{"id":95299,"date":"2022-05-13T17:09:05","date_gmt":"2022-05-13T15:09:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=95299"},"modified":"2022-05-13T07:49:22","modified_gmt":"2022-05-13T05:49:22","slug":"22-09-70","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=95299","title":{"rendered":"Ideologia Rosji to zbi\u00f3r mem\u00f3w [Z Ekaterin\u0105 Schulmann rozmawia Tomasz Sawczuk]"},"content":{"rendered":"

Ekaterina Schulman. Photo courtesy of Andrei Stekachov and The Village<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Ideologia Rosji to zbi\u00f3r mem\u00f3w
\n[Z Ekaterin\u0105 Schulmann rozmawia Tomasz Sawczuk]<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Tomasz Sawczuk<\/strong><\/span><\/p>\n

\n
\u201eWsp\u00f3\u0142czesna klasa polityczna nie przypomina wczesnych bolszewik\u00f3w. Nie ma tutaj \u015bwi\u0119tego tekstu w rodzaju ksi\u0105g religijnych albo dzie\u0142 Marksa i Lenina. Zamiast ca\u0142o\u015bciowego systemu ideologicznego jest zbi\u00f3r zapadaj\u0105cych w pami\u0119\u0107 \u015brodk\u00f3w retorycznych, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do \u015bwiata program\u00f3w telewizyjnych\u201d \u2013 o sytuacji spo\u0142ecznej i polityczne<\/span>j w Rosji opowiada politolo\u017cka Ekaterina Schulmann.<\/div>\n

Tomasz Sawczuk: Zosta\u0142a pani zaklasyfikowana w Rosji jako \u201eagent zagraniczny\u201d. Dlaczego tak si\u0119 sta\u0142o i co to oznacza?<\/b><\/p>\n

Ekaterina Schulmann:<\/b> Nie znam powodu, poniewa\u017c ministerstwo sprawiedliwo\u015bci nie publikuje uzasadnie\u0144 takich decyzji. Po prostu og\u0142asza zaktualizowan\u0105 list\u0119 \u201eagent\u00f3w zagranicznych\u201d mniej wi\u0119cej w ka\u017cdy pi\u0105tek. Ludzie dowiadywali si\u0119 o powodach wpisania na list\u0119, tylko je\u015bli zdecydowali si\u0119 pozwa\u0107 ministerstwo. Czasem taka informacja by\u0142a udost\u0119pniana przez s\u0105d.<\/span><\/p>\n

Istniej\u0105 dwie przes\u0142anki, \u017ceby znale\u017a\u0107 na li\u015bcie: zagraniczne finansowanie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczna. Otrzymanie zagranicznych \u015brodk\u00f3w mo\u017ce oznacza\u0107 niemal wszystko. Na przyk\u0142ad dziennikarz Wiktor Szenderowicz dowiedzia\u0142 si\u0119 w trakcie post\u0119powania s\u0105dowego, \u017ce otrzyma\u0142 kwot\u0119 13 tysi\u0119cy rubli od osoby, kt\u00f3rej nie zna. Najwyra\u017aniej kto\u015b wys\u0142a\u0142 mu te pieni\u0105dze. Je\u015bli chodzi o dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105, ta kategoria r\u00f3wnie\u017c jest okre\u015blona bardzo szeroko. Obejmuje cho\u0107by publikowanie opinii na temat decyzji organ\u00f3w pa\u0144stwowych, komentowanie akt\u00f3w prawnych i proponowanie zmian w tych aktach.<\/span><\/p>\n

Jako politolo\u017cka zajmuje si\u0119 pani naukowo legislacj\u0105 pa\u0144stwow\u0105. <\/b><\/p>\n

Czyli chodzi dok\u0142adnie o to, czym ja si\u0119 zajmuj\u0119. Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce to moja specjalno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Kiedy wyjecha\u0142a pani z Rosji? <\/b><\/p>\n

Na pocz\u0105tku kwietnia.<\/span><\/p>\n

A czy zamierza pani tam wraca\u0107?<\/b><\/p>\n

Tak, stypendium, dzi\u0119ki kt\u00f3remu jestem teraz w Berlinie, zosta\u0142o mi przyznane na rok. Racjonalnie jest za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce po jego zako\u0144czeniu wr\u00f3c\u0119. Nikt nie wie, co mo\u017ce si\u0119 wydarzy\u0107 za rok, ale w tej chwili nie mam plan\u00f3w ani mo\u017cliwo\u015bci osiedlenia si\u0119 na sta\u0142e poza Rosj\u0105.<\/span><\/p>\n

Porozmawiajmy o skutkach wojny dla Rosji. Wiemy, \u017ce w ostatnich tygodniach nast\u0105pi\u0142 wzrost prze\u015bladowa\u0144 politycznych. A czy sankcje mi\u0119dzynarodowe wp\u0142yn\u0119\u0142y na \u017cycie codzienne? <\/b><\/p>\n

Tak i nie. Codzienne \u017cycie w Rosji toczy si\u0119 tak jak zwykle. Wszystkie us\u0142ugi dzia\u0142aj\u0105. Nie mo\u017cna korzysta\u0107 z Apple Pay i Google Pay, ale to nie jest zbyt du\u017cy problem, poniewa\u017c Rosja ma w\u0142asny sprawny system bankowo\u015bci internetowej. Karty p\u0142atnicze dzia\u0142aj\u0105. Natomiast osoby, kt\u00f3re pozosta\u0142y w Rosji, nie maj\u0105 dost\u0119pu do depozyt\u00f3w w dolarach i euro. Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c ograniczenia w dost\u0119pie do got\u00f3wki oraz w wysy\u0142aniu pieni\u0119dzy za granic\u0119. Najgorzej maj\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy opu\u015bcili kraj, poniewa\u017c zostali odci\u0119ci od swoich pieni\u0119dzy. Jak dot\u0105d nie by\u0142o brak\u00f3w, je\u017celi chodzi dost\u0119pno\u015b\u0107 produkt\u00f3w, a nawet r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 asortymentu. Sklepy dzia\u0142aj\u0105, a wszystkie znane nazwy wci\u0105\u017c s\u0105 na p\u00f3\u0142kach. Sklepy niekt\u00f3rych marek zosta\u0142y zamkni\u0119te, ale nie wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z powa\u017cnymi problemami.<\/span><\/p>\n

Tym, co niepokoi przeci\u0119tnego obywatela, jak wynika z sonda\u017cy, s\u0105 rosn\u0105ce ceny. Obserwujemy wysok\u0105 inflacj\u0119, szczeg\u00f3lnie we wzro\u015bcie cen \u017cywno\u015bci. Powsta\u0142a akcja gromadzenia zapas\u00f3w cukru przed rozpocz\u0119ciem sezonu na robienie d\u017cem\u00f3w. Do tego od ko\u0144ca lutego utrzymywa\u0142 si\u0119 niepok\u00f3j, l\u0119k przed przysz\u0142o\u015bci\u0105 lub przynajmniej niepewno\u015b\u0107 co do niej. Wiele os\u00f3b opu\u015bci\u0142o kraj nie z powodu osobistego zagro\u017cenia, ale z obawy, \u017ce granice zostan\u0105 zamkni\u0119te, \u017ce b\u0119dzie mobilizacja, \u017ce ich bracia i synowie zostan\u0105 wezwani do s\u0142u\u017cby wojskowej lub \u017ce wydarzy si\u0119 co\u015b innego, strasznego i bezprecedensowego.<\/span><\/p>\n

Z sonda\u017cy na temat nastroj\u00f3w konsumenckich wynika, \u017ce powszechnie ro\u015bnie pesymizm. S\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy wykazuj\u0105 optymizm i dum\u0119 z tego, co si\u0119 dzieje. Jednak to g\u0142\u00f3wnie m\u0119\u017cczy\u017ani powy\u017cej 60. roku \u017cycia, najbardziej przychylni \u201especjalnej operacji wojskowej\u201d i najbardziej optymistyczni, je\u015bli chodzi o przysz\u0142o\u015b\u0107. Kobiety przejawiaj\u0105 wi\u0119cej obaw, m\u0142odzi ludzie s\u0105 w wi\u0119kszej mierze przeciwni operacji. Bardziej przychylni s\u0105 bogatsi ni\u017c biedniejsi, co r\u00f3wnie\u017c jest zrozumia\u0142e. Osoby lepiej sytuowane to w wi\u0119kszo\u015bci urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi lub osoby w jaki\u015b spos\u00f3b zaanga\u017cowane w dzia\u0142alno\u015b\u0107 pa\u0144stwa. Maj\u0105 oni stabilne pensje i jedyne, o co musz\u0105 si\u0119 martwi\u0107, to oczywi\u015bcie inflacja. Tyle \u017ce ich pensje mo\u017cna podnie\u015b\u0107, mo\u017cna im wyp\u0142aci\u0107 dodatkowe wynagrodzenie, aby j\u0105 zrekompensowa\u0107.<\/span><\/p>\n

W ostatnich miesi\u0105cach w prasie zachodniej pojawia\u0142y si\u0119 dwie g\u0142\u00f3wne narracje na temat postawy rosyjskiego spo\u0142ecze\u0144stwa wobec wojny. Najpierw m\u00f3wi\u0142o si\u0119, \u017ce Rosjanie nie maj\u0105 dobrych informacji i nie wiedz\u0105, co si\u0119 tak naprawd\u0119 dzieje. Jednak potem, gdy min\u0119\u0142o troch\u0119 czasu i odkrywano kolejne zbrodnie wojenne, pojawi\u0142a si\u0119 druga narracja, wed\u0142ug kt\u00f3rej Rosja, w tym jej spo\u0142ecze\u0144stwo, w ca\u0142o\u015bci przekszta\u0142ca si\u0119 w pa\u0144stwo faszystowskie, bandyckie. Wydaje si\u0119, \u017ce te dwie narracje si\u0119 wykluczaj\u0105. Co pani o tym my\u015bli?<\/b><\/p>\n

W pewnym sensie mog\u0105 by\u0107 one jednocze\u015bnie cz\u0119\u015bciowo prawdziwe. Je\u015bli przyjrzymy si\u0119 nowym wynikom bada\u0144 opracowanym przez Centrum Lewady, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c znalaz\u0142o si\u0119 na li\u015bcie \u201eagent\u00f3w zagranicznych\u201d, to zobaczymy, \u017ce s\u0105 one dok\u0142adnie takie, jak by\u015bmy si\u0119 tego spodziewali, nawet nie zagl\u0105daj\u0105c do dokument\u00f3w. Je\u015bli ludzie wierz\u0105, \u017ce b\u0142\u0119dna odpowied\u017a na pytanie mo\u017ce sprawi\u0107, \u017ce wyl\u0105dujesz w kolonii karnej, to opinia publiczna b\u0119dzie si\u0119 wydawa\u0107 du\u017co bardziej skonsolidowana. Wsp\u00f3\u0142czynnik odmowy odpowiedzi na pytanie wynosi\u0142 wcze\u015bniej siedem na dziesi\u0119\u0107, a teraz zbli\u017ca si\u0119 do dziewi\u0119ciu na dziesi\u0119\u0107. Ci, kt\u00f3rzy zgadzaj\u0105 si\u0119 rozmawia\u0107 i odpowiada\u0107 na pytania polityczne, w wi\u0119kszo\u015bci zgadzaj\u0105 si\u0119 z polityk\u0105 pa\u0144stwa. Czy s\u0105 tacy naprawd\u0119, czy te\u017c takich udaj\u0105, to ju\u017c zupe\u0142nie inna kwestia. Nie zawsze wa\u017cne jest to, co ludzie my\u015bl\u0105 w g\u0142\u0119bi serca, wa\u017cne jest to, jak\u0105 rol\u0119 graj\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie. A spo\u0142ecznie przyjmuj\u0105 postaw\u0119 lojalistyczn\u0105.<\/span><\/p>\n

Kolejna rzecz. Je\u015bli przyjrze\u0107 si\u0119 r\u00f3\u017cnicom w wynikach bada\u0144 mi\u0119dzy marcem a kwietniem, to mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 wyra\u017ane z\u0142agodzenie postaw. Pierwsz\u0105 reakcj\u0105 jest oczywi\u015bcie niemal histeryczne gromadzenie si\u0119 wok\u00f3\u0142 flagi. Natychmiastowy protest jest nie do pomy\u015blenia. Cena protestu ros\u0142a systematycznie przez ostatnie dziesi\u0119\u0107 lat, a od 2019 roku wzros\u0142a radykalnie. Nie potrafi\u0119 te\u017c przytoczy\u0107 \u017cadnego historycznego precedensu wojny, kt\u00f3ra od razu sta\u0142a si\u0119 niepopularna w kraju, kt\u00f3ry j\u0105 rozpocz\u0105\u0142. Mo\u017ce by\u0107 niepopularna w krajach liberalnych, zw\u0142aszcza tych, kt\u00f3re zosta\u0142y zaatakowane, ale w kraju, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 wojn\u0119\u2026 Rzeczywi\u015bcie jednak opini\u0119 publiczn\u0105 najcz\u0119\u015bciej przygotowuje si\u0119 na takie dzia\u0142ania, czego nie zrobiono w przypadku tej wojny.<\/span><\/p>\n

Skuteczno\u015b\u0107 zosta\u0142a po\u015bwi\u0119cona na rzecz tajno\u015bci. Nikt nie wiedzia\u0142, \u017ce do tego dojdzie. Od wewn\u0105trz mo\u017cliwo\u015b\u0107 wybuchu wojny wydawa\u0142a si\u0119 absurdalnym za\u0142o\u017ceniem. Jeszcze do 20 lutego, do czasu, gdy og\u0142oszono uznanie \u201erepublik ludowych\u201d w Donbasie, by\u0142am absolutnie pewna, \u017ce to jaki\u015b rodzaj dyplomacji. Zw\u0142aszcza \u017ce wiosn\u0105 i latem ubieg\u0142ego roku dzia\u0142o si\u0119 wiele podobnych rzeczy. Mieli\u015bmy manewry wojskowe, gro\u017aby, rozsiewano daty inwazji, a potem wszystko si\u0119 uspokoi\u0142o. W miesi\u0105cach przed wojn\u0105 nie pojawia\u0142y si\u0119 oznaki mobilizacji wojskowej, a do stycznia opinie Rosjan o innych krajach, w tym o Unii Europejskiej czy Ukrainie, poprawia\u0142y si\u0119, a nie pogarsza\u0142y.<\/span><\/p>\n

Bierno\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa w warunkach autorytaryzmu to jedna sprawa. Koszt protestu jest bardzo wysoki. Jednak w ostatnich tygodniach widzieli\u015bmy r\u00f3wnie\u017c liczne zdj\u0119cia ludzi celebruj\u0105cych wojn\u0119 pod znakiem \u201eZ\u201d. Jest te\u017c wiele historii mieszanych rodzin rosyjsko-ukrai\u0144skich, w kt\u00f3rych rosyjscy krewni nie chc\u0105 wierzy\u0107 w wojn\u0119 i zbrodnie wojenne albo zrywaj\u0105 kontakty z ukrai\u0144sk\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 rodziny. Na czym polega ta zmiana? <\/b><\/p>\n

Nie ma w tym chyba niczego niezwyk\u0142ego. Rosjanie s\u0105 zainteresowani utrzymaniem w swojego codziennego porz\u0105dku. W tym celu musz\u0105 si\u0119 dostosowywa\u0107 do zmieniaj\u0105cych si\u0119 okoliczno\u015bci, nad kt\u00f3rymi nie maj\u0105 kontroli. Stosuj\u0105 wi\u0119c typow\u0105 dla s\u0142abych ludzi taktyk\u0119 przystosowywania si\u0119 do zmian, go\u0142os\u0142ownych deklaracji, czasem cichego sabota\u017cu, ale niewiele poza tym.<\/span><\/p>\n

Samochody ze znakiem \u201eZ\u201d okazuj\u0105 si\u0119 prawie zawsze nale\u017ce\u0107 do instytucji lub sp\u00f3\u0142ek pa\u0144stwowych. Jak dot\u0105d widzimy bardzo ma\u0142e realne zaanga\u017cowanie obywateli w t\u0119 akcj\u0119. Inicjatywy takie jak ustawianie ludzi do zdj\u0119\u0107, aby tworzyli liter\u0119 \u201eZ\u201d, pochodz\u0105 zazwyczaj z miejsc w rodzaju regionalnego wydzia\u0142u edukacji czy sp\u00f3\u0142ek pa\u0144stwowych. To nie s\u0105 inicjatywy oddolne. S\u0105 to w istocie rozkazy, a nie inicjatywy. A rozkaz\u00f3w si\u0119 przestrzega, poniewa\u017c alternatyw\u0105 jest kara.<\/span><\/p>\n

Jedyna rzecz, kt\u00f3r\u0105 mog\u0142abym postrzega\u0107 jako inicjatyw\u0119 oddoln\u0105, to donosicielstwo. Chodzi o donoszenie na s\u0105siad\u00f3w, na ludzi, kt\u00f3rych znamy. Nie mamy dok\u0142adnych danych, \u017ceby powiedzie\u0107, \u017ce w ostatnich dw\u00f3ch miesi\u0105cach donoszono na siebie cz\u0119\u015bciej ni\u017c wcze\u015bniej. Mo\u017ce skala jest taka sama, ale powody donos\u00f3w si\u0119 zmieni\u0142y.<\/span><\/p>\n

Co z popularnymi telewizyjnymi talk-showami? W Polsce do\u015b\u0107 cz\u0119sto ogl\u0105damy fragmenty programu W\u0142adimira So\u0142owjowa, b\u0119d\u0105cego przyk\u0142adem rosyjskiej machiny propagandowej. Jak nale\u017cy rozumie\u0107 takie programy telewizyjne?<\/b><\/p>\n


\n<\/b><\/b><\/p>\n


\nOdpowied\u017a na to pytanie jest prosta. Nie jestem analitykiem medi\u00f3w i nie s\u0105 to moje odkrycia, ale od pocz\u0105tku lat dwutysi\u0119cznych kana\u0142y telewizyjne znajduj\u0105 si\u0119 pod absolutn\u0105 i \u015bcis\u0142\u0105 kontrol\u0105 w\u0142adzy politycznej. Stanowi\u0105 one jeden z g\u0142\u00f3wnych przedmiot\u00f3w zainteresowania administracji rosyjskiej. S\u0105 one jakby drug\u0105 po\u0142ow\u0105 arsena\u0142u nuklearnego. S\u0105 \u015bci\u015ble kontrolowane. Nic nie dzieje si\u0119 tam bez udzia\u0142u polityki. Szczerze m\u00f3wi\u0105c, to nawet za ma\u0142o powiedziane. Nie ma tam \u017cadnego \u201eudzia\u0142u\u201d politycznego \u2013 to jest ten sam organizm.<\/span><\/p>\n

Czy istnieje jaki\u015b praktyczny scenariusz oddzia\u0142ywania na spo\u0142ecze\u0144stwo rosyjskie, w kt\u00f3rym ludzie mogliby w szerszym zakresie zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 przeciwko wojnie?<\/b><\/p>\n

Nie jest to zupe\u0142nie nieprawdopodobne. Przed rokiem 2022 i w pierwszych tygodniach bie\u017c\u0105cego roku obserwowali\u015bmy spadkowy trend w konsumpcji rosyjskich medi\u00f3w. Od 2017 roku coraz mniej os\u00f3b podawa\u0142o telewizj\u0119 jako swoje g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o informacji. Telewizja by\u0142a zast\u0119powana przez YouTube. Widownia telewizji stawa\u0142a si\u0119 coraz mniejsza, starsza, a telewizja traci\u0142a zaufanie.<\/span><\/p>\n

Czy to znaczy, \u017ce informacje na temat wojny s\u0105 w praktyce do\u015b\u0107 powszechnie dost\u0119pne?<\/b><\/p>\n

Zmierzam do czego\u015b innego. W czasach kryzysu ludzie ogl\u0105daj\u0105 wi\u0119cej telewizji, nie dlatego, \u017ce bardziej jej ufaj\u0105, ale dlatego, \u017ce jest ona g\u0142osem w\u0142adzy. Jednocze\u015bnie polityka zagraniczna zawsze by\u0142a tym obszarem, w kt\u00f3rym telewizja wywiera najwi\u0119kszy wp\u0142yw na spo\u0142ecze\u0144stwo. Gdy si\u0119 nad tym zastanowi\u0107, jest to do\u015b\u0107 oczywiste \u2013 jest to temat, z kt\u00f3rym ludzie maj\u0105 najmniej do czynienia w \u017cyciu codziennym. Maj\u0105 mniej okazji do weryfikacji informacji. Dlatego kiedy w sonda\u017cach pyta si\u0119 nas o to, co s\u0105dzimy o takim a takim kraju, odpowiedzi zwykle bardzo dok\u0142adnie odpowiadaj\u0105 telewizyjnym wzlotom i upadkom.<\/span><\/p>\n

Wojna z Ukrain\u0105 jest przypadkiem granicznym. Z jednej strony, jest to kwestia polityki zagranicznej, domena prezydenta i jego wiernych ministr\u00f3w. Z drugiej strony, Ukraina nie jest tak do ko\u0144ca krajem obcym. Nie jest daleko, jest blisko, ludzie maj\u0105 osobiste do\u015bwiadczenia z tym krajem. Maj\u0105 tam przyjaci\u00f3\u0142 i rodziny. A kiedy spojrzymy na dowolny sonda\u017c, w kt\u00f3rym pytamy o \u017ar\u00f3d\u0142o informacji, kt\u00f3remu ludzie najbardziej ufaj\u0105, najcz\u0119\u015bciej wybieran\u0105 odpowiedzi\u0105 s\u0105 znajomi i rodzina.<\/span><\/p>\n

W praktyce nie zawsze jest to prawd\u0105. Przytoczy\u0142 pan przyk\u0142ad ludzi, kt\u00f3rzy odcinaj\u0105 si\u0119 od swoich przyjaci\u00f3\u0142 i rodziny w Ukrainie na rzecz telewizyjnej wersji wydarze\u0144. W Rosji funkcjonuje instytucja informacji przekazywanych z ust do ust przez kogo\u015b maj\u0105cego autorytet. Jest to bardzo wp\u0142ywowy \u015brodek masowego przekazu. To wcale nie s\u0105 media. Widzieli\u015bmy to w czasie pandemii. Wielk\u0105 moc mia\u0142y zbiorowe czaty na WhatsAppie, na kt\u00f3rych rozpowszechniane by\u0142y wiadomo\u015bci skierowane przeciwko szczepieniom. Je\u015bli informacje pochodz\u0105 od kogo\u015b, kogo znamy, mamy tendencj\u0119 do ufania tym informacjom. Tyle \u017ce gospodarz telewizyjny, kt\u00f3rego ogl\u0105dasz codziennie od lat, r\u00f3wnie\u017c jest postrzegany jako taka osoba. Na tym w\u0142a\u015bnie polega si\u0142a telewizji. Gwiazda telewizyjna staje si\u0119 cz\u0142onkiem rodziny.<\/span><\/p>\n

Jednocze\u015bnie jest te\u017c miejsce na informacje przekazywane od osoby do osoby, kt\u00f3re nawet je\u015bli nie zdominuj\u0105 przekazu, to przynajmniej stanowi\u0105 przeciwwag\u0119 dla informacji oficjalnych. Zw\u0142aszcza \u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce sprawy nie id\u0105 dok\u0142adnie tak, jak zaplanowano, jest coraz powszechniejsza. To jest nieuniknione. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi ma kogo\u015b znajomego, zaanga\u017cowanego w dzia\u0142ania wojenne lub cierpi\u0105cego z powodu ich konsekwencji. Je\u015bli we\u017amiemy te czynniki pod uwag\u0119, to zauwa\u017cymy, \u017ce histeryczny entuzjazm z marca, o kt\u00f3rym wspomnia\u0142am wcze\u015bniej, obecnie stopniowo s\u0142abnie. Tymczasem \u201eoperacja\u201d jeszcze si\u0119 nie zako\u0144czy\u0142a, a sankcje wci\u0105\u017c obowi\u0105zuj\u0105. Niekt\u00f3re nawet nie dotkn\u0119\u0142y jeszcze Rosji w pe\u0142ni, ale za jaki\u015b czas ich konsekwencje stan\u0105 si\u0119 rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

Jest pani ekspertk\u0105 w dziedzinie rosyjskiego systemu w\u0142adzy. Wiele os\u00f3b zastanawia\u0142o si\u0119, czy elity w\u0142adzy maj\u0105 sposoby wywierania nacisku na prezydenta Putina, aby zako\u0144czy\u0142 wojn\u0119. A mo\u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 wp\u0142ywowych ludzi w Rosji po prostu my\u015bli podobnie do Putina?<\/b><\/p>\n

Elity s\u0105 z definicji zainteresowane utrzymaniem si\u0119 u w\u0142adzy. Znajduj\u0105 si\u0119 w najlepszej wyobra\u017calnej pozycji. Musz\u0105 popiera\u0107 status quo<\/i>, poniewa\u017c czerpi\u0105 z niego zyski. Idea zmiany ich postawy wydaje si\u0119 wi\u0119c ma\u0142o realistyczna. Nie oznacza to jednak, \u017ce ich stanowisko na zawsze pozostanie takie samo. Autokracje, zw\u0142aszcza personalistyczne, cz\u0119\u015bciej do\u015bwiadczaj\u0105 zamach\u00f3w stanu ni\u017c powsta\u0144 ludowych. To jest ich s\u0142aby punkt. \u017beby jednak elity w og\u00f3le my\u015bla\u0142y o anga\u017cowaniu si\u0119 w tego rodzaju spisek, musz\u0105 by\u0107 bardziej zainteresowane zmian\u0105 status quo<\/i> ni\u017c jego zachowaniem. Co mog\u0142oby do tego doprowadzi\u0107? To trudne pytanie. Obecna sytuacja nie jest stabilna, a to, co elity zwyk\u0142y uwa\u017ca\u0107 za w\u0142asn\u0105 pozycj\u0119 w systemie, uleg\u0142o drastycznej zmianie. Oczywi\u015bcie nie b\u0119d\u0105 one otwarcie przeciwstawia\u0107 si\u0119 polityce prezydenta, ale mog\u0105 by\u0107 niespokojne, nieszcz\u0119\u015bliwe i niepewne przysz\u0142o\u015bci, tak samo jak ka\u017cdy inny obywatel Rosji.<\/span><\/p>\n

Czy polityka rosyjska kieruje si\u0119 wy\u0142\u0105cznie prywatnymi interesami finansowymi elity w\u0142adzy, czy ma r\u00f3wnie\u017c pod\u0142o\u017ce ideologiczne? Niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce filozofi\u0119 polityczn\u0105 kogo\u015b w rodzaju Aleksandra Dugina, kt\u00f3ry swobodnie czerpie zar\u00f3wno z faszyzmu, jak i komunizmu, opowiadaj\u0105c si\u0119 za wi\u0119kszym autorytaryzmem i suwerenno\u015bci\u0105 Rosji, mo\u017cna przyj\u0105\u0107 jako ram\u0119 dla rozumienia og\u00f3lnego i d\u0142ugofalowego kszta\u0142tu rosyjskiej polityki.<\/b><\/p>\n

Nie wydaje mi si\u0119, \u017ceby interesy finansowe oraz ideologia si\u0119 wyklucza\u0142y. Ale te\u017c nie przecenia\u0142abym wp\u0142ywu Aleksandra Dugina. Ideologia pa\u0144stwa rosyjskiego nie jest czym\u015b wymy\u015blonym przez niego, jest to raczej mieszanka mem\u00f3w oraz historycznych i filozoficznych herezji z lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce sta\u0142a si\u0119 ona oficjalnym \u015bwiatopogl\u0105dem Rosji, ale nie oznacza to, \u017ce elity s\u0105 gotowe po\u015bwi\u0119ci\u0107 sw\u00f3j interes dla ideologii.<\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesna klasa polityczna nie przypomina wczesnych bolszewik\u00f3w. Zazwyczaj elity uwa\u017caj\u0105, \u017ce w\u0142a\u015bciwym sposobem my\u015blenia i dzia\u0142ania jest ten, kt\u00f3ry pozwala zachowa\u0107 lub wzmocni\u0107 ich w\u0142adz\u0119. Dlatego w\u0142a\u015bnie niekt\u00f3re uzasadnienia prowadzonej polityki powstaj\u0105 ad hoc<\/i>. Widzimy to r\u00f3wnie\u017c w tej chwili. Nie tylko cele \u201especjalnej operacji wojskowej\u201d potrafi\u0105 zmienia\u0107 si\u0119 na przestrzeni jednego dnia, ale te\u017c retoryka wok\u00f3\u0142 niej w niczym nie przypomina sp\u00f3jnej ideologii. Nie ma tutaj \u015bwi\u0119tego tekstu w rodzaju ksi\u0105g religijnych, dzie\u0142 Marksa i Lenina albo \u201eMein Kampf\u201d. Nie mamy ojc\u00f3w za\u0142o\u017cycieli ani fundamentalnego wyja\u015bnienia procesu historycznego. Zamiast ca\u0142o\u015bciowego systemu ideologicznego jest to raczej zbi\u00f3r mem\u00f3w, zapadaj\u0105cych w pami\u0119\u0107 wyra\u017ce\u0144 i \u015brodk\u00f3w retorycznych, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 raczej do \u015bwiata program\u00f3w telewizyjnych, a nie do \u015bwiata, w kt\u00f3rym intelektuali\u015bci i politycy kieruj\u0105 si\u0119 ideologi\u0105.<\/span><\/p>\n

Jest pani teraz w Niemczech, gdzie toczy si\u0119 gor\u0105ca debata na temat niemieckiej reakcji na wojn\u0119. Jaka b\u0119dzie przysz\u0142o\u015b\u0107 stosunk\u00f3w niemiecko-rosyjskich?<\/b><\/p>\n

Jestem w Niemczech zbyt kr\u00f3tko, by m\u00f3c zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119 w dyskusj\u0119 z niemieckimi elitami politycznymi. Mog\u0119 powiedzie\u0107 tylko jedn\u0105 rzecz. Od ponad dwudziestu lat niemieckie organizacje pozarz\u0105dowe by\u0142y aktywnie obecne na rosyjskiej scenie kulturalnej, edukacyjnej i w pewnym stopniu politycznej. Wspiera\u0142y one inicjatywy spo\u0142eczne, t\u0142umaczenia i publikacje ksi\u0105\u017cek, a tak\u017ce edukacj\u0119, zw\u0142aszcza w dziedzinie nauk spo\u0142ecznych. By\u0142y pierwszymi, kt\u00f3re si\u0119 w Rosji pojawi\u0142y, i ostatnimi, kt\u00f3re znikn\u0119\u0142y. Strata, jak\u0105 poniesie w konsekwencji rosyjskie \u017cycie kulturalne i akademickie, jest nie do oszacowania. Jest to wielka strata dla nas, kt\u00f3rzy go\u015bcili\u015bmy niemieckich koleg\u00f3w w Rosji, brali\u015bmy udzia\u0142 w konferencjach i dyskusjach publicznych w Niemczech. Jednak w czasie wojny g\u0142\u00f3wna debata dotyczy tego, jak wygra\u0107 konflikt. Mog\u0119 wi\u0119c jedynie ubolewa\u0107 nad tym, co wszyscy tracimy.<\/span><\/p>\n

\n

Ekaterina Schulmann<\/strong> – rosyjska politolo\u017cka, adiunktka w Moskiewskiej Szkole Nauk Spo\u0142ecznych i Ekonomicznych, specjalizuje si\u0119 w dziedzinie procesu legislacyjnego i systemu w\u0142adzy w Rosji. Publikowa\u0142a w mediach takich jak \u201eEcho Moskwy\u201d i \u201eWiedomosti\u201d. Prowadzi popularny kana\u0142 na YouTube, \u015bledzony przez prawie milion os\u00f3b. Obecnie stypendystka Bosch Academy w Berlinie.<\/span><\/em><\/p>\n

Tomasz Sawczuk<\/strong> – szef dzia\u0142u politycznego \u201eKultury Liberalnej\u201d, doktor filozofii i prawnik, autor ksi\u0105\u017cek \u201eNowy liberalizm. Jak zrozumie\u0107 i wykorzysta\u0107 kryzys III RP\u201d [2018] oraz \u201ePragmatyczny liberalizm. Richard Rorty i filozofia demokracji\u201d [2022].<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ekaterina Schulman. Photo courtesy of Andrei Stekachov and The Village Ideologia Rosji to zbi\u00f3r mem\u00f3w [Z Ekaterin\u0105 Schulmann rozmawia Tomasz Sawczuk] Tomasz Sawczuk \u201eWsp\u00f3\u0142czesna klasa polityczna nie przypomina wczesnych bolszewik\u00f3w. Nie ma tutaj \u015bwi\u0119tego tekstu w rodzaju ksi\u0105g religijnych albo dzie\u0142 Marksa i Lenina. Zamiast ca\u0142o\u015bciowego systemu ideologicznego jest zbi\u00f3r zapadaj\u0105cych w pami\u0119\u0107 \u015brodk\u00f3w retorycznych, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95299"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=95299"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95299\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95320,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95299\/revisions\/95320"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=95299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=95299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=95299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}