{"id":95708,"date":"2022-06-08T17:09:13","date_gmt":"2022-06-08T15:09:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=95708"},"modified":"2022-05-30T08:22:49","modified_gmt":"2022-05-30T06:22:49","slug":"08-09-69","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=95708","title":{"rendered":"M\u0142odzi Izraelczycy jad\u0105 do Polski [CZERWIEC 2013]"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>M\u0142odzi Izraelczycy jad\u0105 do Polski [CZERWIEC 2013]<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Marta Duch-Dyngosz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Marta Duch-Dyngosz<\/strong><\/h3>\n

Redaktorka miesi\u0119cznika \u201eZnak\u201d, socjolo\u017cka, absolwentka MISH UJ. Przez rok studiowa\u0142a na rzymskim uniwersytecie La Sapienza. Stypendystka Fulbrighta, laureatka grantu badawczego Narodowego Centrum Nauki. Napisa\u0142a rozpraw\u0119 doktorsk\u0105\u00a0Upami\u0119tnianie spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskich w by\u0142ych sztetlach we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce. \u00bbPrzepracowywanie pami\u0119ci\u00ab czy \u00bbnadu\u017cywanie pami\u0119ci\u00ab? Na przyk\u0142adzie wybranych miejscowo\u015bci w Galicji<\/em>.<\/p>\n

\n

Odwiedzaj\u0105c polskie miejscowo\u015bci, coraz cz\u0119\u015bciej s\u0142yszy si\u0119 o m\u0142odych Izraelczykach, pukaj\u0105cych do drzwi ludzi mog\u0105cych pami\u0119ta\u0107 ich rodziny, opowiedzie\u0107, gdzie \u017cy\u0142y, gdzie pracowa\u0142y przed wojn\u0105. Wiele wtedy zale\u017cy od reakcji tych, kt\u00f3rzy owe drzwi otworz\u0105.<\/strong><\/span><\/h4>\n
\n
\n
\n
\n
\n

Przyjazdy m\u0142odych Izraelczyk\u00f3w do miejsc pami\u0119ci Zag\u0142ady w Polsce maj\u0105 swoj\u0105 histori\u0119. Zmienia\u0142 si\u0119 kontekst polityczny i spo\u0142eczny, a wraz z nim program wyjazd\u00f3w, spos\u00f3b przygotowania uczni\u00f3w i przewodnik\u00f3w, ich popularno\u015b\u0107 i dost\u0119pno\u015b\u0107. Jest to jednak wci\u0105\u017c temat trudny. W Izraelu wielu pyta: czy m\u0142odzi ludzie s\u0105 w stanie ud\u017awign\u0105\u0107 traum\u0119 Birkenau, Treblinki, Be\u0142\u017cca, dlaczego trzeba jecha\u0107 do miejsc, gdzie Zag\u0142ada mia\u0142a miejsce, czy nie wystarczy p\u00f3j\u015b\u0107 do Muzeum Pami\u0119ci o Holokau\u015bcie w Yad Vashem w Jerozolimie? M\u0142odzie\u017c odreagowuj\u0105ca w hotelach i autobusach trudne momenty wyjazd\u00f3w jest tematem izraelskich program\u00f3w satyrycznych.<\/span><\/p>\n

\n

W Polsce grupy m\u0142odych Izraelczyk\u00f3w nie maj\u0105 dobrej opinii. Najcz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105cymi si\u0119 zarzutami s\u0105 takie, \u017ce s\u0105 wrogo nastawieni do Polak\u00f3w, ochroniarze grup u\u017cywaj\u0105 si\u0142y nawet wobec przechodz\u0105cych w pobli\u017cu staruszk\u00f3w, a m\u0142odzie\u017c izraelska patrzy na nasz kraj jak na wielki cmentarz, nie rozumiej\u0105c, jak mo\u017cna tutaj mieszka\u0107.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Zmienia si\u0119 wiele, cho\u0107 nie ka\u017cdy daje si\u0119 tym zmianom unie\u015b\u0107. Inna ni\u017c jeszcze kilka lat temu jest pami\u0119\u0107 o Zag\u0142adzie i o przedwojennych spo\u0142eczno\u015bciach \u017cydowskich zar\u00f3wno w Izraelu, jak i w Polsce. Zmiana rzuca si\u0119 w oczy najbardziej na kartach rz\u0105dowych dokument\u00f3w. Ale jak prezentowana w nich pami\u0119\u0107 narodowa jest przez obywateli interpretowana, reprodukowana lub odrzucana? M\u00f3wienie o jednej pami\u0119ci narodowej jest zawsze myl\u0105ce. Tym bardziej gdy coraz ch\u0119tniej spogl\u0105da si\u0119 w przesz\u0142o\u015b\u0107 przez los konkretnych jednostek czy rodzin \u2013 wytycza genealogie, odwiedza miejsca urodzenia, digitalizuje wspomnienia \u2013 tworzy si\u0119 w\u0142asne narracje przesz\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n

Podobnie jest z przyjazdami m\u0142odych Izraelczyk\u00f3w do Polski. Z jednej strony, funkcjonuj\u0105 one w instytucjonalnych ramach. W zale\u017cno\u015bci od ram zmienia si\u0119 np. ich nazwa. I mamy: delegacje izraelskich organizacji m\u0142odzie\u017cowych, delegacje Si\u0142 Obronnych Izraela z programu\u00a0\u015awiadkowie w mundurze<\/em>, wyjazdy edukacyjne b\u0105d\u017a podr\u00f3\u017ce m\u0142odzie\u017cy szkolnej ze szk\u00f3\u0142 religijnych i \u015bwieckich dofinansowane przez izraelskie Ministerstwo Edukacji. Organizowane si\u0119 te\u017c podr\u00f3\u017ce, podczas kt\u00f3rych m\u0142odzie\u017c odwiedza miejsce urodzenia przodk\u00f3w kt\u00f3rego\u015b ucznia z klasy (np. grupy z kibucu religijnego Tirat Cwi z p\u00f3\u0142nocy Izraela b\u0105d\u017a grupy wyje\u017cd\u017caj\u0105ce z inicjatywy Instytutu Shalom Hartmana w Jerozolimie). Z drugiej strony, to, czego m\u0142odzi do\u015bwiadczaj\u0105 w czasie takiego wyjazdu i co z niego zapami\u0119tuj\u0105, zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w \u2013 indywidualnych i spo\u0142ecznych \u2013 przekaz\u00f3w rodzinnych, wiedzy, motyw\u00f3w, wydarze\u0144 i rozm\u00f3w w czasie podr\u00f3\u017cy.<\/span><\/p>\n

Trzeba te\u017c zaznaczy\u0107, \u017ce Polacy zacz\u0119li krytycznie podchodzi\u0107 do swojej przesz\u0142o\u015bci. W wielu miejscowo\u015bciach zacz\u0119to poznawa\u0107 histori\u0119 i kultur\u0119 spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskich, kt\u00f3re niegdy\u015b je zamieszkiwa\u0142y. Nie zawsze przebiega to bez problem\u00f3w i nieporozumie\u0144. Ale powstaj\u0105 przestrzenie, gdzie m\u0142odzi Izraelczycy i Polacy mog\u0105 si\u0119 spotka\u0107. Jest ich zaskakuj\u0105co du\u017co.<\/span><\/p>\n

Dlaczego przyjazdy m\u0142odzie\u017cy izraelskiej do Polski s\u0105 wa\u017cne? Sk\u0105d wok\u00f3\u0142 nich tyle kontrowersji? Jak m\u0142odzi Izraelczycy patrz\u0105 na Polsk\u0119 i Polak\u00f3w? Co mo\u017cna zmieni\u0107?<\/span><\/p>\n

Skrwawione ziemie w kolorach<\/strong><\/h5>\n

Protezy pami\u0119ci nie zawsze dzia\u0142aj\u0105. Nie w przypadku trudnej przesz\u0142o\u015bci. Nie wystarczy zdj\u0119cie by\u0142ego obozu Auschwitz-Birkenau. Dla wielu os\u00f3b wa\u017cne jest, aby tam by\u0107. Tym bardziej je\u015bli kto\u015b bliski b\u0105d\u017a kto\u015b z grupy, do kt\u00f3rej si\u0119 przynale\u017cy, zosta\u0142 tam zamordowany. Polacy powinni t\u0119 potrzeb\u0119 dobrze rozumie\u0107, jako \u017ce sami nami\u0119tnie pod\u0105\u017caj\u0105 \u015bladami cierpienia we w\u0142asnej historii. Pa\u0144stwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau jest zreszt\u0105 miejscem cz\u0119sto przez Polak\u00f3w odwiedzanym z tego powodu.<\/span><\/p>\n

Podobnie jest z przestrzeniami dawnych miasteczek \u017cydowskich, gdzie jeszcze kilka dekad temu mieszkali przodkowie wielu Izraelczyk\u00f3w. Niekt\u00f3rzy z nich chc\u0105 tam pojecha\u0107, zobaczy\u0107, w kt\u00f3rym mieszkali domu, gdzie pracowali, chodzili na spacery. Takich punkt\u00f3w na mapie, gdzie najwyra\u017aniej wida\u0107 spo\u0142eczne konsekwencje Zag\u0142ady (demograficzne, materialne, kulturowe), jest du\u017co nie tylko w Polsce, ale tak\u017ce na Ukrainie, Bia\u0142orusi, Litwie, \u0141otwie czy na W\u0119grzech.<\/span><\/p>\n

By\u0142e obozy Zag\u0142ady znajduj\u0105 si\u0119 dzisiaj na terytorium Polski. Nie s\u0105 \u201epomi\u0119dzy\u201d dwoma skrawkami ziemi. S\u0105 \u201ew ramach\u201d okre\u015blonej przestrzeni. Zrozumienie tego faktu jest istotne dla pami\u0119ci o Zag\u0142adzie, kt\u00f3ra wydarzy\u0142a si\u0119 w konkretnym kontek\u015bcie \u2013 z ka\u017cdym z jego wymiar\u00f3w: historycznym, politycznym, spo\u0142ecznym, kulturowym, ale, co wa\u017cne, r\u00f3wnie\u017c uniwersalnym (o kt\u00f3rym przekonuj\u0105co pisa\u0142 ameryka\u0144ski socjolog Jeffrey C. Alexander). Dzisiaj takie miejsca \u2013 by\u0142e obozy Zag\u0142ady, masowe groby lub miejsca egzekucji, znajduj\u0105 si\u0119 wewn\u0105trz szerszego kadru. Za ogrodzeniem by\u0142ego obozu b\u0119dzie czasami przeje\u017cd\u017ca\u0107 ch\u0142opiec na rowerze, a przez Rynek ma\u0142ego miasteczka, gdzie wielu \u017byd\u00f3w zamordowano w czasie likwidacji getta kilkadziesi\u0105t lat temu, b\u0119d\u0105 przechodzili jego dzisiejsi mieszka\u0144cy. Paradoksalnie, dzi\u0119ki temu Zag\u0142ada i jej konsekwencje staj\u0105 si\u0119 bardziej namacalne \u2013 tragiczne wydarzenia maj\u0105 miejsce w przestrzeni, kt\u00f3ra ma swoj\u0105 histori\u0119, r\u00f3wnie\u017c tu i teraz.<\/span><\/p>\n

To jest w og\u00f3le problem miejsc dotkni\u0119tych ludob\u00f3jstwem \u2013 w jaki spos\u00f3b uszanowa\u0107 pami\u0119\u0107 o ofiarach, ale jednocze\u015bnie, banalnie m\u00f3wi\u0105c, \u017cy\u0107 dalej. Przyk\u0142adem tego problemu mo\u017ce by\u0107 obszar by\u0142ego getta w Krakowie, gdzie wiele jego budynk\u00f3w stoi do dzi\u015b i jest zamieszkanych.<\/span><\/p>\n

Izraelczycy cz\u0119sto z os\u0142upieniem przyjmuj\u0105 wiadomo\u015b\u0107 o wsp\u00f3\u0142czesnym \u017cyciu \u017cydowskim w Polsce. Edyta Gawron, adiunkt z Instytutu Judaistyki Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w rozmowie ze \u201eZnakiem\u201d m\u00f3wi o zmianie stosunku Izraelczyk\u00f3w do tej obecno\u015bci: \u201eBy\u0142 to temat przemilczany. Za\u0142o\u017ceniem tych przyjazd\u00f3w do Polski by\u0142o pokazanie, \u017ce tutaj jest miejsce \u015bmierci. Miejscem \u017cycia jest Izrael. Mia\u0142o to swoje uzasadnienie polityczne. W\u0142\u0105czenie do programu chocia\u017cby wsp\u00f3lnej wizyty w synagodze z polsk\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105 w Krakowie, Warszawie, czy we Wroc\u0142awiu jest bardzo istotne. Wielu Izraelczyk\u00f3w jest zaskoczonych, \u017ce s\u0105 takie miejsca jak Centrum Spo\u0142eczno\u015bci \u017bydowskiej w Krakowie. St\u0105d bior\u0105 si\u0119 wysi\u0142ki, by pokaza\u0107, \u017ce Polska ma spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 \u2013 niewielk\u0105, ale funkcjonuj\u0105c\u0105 mimo wszelkich przeciwie\u0144stw\u201d.<\/span><\/p>\n

Trzeba te\u017c wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 to, \u017ce Polacy zwykle maj\u0105 negatywne zdanie o grupach m\u0142odych Izraelczyk\u00f3w. Po pierwsze, s\u0105 to przewa\u017cnie grupy zamkni\u0119te, nad kt\u00f3rych bezpiecze\u0144stwem czuwaj\u0105 ochroniarze. Po drugie, s\u0105 one bardzo liczne \u2013 g\u0142o\u015bne, \u017cywio\u0142owe, kulturowo bli\u017csze tradycji \u015br\u00f3dziemnomorskiej ni\u017c polskiej. Trzecim powodem mog\u0105 by\u0107 do\u015bwiadczenia niekt\u00f3rych os\u00f3b, kt\u00f3re z nimi wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y \u2013 w\u0142a\u015bcicieli hoteli czy firm przewozowych. Dla pe\u0142niejszego obrazu, nale\u017ca\u0142oby wzi\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c pod uwag\u0119 niech\u0119tne postawy wobec \u017byd\u00f3w \u2013 wci\u0105\u017c niestety obecne w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/span><\/p>\n

Wa\u017cne jest, by zrozumie\u0107, sk\u0105d potrzeba przyjazd\u00f3w m\u0142odych Izraelczyk\u00f3w do Polski. Trzeba te\u017c uszanowa\u0107 pami\u0119\u0107 \u017cydowsk\u0105 o by\u0142ych obozach Zag\u0142ady, co nie zawsze do tej pory spotyka\u0142o si\u0119 ze zrozumieniem Polak\u00f3w, czego przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 konflikty o pami\u0119\u0107 w Auschwitz-Birkenau .<\/span><\/p>\n

Zapasy pami\u0119ci<\/strong><\/h5>\n

W Polsce cz\u0119sto dyskutujemy o naszej historii \u2013 komu i gdzie stawia\u0107 pomniki, o czym i w jaki spos\u00f3b pisa\u0107 w podr\u0119cznikach, jakie warto\u015bci uzna\u0107 za wsp\u00f3lne i promowa\u0107 w spo\u0142ecze\u0144stwie. Izraelczycy r\u00f3wnie\u017c zmagaj\u0105 si\u0119 z pami\u0119ci\u0105. Wyjazdy m\u0142odzie\u017cy s\u0105 jak lustro odbijaj\u0105ce przemiany m\u00f3wienia o trudnym dziedzictwie Zag\u0142ady w Izraelu. Wielu autor\u00f3w, m.in. historycy: Tom Segev w ksi\u0105\u017cce Si\u00f3dmy milion. Izrael \u2013 pi\u0119tno Zag\u0142ady i Yael Zerubavel w\u00a0Recovered Roots. Collective Memory and the Making of Israeli National Tradition<\/em>\u00a0(Odzyskane korzenie. Pami\u0119\u0107 zbiorowa i konstruowanie izraelskiej tradycji narodowej) przekonuj\u0105, \u017ce pami\u0119\u0107 o Zag\u0142adzie, z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w przez wiele lat przemilczana, ma obecnie miejsce w pierwszym rz\u0119dzie narodowej narracji Izraela.<\/span><\/p>\n

W 1979 r. do izraelskich szk\u00f3\u0142 wprowadzono nauczanie o Holokau\u015bcie. W 1988 r. Ministerstwo Edukacji rozpocz\u0119\u0142o program podr\u00f3\u017cy m\u0142odzie\u017cy do Polski. S\u0105 to wyjazdy nieobowi\u0105zkowe. Mimo to niekt\u00f3rzy badacze wskazuj\u0105 je jako jedne z najwa\u017cniejszych narz\u0119dzi formuj\u0105cych izraelsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105. Przekonany jest o tym socjolog z Uniwersytetu Ben Guriona Jackie Feldman, kt\u00f3ry napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 Above the Death Pits, Beneath the Flag. Youth Voyages to Poland and the Performance of Israeli National Identity (Nad do\u0142ami \u015bmierci, pod narodow\u0105 flag\u0105. Podr\u00f3\u017ce m\u0142odzie\u017cy do Polski i odgrywanie izraelskiej to\u017csamo\u015bci narodowej). Interpretuje wyjazdy w kategoriach rite de passage, b\u0119d\u0105cych podstawowym sk\u0142adnikiem izraelskiej religii obywatelskiej. Nazywa je pielgrzymkami, kt\u00f3re pe\u0142ni\u0105 trzy funkcje: integracyjn\u0105, legitymizuj\u0105c\u0105 oraz mobilizuj\u0105c\u0105. Na poparcie tej tezy cz\u0119sto przywo\u0142uje si\u0119 fakt, \u017ce rok po podr\u00f3\u017cy do Polski m\u0142odzi ludzie odbywaj\u0105 obowi\u0105zkow\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105.<\/span><\/p>\n

W podobnych kategoriach przedstawiaj\u0105 wyjazdy badacze z Uniwersytetu Ariel \u2013 Dan Soen i Nitza Davidovitch. Ich badania sfinansowa\u0142o izraelskie Ministerstwo Edukacji. Mia\u0142y za zadanie ocen\u0119 wyjazd\u00f3w m\u0142odzie\u017cy do Polski po 20 latach istnienia programu rz\u0105dowego. Niekt\u00f3re wyniki i wnioski przedstawiono w czterech rozdzia\u0142ach ksi\u0105\u017cki The Holocaust Ethos in the 21st Century. Dilemmas and Challenges (Etos Holokaustu w XXI w. Dylematy i wyzwania). Soen i Davidovitch badali wp\u0142yw wyjazd\u00f3w na opinie uczestnik\u00f3w m.in. o ich to\u017csamo\u015bci indywidualnej i zbiorowej, istotno\u015bci pami\u0119ci o Zag\u0142adzie, historii i kulturze diaspory, o wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce. Narz\u0119dziem badawczym by\u0142 kwestionariusz rozdawany przed i po wizycie w Polsce. Wniosek z tych bada\u0144 p\u0142ynie jeden \u2013 wyjazdy wzmacniaj\u0105 pami\u0119\u0107 zbiorow\u0105 i przywi\u0105zanie do pa\u0144stwa Izrael., Gdy przyjrze\u0107 si\u0119 metodologii i temu, jak by\u0142y interpretowane uzyskane dane, wnioskowanie o wp\u0142ywie wyjazd\u00f3w na opinie m\u0142odych ludzi w Izraelu jest dyskusyjne, mimo niew\u0105tpliwej potrzeby robienia takich bada\u0144. Poza tym nie jest du\u017cym zaskoczeniem konstatacja, \u017ce podr\u00f3\u017ce dofinansowane przez rz\u0105d jako jeden z element\u00f3w edukacji nieformalnej pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 formacyjn\u0105 i wzmacniaj\u0105c\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105 m\u0142odych ludzi. Nie tylko w Izraelu edukacja jest podstawowym narz\u0119dziem pa\u0144stwa, by kszta\u0142towa\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 obywateli. Innym zupe\u0142nie problemem jest, czy narodowa edukacja jest w og\u00f3le potrzebna.<\/span><\/p>\n

Niebywale wa\u017cne i trudne w debacie o wyjazdach m\u0142odzie\u017cy jest to, w jaki spos\u00f3b m\u00f3wi\u0107 o Zag\u0142adzie. Czy podkre\u015bla\u0107 jej uniwersalne znaczenie, k\u0142a\u015b\u0107 nacisk na jej partykularyzm, czy \u0142\u0105czy\u0107 te dwa podej\u015bcia? Kto mo\u017ce m\u00f3wi\u0107 o Zag\u0142adzie \u2013 ci, kt\u00f3rzy ocaleli, drugie, trzecie pokolenie \u015bwiadk\u00f3w? W jaki spos\u00f3b budowa\u0107 narracj\u0119 o Zag\u0142adzie \u2013 jak opowiada\u0107 o powstaniu w getcie, by nie dezawuowa\u0107 \u015bmierci bez broni w r\u0119ku? Pyta\u0144 tego typu jest o wiele wi\u0119cej. Mierzy si\u0119 z nimi r\u00f3wnie\u017c historiografia Holokaustu.<\/span><\/p>\n

Stereotypy Polak\u00f3w<\/strong><\/h5>\n

Cz\u0119sto wypowiadanym pytaniem jest to, czy trzeba jecha\u0107 do miejsc pami\u0119ci w Polsce. W\u0105tpliwo\u015bci budz\u0105 du\u017ce koszty, na kt\u00f3re nie wszyscy mog\u0105 sobie pozwoli\u0107, a tak\u017ce nara\u017canie m\u0142odych ludzi na traum\u0119, kt\u00f3rej nie b\u0119d\u0105 w stanie ud\u017awign\u0105\u0107. Czasami pada te\u017c radykalny argument: Izraelczycy korzystaj\u0105cy z polskiej bazy noclegowej i us\u0142ug transportowych umo\u017cliwiaj\u0105 Polakom wzbogacenie si\u0119 na Zag\u0142adzie. Niedawno przypomnia\u0142a o tej tezie izraelska pisarka Zahava Englard w zamieszczonym on-line artykule The Death Camp Debate<\/em>\u00a0(Debata o obozach \u015bmierci) i wywo\u0142a\u0142a lawin\u0119 protest\u00f3w ze wzgl\u0119du na swoje skrajne stanowisko. Artyku\u0142 ten poruszy\u0142 czu\u0142\u0105 strun\u0119 \u2013 stosunku Izraelczyk\u00f3w do \u017byd\u00f3w z diaspory, m.in. do polskich spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskich. W jednym z komentarzy Jonathan Ornstein, dyrektor Centrum Spo\u0142eczno\u015bci \u017bydowskiej w Krakowie zauwa\u017cy\u0142, \u017ce odradzanie si\u0119 kultury \u017cydowskiej w Polsce jest czym\u015b niezwykle inspiruj\u0105cym, co powinno by\u0107 wspierane i nag\u0142a\u015bniane w \u017cydowskiej wsp\u00f3lnocie. Englard odpowiada mu, \u017ce nigdy jej noga nie postanie w Polsce, bo jednym miejscem dla \u017byd\u00f3w jest Izrael. \u201eTO jest nasz dom. To jest nasze pa\u0144stwo. NIE POLSKA\u201d (pisownia oryginalna).<\/span><\/p>\n

W jaki spos\u00f3b Izraelczycy postrzegaj\u0105 Polsk\u0119 i Polak\u00f3w? Nie spos\u00f3b udzieli\u0107 jednoznacznej odpowiedzi. Spo\u0142ecze\u0144stwo izraelskie jest kulturowo zr\u00f3\u017cnicowane, czego odzwierciedleniem jest sk\u0142ad Knesetu. Ka\u017cdy z element\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na kulturow\u0105 mozaik\u0119 Izraela charakteryzuje si\u0119 inn\u0105 wiedz\u0105 o Polsce i Polakach i odmiennym do nich stosunkiem. Tak samo ka\u017cdy b\u0119dzie mia\u0142 inny stosunek i wiedz\u0119 o Zag\u0142adzie. W Izraelu Polska i Holokaust s\u0105 ze sob\u0105 splecione.<\/span><\/p>\n

Najprawdopodobniej najbardziej osobisty stosunek do tego splotu maj\u0105 polscy \u017bydzi, kt\u00f3rzy wyemigrowali do Izraela. Ich pami\u0119\u0107 zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w \u2013 od tego, kiedy z Polski wyjechali, w jakich okoliczno\u015bciach, z jakimi do\u015bwiadczeniami, z kt\u00f3rymi grupami si\u0119 uto\u017csamiali itd. Jednak mimo r\u00f3\u017cnic grupy wypracowuj\u0105 wsp\u00f3lne interpretacje przesz\u0142o\u015bci \u2013 tym bardziej je\u015bli jej cz\u0142onk\u00f3w spaja traumatyczne do\u015bwiadczenie bycia \u015bwiadkiem Zag\u0142ady. A to, co pami\u0119taj\u0105, to najcz\u0119\u015bciej oboj\u0119tno\u015b\u0107 s\u0105siad\u00f3w, a nieraz ich satysfakcja na widok losu \u017byd\u00f3w. Pami\u0119taj\u0105 te\u017c swoje uczucie osamotnienia i l\u0119ku, nawet w przypadku gdy kto\u015b udziela\u0142 im pomocy. Pami\u0119\u0107 tych bolesnych do\u015bwiadcze\u0144 przekazuj\u0105 pokoleniom, kt\u00f3re nigdy w Polsce nie by\u0142y i niewiele o niej wiedz\u0105. Etgar Keret w filmie dokumentalnym W poszukiwaniu utraconych lat m\u00f3wi: \u201eMoi rodzice s\u0105 z Polski, ale odk\u0105d by\u0142em dzieckiem, bardzo uwa\u017cali, \u017ceby nie przekaza\u0107 mi nic polskiego, tzn. \u017cebym nie nosi\u0142 polskiego nazwiska\u201d. Z drugiej strony wielu wspomina to, co przyjemne \u2013 zapachy, krajobrazy, tradycje.<\/span><\/p>\n

M\u0142odzi Izraelczycy, spotykaj\u0105c si\u0119 ze swoimi r\u00f3wie\u015bnikami z Polski, maj\u0105 szans\u0119 uaktualni\u0107 przekazane kulturowo skrypty. Edyta Gawron uczestniczy\u0142a wiele razy w tych spotkaniach. W rozmowie dla \u201eZnaku\u201d m\u00f3wi: \u201eIzraelczycy s\u0105 zaskoczeni polsk\u0105 go\u015bcinno\u015bci\u0105. Wiele grup przyje\u017cd\u017ca do Polski w poczuciu zagro\u017cenia, \u017ce co\u015b z\u0142ego mo\u017ce ich tutaj spotka\u0107. Zaskakuje ich, \u017ce Polska jest nowoczesnym krajem. A m\u0142odzi ludzie, kt\u00f3rych spotykaj\u0105, s\u0105 cz\u0119sto otwarci i s\u0142u\u017c\u0105 pomoc\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Przestrzenie spotkania<\/strong><\/h5>\n

Spotkania m\u0142odzie\u017cy izraelskiej z polskimi r\u00f3wnolatkami s\u0105 jedn\u0105 ze zmian wprowadzonych do program\u00f3w wyjazd\u00f3w pod auspicjami ministerstwa. M\u0142odzie\u017c uczy si\u0119 nie tylko o Zag\u0142adzie, ale poznaje dziedzictwo przedwojennych \u017byd\u00f3w polskich, r\u00f3wnie\u017c w kontek\u015bcie kultury i historii Polak\u00f3w. Przynajmniej takie s\u0105 za\u0142o\u017cenia.<\/span><\/p>\n

W Izraelu coraz popularniejsze jest poszukiwanie korzeni w\u0142asnej rodziny. W ka\u017cdej klasie znajd\u0105 si\u0119 dwie, trzy osoby, kt\u00f3rych rodziny pochodz\u0105 z Polski. S\u0105 grupy np. z kibucu religijnego Tirat Cwi z p\u00f3\u0142nocy Izraela b\u0105d\u017a wyje\u017cd\u017caj\u0105ce z inicjatywy Instytutu Shalom Hartmana w Jerozolimie, kt\u00f3re oczami tych kilku os\u00f3b pr\u00f3buj\u0105 spojrze\u0107 na przesz\u0142o\u015b\u0107. To one zbieraj\u0105 informacje o miejscach, z kt\u00f3rych wywodz\u0105 si\u0119 ich rodziny i to one opowiadaj\u0105 o nich klasie. W trakcie podr\u00f3\u017cy do Polski zatrzymuj\u0105 si\u0119 w tym konkretnym miejscu. Edyta Gawron opowiada o plusach takiego podej\u015bcia: \u201eNie jest to wtedy anonimowe miejsce, gdzie mia\u0142 miejsce Holokaust. Jest to miejsce, w kt\u00f3rym rodzina ich kolegi czy kole\u017canki mieszka\u0142a nawet przez kilka wiek\u00f3w. Poprzez poznanie historii jednej rodziny czy gminy staje si\u0119 to w\u00f3wczas bardziej namacalne. Cz\u0119sto ci m\u0142odzi ludzie symbolicznie przecieraj\u0105 szlaki, prze\u0142amuj\u0105 swoiste tabu i l\u0119k. Zdarza si\u0119, \u017ce p\u00f3\u017aniej ca\u0142a ich rodzina decyduje si\u0119 na podobn\u0105 podr\u00f3\u017c i odkrywanie wielopokoleniowych zwi\u0105zk\u00f3w z Polsk\u0105\u201d. Odwiedzaj\u0105c polskie miejscowo\u015bci, coraz cz\u0119\u015bciej s\u0142yszy si\u0119 o m\u0142odych Izraelczykach, kt\u00f3rzy pukaj\u0105 do drzwi ludzi mog\u0105cych pami\u0119ta\u0107 ich rodziny, opowiedzie\u0107, gdzie \u017cy\u0142y, jakie mia\u0142y zwyczaje, jak zosta\u0142y przez mieszka\u0144c\u00f3w zapami\u0119tane. Wiele wtedy zale\u017cy od reakcji tych, kt\u00f3rzy owe drzwi otworz\u0105 \u2013 czy b\u0119d\u0105 obawia\u0107 si\u0119 niewygodnych temat\u00f3w zwi\u0105zanych z trudn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, czy te\u017c wyjd\u0105 im naprzeciw.<\/span><\/p>\n

Wiele zmieni\u0142o si\u0119 te\u017c po polskiej stronie. W szko\u0142ach m\u00f3wi si\u0119 o Zag\u0142adzie i o przedwojennych spo\u0142eczno\u015bciach \u017cydowskich. Cz\u0119sto nauczyciele z mniejszych i wi\u0119kszych miejscowo\u015bci anga\u017cuj\u0105 si\u0119 w inicjatywy upami\u0119tniaj\u0105ce dawnych s\u0105siad\u00f3w. Wi\u0119cej jest partner\u00f3w do potencjalnych spotka\u0144 z m\u0142odymi Izraelczykami. Polska i Izrael maj\u0105 podpisan\u0105 umow\u0119 o wsp\u00f3\u0142pracy kulturalnej, naukowej i o\u015bwiatowej. W jej ramach realizowany jest m.in. projekt\u00a0Zachowa\u0107 pami\u0119\u0107. Historia i kultura dw\u00f3ch narod\u00f3w<\/em>, o kt\u00f3rego za\u0142o\u017ceniach opowiada wi\u0119cej Alex Dancyg w wywiadzie w tym numerze \u201eZnaku\u201d. Dyrektor Muzeum Walki i M\u0119cze\u0144stwa Treblinka, Edward Kop\u00f3wka, opowiada o realizowanym tam programie\u00a0Jeste\u015bmy razem<\/em>. Jednym z punkt\u00f3w jest udzia\u0142 m\u0142odzie\u017cy izraelskiej i polskiej w ceremonii upami\u0119tniaj\u0105cej ofiary Treblinki. W ubieg\u0142ym roku w uroczysto\u015bci po raz pierwszy bra\u0142a udzia\u0142 m\u0142odzie\u017c z Bia\u0142orusi. Tego typu inicjatyw jest coraz wi\u0119cej. Edyta Gawron, opisuj\u0105c efekty tych spotka\u0144, zauwa\u017ca: \u201eDla tych m\u0142odych ludzi jest to otwarcie oczu. Gdy stworzy si\u0119 im mo\u017cliwo\u015b\u0107 spotkania i rozmowy, okazuje si\u0119, \u017ce nie s\u0105 dla siebie kompletnie abstrakcyjnymi istotami, a te wszystkie mgliste stereotypy upadaj\u0105 jak wielkie mity. Ci m\u0142odzi ludzie s\u0142uchaj\u0105 tej samej muzyki, maj\u0105 podobne zainteresowania, czasami nosz\u0105 takie same ubrania i jest to dla nich znak, \u017ce s\u0105 tacy sami\u201d.<\/span><\/p>\n

Na zako\u0144czenie warto przypomnie\u0107, \u017ce to, jak m\u0142odzi ludzie patrz\u0105 na \u015bwiat, zale\u017cy w du\u017cym stopniu od tych, kt\u00f3rzy im go pokazuj\u0105. Micha\u0142 Sobelman we wst\u0119pie do ksi\u0105\u017cki Honor B\u00f3g Ojczyzna pod redakcj\u0105 Marii Janion pisze: \u201eJako\u015b naiwnie wydaje mi si\u0119, i\u017c gdyby polscy nauczyciele du\u017co wi\u0119cej m\u00f3wili o Jedwabnem, Kielcach i dlaczego tak niewielu \u017byd\u00f3w my\u015bla\u0142o np. o ucieczce z warszawskiego getta, a mniej o ci\u0105g\u0142ej pomocy udzielanej \u017bydom, mo\u017cna by \u0142atwiej zrozumie\u0107 stereotypy znajduj\u0105ce si\u0119 po stronie \u017cydowskiej. I odwrotnie, gdyby tak izraelscy pedagodzy po\u015bwi\u0119cali wi\u0119cej czasu na problematyk\u0119 Sprawiedliwych w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata, na warunki panuj\u0105ce w okupowanej Polsce, m\u00f3wili o polskim podziemiu i polskich wi\u0119\u017aniach O\u015bwi\u0119cimia, o powstaniu warszawskim \u2013 to pewnie izraelscy uczniowie bardziej by zrozumieli t\u0119 przys\u0142owiow\u0105 \u00bbpolsk\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107\u00ab. A gdyby tak jeszcze w szko\u0142ach w obu krajach m\u00f3wiono o wsp\u00f3lnych losach i wsp\u00f3lnej walce o wolno\u015b\u0107, jak na przyk\u0142ad podczas insurekcji ko\u015bciuszkowskiej \u2013 to by\u0142oby po prostu wspaniale\u201d.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/article>\n<\/div>\n<\/section>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

M\u0142odzi Izraelczycy jad\u0105 do Polski [CZERWIEC 2013] Marta Duch-Dyngosz Marta Duch-Dyngosz Redaktorka miesi\u0119cznika \u201eZnak\u201d, socjolo\u017cka, absolwentka MISH UJ. Przez rok studiowa\u0142a na rzymskim uniwersytecie La Sapienza. Stypendystka Fulbrighta, laureatka grantu badawczego Narodowego Centrum Nauki. Napisa\u0142a rozpraw\u0119 doktorsk\u0105\u00a0Upami\u0119tnianie spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskich w by\u0142ych sztetlach we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce. \u00bbPrzepracowywanie pami\u0119ci\u00ab czy \u00bbnadu\u017cywanie pami\u0119ci\u00ab? Na przyk\u0142adzie wybranych miejscowo\u015bci w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95708"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=95708"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95708\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95719,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/95708\/revisions\/95719"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=95708"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=95708"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=95708"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}