{"id":95059,"date":"2022-05-12T17:09:23","date_gmt":"2022-05-12T15:09:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=95059"},"modified":"2022-05-11T07:40:05","modified_gmt":"2022-05-11T05:40:05","slug":"13-09-55","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=95059","title":{"rendered":"Kij\u00f3w by\u0142 miastem Chazar\u00f3w, muzu\u0142man\u00f3w i wiking\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Wed\u0142ug legendy bracia Kij, Szczek i Choryw wraz z siostr\u0105 \u0141ybed\u017a za\u0142o\u017cyli Kij\u00f3w (Artur Orlonow, CC BY-SA 3.0 , via Wikimedia Commons)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Kij\u00f3w by\u0142 miastem Chazar\u00f3w, muzu\u0142man\u00f3w i wiking\u00f3w<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Adam Balcer<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Kij\u00f3w by\u0142 jednym z najwa\u017cniejszych centr\u00f3w cywilizacyjnych w Eurazji.<\/strong><\/span><\/h4>\n

Od dekad trwa debata na temat przyczyn zap\u00f3\u017anienia cywilizacyjnego Europy Wschodniej wobec zachodniej cz\u0119\u015bci kontynentu. Historycy, pr\u00f3buj\u0105c zniuansowa\u0107 ten podzia\u0142, przywo\u0142uj\u0105 przyk\u0142ad dynamicznego rozwoju \u015bredniowiecznego Kijowa i innych miast tworz\u0105cych wraz z nim Rusk\u0105 Ziemi\u0119. Jej granice wyznacza\u0142 tr\u00f3jk\u0105t Torczesk-Czernih\u00f3w-Perejas\u0142aw z Kijowem le\u017c\u0105cym w centrum. Przed podbojami mongolskimi (1237-41) przez oko\u0142o 300 lat Ruska Ziemia by\u0142a jednym z najg\u0119\u015bciej zaludnionych, zurbanizowanych i dynamicznie rozwijaj\u0105cych si\u0119 region\u00f3w na \u015bwiecie. Podobnych aglomeracji nie by\u0142o wiele, istnia\u0142y g\u0142\u00f3wnie na obrze\u017cach Europy \u2013 w muzu\u0142ma\u0144skiej Andaluzji i wok\u00f3\u0142 Konstantynopola.<\/span><\/p>\n

\n

Ruska Ziemia stanowi\u0142a j\u0105dro Rusi Kijowskiej, najwi\u0119kszego i jednego z najludniejszych pa\u0144stw \u00f3wczesnego \u015bwiata. U szczytu pot\u0119gi Ru\u015b Kijowska mia\u0142a ponad 2 mln km kw. powierzchni. Nazwa Ru\u015b stopniowo rozszerzy\u0142a si\u0119 z okolic Kijowa na reszt\u0119 kraju. Dzi\u015b kluczowe znaczenie tego miasta jako stolicy politycznej, kulturowej i religijnej \u015bredniowiecznej Rusi potwierdza nazwa u\u017cywana w \u015bwiatowej historiografii (nawet rosyjskiej), czyli w\u0142a\u015bnie Ru\u015b Kijowska.<\/span><\/p>\n

Z czasem Ru\u015b uleg\u0142a stopniowej decentralizacji, by w po\u0142owie XII w. sta\u0107 si\u0119 konfederacj\u0105 r\u00f3\u017cnorodnych ksi\u0119stw. Istnia\u0142y mi\u0119dzy nimi bardzo powa\u017cne r\u00f3\u017cnice, ale wszystkie by\u0142y rz\u0105dzone przez dynasti\u0119 Rurykowicz\u00f3w. \u0141\u0105czy\u0142y je wi\u0119zi kulturowe i j\u0119zykowe oraz prymat metropolii w Kijowie. Kluczowa rola tego miasta wynika\u0142a ze strategicznego po\u0142o\u017cenia na skrzy\u017cowaniu najwa\u017cniejszych szlak\u00f3w handlowych, a tak\u017ce ze zdolno\u015bci elit panuj\u0105cych do \u0142\u0105czenia r\u00f3\u017cnych kultur.<\/span><\/p>\n

Ruska Ziemia, wielka aglomeracja<\/strong><\/h5>\n

W \u015bredniowiecznym Kijowie krzy\u017cowa\u0142y si\u0119 szlaki p\u00f3\u0142noc \u2013 po\u0142udnie, \u0142\u0105cz\u0105cy Ba\u0142tyk i Morze P\u00f3\u0142nocne z Anatoli\u0105 i Bliskim Wschodem, oraz wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d, biegn\u0105cy z Chin przez Azj\u0119 Centraln\u0105 do Europy Zachodniej. Ten pierwszy oparty by\u0142 na Dnieprze, czwartej najd\u0142u\u017cszej rzece w Europie (ponad 2200 km d\u0142ugo\u015bci), z trzecim najwi\u0119kszym dorzeczem na kontynencie. Nie przypadkiem Kij\u00f3w powsta\u0142 w\u0142a\u015bnie nad t\u0105 rzek\u0105. Pozosta\u0142e wi\u0119ksze miasta Ruskiej Ziemi r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142y za\u0142o\u017cone w pobli\u017cu Dniepru lub nad jego dop\u0142ywami.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

Natomiast szlak wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d by\u0142 \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z Wielkim Stepem. \u015aredniowieczny Kij\u00f3w w okresie rozkwitu zamieszkiwa\u0142o oko\u0142o 50 tys. ludzi. Nie by\u0142 jednak samotn\u0105 wysp\u0105 po\u015brodku las\u00f3w czy stepu. Blisko niego le\u017ca\u0142y dwa inne du\u017ce miasta \u2013 Bia\u0142ogr\u00f3d Kijowski i Wyszogr\u00f3d, zamieszkane \u0142\u0105cznie przez niemal 25 tys. ludzi. Nieco ponad 75 km dzieli\u0142o Kij\u00f3w od Torczeska, 90 km od Perejas\u0142awia i oko\u0142o 140 km od Czernihowa. Torczesk i Perejas\u0142aw mia\u0142y podobn\u0105 liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w jak Bia\u0142ogr\u00f3d i Wyszogr\u00f3d. Natomiast Czernih\u00f3w, kt\u00f3ry spektakularnie rozwin\u0105\u0142 si\u0119 w XII w., na prze\u0142omie XII i XIII w. by\u0142 nawet wi\u0119kszy od Kijowa \u2013 prawdopodobnie liczy\u0142 oko\u0142o 60 tys. mieszka\u0144c\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Opr\u00f3cz tych sze\u015bciu du\u017cych i \u015brednich miast w Ruskiej Ziemi znajdowa\u0142o si\u0119 kilka \u201ema\u0142ych”, kt\u00f3re w innych cz\u0119\u015bciach Europy uznano by za znacz\u0105ce. Wok\u00f3\u0142 nich nierzadko znajdowa\u0142y si\u0119 rozleg\u0142e obszary wiejskie ze zwart\u0105 zabudow\u0105.<\/span><\/p>\n

O Ruskiej Ziemi mo\u017cna wi\u0119c m\u00f3wi\u0107 jako o wielkiej \u015bredniowiecznej aglomeracji licz\u0105cej ponad 200 tys. mieszka\u0144c\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Wielki step<\/strong><\/h5>\n

Kij\u00f3w powsta\u0142 na pograniczu lasu i stepu w strefie przej\u015bciowego lasostepu. Przez rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 od W\u0119gier po Mand\u017curi\u0119 Wielki Step od staro\u017cytno\u015bci wiod\u0142y szlaki migracyjne i handlowe z Azji do Europy. \u017byj\u0105cy na nim nomadowie walczyli z s\u0105siadami rolnikami, ale tak\u017ce mieszali si\u0119 z nimi i handlowali. W efekcie koczownicy odegrali kluczow\u0105 rol\u0119 w historii \u015bredniowiecznego Kijowa, zar\u00f3wno w pozytywnym, jak i negatywnym sensie.<\/span><\/p>\n

\n

Polanie byli plemieniem s\u0142owia\u0144skim, bez kt\u00f3rego nie mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 pocz\u0105tk\u00f3w Kijowa.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Wed\u0142ug historyk\u00f3w by\u0142 to ira\u0144ski stepowy lud koczowniczy, kt\u00f3ry \u017cyj\u0105c przez wieki na pograniczu ze S\u0142owianami, przej\u0105\u0142 ich j\u0119zyk, ale r\u00f3wnocze\u015bnie przekaza\u0142 im wiele obyczaj\u00f3w i wierze\u0144.<\/span><\/p>\n

\"\u0141awra\u0141awra Pieczerska w Kijowie, na pierwszym planie odrestaurowany sob\u00f3r Uspie\u0144ski (Za\u015bni\u0119cia Matki Bo\u017cej)<\/span> FOT. SHUTTERSTOCK<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Prof. Przemys\u0142aw Urba\u0144czyk, mediewista i archeolog, uwa\u017ca, \u017ce nazw\u0119 kijowskich Polan, podobnie jak naszych przodk\u00f3w, nale\u017cy interpretowa\u0107 jako ludzi z pola, czyli ze stepu. Polanie zostali lennikami Chazar\u00f3w, ludu turkijskiego, kt\u00f3ry stworzy\u0142 w po\u0142owie VII w. pot\u0119\u017cne wieloreligijne i wieloetniczne pa\u0144stwo kontroluj\u0105ce handel na obu szlakach: wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d i p\u00f3\u0142noc \u2013 po\u0142udnie.<\/span><\/p>\n

Nazwa Kijowa pochodzi od legendarnego za\u0142o\u017cyciela Kyia.<\/span><\/p>\n

\n

Wed\u0142ug hipotezy Omelana Pricaka, by\u0142ego dyrektora Harvard Ukrainian Research Institute i jednego z najwybitniejszych turkolog\u00f3w, Kyi to Kuya, muzu\u0142ma\u0144ski wezyr s\u0142u\u017c\u0105cy na dworze Chazar\u00f3w.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Pricak uwa\u017ca\u0142, \u017ce Chazarowie z Azji Centralnej przenie\u015bli do Kijowa model miasta stworzonego z trzech cz\u0119\u015bci: cytadeli na wzg\u00f3rzu, centrum miasta wewn\u0105trz mur\u00f3w i przedmie\u015bcia.<\/span><\/p>\n

Bizantyjski cesarz Konstantyn VII Porfirogeneta (913-959), autor \u201epodr\u0119cznika” \u201eO zarz\u0105dzaniu pa\u0144stwem”, stwierdza w nim, \u017ce \u201eforteca Kij\u00f3w nazywa si\u0119 Sambatos”. J\u0119zykoznawcy uwa\u017caj\u0105, \u017ce s\u0142owo to pochodzi z j\u0119zyk\u00f3w turkijskich i powsta\u0142o z po\u0142\u0105czenia s\u0142\u00f3w \u201ewysoki” i \u201epot\u0119\u017cny”.<\/span><\/p>\n

Dziedzictwo chazarskie w wielkim stopniu wp\u0142yn\u0119\u0142o tak\u017ce na Ru\u015b. W\u0142adcy Kijowa przej\u0119li z Wielkiego Stepu na przyk\u0142ad god\u0142o rodowe Tryzub (dzi\u015b herb Ukrainy) oraz tytu\u0142 kagan, czyli chan. Nazwa Rusowie pojawi\u0142a si\u0119 pierwszy raz w roczniku Frank\u00f3w z 839 r., w kt\u00f3rym ich w\u0142adc\u0119 nazywa si\u0119 w\u0142a\u015bnie kaganem. Tego tytu\u0142u w\u0142adcy Rusi, w tym W\u0142odzimierz Wielki (ok. 958-1015) i Jaros\u0142aw M\u0105dry (978-1054), u\u017cywali nawet po przyj\u0119ciu chrze\u015bcija\u0144stwa. Jeszcze w XII w. Al-Idrisi, Arab z Ceuty, nadworny geograf Rogera II, kr\u00f3la Sycylii, pisa\u0142 o Kijowie jako mie\u015bcie\u2026 Turk\u00f3w zwanych Rusami.<\/span><\/p>\n

Od Wareg\u00f3w do Grek\u00f3w<\/strong><\/h5>\n

Oczywi\u015bcie Rusowie nie byli Turkami, lecz\u2026 Skandynawami, wikingami ze Szwecji, znanymi w Europie Wschodniej jako Waregowie. Ta nazwa pochodzi od nordyckiego s\u0142owa oznaczaj\u0105cego towarzysza, kt\u00f3ry zawar\u0142 \u201eumow\u0119-zlecenie” z protektorem. Nazwa Rusowie tak\u017ce pochodzi ze Szwecji i trafi\u0142a do S\u0142owian poprzez j\u0119zyk fi\u0144ski. S\u0142owo \u201eRusowie” oznacza\u0142o wio\u015blarzy. To pokazuje, czym by\u0142a na pocz\u0105tku Ru\u015b Kijowska \u2013 kompani\u0105 handlow\u0105 stworzon\u0105 przez morskich nomad\u00f3w, jak nazwa\u0142 Wareg\u00f3w Omelan Pricak (nale\u017ca\u0142oby doda\u0107: i rzecznych), kt\u00f3rzy wraz z ekspansj\u0105 swojej \u201efirmy” stawali si\u0119 coraz bardziej wieloetniczni.<\/span><\/p>\n

Wielka kariera Kijowa zacz\u0119\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie wraz z przej\u0119ciem w\u0142adzy w mie\u015bcie przez Rus\u00f3w w IX w. Przybyli oni do Kijowa z p\u00f3\u0142nocy, p\u0142yn\u0105c rzekami wpadaj\u0105cymi do Ba\u0142tyku. Z Kijowa pop\u0142yn\u0119li na po\u0142udnie Dnieprem do Morza Czarnego, a nast\u0119pnie do Konstantynopola. Ten szlak zosta\u0142 nazwany \u201eod Wareg\u00f3w do Grek\u00f3w”.<\/span><\/p>\n

Wikingowie<\/strong><\/a> przynie\u015bli do Kijowa skandynawskie runy, pierwszy u\u017cywany tam alfabet. Wed\u0142ug lingwist\u00f3w runy prawdopodobnie wywodz\u0105 si\u0119 z alfabetu Etrusk\u00f3w z Italii, kt\u00f3ry plemiona germa\u0144skie pozna\u0142y w staro\u017cytno\u015bci.<\/span><\/p>\n

\n

Jednak stopniowo Rusowie w Kijowie przestali m\u00f3wi\u0107 po germa\u0144sku i przyj\u0119li j\u0119zyk s\u0142owia\u0144ski, kt\u00f3rym pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Po wikingach zosta\u0142y nie tylko runy, ale te\u017c imiona uznawane w Polsce za typowo \u201ewschodnie”, np. Igor (nordycki Ingwar) czy Olga (nordycka Helga).<\/span><\/p>\n

Dzi\u0119ki wikingom Kij\u00f3w sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 niemal globalnej sieci powi\u0105za\u0144 handlowych. To nie przesada. Wiking\u00f3w wtedy mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 od Nowej Fundlandii (Kanada) na zachodzie po Azj\u0119 Centraln\u0105 na wschodzie oraz od Maghrebu na po\u0142udniu po Norwegi\u0119 za ko\u0142em polarnym na p\u00f3\u0142nocy.<\/span><\/p>\n

Waregowie z Kijowa handlowali nie tylko z Grekami, ale tak\u017ce z Saracenami. Pierwsze d\u0142u\u017csze opisy Rus\u00f3w z Kijowa pochodz\u0105 ze \u017ar\u00f3de\u0142 muzu\u0142ma\u0144skich z Bliskiego Wschodu. Abu\u2019l ibn Chordadbech, autor pierwszej ksi\u0105\u017cki o geografii administracyjnej w \u015bwiecie islamu, w latach 40. IX w. pisa\u0142, \u017ce Rusowie \u201eprzewo\u017c\u0105 swoje towary na wielb\u0142\u0105dach z Gurgan [region na po\u0142udniowo-wschodnim wybrze\u017cu Morza Kaspijskiego] do Bagdadu, gdzie s\u0142owia\u0144scy eunuchowie s\u0142u\u017c\u0105 jako ich t\u0142umacze”.<\/span><\/p>\n

Dziedzictwo imperium rzymskiego<\/strong><\/h5>\n

Powstanie szlaku \u201eod Wareg\u00f3w do Grek\u00f3w” mia\u0142o decyduj\u0105cy wp\u0142yw na histori\u0119 Rusi i Kijowa, gdy\u017c z Konstantynopola Rusowie przywie\u017ali chrze\u015bcija\u0144stwo wschodnie. Masowy chrzest mieszka\u0144c\u00f3w odby\u0142 si\u0119 w Kijowie w Dnieprze w 988 r. Ze stolicy Bizancjum przyby\u0142a na Ru\u015b tak\u017ce idea rzymskiego imperium, za kt\u00f3rego spadkobierc\u0119 uwa\u017ca\u0142 si\u0119 Konstantynopol. Jego mieszka\u0144cy nazywali si\u0119 Rzymianami, a swoje miasto \u2013 Nowym Rzymem i Nowym Jeruzalem. Tak samo nazwa\u0142 Kij\u00f3w Jaros\u0142aw M\u0105dry, najwybitniejszy w\u0142adca Rusi. Kijowianie, odnajduj\u0105c w swoim mie\u015bcie siedem wzg\u00f3rz, doszukiwali si\u0119 podobie\u0144stw mi\u0119dzy swoim miastem oraz Rzymem i Konstantynopolem.<\/span><\/p>\n

Jaros\u0142aw M\u0105dry przebudowa\u0142 Kij\u00f3w na wz\u00f3r stolicy Bizancjum. Sob\u00f3r Sofijski, najwa\u017cniejsza spo\u015br\u00f3d zbudowanych przez niego \u015bwi\u0105ty\u0144, nie przez przypadek otrzyma\u0142 takie same wezwanie jak Hagia Sophia, w\u00f3wczas najwi\u0119ksza chrze\u015bcija\u0144ska \u015bwi\u0105tynia na \u015bwiecie. Do stolicy Bizancjum nawi\u0105zywa\u0142a te\u017c pot\u0119\u017cna Z\u0142ota Brama, g\u0142\u00f3wna brama wjazdowa zar\u00f3wno do Konstantynopola, jak i Kijowa.<\/span><\/p>\n

Kij\u00f3w wzbudza\u0142 podziw w Europie Zachodniej. Biskup Merseburga Thietmar (975-1018) stwierdzi\u0142 z przesad\u0105, \u017ce \u201ew tym wielkim mie\u015bcie […] jest wi\u0119cej ni\u017c 400 ko\u015bcio\u0142\u00f3w i osiem rynk\u00f3w, mieszka\u0144c\u00f3w za\u015b liczba niedaj\u0105ca si\u0119 wyrazi\u0107”. A Adam z Bremy (ok. 1050-81) uk\u0142ad przestrzenny Kijowa por\u00f3wna\u0142 z za\u0142o\u017ceniem wypracowanym w Konstantynopolu. Pisa\u0142 o grodzie nad Dnieprem, \u017ce \u201eto najkosztowniejszy klejnot Wschodu, r\u00f3wnaj\u0105cy si\u0119 samemu ber\u0142u carogrodzkiemu” (Carogr\u00f3d to Konstantynopol). Nazwa\u0142 Kij\u00f3w \u201emiastem rywalizuj\u0105cym z Konstantynopolem” i \u201enaj\u015bwietniejsz\u0105 ozdob\u0105 Grecji” (czyli \u015bwiata wschodniego chrze\u015bcija\u0144stwa).<\/span><\/p>\n

\"PlanPlan starego Kijowa zamieszczony w ‘Opisie Kijowa’ (1868) autorstwa historyka Niko\u0142aja Zakrewskieg<\/span> domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Tak\u017ce w Polsce Kij\u00f3w zaj\u0105\u0142 centralne miejsce w micie mocarstwowym. Legenda m\u00f3wi, \u017ce nazwa polskiego miecza koronacyjnego (Szczerbiec) powsta\u0142a po tym, jak w 1018 r. w czasie wyprawy na Kij\u00f3w Boles\u0142aw Chrobry wyszczerbi\u0142 go, uderzaj\u0105c nim w Z\u0142ot\u0105 Bram\u0119. To jednak legenda, bo zosta\u0142a ona zbudowana znacznie p\u00f3\u017aniej.<\/span><\/p>\n

Podstawowymi j\u0119zykami literackimi chrze\u015bcija\u0144skiej Rusi Kijowskiej by\u0142y cerkiewno-s\u0142owia\u0144ski, a w dalszej kolejno\u015bci staroruski. Jednak greka, nazywana mow\u0105 rzymsk\u0105, r\u00f3wnie\u017c cieszy\u0142a si\u0119 presti\u017cem jako j\u0119zyk cesarski.<\/span><\/p>\n

\n

Wspania\u0142e freski i mozaiki w Soborze Sofijskim powsta\u0142e za panowania Jaros\u0142awa M\u0105drego maj\u0105 wy\u0142\u0105cznie inskrypcje greckie.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Napisy w tym j\u0119zyku mo\u017cna znale\u017a\u0107 tak\u017ce na licznych przedmiotach codziennego u\u017cytku pochodz\u0105cych z tej epoki znalezionych w Kijowie przez archeolog\u00f3w. Mocnej pozycji greki sprzyja\u0142 fakt, \u017ce metropolia kijowska podlega\u0142a patriarchatowi w Konstantynopolu, za\u015b metropolici przez kilka stuleci w wi\u0119kszo\u015bci byli Grekami. A\u017c do XIII w. u\u017cywali piecz\u0119ci z greckimi inskrypcjami. W\u0142adcy Rusi przestali to robi\u0107 nieco wcze\u015bniej, bo pod koniec XI w.<\/span><\/p>\n

\"OdrestaurowanaOdrestaurowana polichromia we wn\u0119trzu soboru Sofijskiego<\/span> FOT. SHUTTERSTOCK<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

O pozycji Kijowa \u015bwiadczy wysoki status dynastii Rurykowicz\u00f3w, skoligaconej z ca\u0142\u0105 Europ\u0105. W Polsce w\u0142adc\u00f3w Rusi nazywa si\u0119 wielkimi ksi\u0105\u017c\u0119tami, sugeruj\u0105c, \u017ce stali ni\u017cej w hierarchii ni\u017c kr\u00f3lowie. Jednak ruski tytu\u0142 knia\u017a oznacza\u0142 po \u0142acinie kr\u00f3la (rex) i tak w\u0142adcy ruscy byli nazywani w zachodnich \u017ar\u00f3d\u0142ach oraz w korespondencji Rurykowicz\u00f3w z w\u0142adcami europejskimi.<\/span><\/p>\n

W\u0142odzimierz Wielki przyj\u0105\u0142 chrzest w zamian za r\u0119k\u0119 Anny, siostry Bazylego Bu\u0142garob\u00f3jcy, jednego z najwybitniejszych cesarzy bizantyjskich. Bizancjum by\u0142o w\u00f3wczas pot\u0119\u017cnym mocarstwem eurazjatyckim.<\/span><\/p>\n

\n

Nie przypadkiem Jaros\u0142awa M\u0105drego nazywano te\u015bciem Europy.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Sob\u00f3r \u015awi\u0119tej Zofii zdobi fresk przedstawiaj\u0105cy kniazia wraz z \u017con\u0105 Iren\u0105, c\u00f3rk\u0105 kr\u00f3la Szwecji, oraz czterema c\u00f3rkami i sze\u015bcioma synami. C\u00f3rki wyda\u0142 on za kr\u00f3l\u00f3w Norwegii, Francji<\/a>, Anglii<\/a><\/strong><\/span> i W\u0119gier. Jeden z syn\u00f3w po\u015blubili c\u00f3rk\u0119 cesarza Bizancjum, inny siostrzenic\u0119 cesarza Niemiec.
\n<\/span><\/p>\n

\"ChrzestChrzest W\u0142odzimierza Wielkiego, projekt fresku Wiktora Wasniecowa z 1890 r.<\/span> domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Kij\u00f3w. Wie\u017ca Babel<\/b><\/h5>\n

\u015aredniowieczny Kij\u00f3w przypomina\u0142 Konstantynopol tak\u017ce pod wzgl\u0119dem wieloreligijno\u015bci i wieloetniczno\u015bci. Miasto przyci\u0105ga\u0142o kupc\u00f3w z Europy i Azji. Powsta\u0142o w nim kilka bram, kt\u00f3rych nazwy pochodzi\u0142y od \u017cyj\u0105cych przy nich kolonii handlowych r\u00f3\u017cnych lud\u00f3w. St\u0105d brama ladzka, nazwana od Lach\u00f3w (Polak\u00f3w), \u017cydowska albo w\u0119gierska. W\u015br\u00f3d rzymskich katolik\u00f3w byli te\u017c liczni Niemcy. Wsp\u00f3lnot\u0105 katolick\u0105 opiekowali si\u0119 pocz\u0105tkowo benedyktyni z opactwa irlandzko-szkockiego z Wiednia, a nast\u0119pnie dominikanie z Polski. Od XI w. w Kijowie mieszkali Ormianie, kt\u00f3rzy przybyli tu z Anatolii i Kaukazu.<\/span><\/p>\n

Ru\u015b Kijowska sta\u0142a si\u0119 pot\u0119g\u0105 po zniszczeniu pod koniec X w. kaganatu Chazar\u00f3w. Po nich na ukrai\u0144skich stepach pojawili si\u0119 kolejni tureccy koczownicy \u2013 na przyk\u0142ad Po\u0142owcy zwani te\u017c Kumanami. Nieraz wyprawiali si\u0119 oni na Kij\u00f3w, cz\u0119sto brali udzia\u0142 w wojnach domowych Rurykowicz\u00f3w, ale te\u017c handlowali z nimi i wydawali za nich swoje c\u00f3rki. Niekt\u00f3rzy tureccy koczownicy znajdowali schronienie w Rusi i s\u0142u\u017cyli jako najemnicy Rurykowiczom. W kronikach s\u0105 nazywani \u201eswoimi poganami”.<\/span><\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie tureccy koczownicy dali imi\u0119 Torczeskowi, jednemu z najwi\u0119kszych miast w pobli\u017cu Kijowa.<\/span><\/p>\n

\n

W stolicy Rusi stacjonowa\u0142 na sta\u0142e garnizon wojownik\u00f3w tureckich s\u0142u\u017c\u0105cy jej w\u0142adcom jako gwardia przyboczna.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Nieraz to oni decydowali, kt\u00f3ry z Rurykowicz\u00f3w walcz\u0105cych o tron ostatecznie na nim zasiada\u0142.<\/span><\/p>\n

Wraz z rozwojem Kijowa osiedlili si\u0119 w nim tak\u017ce \u017bydzi, kt\u00f3rzy odgrywali wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w handlu mi\u0119dzy Europ\u0105 i Azj\u0105. Przybywali tu z Europy Zachodniej, Wielkiego Stepu i Bliskiego Wschodu. Tych z Zachodu nazywano w\u00f3wczas Radanitami, co pochodzi prawdopodobnie od perskiego s\u0142owa rahdan, \u201eznaj\u0105cy drog\u0119”. Ta etymologia dobrze pokazuje indoeuropejski charakter perskiego (patrz angielskie s\u0142owo \u201eroad” \u2013 droga). Wielki Step pozostawi\u0142 \u015blad w to\u017csamo\u015bci \u017byd\u00f3w Europy \u015arodkowej i Wschodniej. Nazwa aszkenazyjczycy pochodzi od biblijnego okre\u015blenia Scyt\u00f3w, pot\u0119\u017cnego ira\u0144skiego ludu koczowniczego. Scytowie w staro\u017cytno\u015bci mieszkali na Wielkim Stepie \u2013 od Chin po dzisiejsze ziemie polskie. Przez nast\u0119pne stulecia byli synonimem wszystkich koczownik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W Kijowie osiedlali si\u0119 tak\u017ce \u017bydzi ze Wschodu, z Wielkiego Stepu, kt\u00f3rzy m\u00f3wili w j\u0119zyku chazarskim. To w\u0142a\u015bnie oni napisali w latach 30. X w. s\u0142ynny \u201eKijowski list”, wys\u0142any na Bliski Wsch\u00f3d i odnaleziony w latach 60. XX w. w Kairze. Zosta\u0142 napisany po hebrajsku, jednak zawiera zdanie w j\u0119zyku chazarskim zapisane w turkijskim alfabecie runicznym. Jest to najstarszy dokument powsta\u0142y na Rusi Kijowskiej, jedyny zachowany pisany zabytek w j\u0119zyku chazarskim i jeden z najstarszych w jakimkolwiek j\u0119zyku turkijskim.<\/span><\/p>\n

Islamskie dokumenty<\/strong><\/h5>\n

Kontakty \u017byd\u00f3w kijowskich z Bliskim Wschodem nie powinny dziwi\u0107. Spektakularna ekspansja islamu w VII-VIII w. spowodowa\u0142a, \u017ce w kolejnych stuleciach dosz\u0142o do bezprecedensowego w historii ludzko\u015bci rozwoju handlu pomi\u0119dzy Afryk\u0105, Azj\u0105 i Europ\u0105.<\/span><\/p>\n

\n

Historycy nazywaj\u0105 ten okres islamsk\u0105 globalizacj\u0105. Kij\u00f3w i miasta wok\u00f3\u0142 niego odegra\u0142y wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w tym procesie, gdy\u017c handlowa\u0142y zar\u00f3wno z Bliskim Wschodem, jak i z Azj\u0105 Centraln\u0105.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Dowodem na to s\u0105 bardzo liczne monety z napisami w alfabecie arabskim (chwal\u0105cymi Allaha) odnalezione na terenie Kijowa oraz w jego okolicach. Paradoksalnie do XI w. stanowi\u0142y one najliczniejsze przyk\u0142ady \u201edokument\u00f3w” (tekst pisany) w Kijowie. Monety arabskie trafia\u0142y do Kijowa wraz z kupcami wyznaj\u0105cymi islam. Spotykali oni tu swoich wsp\u00f3\u0142wyznawc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"PanoramaPanorama soboru Sofijskiego w w Kijowie, na pierwszym planie dzwonnica, na dziedzi\u0144cu pomnik Bohdana Chmielnickiego<\/span> FOT. SHUTTERSTOCK<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

W XII w. do Kijowa dotar\u0142 Abu Hamid al-Gharnati, arabski podr\u00f3\u017cnik z andaluzyjskiej Grenady. W swoim dzienniku podr\u00f3\u017cnym opisa\u0142 kijowskich muzu\u0142man\u00f3w (zawy\u017caj\u0105c ich liczb\u0119): \u201ePrzyby\u0142em do miasta [kraju] S\u0142owian, zwanego \u00bbmiastem kijowskim\u00ab [Kij\u00f3w]. I s\u0105 tysi\u0105ce \u00bbludzi Maghrebu\u00ab [muzu\u0142manie] w postaci Turk\u00f3w, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105 j\u0119zykiem tureckim i strzelaj\u0105 strza\u0142ami jak Turcy. I s\u0105 znani w tym kraju jako Pieczyngowie. Spotka\u0142em m\u0119\u017cczyzn\u0119 z Bagdadu o imieniu Karim ibn Fayruz al-Jawhari, kt\u00f3ry by\u0142 \u017conaty z (c\u00f3rk\u0105) jednego z tych muzu\u0142man\u00f3w. Odprawi\u0142em im pi\u0105tkowe modlitwy. Muzu\u0142manie nauczyli ich kaza\u0144, ale oni nie poznali pi\u0105tkowych modlitw”.<\/span><\/p>\n

Oba miasta Karima ibn Fayruza al-Jawhariego \u2013 Kij\u00f3w i Bagdad \u2013 po\u0142\u0105czy\u0142o w po\u0142owie XIII w. straszne do\u015bwiadczenie najazdu Mongo\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy stworzyli najpot\u0119\u017cniejsze imperium koczownicze w dziejach \u015bwiata. Ten sam los co Kij\u00f3w i Bagdad czeka\u0142 miasta Mezopotamii oraz Ruskiej Ziemi. Okrutnym paradoksem historii jest fakt, \u017ce wed\u0142ug ruskiego latopisu nawet Batu Chan, w\u0142adca Z\u0142otej Ordy i kat Kijowa, \u201egdy zobaczy\u0142 miasto, zachwyci\u0142 si\u0119 jego pi\u0119knem i ogromem”.
\n<\/span><\/p>\n

\n

Adam Balcer<\/strong>, dyrektor programowy w Kolegium Europy Wschodniej, autor <\/i>podcastu <\/i>\u201e<\/i>Babel Rzeczpospolita Multi-K<\/i>ulti<\/i><\/strong><\/span>“<\/i><\/a> w radiu TOK FM.<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wed\u0142ug legendy bracia Kij, Szczek i Choryw wraz z siostr\u0105 \u0141ybed\u017a za\u0142o\u017cyli Kij\u00f3w (Artur Orlonow, CC BY-SA 3.0 , via Wikimedia Commons) Kij\u00f3w by\u0142 miastem Chazar\u00f3w, muzu\u0142man\u00f3w i wiking\u00f3w Adam Balcer Kij\u00f3w by\u0142 jednym z najwa\u017cniejszych centr\u00f3w cywilizacyjnych w Eurazji. Od dekad trwa debata na temat przyczyn zap\u00f3\u017anienia cywilizacyjnego Europy Wschodniej wobec zachodniej cz\u0119\u015bci kontynentu. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95059"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=95059"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95059\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95095,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95059\/revisions\/95095"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=95059"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=95059"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=95059"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}