{"id":94057,"date":"2022-04-01T17:09:20","date_gmt":"2022-04-01T15:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=94057"},"modified":"2022-03-24T19:46:00","modified_gmt":"2022-03-24T17:46:00","slug":"01-09-62","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=94057","title":{"rendered":"Halacha, \u017cycie wcze\u015bniak\u00f3w i proszek z konik\u00f3w polnych"},"content":{"rendered":"

Leonardo da Vinci, fragment Studium p\u0142odu w macicy.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Halacha, \u017cycie wcze\u015bniak\u00f3w i proszek z konik\u00f3w polnych<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

KATARZYNA ANDERSZ<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

JAK POD WP\u0141YWEM ROZWOJU MEDYCYNY ZMIENIA\u0141A SI\u0118 INTERPRETACJA HALACHY? JAKIE WYZWANIE DLA RABIN\u00d3W B\u0118D\u0104 STANOWI\u0106 ZDOBYCZE TECHNOLOGICZNE XXI WIEKU? O SYTUACJACH, W KT\u00d3RYCH ROZW\u00d3J NAUKI TRZEBA POGODZI\u0106 Z WIELOWIEKOWYM PRAWEM RELIGIJNYM, OPOWIADA RABIN ARI ZIVOTOFSKY, DOKTOR NEUROBIOLOGII W MULTIDYSCYPLINARNYM CENTRUM BADA\u0143 NAD M\u00d3ZGIEM IM. LESLIEGO I SUSAN GOND\u00d3W NA UNIWERSYTECIE BAR-ILAN ORAZ WYKWALIFIKOWANY SZOCHET.\u00a0<\/b><\/span><\/p>\n

Katarzyna Andersz: W niedalekiej przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie mo\u017cliwe wyhodowanie organ\u00f3w z tkanek zwierz\u0119cych lub zbudowanie ich na bazie sztucznych materia\u0142\u00f3w. Zacznijmy jednak od tego, jak kwesti\u0119 przeszczep\u00f3w \u2013 osi\u0105gni\u0119cie zaledwie ostatniego p\u00f3\u0142wiecza \u2013 postrzega \u017cydowskie prawo?<\/b><\/p>\n

Ari Zivotofsky: Na pierwszy rzut oka mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce to halachicznie problematyczny temat. Wa\u017cne jednak, aby w odniesieniu do wszystkich tego typu pyta\u0144 pami\u0119ta\u0107, \u017ce\u00a0halacha<\/span>\u00a0bierze pod uwag\u0119 rozw\u00f3j nauki. Innymi s\u0142owy rabini zawsze d\u0105\u017cyli do tego, \u017ceby kwestie religijne rozstrzyga\u0107 w oparciu o wsp\u00f3\u0142czesny stan wiedzy, a nie formu\u0142owa\u0107 stanowisko, przyjmuj\u0105c za punkt wyj\u015bcia przekonania z czas\u00f3w staro\u017cytnych.\u00a0<\/span><\/p>\n

Przyk\u0142adem takiego podej\u015bcia jest kwestia ratowania wcze\u015bniak\u00f3w. W Talmudzie czytamy, \u017ce dziecko, kt\u00f3re urodzi\u0142o si\u0119 zar\u00f3wno w dziewi\u0105tym, jak i w si\u00f3dmym miesi\u0105cu ci\u0105\u017cy, jest zdolne do \u017cycia. Natomiast dziecko, kt\u00f3re urodzi\u0142o si\u0119 w \u00f3smym miesi\u0105cu, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonowa\u0107. Taki by\u0142 stan wiedzy medycznej w czasie spisywania Talmudu i st\u0105d zapis m\u00f3wi\u0105cy o tym, \u017ce je\u015bli dziecko urodzone w \u00f3smym miesi\u0105cu nie jest w stanie samodzielnie funkcjonowa\u0107, to w szabat nie mo\u017cna si\u0119 nim zajmowa\u0107 \u2013 powinno si\u0119 je traktowa\u0107 jak cia\u0142o zmar\u0142ego. Natomiast \u017ceby ratowa\u0107 dziecko urodzone w si\u00f3dmym miesi\u0105cu, mo\u017cna szabat z\u0142ama\u0107. Dzi\u015b oczywi\u015bcie tak nie my\u015blimy i nigdy nie pozwoliliby\u015bmy takiemu o\u015bmiomiesi\u0119cznemu wcze\u015bniakowi po prostu umrze\u0107. Nikt nie \u015bmia\u0142by powo\u0142a\u0107 si\u0119 na ten zapis.\u00a0<\/span><\/p>\n

W czasach powstawania Talmudu o przeszczepach nie mog\u0142o by\u0107 mowy. Jakie wi\u0119c stanowisko wypracowali wsp\u00f3\u0142cze\u015bni rabini?<\/b><\/p>\n

Przeszczepy organ\u00f3w s\u0105 cudown\u0105 metod\u0105 ocalenia czyjego\u015b \u017cycia lub poprawienia jego jako\u015bci \u2013 to powszechnie panuj\u0105cy pogl\u0105d. Natomiast wa\u017cne s\u0105 kwestie szczeg\u00f3\u0142owe. Oddanie w\u0142asnej nerki czy szpiku to ogromna\u00a0micwa<\/span>. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 organ\u00f3w pochodzi jednak od nie\u017cyj\u0105cych dawc\u00f3w i tu pojawia si\u0119 problem traktowania zw\u0142ok \u2013 zgodnie z halach\u0105 powinny one przecie\u017c zosta\u0107 jak najszybciej pochowane. Niemniej jednak rabini niemal jednog\u0142o\u015bnie twierdz\u0105, \u017ce je\u015bli chodzi o ratowanie innego \u017cycia, mo\u017cna poczeka\u0107 i pobra\u0107 organ, niezale\u017cnie od tego, ile taka procedura zajmuje czasu.\u00a0<\/span><\/p>\n

A pochowanie niekompletnych zw\u0142ok nie jest problemem? Ortodoksyjny judaizm sprzeciwia si\u0119 przecie\u017c kremacji ze wzgl\u0119du na zmartwychwstanie cia\u0142a w czasach mesja\u0144skich.<\/b><\/p>\n

Pytanie o to, co stanie si\u0119 z osob\u0105 pozbawion\u0105 w\u0105troby, w momencie gdy przyjdzie Mesjasz, jest domen\u0105 ludzi przes\u0105dnych, a nie rabin\u00f3w. Skoro B\u00f3g b\u0119dzie w stanie odtworzy\u0107 cia\u0142o z pozosta\u0142ych po nim ko\u015bci, to poradzi sobie te\u017c z brakiem w\u0105troby. Rabini uwa\u017caj\u0105, \u017ce ludzkim problemem jest ocalenie \u017cycia, a kwestie boskie s\u0105 poza naszym zasi\u0119giem i nie nale\u017cy si\u0119 nimi przejmowa\u0107. Taki przyj\u0119to konsensus.\u00a0Najbardziej sporn\u0105 kwesti\u0105 jest natomiast definicja granicy \u017cycia i \u015bmierci.\u00a0<\/span><\/p>\n

Dla lekarzy \u015bmier\u0107 m\u00f3zgu jest z regu\u0142y wystarczaj\u0105cym kryterium pozwalaj\u0105cym na pobranie narz\u0105d\u00f3w.<\/b><\/p>\n

Naczelny rabinat Izraela uzna\u0142, \u017ce \u015bmier\u0107 m\u00f3zgu jest wystarczaj\u0105ca, aby pobra\u0107 organy, ale istniej\u0105 od\u0142amy judaizmu, g\u0142\u00f3wnie ultraortodoksyjnego, kt\u00f3re takiej definicji nie przyjmuj\u0105 \u2013 uwa\u017caj\u0105, \u017ce pobranie organu od osoby, u kt\u00f3rej nie usta\u0142o kr\u0105\u017cenie, jest r\u00f3wnoznaczne morderstwu. Z tego powodu niekt\u00f3rzy rabini uwa\u017caj\u0105, \u017ce \u017caden \u017byd nie powinien by\u0107 dawc\u0105 serca i p\u0142uc, bo te narz\u0105dy mog\u0105 by\u0107 pobrane wy\u0142\u0105cznie od osoby z nadal funkcjonuj\u0105cym uk\u0142adem kr\u0105\u017cenia.<\/span><\/p>\n

Gdy b\u0119dzie ju\u017c mo\u017cliwa hodowla organ\u00f3w na bazie zwierz\u0119cych tkanek, jakie stanowisko przyjmie judaizm?<\/b><\/p>\n

To w zasadzie mniej skomplikowana kwestia. Ju\u017c dzi\u015b powszechnie wykorzystuje si\u0119 na przyk\u0142ad zastawki serca pochodz\u0105ce od \u015bwini, genetycznie podobnej do cz\u0142owieka. Nie ma halachicznego zakazu u\u017cywania zwierz\u0105t, tak\u017ce tych niekoszernych, dla ludzkich korzy\u015bci. Czy \u017bydzi nie mog\u0105 gra\u0107 w futbol ameryka\u0144ski, bo pi\u0142ka tradycyjnie zrobiona jest ze \u015bwi\u0144skiej sk\u00f3ry? Oczywi\u015bcie, \u017ce mog\u0105 \u2013 niekoszernych zwierz\u0105t nie wolno jedynie je\u015b\u0107. Je\u015bli w przysz\u0142o\u015bci uda nam si\u0119 dokonywa\u0107 przeszczep\u00f3w ca\u0142ych organ\u00f3w od zwierz\u0105t czy te\u017c budowa\u0107 narz\u0105dy na bazie ich tkanek, b\u0119dzie to fantastyczne rozwi\u0105zanie, poniewa\u017c ca\u0142y czas borykamy si\u0119 z brakiem wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci dawc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Post\u0119p nauki przyniesie te\u017c najpewniej mo\u017cliwo\u015b\u0107 manipulowania genami, na przyk\u0142ad do stworzenia dziecka o okre\u015blonym wygl\u0105dzie. Ju\u017c teraz w przypadku implementacji in-vitro mo\u017cna wybra\u0107 zarodek, kt\u00f3ry zostanie przebadany pod k\u0105tem obecno\u015bci konkretnego genu wywo\u0142uj\u0105cego ci\u0119\u017ck\u0105 chorob\u0119. Judaizm uznaje takie dzia\u0142ania za etyczne?<\/b><\/p>\n

Tak, generalnie jest przychylnie nastawiony do tego typu procedur. W diagnostyce preimplantacyjnej chodzi o wybranie zarodka, kt\u00f3ry nie ma wadliwego genu przekazanego przez jednego z rodzic\u00f3w, a zatem o wyeliminowanie choroby. Niedawno natomiast Komisja Etyki przy izraelskim Ministerstwie Zdrowia debatowa\u0142a nad inn\u0105 spraw\u0105. Pad\u0142o pytanie, czy je\u015bli ma\u0142\u017ce\u0144stwo ma czw\u00f3rk\u0119 zdrowych syn\u00f3w, ale chce, \u017ceby z kolejnej ci\u0105\u017cy urodzi\u0142a si\u0119 c\u00f3rka, mo\u017ce wybra\u0107 \u017ce\u0144ski zarodek? Nie ma tutaj mowy o niczym tak skomplikowanym jak \u2013 niemo\u017cliwa zreszt\u0105 jeszcze \u2013 ingerencja w sekwencj\u0119 DNA. Chodzi jedynie o wyb\u00f3r \u017ce\u0144skiego zarodka spo\u015br\u00f3d kilku innych i jego implementacj\u0119. Komisja mia\u0142a tu wiele w\u0105tpliwo\u015bci i w ko\u0144cu uzna\u0142a, \u017ce dopuszczenie takiego wyboru b\u0119dzie jak otwarcie puszki Pandory. Pojawi\u0105 si\u0119 rodzice, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 chcieli wybiera\u0107 spo\u015br\u00f3d zarodk\u00f3w takie, kt\u00f3re maj\u0105 okre\u015blone cechy \u2013 gdzie wtedy postawi\u0107 granic\u0119? Zar\u00f3wno izraelscy rabini, jak i wspomniana Komisja Etyki zgadzaj\u0105 si\u0119 wi\u0119c, \u017ce diagnostyka preimplantacyjna powinna s\u0142u\u017cy\u0107 tylko eliminowaniu chor\u00f3b genetycznych. Ca\u0142a reszta przypadk\u00f3w spotyka si\u0119 raczej z negatywn\u0105 opini\u0105, cho\u0107 nie wiem dok\u0142adnie, jaki halachiczny zakaz mia\u0142by w tym przypadku zastosowanie.\u00a0<\/span><\/p>\n

W zesz\u0142ym roku Chi\u0144czyk He Jiankui dokona\u0142 zmiany sekwencji DNA zarodk\u00f3w w taki spos\u00f3b, \u017ce uzyska\u0142y one genetyczn\u0105 odporno\u015b\u0107 na wirusa HIV.<\/b><\/p>\n

To by\u0142a jak dot\u0105d jedyna potwierdzona pr\u00f3ba takiej ingerencji i spotka\u0142a si\u0119 ona z ostracyzmem ze strony \u015brodowiska naukowego. Teoretycznie judaizm m\u00f3g\u0142by na taki proceder spogl\u0105da\u0107 z aprobat\u0105. P\u00f3ki co jednak nie ma przyzwolenia na tego typu praktyki, poniewa\u017c istnieje obawa, \u017ce nie znamy wszystkich konsekwencji manipulacji genami. Nie wiemy na przyk\u0142ad, jak zamiana jednego genu wp\u0142ywa na inne. Rabini zawsze staraj\u0105 si\u0119 pod\u0105\u017ca\u0107 za opiniami naukowc\u00f3w \u2013 je\u015bli oni twierdz\u0105, \u017ce jest to procedura niebezpieczna lub nieprzewidywalna, nikt nie we\u017amie jej nawet pod uwag\u0119.\u00a0<\/span><\/p>\n

Poza tym nie widzi rabin innych przeszk\u00f3d?<\/b><\/p>\n

To, o czym teraz rozmawiamy, na razie przypomina bardziej science-fiction. Talmud i prawo \u017cydowskie sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 zabobonom oraz praktykom, kt\u00f3re nie znajduj\u0105 swojego potwierdzenia w faktach. Chory mo\u017ce w Jom Kipur zaprzesta\u0107 postu, je\u015bli niezb\u0119dne jest za\u017cycie lekarstwa, jednak tylko w przypadku, gdy jego dzia\u0142anie jest udowodnione naukowo. Je\u015bli mia\u0142by wypi\u0107 jakie\u015b zi\u00f3\u0142ka czy po\u0142kn\u0105\u0107 sproszkowane zwierz\u0119, to nie tylko nie wolno mu tego zrobi\u0107 w Jom Kipur, ale generalnie by\u0142oby to uznane za jaki\u015b rodzaj szama\u0144stwa czy magii. Je\u015bli manipulacja sekwencj\u0105 DNA oka\u017ce si\u0119 skutecznym i bezpiecznym sposobem na ochron\u0119 przed r\u00f3\u017cnymi chorobami, rabini b\u0119d\u0105 sk\u0142onni patrze\u0107 na taki proceder przychylnie.\u00a0<\/span><\/p>\n

Skoro autorytety rabiniczne wydaj\u0105 swoje opinie na podstawie sprawdzonych naukowych danych, czemu nagle s\u0142yszymy o tak wielu przypadkach odry w spo\u0142eczno\u015bciach ultraortodoksyjnych? Sk\u0105d bierze si\u0119 tam antyszczepionkowa ideologia?<\/b><\/p>\n

Rzeczywi\u015bcie, odra rozprzestrzenia si\u0119 w takich spo\u0142eczno\u015bciach wyj\u0105tkowo szybko, ale to nie wina antyszczepionkowc\u00f3w. W prawie \u017cydowskim, jakkolwiek interpretowanym, nie ma niczego, co poddawa\u0142oby kwesti\u0119 szczepienia dzieci w w\u0105tpliwo\u015b\u0107. Moja \u017cona jest pediatr\u0105 i ma wielu pacjent\u00f3w z ultraortodoksyjnych rodzin. Wed\u0142ug niej winna jest po prostu hierarchia zada\u0144 w tego typu spo\u0142eczno\u015bciach. Cz\u0119sto rodzice maj\u0105 tak wiele spraw na g\u0142owie, \u017ce bagatelizuj\u0105 szczepienia, odk\u0142adaj\u0105c je na bli\u017cej nieokre\u015blon\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Poza tym rodziny ultraortodoksyjne \u017cyj\u0105 cz\u0119sto w gorszych warunkach sanitarnych, w bardzo g\u0119sto zaludnionych dzielnicach, a to tak\u017ce sprzyja rozprzestrzenianiu si\u0119 choroby. Kiedy wysy\u0142a si\u0119 tam mobilne ambulatorium szczepionkowe, okazuje si\u0119, \u017ce przychodzi do niego wiele os\u00f3b, kt\u00f3re na co dzie\u0144 nie maj\u0105 czasu zabra\u0107 dzieci do przychodni.\u00a0<\/span><\/p>\n

W krajach katolickich, takich jak Polska, przy okazji debaty na temat diagnostyki preimplantacyjnej i w og\u00f3le procedury in-vitro s\u0142yszy si\u0119, \u017ce marnowane s\u0105 zarodki, kt\u00f3re nie zostan\u0105 wybrane do zabiegu.\u00a0<\/b><\/p>\n

Judaizm, w przeciwie\u0144stwie do katolicyzmu, nie postrzega zarodka jako pe\u0142nej formy \u017cycia, bo nie jest on w stanie prze\u017cy\u0107 i rozwin\u0105\u0107 si\u0119 poza organizmem matki. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce nas interesuje przede wszystkim rezultat. Je\u015bli para chce mie\u0107 dziecko, to wa\u017cne, \u017ceby jej w tym pom\u00f3c, na przyk\u0142ad poprzez procedur\u0119 sztucznej implementacji.\u00a0<\/span><\/p>\n

R\u00f3wnie\u017c p\u0142\u00f3d nie jest postrzegany jako \u017cycie w pe\u0142ni rozwini\u0119te, st\u0105d o wiele bardziej zniuansowane spojrzenie na aborcj\u0119.\u00a0<\/span><\/p>\n

Czym jest w takim razie p\u0142\u00f3d i w jakich sytuacjach rabini dopuszczaj\u0105 jego usuni\u0119cie?<\/b><\/p>\n

PRENUMERATA<\/strong><\/span>
\n<\/a>Od dziesi\u0105tek lat toczy si\u0119 dyskusja na temat tego, o ile mniejsza jest warto\u015b\u0107 \u017cycia dziecka w \u0142onie od \u017cycia matki. P\u0142\u00f3d jest potencjalnym \u017cyciem, zatem nie mo\u017cna go zabi\u0107, ale jednocze\u015bnie nie jest \u017cyciem w pe\u0142ni rozwini\u0119tym, dlatego wa\u017cniejsza jest matka. Po\u015brodku tych opinii pozostaje natomiast wielka szara strefa i pytanie o to, kiedy w takim razie mo\u017cna dokona\u0107 aborcji. Je\u015bli zagro\u017cone jest \u017cycie lub zdrowie kobiety, nie ma \u017cadnej granicy wieku p\u0142odu \u2013 mo\u017cna usun\u0105\u0107 nawet o\u015bmiomiesi\u0119czny, bo zawsze b\u0119dzie on czym\u015b mniej ni\u017c pe\u0142nym \u017cyciem. Tak uwa\u017ca\u0142 na przyk\u0142ad jeden z najwa\u017cniejszych izraelskich rabin\u00f3w XX wieku Eliezer Waldenberg. Z drugiej strony, je\u015bli \u017cycie p\u0142odu \u2013 przyjmuj\u0105c nawet, \u017ce jest to \u017cycie tylko potencjalne \u2013 jest zagro\u017cone, mo\u017cna z\u0142ama\u0107 szabat, \u017ceby je ratowa\u0107. Podobnie kobiecie w ci\u0105\u017cy pozwala si\u0119 nie po\u015bci\u0107 w Jom Kipur, bo podtrzymuje ona \u017cycie dziecka.\u00a0<\/span><\/p>\n

Ponadto panuje zgoda co do tego, \u017ce zarodek m\u0142odszy ni\u017c czterdzie\u015bci dni ma jako potencjalne \u017cycie mniejsz\u0105 warto\u015b\u0107 ni\u017c p\u0142\u00f3d bardziej rozwini\u0119ty.<\/span><\/p>\n

Czy judaizm warto\u015bciuje choroby p\u0142odu, kt\u00f3re uzasadniaj\u0105 przerwanie ci\u0105\u017cy? S\u0105 przecie\u017c takie wady, kt\u00f3re dzi\u0119ki rozwojowi medycyny daj\u0105 dobre rokowania i stosunkowo dobr\u0105 jako\u015b\u0107 \u017cycia, na przyk\u0142ad zesp\u00f3\u0142 Downa.<\/b><\/p>\n

S\u0105dz\u0119, \u017ce w takim przypadku wi\u0119kszo\u015b\u0107 rabin\u00f3w by\u0142aby przeciwna aborcji. Owszem, posiadanie dziecka z zespo\u0142em Downa utrudni funkcjonowanie rodzic\u00f3w, ale wci\u0105\u017c m\u00f3wimy tu o dziecku, kt\u00f3re ma potencja\u0142 rozwin\u0105\u0107 si\u0119 na tyle, \u017ceby cieszy\u0107 si\u0119 dobr\u0105 jako\u015bci\u0105 \u017cycia przez wiele lat. Nie powinno mu si\u0119 tego odbiera\u0107.\u00a0<\/span><\/p>\n

Opr\u00f3cz rozwoju technologii i medycyny nadchodz\u0105ce dekady przynios\u0105 r\u00f3wnie\u017c globalny kryzys ekologiczny, w zwi\u0105zku z czym b\u0119dziemy musieli zmieni\u0107 nasze nawyki \u017cywieniowe. Ju\u017c teraz wiele firm z powodzeniem prowadzi na przyk\u0142ad prace nad mi\u0119sem produkowanym w laboratoryjnych warunkach.<\/b><\/p>\n

Powiedzia\u0142a\u015b \u201emi\u0119sem\u201d, to znamienne. Od kilku lat rabini zastanawiaj\u0105 si\u0119, czym b\u0119dzie ten produkt. Osher Weiss, rabin i posek z Jerozolimy, odnosz\u0105c si\u0119 do owego \u201esztucznego mi\u0119sa\u201d, powiedzia\u0142, \u017ce skoro ono wygl\u0105da i smakuje jak mi\u0119so, a ponadto ludzie chc\u0105, \u017ceby by\u0142o ono za mi\u0119so uznawane, to produkt ten nie jest niczym innym, jak w\u0142a\u015bnie mi\u0119sem. Kom\u00f3rka, z kt\u00f3rej zosta\u0142o ono wyprodukowane, pochodzi od zwierz\u0119cia, w zwi\u0105zku z tym tak powinno si\u0119 je traktowa\u0107.\u00a0<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce by\u0107 koszerne?<\/b><\/p>\n

Sztuczne mi\u0119so \u2013 lub czyste mi\u0119so, jak si\u0119 je cz\u0119sto nazywa \u2013 mo\u017ce zosta\u0107 stworzone na bazie kom\u00f3rki pochodz\u0105cej od krowy, kurczaka czy \u015bwini. Ale nawet je\u015bli ta kom\u00f3rka pochodzi\u0142aby od zwierz\u0119cia koszernego, to i tak nie rozwi\u0105zuje to wszystkich problem\u00f3w. \u017beby wo\u0142owina by\u0142a koszerna, krowa musi zosta\u0107 zabita w odpowiedni spos\u00f3b, zgodnie z zasadami szchity. Pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 brutalnym przyk\u0142adem, \u017ceby pokaza\u0107, na czym polega problem. Je\u015bli po prostu odci\u0105\u0142bym \u017cywej krowie nog\u0119, a potem chcia\u0142 j\u0105 przyrz\u0105dzi\u0107 na grillu, to takie mi\u0119so nie by\u0142oby koszerne. Co w takim razie, je\u015bli z krowy pobior\u0119 zaledwie kilka kom\u00f3rek, kt\u00f3re potem, m\u00f3wi\u0105c w du\u017cym skr\u00f3cie, przeistocz\u0105 si\u0119 w sztuczne mi\u0119so? Ono tak\u017ce nie b\u0119dzie koszerne, bo przed pobraniem tego mikroskopijnego kawa\u0142ka tkanki krowa nie zosta\u0142a ubita w odpowiedni spos\u00f3b. Dozwolone by\u0142oby na przyk\u0142ad pobranie kom\u00f3rek z jej mieszka w\u0142osowego, bo sier\u015b\u0107 nie jest jadalna, a zatem nie \u0142amaliby\u015bmy zakazu spo\u017cywania mi\u0119sa pochodz\u0105cego z niekoszernego uboju \u2013 to tylko hipoteza, bo niestety nie wiem, czy taki spos\u00f3b pozyskania materia\u0142u pod hodowl\u0119 sztucznego mi\u0119sa w og\u00f3le istnieje. Podobnie mog\u0142oby by\u0107 z kom\u00f3rkami macierzystymi pobranymi z krwi p\u0119powinowej \u2013 one te\u017c nie s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 jadaln\u0105.<\/span><\/p>\n

Jestem jednak przekonany, \u017ce wszystkie te problemy s\u0105 rozwi\u0105zywalne. Izrael przoduje w liczbie firm zajmuj\u0105cych si\u0119 produkcj\u0105 sztucznego mi\u0119sa, a w jednej z nich szefow\u0105 laboratorium jest ortodoksyjna kobieta.\u00a0<\/span><\/p>\n

Czy istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ceby mi\u0119so pochodz\u0105ce ze \u015bwi\u0144skiej kom\u00f3rki zosta\u0142o uznane za koszerne? Na przyk\u0142ad je\u015bli by\u0142aby to kom\u00f3rka pobrana z niejadalnej cz\u0119\u015bci \u015bwini?<\/b><\/p>\n

Podejrzewam, \u017ce opinia wi\u0119kszo\u015bci rabin\u00f3w by\u0142aby negatywna. Dop\u00f3ki jednak nie jest znany produkt i proces jego powstawania, trudno o wyrok.\u00a0<\/span><\/p>\n

W ci\u0105gu ostatnich kilku lat pojawi\u0142o si\u0119 te\u017c wiele firm, kt\u00f3re jako rozwi\u0105zanie problemu g\u0142odu i braku bia\u0142ka pochodz\u0105cego z mi\u0119sa opracowuj\u0105 od\u017cywcze suplementy na bazie owad\u00f3w. Czy takie produkty s\u0105 koszerne?\u00a0<\/b><\/p>\n

Wiele os\u00f3b nie zdaje sobie z tego sprawy, ale w Torze s\u0105 wymienione koszerne owady, na przyk\u0142ad niekt\u00f3re gatunki szara\u0144czak\u00f3w. W Izraelu jest nawet start-up zajmuj\u0105cy si\u0119 wytwarzaniem bia\u0142kowego proszku z konika polnego. Ma certyfikaty potwierdzaj\u0105ce, \u017ce produkt jest koszerny i halal. W Stanach Zjednoczonych znam przynajmniej jedn\u0105 firm\u0119, kt\u00f3ra u\u017cywa do produkcji swoich suplement\u00f3w \u015bwierszczy, ale one nie s\u0105 niestety koszerne.\u00a0<\/span><\/p>\n

Konik polny uznawany jest za mi\u0119so?<\/b><\/p>\n

Nie, nale\u017cy do kategorii parwe, tak jak ryby.<\/p>\n

A gdy w odleg\u0142ej przysz\u0142o\u015bci prawdziwe jedzenie zamienimy na pigu\u0142ki, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 zawiera\u0142y wszystkie niezb\u0119dne warto\u015bci od\u017cywcze, wpisze si\u0119 to w \u017cydowsk\u0105 tradycj\u0119 i zast\u0105pi \u015bwi\u0105teczne posi\u0142ki?<\/b><\/p>\n

Je\u015bli my\u015blimy o kolacji szabatowej, to ma ona by\u0107 po prostu posi\u0142kiem lepszym od pozosta\u0142ych jedzonych w ci\u0105gu tygodnia. To, co takie stwierdzenie b\u0119dzie oznacza\u0107, jest kwesti\u0105 kulturow\u0105. \u017bydzi w Polsce tradycyjnie podczas szabatu jadali inne rzeczy ni\u017c \u017bydzi w Jemenie. W Bagdadzie ryb z Tygrysu czy Eufratu by\u0142o pod dostatkiem, ale mo\u017ce w Jerozolimie, oddalonej od morza, stanowi\u0142y one nie lada rarytas. To od nas b\u0119dzie zale\u017ca\u0142o zdefiniowanie \u015bwi\u0105tecznego charakteru posi\u0142ku.\u00a0<\/span><\/p>\n

Coraz wi\u0119cej ludzi odchodzi obecnie od jedzenia mi\u0119sa, cho\u0107 tradycyjnie to ono by\u0142o \u2013 przynajmniej w naszej cz\u0119\u015bci Europy \u2013 kojarzone ze \u015bwi\u0105tecznym posi\u0142kiem.<\/b><\/p>\n

Je\u015bli kto\u015b chce zosta\u0107 wegetarianinem z powodu negatywnego wp\u0142ywu, jaki na \u015brodowisko ma hodowla zwierz\u0105t i produkcja mi\u0119sa, to wpisuje si\u0119 to w \u017cydowsk\u0105 filozofi\u0119. Je\u015bli kto\u015b po prostu nie lubi mi\u0119sa, to te\u017c zrozumia\u0142e. Natomiast je\u015bli kto\u015b decyduje si\u0119 na diet\u0119 wegetaria\u0144sk\u0105, bo my\u015bli, \u017ce to niemoralne, \u017ceby mordowa\u0107 zwierz\u0119ta dla swojego zysku, to mam z tym problem. Przez cztery tysi\u0105ce lat \u017cydowska filozofia m\u00f3wi\u0142a, \u017ce zabijanie zwierz\u0105t jest dozwolone. Bardziej wsp\u00f3\u0142cze\u015bni nam rabini, na przyk\u0142ad Awraham Kuk, zajmowali si\u0119 co prawda problemem dobrostanu zwierz\u0105t, jednak ich pogl\u0105dy by\u0142y zachowawcze. Rabin Kuk, mimo \u017ce sam by\u0142 wegetarianinem, uwa\u017ca\u0142, \u017ce zbyt du\u017cy rozrost ruchu postuluj\u0105cego niejedzenie mi\u0119sa m\u00f3g\u0142by przyczyni\u0107 si\u0119 do tego, \u017ce przestaniemy interesowa\u0107 si\u0119 dobrem ludzi. Ja uwa\u017cam podobnie \u2013 nie powinni\u015bmy zaciera\u0107 granicy mi\u0119dzy nami a zwierz\u0119tami. W judaizmie wierzymy, \u017ce zwierz\u0119ta s\u0105 na ziemi dla po\u017cytku ludzi. Eksperymenty medyczne na zwierz\u0119tach s\u0105 dozwolone, cho\u0107 oczywi\u015bcie trzeba do\u0142o\u017cy\u0107 wszelkich stara\u0144, aby zminimalizowa\u0107 ich cierpienie. By\u0107 mo\u017ce rozw\u00f3j nauki przyniesie rozwi\u0105zania, kt\u00f3re pozwol\u0105 takie badania wyeliminowa\u0107. Tak jak pojawienie si\u0119 traktor\u00f3w sprawi\u0142o, \u017ce nie musimy ju\u017c wyzyskiwa\u0107 koni do orania p\u00f3l, powszechny dost\u0119p do sztucznego mi\u0119sa mo\u017ce spowodowa\u0107, \u017ce nie b\u0119dziemy zabija\u0107 zwierz\u0105t na mi\u0119so. P\u00f3ki co jednak ani w eksperymentach medycznych na zwierz\u0119tach, ani w jedzeniu mi\u0119sa judaizm nie widzi niczego nieetycznego.\u00a0<\/span><\/p>\n

PRZEKA\u017b DAROWIZN\u0118<\/strong>
\n<\/a><\/h4>\n
\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Leonardo da Vinci, fragment Studium p\u0142odu w macicy. Halacha, \u017cycie wcze\u015bniak\u00f3w i proszek z konik\u00f3w polnych KATARZYNA ANDERSZ JAK POD WP\u0141YWEM ROZWOJU MEDYCYNY ZMIENIA\u0141A SI\u0118 INTERPRETACJA HALACHY? JAKIE WYZWANIE DLA RABIN\u00d3W B\u0118D\u0104 STANOWI\u0106 ZDOBYCZE TECHNOLOGICZNE XXI WIEKU? O SYTUACJACH, W KT\u00d3RYCH ROZW\u00d3J NAUKI TRZEBA POGODZI\u0106 Z WIELOWIEKOWYM PRAWEM RELIGIJNYM, OPOWIADA RABIN ARI ZIVOTOFSKY, DOKTOR NEUROBIOLOGII […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94057"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=94057"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94057\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":94091,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94057\/revisions\/94091"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=94057"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=94057"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=94057"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}