00f3re w Palestynie trafi\u0142y do kibuc\u00f3w. Pozbawione mo\u017cliwo\u015b<\/b>ci decydowania o swoim l<\/b>osie, w zasadzie uprowadzone z kraju urodzenia, w znacznej mierze uprzedmiotowione, musia\u0142y zaczyna\u0107 wszystko od nowa. Cytujesz wypowiedzi wychowawc\u00f3w, niekt\u00f3re bardzo bezwzgl\u0119dne, kt\u00f3rzy mieli je za leniwe, krn\u0105brne, niezainteresowane wsp\u00f3\u0142prac\u0105<\/b> i nieufne<\/b>. Nie chcia\u0142y m\u00f3wi\u0107 po hebrajsku, zna\u0142y tylko polski, by\u0142y sparali\u017c<\/b>owane strachem.<\/b><\/p>\n

\u2013 Przerzucano je jak worki kartofli, ich los zale\u017ca\u0142 od tego, kto je wykupi\u0142. Nikt nie zawraca\u0142 sobie g\u0142owy tym, czy one w og\u00f3le odnajd\u0105 si\u0119 w domu dziecka, w zbiorowym \u017cyciu, nikt nie sprawdza\u0142 ich predyspozycji psychicznych. Ich los by\u0142 poddany ideologii, zak\u0142adano, \u017ce gdy nagle stan\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 spo\u0142eczno\u015bci Izraela, w spos\u00f3b znacz\u0105cy wzro\u015bnie ich dobrostan.<\/span><\/p>\n

Tak wtedy by\u0142o. Gdy moja kuzynko-ciotka przyjecha\u0142a do naszej rodziny w kibucu, cho\u0107 m\u00f3wili po polsku, do niej zwracali si\u0119 wy\u0142\u0105cznie po hebrajsku, kt\u00f3rego nie zna\u0142a. Robili tak, bo uwa\u017cali, \u017ce jak najszybciej musi sta\u0107 si\u0119 cz\u0142onkiem wsp\u00f3lnoty \u017byd\u00f3w z ziemi Izraela.<\/span><\/p>\n

To w zasadzie jak nad Wis\u0142\u0105 \u2013 polscy rodzice ukrywali \u017cydowskie pochodzenie przed dzie\u0107mi, chcieli je wychowa\u0107 w \u201epolsko\u015bci”<\/b>.<\/b><\/p>\n

\u2013 No tak. Ale to i tak zawsze wychodzi\u0142o na \u015bwiat\u0142o dzienne. Bo nie wiadomo jak, ale w Polsce wszyscy wiedz\u0105. W ko\u0144cu na podw\u00f3rku czy przy kt\u00f3rej\u015b kolejnej k\u0142\u00f3tni rodzinnej nagle pada\u0142o to straszne s\u0142owo na \u201e\u017b”.<\/span><\/p>\n

Te dzieci, kt\u00f3re zosta\u0142y w Polsce, nale\u017ca\u0142<\/b>y jednak do rodziny, a nie do partii czy narodu jak w Izraelu.<\/b><\/p>\n

\u2013 Jednak nie. W Polsce trafia\u0142y cz\u0119sto do dom\u00f3w dziecka CK\u017bP. A te, kt\u00f3rych rodzina czy nawet rodzice si\u0119 odnajdywali \u2013 czy to w Polsce, czy w Izraelu \u2013 te\u017c mia\u0142y ci\u0119\u017cko. Czasem jeszcze gorzej. Spotkania z rodzicami odnalezionymi po latach Zag\u0142ady i roz\u0142\u0105ki to historie wi\u0119cej ni\u017c dramatyczne, cz\u0119sto o wiele gorsze od tych z kibuc\u00f3w czy dom\u00f3w dziecka.<\/span><\/p>\n

Po prostu po wojnie los ka\u017cdego dziecka \u017cydowskiego, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142o, by\u0142 dramatyczny.<\/span><\/p>\n

K<\/b>si\u0105\u017cka ukazuje si\u0119<\/b> za nieco ponad dwa tygodnie<\/b>. Czujesz ulg\u0119? I czy my\u015blisz o tym, co czytelnik powinien wynie\u015b\u0107 z lektury twojej ksi\u0105\u017c<\/b>ki?<\/b><\/p>\n

\u2013 Gdy pisa\u0142am \u201eMy z Jedwabnego”, bardzo mi zale\u017ca\u0142o, by Polacy przyj\u0119li do wiadomo\u015bci, co tam si\u0119 wydarzy\u0142o. Teraz opowiadam o dzieciach z listy Majzelsa dla nich samych jako reprezentant\u00f3w tych dzieci, kt\u00f3re nie prze\u017cy\u0142y Zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

Czasem my\u015bl\u0119, \u017ce opowiadam dla tych, kt\u00f3rych z nami nie ma. Po to, by o nich pami\u0119ta\u0107.<\/span><\/p>\n

Anna Bikont “Cena. W poszukiwaniu \u017cydowskich dzieci po wojnie”, Wydawnictwo Czarne, premiera 23 lutego<\/span><\/h4>\n

Cena. W poszukiwaniu \u017cydowskich dzieci po wojnie (ok\u0142adka twarda)<\/em><\/span>
\nAutor: Bikont Anna<\/em><\/span>
\n https:\/\/czarne.com.pl\/katalog\/ksiazki\/cena<\/strong><\/span><\/span><\/a><\/p>\n

\n

Od maja 1947 do sierpnia 1948 roku Lejb Majzels, pracownik Centralnego Komitetu \u017byd\u00f3w w Polsce, wyje\u017cd\u017ca w teren dwadzie\u015bcia osiem razy w poszukiwaniu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciorga dwojga dzieci, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142y Zag\u0142ad\u0119 i pozostaj\u0105 pod opiek\u0105 Polak\u00f3w. Ka\u017cdy wyjazd skrupulatnie odnotowuje: o kt\u00f3rej wyjecha\u0142, o kt\u00f3rej dotar\u0142, czy znalaz\u0142 dziecko i za ile nar\u00f3d \u017cydowski mo\u017ce je wykupi\u0107. Bo \u017cycie ka\u017cdego \u017cydowskiego dziecka ma cen\u0119.Siedemdziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej Anna Bikont powtarza pr\u00f3b\u0119 ich odnalezienia. Pod\u0105\u017ca \u015bladem zapisk\u00f3w pozostawionych w dw\u00f3ch zeszytach \u2013 \u201eSprawozdaniach z podr\u00f3\u017cy s\u0142u\u017cbowych L. Majzelsa w sprawie poszukiwania dzieci znajduj\u0105cych si\u0119 w r\u0119kach Polak\u00f3w\u201d. Z niezwyk\u0142\u0105 dociekliwo\u015bci\u0105 szuka cho\u0107by najdrobniejszych informacji, kt\u00f3re mog\u0142yby doprowadzi\u0107 do spotkania po latach. Dokonuje niemo\u017cliwego, jednocze\u015bnie staj\u0105c przed kolejnym pot\u0119\u017cnym wyzwaniem \u2013 jak sk\u0142oni\u0107 do wspomnie\u0144 ludzi, kt\u00f3rzy uciekli od przesz\u0142o\u015bci, niekiedy na koniec \u015bwiata.Cena to reporterskie \u015bledztwo rzucaj\u0105ce nowe \u015bwiat\u0142o na losy dzieci po Zag\u0142adzie. Prowadzone z przenikliwo\u015bci\u0105 znakomicie oddaje niepokoj\u0105c\u0105 atmosfer\u0119 powojnia i burzy pozornie oczywist\u0105 ocen\u0119 wybor\u00f3w \u017cyciowych ocala\u0142ych.<\/p>\n

* * *<\/strong><\/h3>\n

Anna Bikont pyta o co\u015b. O zdarzenie sprzed trzydziestu lat, na przyk\u0142ad o ekshumacj\u0119 . Pyta jakich\u015b pan\u00f3w na drodze. A tak, panowie u\u015bmiechaj\u0105 si\u0119 rado\u015bnie. To oni kopali. Mocno kopali, ale dopiero jak koparka przyjecha\u0142a, wszystkie ko\u015bci si\u0119 odnalaz\u0142y\u2026<\/em><\/p>\n

Bowiem na Ann\u0119 Bikont, kt\u00f3ra nikogo nie zawiadamia o przyje\u017adzie, bo nie wie kogo i gdzie mog\u0142aby zawiadomi\u0107, zawsze tak jakby kto\u015b czeka\u0142. Na przyzbie, na \u0142awce, w parku, w domu albo na drodze.<\/em><\/p>\n

Na tym polegaj\u0105 reporterskie cuda. Kt\u00f3re maj\u0105 to do siebie, \u017ce tylko wybitnym reporterom si\u0119 przytrafiaj\u0105.<\/em><\/p>\n

Hanna Krall<\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzieci jedz\u0105ce posi\u0142ek w \u017cydowskim sieroci\u0144cu w Bielawie na Dolnym \u015al\u0105sku 1945-46 rok. (\u017bIH\/BE&W) Ile kosztuje ma\u0142y \u017byd? Powojenny wy\u015bcig o dzieci ocalone z Zag\u0142ady Micha\u0142 Noga\u015b, Wojciech Szot – W czasie wojny przyzwyczajono si\u0119 do tego, \u017ce \u017cycie \u017cydowskie jest towarem. I takim towarem by\u0142o te\u017c dziecko \u017cydowskie po wojnie – m\u00f3wi Anna Bikont, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92970"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=92970"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92970\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":93012,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92970\/revisions\/93012"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=92970"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=92970"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=92970"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}