{"id":93238,"date":"2022-02-16T17:09:32","date_gmt":"2022-02-16T15:09:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=93238"},"modified":"2022-02-16T14:37:28","modified_gmt":"2022-02-16T12:37:28","slug":"24-09-70","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=93238","title":{"rendered":"“Przystanek\/Pitstop Gliwice”. \u015apiewali, \u015bmiali si\u0119 i p\u0142akali. A potem znikn\u0119li"},"content":{"rendered":"

‘Przystanek\/Pitstop Gliwice’ – kadr z filmu na podstawie ksi\u0105\u017cki (YouTube)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>“Przystanek\/Pitstop Gliwice”. \u015apiewali, \u015bmiali si\u0119 i p\u0142akali. A potem znikn\u0119li<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Peadar De Burca<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

“Przystanek\/Pitstop Gliwice” jest jak szk\u0142o powi\u0119kszaj\u0105ce, przez kt\u00f3re mo\u017cemy dok\u0142adniej przyjrze\u0107 si\u0119 pewnemu fragmentowi \u017cywej przesz\u0142o\u015bci miasta, \u015bladom, jakie na niej pozostawi\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy potem znikn\u0119li.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

\u017bydzi na \u015al\u0105sku<\/strong><\/h5>\n

Gdy przeczyta\u0142em \u201ePrzystanek\/Pitstop Gliwice”, a\u017c nazbyt zwi\u0119z\u0142\u0105 relacj\u0119 o gliwickiej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w latach 50. i 60., autorstwa Larissy Baldovin oraz Ani Koszykowski, nabra\u0142em przekonania, \u017ce \u017cyczliwo\u015b\u0107 nie jest cech\u0105, kt\u00f3r\u0105 odkry\u0142 dopiero Wasz poruszaj\u0105cy si\u0119 od \u015bciany do \u015bciany Irlandczyk, ale po prostu nieod\u0142\u0105cznym rysem, na kt\u00f3ry rzucaj\u0105 cie\u0144 post\u0119powanie polityk\u00f3w kieruj\u0105cych si\u0119 w\u0142asnym, kr\u00f3tkowzrocznym interesem – jak Gomu\u0142ka w roku 1968<\/a><\/strong><\/span>. A gdy spojrze\u0107 na spraw\u0119 z perspektywy PiS<\/a>, mistrza w podsycaniu nienawi\u015bci wobec mniejszo\u015bci, przychodzi na my\u015bl powiedzenie: \u201eTrzeba zmieni\u0107 wszystko, aby wszystko pozosta\u0142o po staremu”.<\/span><\/p>\n

\u201ePrzystanek\/Pitstop Gliwice” jest nie tyle rozpraw\u0105 naukow\u0105, ile raczej prac\u0105 ukryt\u0105 pod form\u0105 ksi\u0105\u017cki popularnonaukowej. I jest to jedna z bardzo nielicznych uwag krytycznych, bo w tym akurat przypadku mniej wcale nie oznacza wi\u0119cej. Oczekiwa\u0142bym wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, a tak\u017ce t\u0142a pokazuj\u0105cych codzienne \u017cycie ludzi maj\u0105cych za sob\u0105 traumatyczne przej\u015bcia i poszukuj\u0105cych schronienia w mie\u015bcie o traumatycznej przesz\u0142o\u015bci. Spodziewa\u0142bym si\u0119 konfliktu, nie tyle pomi\u0119dzy Polakami a \u017bydami, ile pomi\u0119dzy imigrantami a ich nowym otoczeniem. Co prawda, pojawiaj\u0105 si\u0119 wzmianki o barierach j\u0119zykowych i ekonomicznych, czyli dwu obszarach, o kt\u00f3rych ja sam m\u00f3g\u0142bym napisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119, opieraj\u0105c si\u0119 na walce, jak\u0105 tocz\u0119 na \u015al\u0105sku, aby utrzyma\u0107 si\u0119 w pionie. Jednak moje do\u015bwiadczenia i k\u0142opoty to nic w por\u00f3wnaniu z tym, co przej\u015b\u0107 musia\u0142y rodziny Lempert, Aksman, Goldstein i Szaff.<\/span><\/p>\n

Brakuje mi r\u00f3wnie\u017c statystyk pokazuj\u0105cych, ilu \u017byd\u00f3w mieszka\u0142o w mie\u015bcie. W 1963 r., roku maksymalnego zasi\u0119gu, lokalne ko\u0142o Towarzystwa Spo\u0142eczno-Kulturalnego \u017byd\u00f3w w Polsce liczy\u0142o 313 cz\u0142onk\u00f3w. Jednak w latach 1947-48, po pogromie kieleckim, ludno\u015b\u0107 \u017cydowska waha\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 liczby 1000. Wed\u0142ug danych gliwickiego urz\u0119du celnego w 1950 r. 226 \u017byd\u00f3w wyjecha\u0142o z Gliwic. Z kolei w latach 1955-59 do Polski przyjecha\u0142o 19 tys. \u017byd\u00f3w z ZSRR. Zina Lempert podsumowa\u0142a to tak: \u201eWszyscy ze Lwowa przyjechali do Gliwic…”. Brakuje jednak informacji o liczebno\u015bci spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Gliwicach.<\/span><\/p>\n

\u201ePrzystanek\/Pitstop Gliwice” opowiada, jak Sp\u00f3\u0142dzielnia Wielobran\u017cowa im. J. Lewartowskiego prowadzi\u0142a kursy szycia i radiotechniki dla \u017byd\u00f3w, ale jak te nowo pozyskane umiej\u0119tno\u015bci wp\u0142yn\u0119\u0142y na funkcjonowanie samego miasta – mo\u017cemy si\u0119 tylko domy\u015bla\u0107. Jest rozdzia\u0142 po\u015bwi\u0119cony klubowi TSK\u017b na gliwickim rynku, gdzie w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych Jerzy Duda-Gracz<\/a> <\/strong><\/span>by\u0142 opiekunem kulturalnym m\u0142odzie\u017cy, a wspomniana wcze\u015bniej Zina Lempert prowadzi\u0142a ciesz\u0105cy si\u0119 powszechnym uznaniem bufet. Podobnie jak wcze\u015bniej ksi\u0105\u017cka sygnalizuje interesuj\u0105ce w\u0105tki, kt\u00f3re, niestety, nie s\u0105 rozwijane dalej. By\u0107 mo\u017ce \u201ePrzystanek\/Pitstop Gliwice” nale\u017cy traktowa\u0107 jak obszern\u0105 kolekcj\u0119 fotografii dokumentuj\u0105cych \u017cycie spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w tym mie\u015bcie, poddan\u0105 serdecznemu retuszowi jako wst\u0119p do \u201eJews in Silesia” Marcina Wodzi\u0144skiego albo \u201eMaus” Spiegelmana<\/strong><\/span><\/a>. Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 sformu\u0142owaniem zaczerpni\u0119tym z ostatniej z wymienionych pozycji, \u201ePrzystanek\/Pitstop Gliwice” i jego 27 rozm\u00f3w stanowi\u0105cych wi\u0119kszo\u015b\u0107 drugiej cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki to dopiero zapowied\u017a wi\u0119kszej pracy.<\/span><\/p>\n

Przystanek\/Pitstop Gliwice, czyli duchy wracaj\u0105<\/strong><\/h5>\n

Rodzina Zareckich zmuszona by\u0142a sprzeda\u0107 wszystko, co posiadali w ZSRR, aby kupi\u0107 samoch\u00f3d Pobieda i uda\u0107 si\u0119 nim na zach\u00f3d, po drodze zatrzymuj\u0105c si\u0119 przy budkach sprzedaj\u0105cych mleko i kefir. Po przyje\u017adzie do Gliwic pobieda zosta\u0142a sprzedana, a pieni\u0105dze zapewni\u0142y im egzystencj\u0119 na pewien czas. Lazar Szaff przyjecha\u0142 do Gliwic wraz z rodzicami i m\u0142odsz\u0105 siostr\u0105 w 1958 r., gdy jego matka powr\u00f3ci\u0142a po 16 latach \u201epoprawczego” pobytu na Syberii. Przyjazd do wolnego kraju bardzo mu si\u0119 spodoba\u0142. Dov Shevih, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 w 1957 r. i zamieszka\u0142 z rodzin\u0105 przy ul. Piwnej, znalaz\u0142 przyjaci\u00f3\u0142 i by\u0142 lubiany przez nauczycieli do tego stopnia, \u017ce dyrektor szko\u0142y got\u00f3w by\u0142 go adoptowa\u0107, gdy mama ostatecznie zdecydowa\u0142a si\u0119 na wyjazd do Izraela.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka sprawia (po cz\u0119\u015bci za spraw\u0105 niezbyt udanego t\u0142umaczenia na angielski), \u017ce do\u015bwiadczenie imigranta w XX-wiecznej, zurbanizowanej Polsce ulega rekonfiguracji. Relacje tu\u0142aj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w pokazuj\u0105, \u017ce pobyt w Gliwicach by\u0142 bardzo dobrym czasem w ich \u017cyciu. Akcenty antysemickie, obecne w historii Polski, pojawiaj\u0105 si\u0119 tu jako elementy obce i nienaturalne, jako produkt stworzony przez rz\u0105dz\u0105c\u0105 parti\u0119 i obecny raczej w \u017cyciu publicznym. \u017bycie codzienne natomiast toczy\u0142o si\u0119 swoim rytmem, ca\u0142kowicie odmiennym. \u201ePrzystanek\/Pitstop Gliwice” jest jak szk\u0142o powi\u0119kszaj\u0105ce, przez kt\u00f3re mo\u017cemy dok\u0142adniej przyjrze\u0107 si\u0119 pewnemu fragmentowi \u017cywej przesz\u0142o\u015bci miasta, \u015bladom, jakie na niej pozostawi\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy potem znikn\u0119li.<\/span><\/p>\n

Jak plemi\u0119 duch\u00f3w wyprowadzone z miejsc, w kt\u00f3rych jedli, modlili si\u0119, \u015bpiewali, \u015bmiali si\u0119 i p\u0142akali.<\/span><\/p>\n

T\u0142um. A.L.<\/i><\/p>\n

.<\/p>\n

\n
\n
\n