{"id":95600,"date":"2022-05-25T17:09:37","date_gmt":"2022-05-25T15:09:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=95600"},"modified":"2022-05-25T06:53:55","modified_gmt":"2022-05-25T04:53:55","slug":"04-09-72","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=95600","title":{"rendered":"\u015awiat na wojnie ducha. Pozosta\u0142 po niej wstyd, bo inteligentni ludzie wygadywali g\u0142upstwa z poczucia patriotyzmu"},"content":{"rendered":"

Poczt\u00f3wka przedstawiaj\u0105ca niemieckiego i austriackiego \u017co\u0142nierza, kt\u00f3rzy triumfuj\u0105 nad Serbi\u0105, Czarnog\u00f3r\u0105, Belgi\u0105, Francj\u0105, Rosj\u0105, Angli\u0105 i Japoni\u0105. Napis na dole g\u0142osi: ‘2 przeciwko 7, Hurra! Damy rad\u0119’ (Fot. AP)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>\u015awiat na wojnie ducha. Pozosta\u0142 po niej wstyd, bo inteligentni ludzie wygadywali g\u0142upstwa z poczucia patriotyzmu<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Maciej G\u00f3rny<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Gdy tu\u017c po wybuchu I wojny \u015bwiatowej brytyjscy akademicy zarzucili Niemcom “charakterystyczne dla ich kultury okrucie\u0144stwo”, niemieccy profesorowie odpowiedzieli im oskar\u017ceniem, \u017ce “judz\u0105 Mongo\u0142\u00f3w i Murzyn\u00f3w przeciwko bia\u0142ej rasie”<\/strong><\/span>.<\/p>\n

.<\/p>\n

Zn\u00f3w mamy w Europe wojn\u0119, w kt\u00f3rej po obu stronach frontu znalaz\u0142y si\u0119 nie tylko tysi\u0105ce \u017co\u0142nierzy i miliony cywil\u00f3w, ale i najwa\u017cniejsze o\u015brodki naukowe i kulturalne kontynentu. Instytucje i towarzystwa naukowe wydaj\u0105 o\u015bwiadczenia i wykluczaj\u0105 ze swojego grona tych cz\u0142onk\u00f3w, kt\u00f3rzy wspieraj\u0105 wrogie pa\u0144stwo. Z afisza schodz\u0105 sztuki i opery autor\u00f3w niew\u0142a\u015bciwej narodowo\u015bci, zw\u0142aszcza te o patriotycznym wyd\u017awi\u0119ku. Pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce wiernopodda\u0144cze adresy kierowane ze \u015bwiata nauki do w\u0142adzy.<\/span><\/p>\n

\n

Wszystko to przerabiali\u015bmy na wielk\u0105 skal\u0119 nieco ponad sto lat temu. Warto pami\u0119ta\u0107 o tamtych oburzonych intelektualistach cho\u0107by dlatego, \u017ce wielu z nich po latach ze wstydem wspomina\u0142o swoje zaanga\u017cowanie w \u201ewojn\u0119 ducha”, jak nazywano owo wzmo\u017cenie.<\/span><\/p>\n

I wojna \u015bwiatowa. Hunowie u bram<\/strong><\/h5>\n

Uderzenia w tej wojnie nast\u0119powa\u0142y jedno po drugim, w tym samym rytmie, co ofensywy i kontrofensywy na frontach. 8 sierpnia 1914 r., kiedy w Belgii toczy\u0142y si\u0119 walki o Liege, francuski filozof Henri Bergson wyg\u0142osi\u0142 mow\u0119 ujmuj\u0105c\u0105 wojn\u0119 jako starcie cywilizacji (reprezentowanej przez Francj\u0119 i Angli\u0119) z niemieckim barbarzy\u0144stwem. 2 wrze\u015bnia Niemcy mieli ju\u017c na koncie kilka zwyci\u0119skich bitew z Belgami, Francuzami i Brytyjczykami i zbli\u017cali si\u0119 do Pary\u017ca. Za kilka dni mia\u0142a rozpocz\u0105\u0107 si\u0119 bitwa nad Marn\u0105.<\/span><\/p>\n

\"HenriHenri Bergson<\/strong> (1859-1941) – francuski filozof<\/span> Wikimedia Commons<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

W tej ci\u0119\u017ckiej chwili w \u201eTimesie” ukaza\u0142 si\u0119 patriotyczny wiersz Rudyarda Kiplinga \u201eFor all we have and are” (\u201eZa wszystko, co mamy i czym jeste\u015bmy”). Zw\u0142aszcza jeden wers tego utworu odcisn\u0105\u0142 pi\u0119tno na j\u0119zyku, kt\u00f3rym przez kolejne cztery lata b\u0119dzie si\u0119 pisa\u0107 i m\u00f3wi\u0107 o Niemcach: \u201eThe Hun is at the gate!” (\u201eHunowie u bram”).<\/span><\/p>\n

We wrze\u015bniu na rynku ksi\u0119garskim Francji<\/a> i Wielkiej Brytanii sypn\u0119\u0142o broszurkami, kt\u00f3rych autorzy t\u0142umaczyli czytelnikom zawi\u0142o\u015bci geopolityki, a nade wszystko psychiki wroga.<\/span><\/p>\n

\n

Do\u0142\u0105cza\u0142y kolejne tuzy: Herbert George Wells, czyli \u00f3wczesny Francis Fukuyama, zapowiada\u0142, \u017ce wojna przyniesie ostateczny triumf liberalizmu nad wszelkimi formami autorytaryzmu.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Jak zawsze z op\u00f3\u017anieniem fala oburzenia dotar\u0142a do Piotrogrodu i Moskwy. Na pocz\u0105tku pa\u017adziernika, kiedy wykrwawione armie na zachodzie utkn\u0119\u0142y w okopach, rosyjski filozof i prawos\u0142awny teolog W\u0142adimir Ern wyg\u0142osi\u0142 w Moskwie odczyt, niezw\u0142ocznie opublikowany przez wp\u0142ywowe czasopismo kulturalne \u201eRusskaja Mysl”. W g\u0142owie zdolnego, cho\u0107 ekscentrycznego my\u015bliciela swobodnie \u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 postacie i idee, kt\u00f3rych przeci\u0119tny zjadacz chleba, nawet wykszta\u0142cony, nigdy by ze sob\u0105 nie zestawi\u0142. Fenomenalizm to militaryzm, poucza\u0142 s\u0142uchaczy i czytelnik\u00f3w, natomiast dzia\u0142a z fabryki Kruppa stanowi\u0105 praktyczn\u0105 realizacj\u0119 filozofii Kanta. A wszystko razem wynika z fatalnych wp\u0142yw\u00f3w teologii protestanckiej, o\u015bwiecenia i \u2013 zw\u0142aszcza \u2013 niemieckich uniwersytet\u00f3w, tych bastion\u00f3w cywilizacji \u015bmierci.<\/span><\/p>\n

J\u0119zyk niemiecki to dobro niezmierzone<\/strong><\/h5>\n

\"HerbertHerbert George Wells<\/strong> (1866-1946) – brytyjski pisarz<\/span> National Portrait Gallery London – www.npg.org.uk \/ Wikimedia Commons<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Pot\u0119ga niemieckich uniwersytet\u00f3w rzeczywi\u015bcie da\u0142a o sobie zna\u0107 od pierwszych dni wojny. Niemal ka\u017cdy niemiecki profesor czu\u0142 si\u0119 w obowi\u0105zku, by podzieli\u0107 si\u0119 ze spo\u0142eczno\u015bci\u0105 uniwersyteck\u0105 swoimi przemy\u015bleniami na temat wp\u0142ywu wojny na uprawian\u0105 przeze\u0144 nauk\u0119 b\u0105d\u017a te\u017c og\u00f3lnymi dotycz\u0105cymi charakteru konfliktu. Niekt\u00f3rzy czynili to wielokrotnie, wchodz\u0105c w polemiki z zagranicznymi autorami. Z regu\u0142y wyk\u0142ady takie by\u0142y nast\u0119pnie publikowane, niekiedy wielokrotnie, w postaci broszur albo w prasie.<\/span><\/p>\n

Ma\u0142o kto z licz\u0105cych si\u0119 niemieckich intelektualist\u00f3w unikn\u0105\u0142 pokusy do\u0142\u0105czenia do ch\u00f3ru oburzonych patriot\u00f3w. Heinrich Mann zalicza\u0142 si\u0119 do takich wyj\u0105tk\u00f3w, jego s\u0142awniejszy brat Thomas \u2013 nie. Przeciw Anglii<\/a> wypowiadali si\u0119 laureat Nagrody Nobla<\/a> Rudolf Eucken, Friedrich Meinecke, Hermann Oncken, Ernst Troeltsch, Wilhelm Wundt czy Werner Sombart. Swoje trzy grosze dorzuci\u0142 Gerhart Hauptmann. Patriotyczna publika, spragniona uznania w oczach cudzoziemc\u00f3w, zaczytywa\u0142a si\u0119 ponadto wojennymi artyku\u0142ami Houstona Stewarta Chamberlaina, zi\u0119cia Richarda Wagnera. Brytyjski rasista i antysemita by\u0142 Niemcem z wyboru i kadzi\u0142 swoim nowym rodakom bez opami\u0119tania. \u201eObce narody b\u0119d\u0105 si\u0119 uczy\u0107 niemieckiego z zawi\u015bci, z zainteresowania, z obowi\u0105zku albo z ambicji. Zreszt\u0105 ich motywacja jest mi oboj\u0119tna. J\u0119zyk niemiecki to dobro tak niezmierzone, \u017ce nie ma sensu roztrz\u0105sa\u0107 kwestii emocjonalnych”, pisa\u0142 w wydanej w 1914 r. broszurze. Tego w\u0142a\u015bnie potrzebowali odbiorcy patriotycznej publicystyki z ambicjami: poni\u017cenia przeciwnika i wywy\u017cszenia samych siebie, ale na odpowiednim poziomie.<\/span><\/p>\n

B\u00f3j na odezwy<\/strong><\/h5>\n

\"HeinrichHeinrich Mann<\/strong> (1871-1950) – niemiecki pisarz, zdj\u0119cie z 1906 r.<\/span> domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

W czasie, gdy W\u0142adimir Ern wyg\u0142asza\u0142 swoje m\u0105dro\u015bci, \u201ewojna ducha” wesz\u0142a ju\u017c w kolejn\u0105 faz\u0119. W drugim miesi\u0105cu walk do pojedynczych harcownik\u00f3w do\u0142\u0105czy\u0142y zwarte oddzia\u0142y. 18 wrze\u015bnia \u201eTimes” opublikowa\u0142 pierwsz\u0105 krytykuj\u0105c\u0105 Niemcy odezw\u0119 brytyjskich akademik\u00f3w i pisarzy. Pisali o okrucie\u0144stwie i agresji charakterystycznych jakoby dla kultury niemieckiej oraz o niemieckiej tendencji do samouwielbienia.<\/span><\/p>\n

Na niemieck\u0105 odpowied\u017a na ten zmasowany atak nie trzeba by\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107. We wrze\u015bniu 1914 r. 93 profesor\u00f3w podpisa\u0142o \u201eOdezw\u0119 do \u015bwiata kulturalnego”. Nawet dzi\u015b, ponad sto lat po jej publikacji, jest to lektura \u017cenuj\u0105ca i w\u0142a\u015bnie dlatego warta zapami\u0119tania. W kolejnych paragrafach zaczynaj\u0105cych si\u0119 od frazy \u201eNie jest prawd\u0105, jakoby\u2026” niemieccy uczeni z oburzeniem odrzucali zarzuty wobec ich armii. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych zarzut\u00f3w by\u0142a jednak prawdziwa. Pogwa\u0142cenie neutralno\u015bci Belgii by\u0142o faktem, podobnie jak zbrodnie wojenne pope\u0142nione na belgijskiej ludno\u015bci cywilnej oraz spalenie Louvain. Na dok\u0142adk\u0119 autorzy odezwy dorzucili jeszcze szczypt\u0119 rasizmu, stwierdzaj\u0105c, \u017ce: \u201eNajmniejsze prawo, by stroi\u0107 si\u0119 w szaty obro\u0144cy europejskiej cywilizacji maj\u0105 ci, kt\u00f3rzy sprzymierzaj\u0105 si\u0119 z Rosjanami i Serbami i serwuj\u0105 \u015bwiatu \u017cenuj\u0105cy spektakl, judz\u0105c Mongo\u0142\u00f3w i Murzyn\u00f3w przeciwko bia\u0142ej rasie”.<\/span><\/p>\n

Kilka tygodni po \u201eOdezwie do \u015bwiata kulturalnego” 3 tys. niemieckich akademik\u00f3w podpisa\u0142o jeszcze radykalniejsze \u201eStanowisko nauczycieli akademickich Rzeszy Niemieckiej”. W\u0142a\u015bciwie m\u00f3wili to samo, co atakuj\u0105cy ich Rosjanie, Francuzi i Brytyjczycy. R\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 tylko ocena fakt\u00f3w. Niemieccy profesorowie r\u00f3wnie\u017c uznawali, \u017ce \u201epruski militaryzm” to kwintesencja niemieckiej kultury, tyle \u017ce byli z tego dumni. W ich oczach Krupp nie kompromitowa\u0142 Kanta, lecz go nobilitowa\u0142.<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

Niemiecka odezwa naturalnie wywo\u0142a\u0142a kolejne reakcje. W listopadzie francuska Acad\u00e9mie des Sciences og\u0142osi\u0142a dokument stwierdzaj\u0105cy, \u017ce wszystkie wielkie odkrycia w matematyce i naukach przyrodniczych ostatnich trzech stuleci zosta\u0142y dokonane przez francuskich i anglosaskich uczonych, Niemcom bowiem brak zdolno\u015bci tw\u00f3rczych. W \u015blad za s\u0142owami posz\u0142y czyny. Francuzi zacz\u0119li usuwa\u0107 z grona Akademii tych niemieckich uczonych, kt\u00f3rzy zabrali g\u0142os w czasie wojny. Acad\u00e9mie des Inscriptions et Belles-Lettres post\u0105pi\u0142a analogicznie, skre\u015blaj\u0105c cho\u0107by popularnego w\u00f3wczas kompozytora Engelberta Humperdincka. To z kolei uruchomi\u0142o reakcj\u0119 \u0142a\u0144cuchow\u0105 w \u0142onie kilku niemieckich akademii, tak\u017ce wycinaj\u0105cych ze swych szereg\u00f3w Francuz\u00f3w, chocia\u017c w mniejszej liczbie, bo te\u017c mimo francuskich uchwa\u0142 zw\u0142aszcza w naukach \u015bcis\u0142ych i technicznych wyra\u017anie zaznacza\u0142a si\u0119 niemiecka przewaga.<\/span><\/p>\n

Bohaterowie i groszoroby<\/strong><\/h5>\n

Czystki w towarzystwach naukowych nie by\u0142y europejsk\u0105 regu\u0142\u0105. Pojawia\u0142y si\u0119 wyspowo i trudno wskaza\u0107 w nich jakie\u015b og\u00f3lne prawid\u0142owo\u015bci. Nie zawsze te\u017c stanowi\u0142y odbicie emocji uczonych. O usuni\u0119ciu Niemc\u00f3w z Moskiewskiego Towarzystwa Psychologicznego zadecydowa\u0142 jednoosobowo minister o\u015bwiaty, oszcz\u0119dzaj\u0105c rosyjskim naukowcom rozterek.<\/span><\/p>\n

Wymiana ognia mi\u0119dzy instytucjami nauki i kultury nie przerwa\u0142a kanonady oskar\u017ce\u0144 i impertynencji ze strony pojedynczych intelektualist\u00f3w. Byli w\u015br\u00f3d nich liderzy opinii, ustanawiaj\u0105cy ramy dyskursu oraz setki na\u015bladowc\u00f3w. W grudniu 1914 roku Henri Bergson wyg\u0142osi\u0142 kolejn\u0105 mow\u0119, nadaj\u0105c\u0105 ton p\u00f3\u017aniejszym antyniemieckim wypowiedziom. Kiedy\u015b \u2013 przyznawa\u0142 \u2013 Niemcy kojarzy\u0142y si\u0119 z poezj\u0105 i metafizyk\u0105. S\u0105 to jednak dawne dzieje. Obecnie pruska dominacja narzuca kulturze narodowej szkodliwy charakter. Wprowadza zmechanicyzowan\u0105, nieludzk\u0105 organizacj\u0119, ca\u0142kiem podobn\u0105 do tej, kt\u00f3ra panowa\u0142a w niemieckiej armii. Pod wp\u0142ywem tego drylu lub te\u017c \u2013 jak dodawa\u0142 filozof \u2013 na skutek cech wrodzonych Prusakom \u201eidea Prus zawsze ewokowa\u0142a wizj\u0119 brutalno\u015bci, surowo\u015bci, automatyzmu, tak jakby wszystko funkcjonowa\u0142o tam jak w zegarku, poczynaj\u0105c od gest\u00f3w w\u0142adc\u00f3w, a ko\u0144cz\u0105c na kroku marszowym \u017co\u0142nierzy”. Zbiorowe proklamacje niemieckich naukowc\u00f3w Bergson uzna\u0142 za przejaw \u201enaukowego barbarzy\u0144stwa”.<\/span><\/p>\n

Zgodnie z logik\u0105 konfliktu w odpowiedzi na jego mow\u0119 posypa\u0142y si\u0119 ze strony pomniejszych niemieckich autor\u00f3w najci\u0119\u017csze oskar\u017cenia pod adresem Francji, Anglii, a w szczeg\u00f3lno\u015bci samego \u201ebezmy\u015blnego” Bergsona. Jaki\u017c z niego zreszt\u0105 filozof, skoro \u2013 jak dowodzi\u0142 jeden z oburzonych Niemc\u00f3w \u2013 Bergson to nikt wi\u0119cej, tylko plagiator genialnego Schopenhauera.<\/span><\/p>\n

Powa\u017cniejsza odpowied\u017a wysz\u0142a spod powa\u017cniejszego pi\u00f3ra. Werner Sombart, jeden z najwybitniejszych socjolog\u00f3w europejskich, opublikowa\u0142 na pocz\u0105tku 1915 r. g\u0142o\u015bne dzie\u0142ko \u201eH\u00e4ndler und Helden” [Handlarze i bohaterowie]. Sombart podchwyci\u0142 jeden z zarzut\u00f3w Bergsona i uczyni\u0142 z niego fundament w\u0142asnej pozytywnej oceny niemieckiego charakteru narodowego. Militaryzm kojarzy\u0142 si\u0119 Bergsonowi z t\u0119pym okrucie\u0144stwem, pruskim drylem i niepotrzebn\u0105 strat\u0105 najlepszych istnie\u0144. Sombart wszystkie te skojarzenia uzna\u0142 za przejawy niskiego materializmu i merkantylizmu francuskich i brytyjskich kupczyk\u00f3w. Tylko w ramach prawdziwego (a wi\u0119c niemieckiego) idealizmu mo\u017cna zrozumie\u0107, \u017ce czasami warto walczy\u0107 i gin\u0105\u0107 dla wy\u017cszego dobra, dla narodu, pa\u0144stwa i niemieckiego ducha. Niemcy to rozumiej\u0105, ich przeciwnicy nie. Dlatego ci pierwsi to urodzeni bohaterowie, nowoczesny nar\u00f3d wybrany, podczas gdy ci drudzy s\u0105 tylko ograniczonymi i tch\u00f3rzliwymi groszorobami.<\/span><\/p>\n

Prostactwo pod warstw\u0105 erudycji<\/strong><\/h5>\n

Energia i ochota do walki wi\u0119kszo\u015bci zachodnioeuropejskich intelektualist\u00f3w wyczerpa\u0142a si\u0119 w ci\u0105gu pierwszych dw\u00f3ch lat wojny, czyli mniej wi\u0119cej wtedy, kiedy kobiety, wystaj\u0105ce w kolejkach po chleb w Rosji, Austrii i Niemczech, przesta\u0142y pokornie czeka\u0107 na zmi\u0142owanie i zacz\u0119\u0142y si\u0142\u0105 domaga\u0107 si\u0119 lepszego zaopatrzenia.<\/span><\/p>\n

\n

Wojna toczy\u0142a si\u0119 jednak dalej i p\u00f3ki trwa\u0142a, nie by\u0142o mowy o odwo\u0142aniu wzajemnych obelg czy te\u017c o przywr\u00f3ceniu odebranych honor\u00f3w.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Przyszed\u0142 na to czas w latach 20., w zupe\u0142nie nowym \u015bwiecie, kt\u00f3remu zreszt\u0105 \u015bwietlana przysz\u0142o\u015b\u0107 nie by\u0142a pisana. \u201eWojna ducha” to w kontek\u015bcie obu tych prawdziwych wojen zaledwie drobny epizod bez wi\u0119kszego znaczenia.<\/span><\/p>\n

Co\u015b jednak po niej zosta\u0142o. Po pierwsze, wstyd. Jeszcze w czasie wojny niekt\u00f3rzy z intelektualist\u00f3w zaanga\u017cowanych zacz\u0119li si\u0119 dystansowa\u0107 od swoich wypowiedzi z lata i jesieni 1914 r. Kiedy oburzenie opad\u0142o, w ca\u0142ej okaza\u0142o\u015bci ukaza\u0142y si\u0119 sk\u0142adniki tych narracji: bezsensowne u\u017cywanie wielkich kwantyfikator\u00f3w, psychologiczne brednie o \u201eduszy rosyjskiej”, \u201eangielskim materializmie” albo \u201eniemieckim militaryzmie” jak o cechach genetycznych ca\u0142ych zbiorowo\u015bci, a tak\u017ce prostactwo ukryte pod warstw\u0105 erudycji.<\/span><\/p>\n

Silnym bod\u017acem do rewizji wcze\u015bniejszego stanowiska okaza\u0142a si\u0119 tak\u017ce zmiana nastroj\u00f3w spo\u0142ecznych w ostatnich latach wojny. W 1918 r. zw\u0142aszcza w Rosji i w pa\u0144stwach centralnych ludzie ju\u017c tak bardzo pragn\u0119li pokoju, \u017ce pod\u017ceganie do walki z wrogiem straci\u0142o sw\u00f3j ca\u0142y powab. Przesta\u0142o przynosi\u0107 uznanie i popularno\u015b\u0107, a z czasem nawet profit. Do g\u0142osu doszli za to pacyfi\u015bci, niekt\u00f3rzy obdarzeni wyj\u0105tkowo ostrym j\u0119zykiem. Karl Kraus wyda\u0142 w 1918 r. \u201eOstatnie dni ludzko\u015bci”, niezwyk\u0142\u0105, \u015bmieszn\u0105 i straszn\u0105 sztuk\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 w znaczniej mierze z autentycznych idiotyzm\u00f3w czasu wojny. W takim lustrze ma\u0142o kto z austriackich czy niemieckich intelektualist\u00f3w pragn\u0105\u0142 si\u0119 przegl\u0105da\u0107.<\/span><\/p>\n

Jak Rosja dogoni\u0142a przesz\u0142o\u015b\u0107<\/strong><\/h5>\n

Po 1918 r. uczonym i artystom z obu stron przysz\u0142o milczkiem wycofywa\u0107 si\u0119 z przedwczesnych decyzji o wykre\u015bleniu z list cz\u0142onk\u00f3w akademii nauk i sztuk.<\/span><\/p>\n

\n

Pierwsze powojenne kongresy naukowe odbywa\u0142y si\u0119 jeszcze w warunkach praktycznego bojkotu Niemiec i ich dawnych sojusznik\u00f3w, ale wkr\u00f3tce i z tego zrezygnowano<\/strong>.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Wyj\u0105tkowo d\u0142ugo utrzymywa\u0142 si\u0119 bojkot niemieckich geograf\u00f3w, prze\u0142amany dopiero przez polskich gospodarzy \u015bwiatowego kongresu w 1934 r. Zapewne niejednemu koryfeuszowi nauki przesz\u0142o przez my\u015bl pytanie: po co by\u0142o je\u015b\u0107 t\u0119 \u017cab\u0119?<\/span><\/p>\n

Wstyd z powodu motywowanych patriotyzmem g\u0142upstw, kt\u00f3re w czasie wojny wygadywali sk\u0105din\u0105d wybitnie inteligentni ludzie, odciska si\u0119 wyra\u017anie na sposobie, w jaki temat ten traktowali p\u00f3\u017aniejsi historycy i literaturoznawcy we Francji, Niemczech i Wielkiej Brytanii. W ich oczach ta historia to przede wszystkim przestroga, wymowny przyk\u0142ad, \u017ce talent i wykszta\u0142cenie nie s\u0105 niezawodn\u0105 ochron\u0105 przed zaczadzeniem nienawi\u015bci\u0105 i samouwielbieniem.<\/span><\/p>\n

Gdzieniegdzie jednak zachowa\u0142y si\u0119 nisze, w kt\u00f3rych \u201ewojna ducha” toczy si\u0119 w najlepsze dalej. Kilka lat temu rosyjski literaturoznawca Ilia Kukulin przypomnia\u0142 wojenny esej W\u0142adimira Erna o Kruppie i Kancie, zauwa\u017caj\u0105c, \u017ce idea prowadzenia wojny a\u017c do zniszczenia zwyrodnia\u0142ej niemieckiej kultury po niewielkim tuningu ma si\u0119 znakomicie w publicystyce prokremlowskich ideolog\u00f3w. Amoralny, ska\u017cony homoseksualizmem i genderem Zach\u00f3d zaj\u0105\u0142 miejsce kajzerowskiej Rzeszy, ale tradycyjna i konserwatywna Rosja z wyobra\u017ce\u0144 Erna doskonale wsp\u00f3\u0142brzmi z wizjami dzisiejszych rosyjskich nacjonalist\u00f3w, uzasadniaj\u0105c ksenofobi\u0119 i agresj\u0119. \u201eDziedzictwo tego dyskursu, cho\u0107 niewidoczne, pozostaje \u017cywe w rosyjskiej kulturze” \u2013 przestrzega\u0142 Kukulin w 2014 r. C\u00f3\u017c, chyba w\u0142a\u015bnie przesta\u0142o by\u0107 niewidoczne.<\/span><\/p>\n

Prawdziwa historia nie powinna mie\u0107 mora\u0142u, ta go jednak posiada. Do\u015bwiadczenie \u201ewojny ducha” uczy, \u017ce linia oddzielaj\u0105ca moralne wzburzenie od nienawi\u015bci jest cienka i w oparach oburzenia \u0142atwo mo\u017cna j\u0105 przeoczy\u0107. To szcz\u0119\u015bcie, kiedy nie trzeba przy\u0142\u0105cza\u0107 si\u0119 do ch\u00f3ru oburzonych. Cieszmy si\u0119, \u017ce nikt nas nie pr\u00f3buje do tego zmusi\u0107. Nasza przyzwoito\u015b\u0107 nic nie kosztuje. Czasami jednak sprzeciw bywa kosztowny. Ilia Kukulin, autor artyku\u0142u o Ernie, na \u201eoperacj\u0119 specjaln\u0105” na Ukrainie zareagowa\u0142 opublikowaniem wraz z \u017con\u0105, historyczk\u0105 Mari\u0105 Majofis, listu protestacyjnego. W odwecie zostali wyrzuceni z pracy w do niedawna elitarnej Wy\u017cszej Szkole Ekonomii w Moskwie. Na pocz\u0105tku marca wraz z c\u00f3rk\u0105 uciekli do Armenii, potem na \u0141otw\u0119, szukaj\u0105c nowego miejsca do \u017cycia. Takich jak oni jest znacznie wi\u0119cej. I oni tak\u017ce s\u0105 Rosjanami.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Poczt\u00f3wka przedstawiaj\u0105ca niemieckiego i austriackiego \u017co\u0142nierza, kt\u00f3rzy triumfuj\u0105 nad Serbi\u0105, Czarnog\u00f3r\u0105, Belgi\u0105, Francj\u0105, Rosj\u0105, Angli\u0105 i Japoni\u0105. Napis na dole g\u0142osi: ‘2 przeciwko 7, Hurra! Damy rad\u0119’ (Fot. AP) \u015awiat na wojnie ducha. Pozosta\u0142 po niej wstyd, bo inteligentni ludzie wygadywali g\u0142upstwa z poczucia patriotyzmu Maciej G\u00f3rny Gdy tu\u017c po wybuchu I wojny \u015bwiatowej brytyjscy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95600"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=95600"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95600\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95612,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95600\/revisions\/95612"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=95600"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=95600"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=95600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}