{"id":94333,"date":"2022-06-27T17:09:58","date_gmt":"2022-06-27T15:09:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=94333"},"modified":"2022-06-18T06:52:15","modified_gmt":"2022-06-18T04:52:15","slug":"13-09-54","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=94333","title":{"rendered":"Dr hab. Tadeusz P. Rutkowski: gen. Anders i jego armia przez komunist\u00f3w byli postrzegani jako wrogowie"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Dr hab. Tadeusz P. Rutkowski: gen. Anders i jego armia przez komunist\u00f3w byli postrzegani jako wrogowie<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Anna Kruszy\u0144ska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Dr hab. Tadeusz P. Rutkowski. Fot. PAP\/A. Zawada<\/em><\/span><\/p>\n

Sowieci, a tak\u017ce tzw. polski rz\u0105d w Warszawie zacz\u0119li bardzo szybko postrzega\u0107 2. Korpus jako zagro\u017cenie nie tylko polityczne, ale r\u00f3wnie\u017c militarne. Bano si\u0119 te\u017c gen. Andersa, kt\u00f3ry by\u0142 postaci\u0105 niezwykle charyzmatyczn\u0105 i zdecydowanym antykomunist\u0105 \u2013 m\u00f3wi PAP dr hab. Tadeusz Pawe\u0142 Rutkowski, historyk z UW.<\/strong><\/span><\/h4>\n
\n
Polska Agencja Prasowa: 24 marca mija 80. rocznica ewakuacji Polskiej Armii ze Zwi\u0105zku Sowieckiego na Bliski Wsch\u00f3d. Jak na polskich \u017co\u0142nierzy patrzyli zachodni alianci i jak w czasie zmienia\u0142 si\u0119 obraz Amii Andersa?<\/strong><\/h5>\n

Dr hab. Tadeusz P. Rutkowski:<\/strong> Ocena Armii Andersa dokonywana przez aliant\u00f3w zmienia\u0142a si\u0119 w trakcie wojny. Pami\u0119tajmy o tym, \u017ce polscy \u017co\u0142nierze wyszli ze Zwi\u0105zku Sowieckiego bez uzbrojenia, w fatalnym stanie zdrowia, a tak\u017ce w pewnym stopniu zdemoralizowani, co by\u0142o wywo\u0142ane przej\u015bciami obozowymi. Wobec tego proces stawania si\u0119 profesjonaln\u0105 armi\u0105, czyli cia\u0142em z\u0142o\u017conym z ludzi zmotywowanych i poddanych dyscyplinie wojskowej, by\u0142 roz\u0142o\u017cony w czasie.<\/span><\/p>\n

To w trakcie tego procesu pojawia\u0142y si\u0119 oceny krytyczne, cho\u0107 by\u0142y one jednak jednostkowe i niedyskredytuj\u0105ce tej armii jako ca\u0142o\u015bci. Natomiast te p\u00f3\u017aniejsze, bardzo pozytywne, oceny Armii Andersa wi\u0105za\u0142y si\u0119 z jej dzia\u0142alno\u015bci\u0105 bojow\u0105, czyli przede wszystkim z udzia\u0142em w bitwie pod Monte Cassino, nast\u0119pnie z prze\u0142amaniem linii Got\u00f3w, zdobyciem Ankony i bitw\u0105 o Boloni\u0119.<\/span><\/p>\n

PAP: Mimo szacunku ze strony pa\u0144stw alianckich polska powojenna rzeczywisto\u015b\u0107 polityczna nie by\u0142a przychylna Polskim Si\u0142om Zbrojnym na Zachodzie. Z jakimi dylematami musieli mierzy\u0107 si\u0119 zar\u00f3wno dow\u00f3dcy, jak i \u017co\u0142nierze Armii Andresa?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. Tadeusz P. Rutkowski: <\/strong>Musimy mie\u0107 na uwadze fakt, \u017ce by\u0142a to jednak armia bardzo specyficzna, dlatego \u017ce w ogromnym stopniu wywodzi\u0142a si\u0119 z ludzi pochodz\u0105cych z Kres\u00f3w wschodnich, kt\u00f3rzy doznali prze\u015bladowa\u0144, bardzo cz\u0119sto brutalnych i dotkliwych, ze strony Zwi\u0105zku Sowieckiego, a tak\u017ce przeszli przez zes\u0142ania i sowieckie \u0142agry. Podobny los spotka\u0142 ich rodziny. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a w Zwi\u0105zku Sowieckim, cz\u0119\u015b\u0107 zmar\u0142a, a cz\u0119\u015b\u0107 w bardzo ci\u0119\u017ckich warunkach zdrowotnych i psychicznych wysz\u0142a z wojskiem.<\/span><\/p>\n

By\u0142a to zatem armia, kt\u00f3ra do\u015bwiadczy\u0142a realnie, czym by\u0142 Zwi\u0105zek Sowiecki i komunizm. W zwi\u0105zku z tym Armia Andersa w znacznie wi\u0119kszym stopniu ni\u017c pozosta\u0142e cz\u0119\u015bci Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie kontestowa\u0142a postanowienia konferencji w Ja\u0142cie. \u017bo\u0142nierze 2. Korpusu mieli tak\u017ce poczucie niemo\u017cliwo\u015bci powrotu do swoich rodzinnych stron, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w wyniku ustale\u0144 konferencji w Ja\u0142cie w Zwi\u0105zku Sowieckim.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kadry oficerskiej i podoficerskiej, a tak\u017ce \u017co\u0142nierzy i ich rodzin zdecydowa\u0142a si\u0119 zatem pozosta\u0107 na emigracji. Oczywi\u015bcie cz\u0119\u015b\u0107 zdecydowa\u0142a si\u0119 jednak wr\u00f3ci\u0107 do swoich rodzin i dom\u00f3w. Dopiero po upadku Zwi\u0105zku Sowieckiego okaza\u0142o si\u0119 nawet, \u017ce kilkuset z nich powr\u00f3ci\u0142o po prostu do Zwi\u0105zku Sowieckiego, do swoich rodzin i gospodarstw \u2013 tam zostali ponownie poddani represjom.<\/span><\/p>\n

PAP: Czy represje spotka\u0142y te\u017c \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy wr\u00f3cili do Polski?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. Tadeusz P. Rutkowski: <\/strong>Dla komunist\u00f3w polskich, w tym zw\u0142aszcza organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa stalinowskiej Polski, wszyscy \u017co\u0142nierze Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie, ale andersowcy w pierwszym rz\u0119dzie, byli traktowani z definicji jako grupa os\u00f3b podejrzanych.<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie nie wszyscy z nich trafili do wi\u0119zie\u0144 czy byli bezpo\u015brednio represjonowani, natomiast byli pod czujn\u0105 obserwacj\u0105 i traktowani byli jak podejrzani, jak ludzie co najmniej drugiej, jak nie trzeciej kategorii. Przynajmniej do po\u0142owy lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych nie mogli znale\u017a\u0107 pracy, zw\u0142aszcza w swoim zawodzie, mieli trudno\u015bci z funkcjonowaniem w stalinowskiej rzeczywisto\u015bci. R\u00f3\u017cne osoby dotkn\u0119\u0142o to w r\u00f3\u017cnym stopniu, na pewno bardziej oficer\u00f3w ni\u017c szeregowych \u017co\u0142nierzy. W\u0142adze komunistyczne jeszcze d\u0142ugo po okresie stalinizmu, walk\u0119 w Armii Andersa, podobnie jak udzia\u0142 w Armii Krajowej, uwa\u017ca\u0142y za plam\u0119 na \u017cyciorysie.<\/span><\/p>\n

PAP: Jak wcze\u015bnie polscy komuni\u015bci zacz\u0119li postrzega\u0107 Armi\u0119 Andersa jako zagro\u017cenie?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. Tadeusz P. Rutkowski: <\/strong>Zar\u00f3wno Sowieci, a tak\u017ce tzw. polski rz\u0105d w Warszawie zacz\u0119li bardzo szybko postrzega\u0107 2. Korpus jako zagro\u017cenie nie tylko polityczne, ale r\u00f3wnie\u017c militarne. Wynika\u0142o to po pierwsze z tego, \u017ce 2. Korpus gen. Andersa szybko si\u0119 rozrasta\u0142. W ostatnich miesi\u0105cach wojny rekrutowano Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy byli je\u0144cami z armii niemieckiej. Z kolei tu\u017c po zako\u0144czeniu wojny do Armii Andersa wcielono polskich \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 pod w\u0142adz\u0105 aliant\u00f3w. Widzimy zatem, \u017ce liczebno\u015b\u0107 2. Korpusu pod koniec wojny i tu\u017c po jej zako\u0144czeniu nadal wzrasta\u0142a, co nie mog\u0142o nie budzi\u0107 obaw komunist\u00f3w. Obawy budzi\u0142o r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce 2. Korpus stacjonowa\u0142 we W\u0142oszech, kt\u00f3re graniczy\u0142y z komunistyczn\u0105 Jugos\u0142awi\u0105. Sowieci obawiali si\u0119, \u017ce tak blisko innego komunistycznego kraju znajduje si\u0119 wojsko tak jednoznacznie nastawione antykomunistycznie. Obawiano si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci ingerencji Korpusu na Ba\u0142kanach, zar\u00f3wno w Jugos\u0142awii, jak i w zaczynaj\u0105cej si\u0119 w 1946 r. wojnie domowej w Grecji.<\/span><\/p>\n

Ponadto 2. Korpus utrzymywa\u0142 tak\u017ce kontakt z krajem, prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107, kt\u00f3ra wspiera\u0142a antykomunistyczne podziemie w Polsce. W zwi\u0105zku z tym przez komunist\u00f3w od razu niemal zacz\u0105\u0142 by\u0107 postrzegany jako wr\u00f3g. Bardzo szybko rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 akcja propagandowa, kt\u00f3ra mia\u0142a na celu doprowadzenie do jego rozwi\u0105zania. To w\u0142a\u015bnie w jej wyniku w 1946 r. nast\u0105pi\u0142o przeniesienie si\u0119 2. Korpusu do Wielkiej Brytanii, a nast\u0119pnie jego demobilizacja.<\/span><\/p>\n

Komuni\u015bci bali si\u0119 jednak samego Andersa, kt\u00f3ry w swoich pogl\u0105dach by\u0142 zdecydowanym antykomunist\u0105, a do tego by\u0142 cz\u0142owiekiem charyzmatycznym. Od \u015bmierci gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego by\u0142 najbardziej znanym polskim dow\u00f3dc\u0105. Mia\u0142 za sob\u0105 g\u0142o\u015bny szlak bojowy, a tak\u017ce zaplecze w postaci wiernych mu zar\u00f3wno oficer\u00f3w, jak i \u017co\u0142nierzy \u2013 by\u0142 otoczony osobistym uwielbieniem i kultem. Gen. Stanis\u0142awa Maczka oczywi\u015bcie ceniono, lubiano i ufano mu, jednak nie mia\u0142 on takiej charyzmy, jak\u0105 mia\u0142 Anders. \u017bo\u0142nierze Andersa w swojej masie stali za nim murem, mogli zatem w ocenie komunist\u00f3w stanowi\u0107 narz\u0119dzie dzia\u0142a\u0144 militarnych, a tak\u017ce politycznych.<\/span><\/p>\n

PAP: Wspomnia\u0142 pan o propagandzie. Jaki obraz Armii Andersa by\u0142 przez ni\u0105 kreowany?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. Tadeusz P. Rutkowski:<\/strong> Argumenty stosowane przez komunist\u00f3w by\u0142y stosunkowo proste i do dzi\u015b pojawiaj\u0105 si\u0119 w r\u00f3\u017cnego rodzaju dyskursach. O \u017co\u0142nierzach 2. Korpusu m\u00f3wiono, \u017ce to faszy\u015bci, reakcjoni\u015bci, a nawet wytykano im rzekome zwi\u0105zki z hitlerowcami i chronienie Ukrai\u0144c\u00f3w z SS-Galizien.<\/span><\/p>\n

By\u0142y to wi\u0119c r\u00f3\u017cnego typu zarzuty, kt\u00f3re swoim charakterem mia\u0142y dyskredytowa\u0107 politycznie, ale tak\u017ce moralnie. Gen. Anders i jego najbli\u017csi wsp\u00f3\u0142pracownicy oraz dow\u00f3dcy stali si\u0119 przedmiotem kampanii nienawi\u015bci. Ukoronowaniem tej kampanii by\u0142o w 1946 r. pozbawienie polskiego obywatelstwa przez tzw. polski rz\u0105d gen. Andersa, ale tak\u017ce kilkudziesi\u0119ciu innych polskich dow\u00f3dc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

PAP: Czy z czasem ten obraz w komunistycznej propagandzie si\u0119 zmienia\u0142?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. Tadeusz P. Rutkowski: <\/strong>Najbardziej intensywnym okresem tej propagandy by\u0142y lata czterdzieste i pi\u0119\u0107dziesi\u0105te, czyli okres stalinowski. W\u00f3wczas widziano szczeg\u00f3lne zagro\u017cenie dla komunist\u00f3w ze strony samego Andersa w zwi\u0105zku z dalszym istnieniem 2. Korpusu, a nast\u0119pnie Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia w Wielkiej Brytanii, kt\u00f3ry stanowi\u0142 zaplecze emigracyjne.<\/span><\/p>\n

Anders by\u0142 postaci\u0105 wykl\u0119t\u0105, rzucano w niego najwi\u0119kszymi i najgorszymi wyzwiskami. W ocenie komunist\u00f3w by\u0142 on symbolem reakcji, z\u0142a, faszyzmu, zbrodni i w og\u00f3le tego wszystkie, co najgorsze. Po 1956 r. obraz Andersa kreowany w propagandzie zacz\u0105\u0142 si\u0119 stopniowo zmienia\u0107, aczkolwiek do ko\u0144ca PRL nie ukaza\u0142a si\u0119 ani biografia gen. Andersa, ani bardziej dok\u0142adne opracowanie dotycz\u0105ce samego 2. Korpusu.<\/span><\/p>\n

Wyj\u0105tek stanowi\u0142o wydane w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, a nast\u0119pnie wznawiane \u201eMonte Cassino\u201d Melchiora Wa\u0144kowicza, cho\u0107 z bardzo \u0142adnym niuansem. Mianowicie w oryginalnym wydaniu z 1945 r. na pierwszej stronie ksi\u0105\u017cki widnia\u0142o du\u017ce zdj\u0119cie gen. Andersa. W Polsce Ludowej pierwsze wydanie tej ksi\u0105\u017cki ukaza\u0142o si\u0119 w 1959 r., tak\u017ce z du\u017cym zdj\u0119ciem, ale Wa\u0144kowicza. Ksi\u0105\u017cka ponadto r\u00f3wnie\u017c podlega\u0142a cenzurze, chocia\u017cby ocenzurowano nie tylko cz\u0119\u015b\u0107 samego tekstu, lecz i zdj\u0119cia przedstawiaj\u0105ce \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy wyszli z \u0142agr\u00f3w, kt\u00f3re do dzi\u015b robi\u0105 bardzo du\u017ce wra\u017cenie. R\u00f3wnie\u017c w 1959 r. zosta\u0142a wydana ksi\u0105\u017cka by\u0142ego adiutanta gen. Andersa, rtm. Jerzego Klimkowskiego, pt. \u201eBy\u0142em adiutantem gen. Andersa\u201d (Warszawa 1959), w kt\u00f3rej zarzuca\u0142 on swojemu by\u0142emu dow\u00f3dcy czyny w\u0105tpliwe moralne i stawia\u0142 go w z\u0142ym \u015bwietle jako cz\u0142owieka.<\/span><\/p>\n

Z czasem zacz\u0119to tak\u017ce pisa\u0107 nieco wi\u0119cej o armii na Wschodzie oraz o wyj\u015bciu ze Zwi\u0105zku Sowieckiego. Jednak nadal w pracach tych podkre\u015blano, \u017ce antysowiecko nastawiony Andres nie chcia\u0142 walczy\u0107 o wolno\u015b\u0107 Polski najkr\u00f3tsz\u0105 drog\u0105, a wszystkie jego dokonania by\u0142y przy\u0107mione przez jego irracjonalny antysowietyzm. Stopniowo ta krytyka gen. Andersa przesta\u0142a by\u0107 tak ostra i publicystyczna, jednak nadal pisano o nim zazwyczaj bardzo \u017ale, albo \u017ale, przedstawiaj\u0105c jego dzia\u0142ania zgodnie z interpretacjami sowieckiej historiografii, mniej lub bardziej zbilansowanymi. Od lat osiemdziesi\u0105tych mo\u017cna ju\u017c by\u0142o publikowa\u0107 wspomnienia \u017co\u0142nierzy Korpusu, opisy jego bitew, ale bez uwzgl\u0119dniania roli Andersa.<\/span><\/p>\n

PAP: A jak obraz gen. Andersa i jego armii wygl\u0105da\u0142 w pami\u0119ci zbiorowej Polak\u00f3w okresu PRL?<\/strong><\/p>\n

Dr hab. Tadeusz P. Rutkowski:<\/strong> W\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w, kt\u00f3rzy otaczali gen. Anders kultem, o kt\u00f3rym ju\u017c m\u00f3wi\u0142em, by\u0142o wielu ludzi pi\u00f3ra \u2013 literat\u00f3w, artyst\u00f3w, dziennikarzy. Zauwa\u017cmy, \u017ce przecie\u017c Jerzy Giedroyc i \u015brodowisko paryskiej \u201eKultury\u201d wywodzi\u0142o si\u0119 ze \u015brodowiska 2. Korpusu. W zwi\u0105zku z tym na Zachodzie pi\u015bmiennictwo dotycz\u0105ce pobytu i prze\u015bladowa\u0144 Armii w Zwi\u0105zku Sowieckim, a nast\u0119pnie dzia\u0142a\u0144 militarnych Korpusu by\u0142o bardzo du\u017ce i obszerne. Powsta\u0142o wiele prac wspomnieniowych i historycznych, a tak\u017ce o charakterze publicystycznym.<\/span><\/p>\n

Kiedy w Polsce w po\u0142owie lat siedemdziesi\u0105tych powsta\u0142 drugi obieg wydawniczy, cz\u0119\u015b\u0107 z tych publikacji by\u0142a przedrukowywana w\u0142a\u015bnie w drugim obiegu. To w\u00f3wczas zacz\u0105\u0142 przebija\u0107 si\u0119 mit gen. Andersa i jego \u017co\u0142nierzy. Ten obraz zacz\u0105\u0142 przenika\u0107 do szeroko poj\u0119tych elit, os\u00f3b kontestuj\u0105cych komunistyczn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Polacy ten kult Andersa poznali tak\u017ce poprzez wyjazdy zagraniczne czy cz\u0119\u015bciow\u0105 emigracj\u0119. Nie mo\u017cna, zatem powiedzie\u0107 \u017ce do 1990 r., czyli do zmian ustrojowych w Polsce, posta\u0107 gen. Andersa by\u0142a wyj\u0119ta czy wr\u0119cz wyci\u0119ta z polskiej pami\u0119ci zbiorowej, by\u0142 w niej cho\u0107by dzi\u0119ki przekazowi rodzinnemu, a nast\u0119pnie drugiemu obiegowi wydawniczemu i dzia\u0142alno\u015bci emigracji polskiej. Na pewno jednak nie by\u0142 w niej obecny w takim stopniu, na jaki zas\u0142ugiwa\u0142, bo do tego by\u0142by potrzebny normalny, niepodleg\u0142y kraj.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dr hab. Tadeusz P. Rutkowski: gen. Anders i jego armia przez komunist\u00f3w byli postrzegani jako wrogowie Anna Kruszy\u0144ska Dr hab. Tadeusz P. Rutkowski. Fot. PAP\/A. Zawada Sowieci, a tak\u017ce tzw. polski rz\u0105d w Warszawie zacz\u0119li bardzo szybko postrzega\u0107 2. Korpus jako zagro\u017cenie nie tylko polityczne, ale r\u00f3wnie\u017c militarne. Bano si\u0119 te\u017c gen. Andersa, kt\u00f3ry by\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94333"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=94333"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94333\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":94510,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94333\/revisions\/94510"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=94333"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=94333"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=94333"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}