![](\"https:\/\/studioopinii.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/11291157.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/studio.png\")
<\/a>Wina i odpowiedzialno\u015b\u0107<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\nJerzy Kranz<\/strong><\/span><\/p>\n W tle dramatycznego konfliktu zbrojnego w Ukrainie oraz agresji dokonanej przez Rosj\u0119 pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce pytania dotycz\u0105ce konkretnych zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzko\u015bci, kt\u00f3rych dokonuj\u0105 wykonawcy planu prezydenta Putina \u2013 od najwy\u017cszego do najni\u017cszego szczebla.<\/span><\/p>\n \u201eJego Pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107\u201d papie\u017c Franciszek wyr\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 w tym kontek\u015bcie nie tylko (nie)dyplomatycznymi przemilczeniami co do sprawc\u00f3w agresji i zbrodni, ale zauwa\u017cy\u0142: Niech Pan zmi\u0142uje si\u0119 nad nami, nad ka\u017cdym z nas. Wszyscy jeste\u015bmy winni!<\/span><\/p>\n Przypomina si\u0119 tu aforyzm Stanis\u0142awa Jerzego Leca: pomy\u015bl, zanim pomy\u015blisz!<\/span><\/p>\n W Berlinie, na tle ujawnionych w Ukrainie zbrodni rosyjskich hord, zatriumfowa\u0142a demokracja w postaci demonstracji udrapowanych w rosyjskie flagi kilkuset samochod\u00f3w, kt\u00f3rych kierowcy protestowali przeciwko obra\u017caniu wielu niewinnych Rosjan. Prezydent RFN zgodzi\u0142 si\u0119 natomiast patronowa\u0107 swoistemu \u201ekoncertowi pojednania\u201d w Berlinie z udzia\u0142em wielu rosyjskich wykonawc\u00f3w. Zw\u0142aszcza w Niemczech, nie powinno si\u0119 zabrakn\u0105\u0107 pytania o Fingerspitzengef\u00fchl.<\/span><\/p>\n A mo\u017ce warto si\u0119 chwil\u0119 zastanowi\u0107, czy potwornych zbrodni dokonuj\u0105 tylko Putin, \u0141awrow i Szojgu, czy te\u017c zwykli Rosjanie? Czy uzale\u017cnia\u0107 sankcje od tego, kt\u00f3ry Rosjanin g\u0142osowa\u0142 na Putina, a kt\u00f3ry przeciw? Czy w ka\u017cdych okoliczno\u015bciach promowa\u0107 rosyjski repertuar i rosyjskich artyst\u00f3w?<\/span><\/p>\n Wreszcie w innym kontek\u015bcie, czy go\u015bcinna i pomocna postaw wielu Polak\u00f3w wobec ukrai\u0144skich uchod\u017ac\u00f3w zdo\u0142a uchyli\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 za amoralne i naruszaj\u0105ce prawo mi\u0119dzynarodowe dzia\u0142ania w\u0142adz polskich na granicy polsko\u2013bia\u0142oruskiej.<\/span><\/p>\n Last but not least, nie spos\u00f3b nie dostrzec ostentacyjnego i widocznego cienia wieloletniej polityki appeasement<\/a>1<\/a> niekt\u00f3rych pa\u0144stw, kt\u00f3rej balastu mog\u0105 nie zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107 tak bardzo sp\u00f3\u017anione dostawy uzbrojenia dla Ukrainy. Tym politykom, kt\u00f3rzy si\u0119 samook\u0142amywali i samooszukiwali (zw\u0142aszcza w tzw. formacie mi\u0144skim 2014\/2015) warto przypomnie\u0107, \u017ce tylko Adolf Hitler (Mein Kampf) dok\u0142adniej ni\u017c W\u0142adimir Putin opisa\u0142 plan swoich przysz\u0142ych dzia\u0142a\u0144.<\/span><\/p>\n Czy teraz pok\u00f3j dla naszych czas\u00f3w (Chamberlain) powinien znale\u017a\u0107 si\u0119 w r\u0119kach stra\u017cnik\u00f3w pokoju za wszelk\u0105 cen\u0119? Pe\u0142zanie nie chroni przed upadkiem (chyba Cycero).<\/span><\/p>\n Takim refleksjom, ale zw\u0142aszcza rozgrywaj\u0105cej si\u0119 w Ukrainie tragedii, towarzysz\u0105 nieuchronnie pytania o win\u0119 i odpowiedzialno\u015b\u0107, zw\u0142aszcza w wymierz\u0119 moralnym. Pr\u00f3b\u0105 cz\u0105stkowej odpowiedzi jest poni\u017cszy tekst, na kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 fragmenty napisanej przeze mnie przed laty wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci dotycz\u0105cej niemieckiej winy i odpowiedzialno\u015bci za niekt\u00f3re zdarzenia z okresu drugiej wojny \u015bwiatowej, a tak\u017ce ich konsekwencje<\/a>2<\/a>. W tek\u015bcie staram si\u0119 porz\u0105dkowa\u0107 i obja\u015bnia\u0107 niekt\u00f3re poj\u0119cia. Skojarzenia ze wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105 powinny narzuci\u0107 si\u0119 same.<\/span><\/p>\n \u015awiat zosta\u0142 podpalony w 1939 r. przez narodowosocjalistyczne Niemcy, a ogie\u0144 rozszerza\u0142 si\u0119 stopniowo i nieub\u0142aganie. Wywo\u0142anie drugiej wojny \u015bwiatowej by\u0142o pocz\u0105tkiem ko\u0144ca historycznej epoki i kulturowej formacji w Europie \u015arodkowej \u2013 wydarzeniem o nieodwracalnych (r\u00f3wnie\u017c dla Niemiec i Niemc\u00f3w) skutkach. Ka\u017cde dzia\u0142anie mo\u017ce mie\u0107 nieprzewidziane i niepo\u017c\u0105dane konsekwencje \u2013 zar\u00f3wno dla ofiar, jak i dla sprawc\u00f3w.<\/span><\/p>\n Pytaj\u0105c o win\u0119 nie mamy tu do czynienia z win\u0105 jakiego\u015b narodu lub win\u0105 zbiorow\u0105, poniewa\u017c w znaczeniu prawnym b\u0105d\u017a moralnym wina musi by\u0107 indywidualizowana. W przypadku drugiej wojny \u015bwiatowej i jej skutk\u00f3w mamy natomiast do czynienia z odpowiedzialno\u015bci\u0105 Niemiec i Niemc\u00f3w. W tym kontek\u015bcie wina i odpowiedzialno\u015b\u0107 to zr\u00f3\u017cnicowane kategorie.<\/span><\/p>\n W tym wzgl\u0119dzie dostrzegamy z jednej strony win\u0119 i odpowiedzialno\u015b\u0107 jednostek (karnoprawn\u0105, polityczn\u0105 lub moraln\u0105), z drugiej mi\u0119dzynarodowoprawn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 pa\u0144stwa, a z trzeciej polityczn\u0105 i historyczn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 narod\u00f3w (spo\u0142ecze\u0144stw). Wa\u017cne jest, aby rozr\u00f3\u017cnia\u0107 aspekt indywidualny i zbiorowy, prawny i historyczno-polityczny.<\/span><\/p>\n Instancj\u0105 oceniaj\u0105c\u0105 i rozstrzygaj\u0105c\u0105 jest w pierwszym przypadku s\u0105d, w drugim w\u0142adza polityczna (np. zwyci\u0119zca w przypadku wojny), w trzecim w\u0142asne sumienie, w czwartym za\u015b B\u00f3g. W przedstawionej przez niego kategoryzacji nale\u017ca\u0142oby w jednym lub drugim przypadku zast\u0105pi\u0107 poj\u0119cie winy s\u0142owem odpowiedzialno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n O ile sprawcami s\u0105 zawsze konkretne osoby, o tyle ich dzia\u0142ania nie zawsze wynikaj\u0105 z indywidualnego zamiaru lub wyboru, lecz ze zorganizowanej przez pa\u0144stwo struktury przest\u0119pczych dzia\u0142a\u0144. Innymi s\u0142owy, niezale\u017cnie od pojedynczych przest\u0119pc\u00f3w istnieje jeszcze pa\u0144stwowy (narodowosocjalistyczny, faszystowski, komunistyczny) system zorganizowanej zbrodni. Odpowiedzialno\u015b\u0107 prawn\u0105 ponosz\u0105 zatem pa\u0144stwo, sprawcy bezpo\u015bredni oraz sprawcy\u2013organizatorzy systemu.<\/span><\/p>\n Przest\u0119pstwa pope\u0142niane s\u0105 przez jednostki, kt\u00f3re po stwierdzeniu ich winy odpowiadaj\u0105 karnie i podlegaj\u0105 karze. Konieczne jest tu okre\u015blenie zakresu winy, przy czym wyr\u00f3\u017cni\u0107 mo\u017cna \u2013 przyk\u0142adowo \u2013 zamiar umy\u015blny, wsp\u00f3\u0142udzia\u0142, pomocnictwo. Tego rodzaju indywidualizacja nie jest zawsze \u0142atwa, zw\u0142aszcza gdy chodzi o masowe zbrodnie. Spraw\u0105 indywidualnej winy zajmuj\u0105 si\u0119 przede wszystkim s\u0105dy karne \u2013 krajowe lub mi\u0119dzynarodowe. Prekursorem wsp\u00f3\u0142czesnego Mi\u0119dzynarodowego Trybuna\u0142u Karnego (MTK) by\u0142 Mi\u0119dzynarodowy Trybuna\u0142 Wojskowy, przed kt\u00f3rym prowadzono tzw. procesy norymberskie.<\/span><\/p>\n Odpowiedzialno\u015b\u0107 pa\u0144stwa r\u00f3\u017cni si\u0119 od odpowiedzialno\u015bci karnoprawnej ze wzgl\u0119du na odmienno\u015bci mi\u0119dzy systemem prawa mi\u0119dzynarodowego a systemami krajowymi, a tak\u017ce na specyfik\u0119 sprawcy, kt\u00f3rym jest pa\u0144stwo, a nie jednostka (co nie wyklucza odpowiedzialno\u015bci karnoprawnej tej ostatniej). Zgodnie z zasad\u0105 kontynuacji pa\u0144stwa, zmiana ustroju lub rz\u0105du nie zwalnia od odpowiedzialno\u015bci mi\u0119dzynarodowoprawnej.<\/span><\/p>\n W przypadku mi\u0119dzynarodowoprawnej odpowiedzialno\u015bci pa\u0144stwa konieczne jest przypisanie mu (attribution) konkretnych dzia\u0142a\u0144, naruszaj\u0105cych prawo mi\u0119dzynarodowe<\/a>4<\/a>. Odpowiedzialno\u015b\u0107 ta mo\u017ce wynika\u0107 z zamierzonych i kontrolowanych dzia\u0142a\u0144 jego organ\u00f3w (effective\/overall control), braku nale\u017cytej staranno\u015bci (due diligence), czy te\u017c ewentualnie z kryteri\u00f3w obiektywnych (strict liability). Kwestie dowodowe nie nale\u017c\u0105 tu do naj\u0142atwiejszych.<\/span><\/p>\n Odpowiedzialno\u015b\u0107 ta konkretyzuje si\u0119 z regu\u0142y traktatowo i przyjmuje posta\u0107 reparacji, restytucji lub satysfakcji (wymiar finansowy, rzeczowy, symboliczny). Ma ona w istocie rzeczy charakter odszkodowawczy, dyscyplinuj\u0105cy i prewencyjny. Te prawne formy odpowiedzialno\u015bci pa\u0144stwa nie przes\u0105dzaj\u0105 jednak automatycznie o ocenie moralnej i historyczno\u2013politycznej.<\/span><\/p>\n Niekiedy mo\u017cliwe jest pozwanie jednego pa\u0144stwa przez drugie przed Mi\u0119dzynarodowym Trybuna\u0142em Sprawiedliwo\u015bci (MTS) jednak tylko wtedy, gdy pozwane pa\u0144stwo wyrazi\u0142o wcze\u015bniej na to zgod\u0119. Innymi s\u0142owy, nie istnieje w relacjach mi\u0119dzynarodowych jaki\u015b s\u0105d powszechny, a dla pozwania pa\u0144stwa niezb\u0119dna jest zawsze konkretna podstawa prawna. Zauwa\u017cmy, \u017ce r\u00f3wnie\u017c jurysdykcja mi\u0119dzynarodowych s\u0105d\u00f3w karnych nie ma charakteru powszechnego.<\/span><\/p>\n Mi\u0119dzynarodowoprawna odpowiedzialno\u015b\u0107 pa\u0144stwa wywo\u0142uje w nieunikniony spos\u00f3b skutki dla jego ludno\u015bci, kt\u00f3ra dzieli jego losy zar\u00f3wno w czasach pokoju, jak i wojny. I tak po przegranej wojnie ludno\u015b\u0107 cierpi z powodu zniszcze\u0144 szeroko poj\u0119tej infrastruktury oraz uczestniczy w reparacjach wojennych, na kt\u00f3re pracowa\u0107 musz\u0105 zar\u00f3wno winni, jak i niewinni \u2013 niezale\u017cnie od tego, czy g\u0142osowali na Hitlera, czy te\u017c byli w opozycji. Dochodzi te\u017c cz\u0119sto do zmiany granic pa\u0144stwa, co nie pozostaje bez skutk\u00f3w dla obywateli. Nie oznacza to jednak, i\u017c wspomniane \u015brodki mia\u0142yby by\u0107 r\u00f3wnoznaczne ze zbiorow\u0105 win\u0105 lub kar\u0105, poniewa\u017c dla tej odpowiedzialno\u015bci wina poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b pozostaje bez znaczenia (nale\u017cy do zindywidualizowanej sfery prawa karnego).<\/span><\/p>\n W poni\u017cszych rozwa\u017caniach koncentrujemy si\u0119 jednak na kwestii odpowiedzialno\u015bci historyczno-politycznej (pozaprawnej) narodu oraz pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n Nar\u00f3d (zorganizowany z regu\u0142y w formie pa\u0144stwowej) jest zbiorowo\u015bci\u0105 jednostek po\u0142\u0105czon\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, kultur\u0105 i tradycj\u0105. Nar\u00f3d w tym znaczeniu to solidarna wsp\u00f3lnota los\u00f3w pokole\u0144, kt\u00f3rej nie mo\u017cna sobie dowolnie wybra\u0107. Indywidualna wina nie ma tu znaczenia, a zbiorowy aspekt odpowiedzialno\u015bci pozaprawnej wynika z faktu, \u017ce w\u0142adza jako sformalizowany wyraz narodowej (pa\u0144stwowej) substancji decyduje o losach narodu, o wojnie i pokoju.<\/span><\/p>\n W tym przypadku nie chodzi o przypisanie winy ca\u0142emu narodowi, lecz o zbiorowe poczucie odpowiedzialno\u015bci za pa\u0144stwo. Bez znaczenia jest, czy ca\u0142y nar\u00f3d, czy te\u017c tylko jego cz\u0119\u015b\u0107 popiera\u0142y dzia\u0142ania w\u0142adzy lub mia\u0142y \u015bwiadomo\u015b\u0107 jej przest\u0119pczych zamiar\u00f3w. Znana z powojennych Niemiec tzw. \u0142aska p\u00f3\u017anego urodzenia (czyli w istocie dzieci\u0119cego wieku w momencie naruszenia prawa przez pa\u0144stwo) nie odgrywa tu \u017cadnej roli. Przyznanie si\u0119 do zbiorowej, historyczno-politycznej odpowiedzialno\u015bci ma w gruncie rzeczy prowadzi\u0107 do kolektywnego odzyskania poczucia humanizmu.<\/span><\/p>\n Nie wszyscy Niemcy popierali narodowy socjalizm, nie wszyscy Polacy byli zwolennikami komunistycznej dyktatury. Mimo to oba narody niezale\u017cnie od win poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b ponosz\u0105 do dzi\u015b konsekwencje dzia\u0142a\u0144 tych re\u017cim\u00f3w. W tym wariancie odpowiedzialno\u015bci jednostka jest cz\u0119\u015bci\u0105 wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci, czyli narodu, kt\u00f3ry odpowiada (pozaprawnie) za niegodne lub nielegalne dzia\u0142ania macierzystego pa\u0144stwa, jako struktury organizuj\u0105cej i planuj\u0105cej.<\/span><\/p>\n W omawianym kontek\u015bcie mamy do czynienia z odpowiedzialno\u015bci\u0105 narodu zar\u00f3wno za przesz\u0142o\u015b\u0107, jak i za kszta\u0142towanie przysz\u0142o\u015bci, za okres wojny i czas pokoju. Przybiera ona okre\u015blone formy zbiorowe takie jak wstyd, \u017cal, przebaczenie, wspomnienie, milczenie, ale te\u017c dum\u0119. Niemcy, Polacy lub Francuzi identyfikuj\u0105 si\u0119 zazwyczaj z historycznie pojmowanym narodem \u2013 jego kl\u0119skami i sukcesami. \u017byj\u0105cy obywatele (lud) przyznaj\u0105 si\u0119 do odpowiedzialno\u015bci narodowej za czyny wsp\u00f3\u0142czesne, jak i niechlubne zdarzenia z dalszej przesz\u0142o\u015bci (dzie\u0142o przodk\u00f3w).<\/span><\/p>\n Te uczucia maj\u0105 cz\u0119sto odcie\u0144 moralny, zw\u0142aszcza w przypadku zbrodni pope\u0142nionych przez organy pa\u0144stwa na innych narodach lub grupach. Aspekt ten jest s\u0142abszy w przypadku b\u0142\u0119dnej polityki gospodarczej rz\u0105du lub zadowolenia z sukces\u00f3w narodowej dru\u017cyny sportowej, chocia\u017c dalej ma charakter zbiorowy. Wyrazy dumy albo odpowiedzialno\u015bci historyczno-politycznej narodu nie musz\u0105 by\u0107 podzielane przez wszystkich (referenda by\u0142yby tu ca\u0142kowicie zbyteczne). Wyra\u017caj\u0105 je cz\u0119sto postacie reprezentuj\u0105ce nar\u00f3d w mniej lub bardziej formalny spos\u00f3b.<\/span><\/p>\n W debacie publicznej pojawiaj\u0105 si\u0119 takie poj\u0119cia jak ubolewanie, przeprosiny, wybaczenie oraz pojednanie<\/a>5<\/a>. Mog\u0105 one mie\u0107 wymiar indywidualny (mi\u0119dzy sprawc\u0105 a ofiar\u0105) oraz zbiorowy (mi\u0119dzy pa\u0144stwami\/narodami\/grupami spo\u0142ecznymi). Mimo pewnych podobie\u0144stw trzeba te p\u0142aszczyzny rozdzieli\u0107 ze wzgl\u0119du na ich specyfik\u0119. W naszych rozwa\u017caniach koncentrujemy si\u0119 na aspekcie zbiorowym, czyli pomijaj\u0105c indywidualn\u0105 win\u0119 i kar\u0119 (zw\u0142aszcza w znaczeniu prawnym) nawi\u0105zujemy do odpowiedzialno\u015bci historyczno-politycznej.<\/span><\/p>\n Przebaczenie musi poprzedzi\u0107 dojrza\u0142a refleksja, u\u015bwiadomienie sobie w\u0142asnej winy i \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce bez przebaczenia nie ma szansy na zmian\u0119. [\u2026] Przebaczanie skierowane jest w przesz\u0142o\u015b\u0107. Oznacza prac\u0119 nad pami\u0119ci\u0105, kt\u00f3ra nie jest zapomnieniem, lecz swoist\u0105 terapi\u0105 \u2013 uwolnieniem si\u0119 od obsesji, wrogo\u015bci i ch\u0119ci rewan\u017cu. Wybaczanie, jak m\u00f3wi Paul Ricoeur, ma warto\u015b\u0107 lecznicz\u0105 \u2013 \u2018niszczy d\u0142ug\u2019. Pojednanie natomiast zwr\u00f3cone jest w przysz\u0142o\u015b\u0107. Stanowi wyraz odpowiedzialno\u015bci za pokojowe wsp\u00f3\u0142\u017cycie nast\u0119pnych pokole\u0144. Jest odej\u015bciem od koncentracji uwagi na sobie i skierowaniem si\u0119 ku dobru og\u00f3\u0142u6<\/a>.<\/span><\/strong><\/p><\/blockquote>\n Zbiorowe wybaczenie jest aktem pozaprawnym, w kt\u00f3rym dana grupa (spo\u0142ecze\u0144stwo, nar\u00f3d) przyznaje si\u0119 publicznie do uczynionego z\u0142a, \u017ca\u0142uje\/ubolewa i prosi o wybaczenie. Z kolei pojednanie wynika ze spo\u0142ecznej potrzeby i troski o przysz\u0142o\u015b\u0107. Terminy te maj\u0105 wymiar moralny i polityczny, a nie finansowy lub rzeczowy (jak w przypadku reparacji lub restytucji). Debata na temat politycznych i historycznych aspekt\u00f3w nie wymaga, by panowa\u0142a w tym zakresie po obu stronach ca\u0142kowita zgoda jako warunek niezb\u0119dny i konieczny dla wybaczenia i pojednania.<\/span><\/p>\n Niezale\u017cnie od pr\u00f3by zdefiniowania poj\u0119\u0107, odpowiedzi na niekt\u00f3re pytania pozostaj\u0105 otwarte. Przyk\u0142adowo: czy istniej\u0105 winy niewybaczalne?<\/a>7<\/a> Czy pro\u015bba o wybaczenie winna stanowi\u0107 faz\u0119 ko\u0144cow\u0105 procesu pojednania (wszak pod warunkiem wcze\u015bniejszego wyra\u017cenia skruchy i \u017calu), czy te\u017c mia\u0142aby by\u0107 pocz\u0105tkiem pojednania? Czy mo\u017cliwe jest pojednanie bez wybaczenia? Czy wybaczenie zawsze prowadzi do pojednania?<\/span><\/p>\n Trzeba uwzgl\u0119dni\u0107, \u017ce wybaczenie i pojednanie przynios\u0105 owoce tylko wtedy, gdy opiera\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 na w miar\u0119 szerokim konsensie spo\u0142ecznym, dialogu w prawdzie oraz wtedy, gdy zostan\u0105 zaakceptowane przez obie strony<\/a>8<\/a>. W przeciwnym razie pozostan\u0105 tylko pustymi sloganami.<\/span><\/p>\n Przedstawione powy\u017cej kwestie winy i odpowiedzialno\u015bci jednostek, narod\u00f3w i pa\u0144stw s\u0105 w praktyce niezwykle skomplikowane. Ka\u017cdy nar\u00f3d musi rozliczy\u0107 si\u0119 z w\u0142asn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, co nie zawsze jest \u0142atwe, zw\u0142aszcza przy braku demokratycznych struktur.<\/span><\/p>\n W dziejach ka\u017cdego narodu s\u0105 chwile, w kt\u00f3rych pasywno\u015b\u0107, a zw\u0142aszcza \u201eg\u0142o\u015bne\u201d milczenie, prowadzi do historyczno-politycznej odpowiedzialno\u015bci za z\u0142o. Dyktatorzy i przest\u0119pcy korzystaj\u0105 skwapliwie z bierno\u015bci obywateli, a tak\u017ce z tzw. realnej polityki demokratycznych pa\u0144stw. Podzieli\u0107 nale\u017cy pogl\u0105d Gesine Schwan, \u017ce psychologiczne i moralne skutki przemilcze\u0144 szkodz\u0105 kolejnym pokoleniom<\/a>9<\/a>.<\/span><\/p>\n Prezydent RFN, Richard von Weizs\u00e4cker, stwierdzi\u0142 w swoim przem\u00f3wieniu z 8 maja 1985 r.:<\/span><\/p>\n My wszyscy \u2013 winni albo niewinni, starzy albo m\u0142odzi \u2013 musimy przyj\u0105\u0107 dziedzictwo przesz\u0142o\u015bci. Nas wszystkich dotykaj\u0105 jej skutki, za kt\u00f3re ponosimy odpowiedzialno\u015b\u0107. [\u2026] Nie chodzi o to, by przezwyci\u0119\u017cy\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107, co jest niemo\u017cliwe. Nie mo\u017cna jej zmieni\u0107 ani uzna\u0107 za nieby\u0142\u0105. Kto zamyka oczy na przesz\u0142o\u015b\u0107, ten staje si\u0119 \u015blepy na tera\u017aniejszo\u015b\u0107. Kto nie chce pami\u0119ta\u0107 o nieludzkich zachowaniach, ten staje si\u0119 podatny na zara\u017cenie nowymi zagro\u017ceniami. [\u2026] Z tego te\u017c wzgl\u0119du musimy zrozumie\u0107, i\u017c pami\u0119\u0107 jest przes\u0142ank\u0105 pojednania10<\/a>.<\/strong><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n W kontek\u015bcie postaw Polak\u00f3w wobec eksterminacji \u017byd\u00f3w w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej warto te\u017c przypomnie\u0107 g\u0142os Jana B\u0142o\u0144skiego:<\/span><\/p>\n Kraj ojczysty nie jest hotelem, w kt\u00f3rym do\u015b\u0107 sprz\u0105tn\u0105\u0107 brudy po przypadkowych go\u015bciach. Zbudowany jest przede wszystkim z pami\u0119ci, inaczej m\u00f3wi\u0105c, jeste\u015bmy sob\u0105 tylko dzi\u0119ki pami\u0119ci o przesz\u0142o\u015bci. T\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 nie mo\u017cemy dowolnie rozporz\u0105dza\u0107, chocia\u017c \u2013 jako jednostki \u2013 nie jeste\u015bmy za t\u0119 przesz\u0142o\u015b\u0107 bezpo\u015brednio odpowiedzialni. Musimy nosi\u0107 j\u0105 w sobie, chocia\u017c bywa to przykre czy bolesne. [\u2026] Musimy ca\u0142kiem szczerze, ca\u0142kiem uczciwie stan\u0105\u0107 wobec pytania o wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107. Nie ma co ukrywa\u0107: to jest jedno z najbole\u015bniejszych pyta\u0144, przed kt\u00f3rym mo\u017cemy stan\u0105\u0107. [\u2026] Wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 i wsp\u00f3\u0142wina to nie jest to samo. Mo\u017cna by\u0107 wsp\u00f3\u0142winnym, nie bior\u0105c udzia\u0142u w zbrodni. Najpierw przez zaniechanie czy przeciwdzia\u0142anie niedostateczne. A kto mo\u017ce powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142o ono w Polsce dostateczne? W\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce dostateczne nie by\u0142o, sk\u0142adamy ho\u0142d i otaczamy czci\u0105 tych wszystkich, kt\u00f3rzy to heroiczne ryzyko podj\u0119li. Chocia\u017c dziwnie to zabrzmi, nie wykluczone, \u017ce ta wsp\u00f3\u0142wina przez zaniechanie jest mniej istotna dla naszego pytania. Gdyby\u015bmy bowiem \u2013 w przesz\u0142o\u015bci \u2013 post\u0119powali m\u0105drzej, szlachetniej, bardziej po chrze\u015bcija\u0144sku, ludob\u00f3jstwo by\u0142oby zapewne \u2018mniej do pomy\u015blenia\u2019, by\u0142oby prawdopodobnie utrudnione, a ju\u017c niew\u0105tpliwie spotka\u0142oby si\u0119 ze znaczniejszym oporem. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, nie zarazi\u0142oby oboj\u0119tno\u015bci\u0105 i zdziczeniem spo\u0142ecze\u0144stwa (spo\u0142ecze\u0144stw), w kt\u00f3rych przytomno\u015bci mia\u0142o miejsce11<\/a>.<\/strong><\/span><\/p><\/blockquote>\n W kontek\u015bcie rozwa\u017ca\u0144 B\u0142o\u0144skiego nale\u017ca\u0142oby jedynie zast\u0105pi\u0107 termin \u201ewsp\u00f3\u0142wina\u201d trafniejszym s\u0142owem \u201ewsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n Kieruj\u0105c si\u0119 szale\u0144czym pomys\u0142em opanowania Europy Niemcy dokona\u0142y agresji nie tylko na Polsk\u0119, lecz na wiele innych pa\u0144stw. Niekt\u00f3re z nich mia\u0142y by\u0107 wymazane z mapy \u015bwiata. Dzia\u0142ania te nakierowane by\u0142y zw\u0142aszcza na eksterminacj\u0119 ludno\u015bci cywilnej. Sami Niemcy spowodowali tragiczne dla innych, ale r\u00f3wnie\u017c dla siebie samych konsekwencje.<\/span><\/p>\n Kto \u015bwiadomie i lekkomy\u015blnie wy\u0142amuje si\u0119 z mi\u0119dzynarodowoprawnego porz\u0105dku, tak jak Niemcy w czasach Hitlera, ten narusza nie tylko konkretne normy, lecz stawia ca\u0142y ten porz\u0105dek pod znakiem zapytania, a tym samym nara\u017ca si\u0119 sam na pozbawienie go ochrony przez normy tego porz\u0105dku. Po takim naruszeniu pokoju musi doj\u015b\u0107 na nowo do jego przywr\u00f3cenia i wzajemnego poszanowania prawa. Nie mo\u017cna tego jednak z g\u00f3ry zak\u0142ada\u0107, traktowa\u0107 jako pewnik, a zw\u0142aszcza uzasadnia\u0107 tym w\u0142asnych \u017c\u0105da\u0144. Pok\u00f3j jest w\u00f3wczas mo\u017cliwy tylko na warunkach, na jakich da si\u0119 go osi\u0105gn\u0105\u010712<\/a>.<\/span><\/strong><\/p><\/blockquote>\n Rozpocz\u0119cie wojny przez Niemcy okaza\u0142o si\u0119 pocz\u0105tkiem ko\u0144ca pewnej epoki i poci\u0105gn\u0119\u0142o za sob\u0105 nieodwracalne zdarzenia i procesy. Powr\u00f3t do status quo ante by\u0142 w 1945 r. niemo\u017cliwy.<\/span><\/p>\n Indywidualna percepcja zdarze\u0144 oraz indywidualna wina r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od mi\u0119dzynarodowoprawnej odpowiedzialno\u015bci pa\u0144stwa i odpowiedzialno\u015bci polityczno\u2013historycznej narodu. Los obywateli pa\u0144stwa jest w znacznym stopniu konsekwencj\u0105 odpowiedzialno\u015bci pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n Warto o tym wszystkim pami\u0119ta\u0107 tak\u017ce dzi\u015b \u2013 Anno Domini 2022.<\/span><\/p>\n Jerzy Kranz<\/strong> – Profesor Akademii Leona Ko\u017ami\u0144skiego,<\/em><\/span> Monitor Konstytucyjny<\/strong><\/a><\/em><\/span><\/p>\n 1<\/a> J. Kranz, Ma\u0142y poradnik historyczny na okoliczno\u015b\u0107 wizyty rosyjskich si\u0142 pokojowych w rejonie Doniecka i \u0141uga\u0144ska \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 1 (22\/02\/2022) \u2013 https:\/\/monitorkonstytucyjny.eu\/archiwa\/21082<\/a> oraz cz\u0119\u015b\u0107 2 (26\/02\/2022) \u2013 https:\/\/monitorkonstytucyjny.eu\/archiwa\/21123<\/a><\/a><\/em><\/span><\/p>\n 2<\/a> Wysiedlenie ludno\u015bci niemieckiej w wyniku II wojny \u015bwiatowej: krzywda czy bezprawie?, Warszawa 2013 \u2013 https:\/\/www.academia.edu\/5352451\/Wysiedlenie_ludno%C5%9Bci_niemieckiej_w_wyniku_II_wojny_%C5%9Bwiatowej_krzywda_czy_bezprawie<\/a> (uaktualniona wersja angielska \u2013 Wollt ihr den totalen Krieg? Political, Moral and Legal Aspects of the Resettlement of German Population After World War II \u2013 https:\/\/www.academia.edu\/42224936\/Wollt_ihr_den_totalen_Krieg_Political_Moral_and_Legal_Aspects_of_the_Resettlement_of_German_Population_After_World_War_II<\/a> )<\/a><\/em><\/span><\/p>\n 3<\/a> K. Jaspers, Problem winy. O politycznej odpowiedzialno\u015bci Niemiec, Krak\u00f3w 2018 [Die Schuldfrage, Heidelberg\u2013Z\u00fcrich 1946].<\/a><\/em><\/span><\/p>\n 4<\/a> International Law Commission. Articles on Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts (2001).<\/a><\/em><\/span><\/p>\n 5<\/a> O problemie winy i wybaczenia zob. A. Wolff\u2013Pow\u0119ska, Pami\u0119\u0107 \u2013 brzemi\u0119 i uwolnienie. Niemcy wobec nazistowskiej przesz\u0142o\u015bci (1945\u20132010), Pozna\u0144 2011, s. 135\u2013156.<\/a><\/em><\/span><\/p>\n 6<\/a> A. Wolff\u2013Pow\u0119ska, Wielki dar przebaczenia, Gazeta Wyborcza, 12\u201313 listopada 2005 r.<\/a><\/em><\/span><\/p>\n 7<\/a> Zob. S. Wiesenthal, S\u0142onecznik. Opowie\u015b\u0107 i komentarze, Warszawa 2000.<\/a><\/em><\/span><\/p>\n 8<\/a> Co do relacji polsko\u2013rosyjskich zob. Wsp\u00f3lne przes\u0142anie Przewodnicz\u0105cego Konferencji Episkopatu Polski, Arcybiskupa J\u00f3zefa Michalika, Metropolity Przemyskiego, i Zwierzchnika Rosyjskiego Ko\u015bcio\u0142a Prawos\u0142awnego Patriarchy Moskiewskiego i Ca\u0142ej Rusi, Cyryla, do narod\u00f3w Polski i Rosji, Warszawa, 17 sierpnia 2012 r. Co do relacji polsko\u2013ukrai\u0144skich zob. Wsp\u00f3lna rzymskokatolicko\u2013greckokatolicka deklaracja w sprawie zbrodni wo\u0142y\u0144skiej (28 czerwca 2013 r.); zob. te\u017c Or\u0119dzie Synodu Biskup\u00f3w Ukrai\u0144skiej Cerkwi Greckokatolickiej do wiernych i wszystkich ludzi dobrej woli z okazji 70. rocznicy tragedii wo\u0142y\u0144skiej, Gazeta Wyborcza, 18 marca 2013 r.<\/a><\/em><\/span><\/p>\n 9<\/a> G. Schwan, Politik und Schuld. Die zerst\u00f6rerische Macht des Schweigens, Frankfurt am Main 1997.<\/a><\/em><\/span><\/p>\n 10<\/a> Przem\u00f3wienie Prezydenta RFN (Richard von Weizs\u00e4cker) z okazji 40. rocznicy zako\u0144czenia drugiej wojny \u015bwiatowej, 8 maja 1985, Berlin.<\/a><\/em><\/span><\/p>\n 11<\/a> J. B\u0142o\u0144ski, Biedni Polacy patrz\u0105 na getto, Tygodnik Powszechny nr 2\/1987 (11 stycznia 1987 r.).<\/a><\/em><\/span><\/p>\n 12<\/a> Ein Memorandum deutscher Katholiken zu den polnisch\u2013deutschen Fragen (Das Bensberger Memorandum) vom 2. M\u00e4rz 1968, Mainz 1968, s. 13\u201314.<\/em><\/span><\/p>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> Wina i odpowiedzialno\u015b\u0107 Jerzy Kranz I. W tle dramatycznego konfliktu zbrojnego w Ukrainie oraz agresji dokonanej przez Rosj\u0119 pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce pytania dotycz\u0105ce konkretnych zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzko\u015bci, kt\u00f3rych dokonuj\u0105 wykonawcy planu prezydenta Putina \u2013 od najwy\u017cszego do najni\u017cszego szczebla. \u201eJego Pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107\u201d papie\u017c Franciszek wyr\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 w tym kontek\u015bcie nie tylko (nie)dyplomatycznymi przemilczeniami co do sprawc\u00f3w agresji i zbrodni, ale zauwa\u017cy\u0142: Niech Pan zmi\u0142uje si\u0119 nad nami, nad ka\u017cdym z nas. Wszyscy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94673"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=94673"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94673\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":94686,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94673\/revisions\/94686"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=94673"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=94673"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=94673"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nI.<\/h1>\n
II.<\/span><\/h1>\n
Karl Jaspers przedstawi\u0142 w 1946 r. cztery kategorie winy<\/a>3<\/a>:<\/span><\/h4>\n
\n
III.<\/span><\/h1>\n
IV.<\/span><\/h1>\n
V.<\/span><\/h1>\n
Zdaniem Anny Wolff\u2013Pow\u0119skiej:<\/span><\/h4>\n
VI.<\/span><\/h1>\n
\n
VII.<\/span><\/h1>\n
\n
\nb. dyrektor departamentu prawnego i b. podsekretarz stanu w MSZ,<\/em><\/span>
\nb. ambasador w RFN<\/a><\/em><\/span><\/p>\nPrzejd\u017a na pocz\u0105tek strony<\/a><\/em><\/span><\/div>\n
\n\n\n\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"