{"id":97094,"date":"2022-07-29T17:09:07","date_gmt":"2022-07-29T15:09:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=97094"},"modified":"2022-07-29T07:29:44","modified_gmt":"2022-07-29T05:29:44","slug":"05-09-75","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=97094","title":{"rendered":"80 lat temu powsta\u0142a \u017bydowska Organizacja Bojowa"},"content":{"rendered":"

Odezwa \u017bydowskiej Organizacji Bojowej do ludno\u015bci polskiej z 23 kwietnia 1943 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia Commons<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>80 lat temu powsta\u0142a \u017bydowska Organizacja Bojowa<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Maciej Replewicz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

80 lat temu, 28 lipca 1942 r., w getcie w Warszawie powsta\u0142a \u017bydowska Organizacja Bojowa. Komendantem \u017bOB zosta\u0142 Mordechaj Anielewicz, bohaterski przyw\u00f3dca zrywu, kt\u00f3ry wybuch\u0142 w kwietniu 1943 r.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

\n

22 lipca 1943 r. w warszawskim getcie Niemcy rozpocz\u0119li wielk\u0105 akcj\u0119 (niem. Grossaktion) deportacyjn\u0105. W ci\u0105gu dw\u00f3ch miesi\u0119cy do obozu zag\u0142ady Treblinka II trafi\u0142o co najmniej 254 tys. \u017byd\u00f3w z Warszawy i okolic. Ok. 10 tys. zosta\u0142o rozstrzelanych lub zmar\u0142o jeszcze na terenie getta. Ponad 11 tys. os\u00f3b trafi\u0142o do niemieckich oboz\u00f3w pracy, m.in. w Poniatowej (SS-Arbeitslager Poniatowa) i Trawnikach. By\u0142a to cz\u0119\u015b\u0107 operacji “Reinhardt” – deportacji i fizycznej likwidacji ludno\u015bci \u017cydowskiej z terytorium Generalnego Gubernatorstwa. Odpowiadali za ni\u0105 SS-Obergruppenf\u00fchrer Odilo Globocnik i SS-Sturmbannf\u00fchrer Hermann H\u00f6fle z dystryktu lubelskiego, funkcjonariusze gestapo oraz policjanci Schutzpolizei.<\/span><\/p>\n

\u201eWi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi w getcie s\u0105dzi\u0142a, \u017ce ka\u017cdy op\u00f3r doprowadzi do ca\u0142kowitej likwidacji getta. D\u0142ugo nie wierzyli, \u017ce Niemcy postanowili wymordowa\u0107 \u017cydostwo w Polsce czy nawet w Europie. I dlatego oni uwa\u017cali, \u017ce podziemna dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u015bci\u0105gnie na nas kl\u0119sk\u0119\u201d \u2013 wspomina\u0142 bojownik \u017bOB Symcha Ratajzer Rotem ps. Kazik w rozmowie z Ann\u0105 Grupi\u0144sk\u0105 na \u0142amach ksi\u0105\u017cki \u201eCi\u0105gle po kole. Rozmowy z \u017co\u0142nierzami getta warszawskiego\u201d.<\/span><\/p>\n

Szacuje si\u0119, \u017ce po zako\u0144czeniu wielkiej akcji deportacyjnej na terenie getta w Warszawie przebywa\u0142o ok. 35 tys. \u017byd\u00f3w. Reakcj\u0105 na niemieckie zbrodnie pope\u0142niane na ludno\u015bci \u017cydowskiej by\u0142 narastaj\u0105cy op\u00f3r m\u0142odszego pokolenia uwi\u0119zionych w getcie i tworzenie si\u0119 w nim struktur zbrojnej konspiracji.<\/span><\/p>\n

28 lipca 1942 r. – w sz\u00f3stym dniu akcji deportacyjnej – cz\u0142onkowie przedwojennych m\u0142odzie\u017cowych organizacji \u017cydowskich: Ha-Szomer ha-Cair, Dror, He-Chaluc oraz Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Hebrajskiej – Akiba, utworzyli \u017bydowsk\u0105 Organizacj\u0119 Bojow\u0105 (\u017bOB). W grupie jej za\u0142o\u017cycieli byli m.in. Icchak Cukierman ps. Antek, Cywia Lubetkin ps. Celina, Mordechaj Tanenbaum i Josef Kap\u0142an.<\/span><\/p>\n

“\u017bydowska Organizacja Bojowa by\u0142a odpowiedzi\u0105 na niemiecki terror wobec ludno\u015bci \u017cydowskiej, odpowiedzi\u0105 na masowe akcje deportacyjne do oboz\u00f3w zag\u0142ady i polityk\u0119 eksterminacyjn\u0105. Organizacj\u0119 tworzyli g\u0142\u00f3wnie m\u0142odzi ludzie” – m\u00f3wi PAP historyk z IPN i kierowniczka Dzia\u0142u Naukowo-Badawczego Muzeum Getta Warszawskiego dr Martyna Gr\u0105dzka-Rejak.<\/span><\/p>\n

Od marca 1942 r. Cukierman i Lubetkin nale\u017celi do konspiracyjnego Bloku Antyfaszystowskiego. Tanenbaum (1916-1943) dzia\u0142a\u0142 jako konspiracyjny kurier pomi\u0119dzy gettami w Warszawie, Bia\u0142ymstoku, Cz\u0119stochowie, B\u0119dzinie, Krakowie i Wilnie. Kap\u0142an (1913-1942) organizowa\u0142 grupy konspiracyjne w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy. Zgin\u0105\u0142 we wrze\u015bniu 1942 r. z r\u0105k gestapowc\u00f3w w egzekucji przy ul. Dzikiej w Warszawie.<\/span><\/p>\n

Dla \u017bOB kwesti\u0105 uznan\u0105 za priorytet by\u0142o nawi\u0105zanie kontaktu z polskimi organizacjami konspiracyjnymi, od komunistycznej Gwardii Ludowej a\u017c po Armi\u0119 Krajow\u0105, oraz pozyskanie broni i dostarczenie jej na teren getta. \u0141\u0105cznikiem kierownictwa \u017bOB z AK by\u0142 Izrael Chaim Wilner ps. Arie lub Jurek. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z nim m.in. dzia\u0142aczka Ha-Szomer Ha-Cair i \u017bOB, Tova (Tosia) Altman (1919-1943).<\/span><\/p>\n

Rozpocz\u0119to budow\u0119 tzw. bunkr\u00f3w – systemu podziemnych schron\u00f3w i korytarzy w piwnicach budynk\u00f3w. Podj\u0119to akcj\u0119 informowania spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej o zbrodniach ludob\u00f3jstwa pope\u0142nianych przez Niemc\u00f3w w Treblince II. Jednym z hase\u0142 \u017bOB by\u0142o \u201eNie damy ani jednego \u017byda\u201d. Na czele \u017bOB stan\u0105\u0142 dzia\u0142acz kierownictwa Ha-Szomer ha-Cair Mordechaj Anielewicz (1919-1943), p\u00f3\u017aniejszy przyw\u00f3dca powstania w gettcie.<\/span><\/p>\n

“\u017bOB to nie tylko Warszawa. Kom\u00f3rki organizacji powsta\u0142y tak\u017ce w gettach w Bia\u0142ymstoku, Krakowie, Cz\u0119stochowie, B\u0119dzinie i Sosnowcu. Ich cz\u0142onkowie organizowali zbrojny op\u00f3r wobec Niemc\u00f3w” – wyja\u015bnia dr Gr\u0105dzka-Rejak.<\/span><\/p>\n

“W przeprowadzeniu wyw\u00f3zek latem 1942 r. wa\u017cn\u0105 i negatywn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142a \u017bydowska S\u0142u\u017cba Porz\u0105dkowa pod operacyjnym dow\u00f3dztwem Jakuba Lejkina, kt\u00f3ra jako bezpo\u015bredni wykonawca niemieckich polece\u0144 sta\u0142a si\u0119 obiektem powszechnej nienawi\u015bci w getcie” – informuje Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich Polin. Likwidacja najbardziej niebezpiecznych dla spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej kolaborant\u00f3w by\u0142a jednym z zada\u0144 konspirator\u00f3w \u017bOB.<\/span><\/p>\n

29 pa\u017adziernika 1942 r. bojownik \u017bOB Eliahu R\u00f3\u017ca\u0144ski zastrzeli\u0142 Lejkina przy ul. G\u0119siej. W innym zamachu, przeprowadzonym przez cz\u0142onka \u017bOB Izraela Kana\u0142a, zast\u0119pca Lejkina J\u00f3zef Andrzej Szery\u0144ski zosta\u0142 ranny. 22 lutego 1943 r. z wyroku \u017bOB zastrzelono kolaboranta, a przed wojn\u0105 zananego rze\u017abiarza Alfreda Nossiga. Zamach by\u0142 przygotowany przez Cukiermana “Antka”.<\/span><\/p>\n

15 pa\u017adziernika 1942 r. wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z \u017bOB nawi\u0105zali socjali\u015bci z partii Bund, przedstawiciele partii Poalej Syjon oraz PPR.<\/span><\/p>\n

Komendantem \u017bOB zosta\u0142 Mordechaj Anielewicz ps. Anio\u0142ek. Cz\u0142onkami formacji byli r\u00f3wnie\u017c Marek Edelman i Hersz Berli\u0144ski.<\/span><\/p>\n

Szacuje si\u0119, \u017ce do \u017bOB nale\u017ca\u0142o 500-600 os\u00f3b. Edelman ocenia\u0142, \u017ce 220 z nich stanowili bojownicy. Uzbrojenie \u017bOB by\u0142o skromne, jednak w tym czasie tak\u017ce polskie organizacje konspiracyjne boryka\u0142y si\u0119 z niedoborem broni i amunicji.<\/span><\/p>\n

18 stycznia 1943 r. do getta w Warszawie wkroczy\u0142y oddzia\u0142y niemieckiej policji i SS, aby przeprowadzi\u0107 kolejn\u0105 akcj\u0119 deportacyjn\u0105. 8 tys. \u017byd\u00f3w mia\u0142o by\u0107 wys\u0142anych do obozu zag\u0142ady Treblinka II.<\/span><\/p>\n

“Nikt nie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci co do ostatecznego losu getta, nale\u017ca\u0142o tylko podj\u0105\u0107 decyzj\u0119 o tym, jaka ma by\u0107 odpowied\u017a jego pozosta\u0142ych przy \u017cyciu mieszka\u0144c\u00f3w” – wspomina\u0142 Izrael Gutmann, bojownik \u017bOB.<\/span><\/p>\n

W styczniu 1943 r. cz\u0142onkowie \u017bOB po raz pierwszy stawili zbrojny op\u00f3r. “Nie id\u017acie bezwolnie na \u015bmier\u0107. Bro\u0144cie si\u0119. W walce macie mo\u017cliwo\u015b\u0107 ratunku. Walczcie\u201d \u2013 wzywa\u0142a ulotka kolportowana przez \u017bOB w getcie.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug wspomnie\u0144 Edelmana do trwaj\u0105cych cztery dni walk \u017bOB z Niemcami dosz\u0142o w\u00f3wczas m.in. na przy ul. Mi\u0142ej, Zamenhofa, Mauranowskiej i Franciszka\u0144skiej. Zaskoczeni oporem Niemcy stracili kilkunastu zabitych. W walce zgin\u0119\u0142o wielu bojownik\u00f3w \u017bOB. Do obozu Treblinka II trafi\u0142o 5 z 8 tys. \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W getcie warszawskim dzia\u0142a\u0142 te\u017c \u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy, kt\u00f3ry by\u0142 drug\u0105 si\u0142\u0105 organizuj\u0105c\u0105 zbrojny op\u00f3r. Jego cz\u0142onkowie wywodzili si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z organizacji m\u0142odzie\u017cowej Betar. Dow\u00f3dc\u0105 \u017bZW by\u0142 Pawe\u0142 Frenkiel. Mimo rozm\u00f3w pomi\u0119dzy przedstawicielami \u017bOB a \u017bZW nie dosz\u0142o do ich scalenia.<\/span><\/p>\n

19 kwietnia 1943 r. 850 niemieckich policjant\u00f3w z Schutzpolizei i cz\u0142onk\u00f3w Waffen-SS uzbrojonych w bro\u0144 maszynow\u0105, miotacze ognia i artyleri\u0119 wkroczy\u0142o na teren getta od strony ul. Nalewki. Bojownicy \u017bOB oraz \u017bZW stawili zbrojny op\u00f3r. Rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 Powstanie w getcie. Walki toczy\u0142y si\u0119 w wielu rejonach, g\u0142\u00f3wnie przy Zamenhofa i Mi\u0142ej w okolicy Nalewek i G\u0119siej. Przy placu Muranowskim walczyli cz\u0142onkowie \u017bZW.<\/span><\/p>\n

Niemcy podpalali ca\u0142e kwarta\u0142y ulic, zmuszaj\u0105c do opuszczenia ich zar\u00f3wno powsta\u0144c\u00f3w, jak i ukrywaj\u0105c\u0105 si\u0119 w bunkrach ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105. Saperzy Wehrmachtu wyspecjalizowali si\u0119 w wyszukiwaniu podziemnych schron\u00f3w, tzw. bunkr\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u201ePolacy, Obywatele, \u017bo\u0142nierze Wolno\u015bci. [\u2026] W\u015br\u00f3d dymu po\u017car\u00f3w i kurzu krwi mordowanego getta Warszawy \u2013 my, wi\u0119\u017aniowie getta, \u015blemy wam bratnie serdeczne pozdrowienia. Wiemy, \u017ce w serdecznym b\u00f3lu i \u0142zach wsp\u00f3\u0142czucia, \u017ce z podziwem i trwog\u0105 o wynik tej walki przygl\u0105dacie si\u0119 wojnie, jak\u0105 od wielu dni toczymy z okrutnym okupantem. Lecz wiedzcie, \u017ce ka\u017cdy pr\u00f3g getta, jak dotychczas, tak i nadal b\u0119dzie twierdz\u0105, \u017ce mo\u017cemy wszyscy zgin\u0105\u0107 w tej walce, lecz nie poddamy si\u0119, \u017ce dyszymy, jak i wy, \u017c\u0105dz\u0105 odwetu i kary za wszystkie zbrodnie wsp\u00f3lnego wroga. Toczy si\u0119 walka o nasz\u0105 i wasz\u0105 Wolno\u015b\u0107” – czytamy w odezwie \u017bOB z 23 kwietnia 1943.<\/span><\/p>\n

8 maja 1943 r. Niemcy otoczyli bunkier sztabu \u017bOB przy ul. Mi\u0142ej 18. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 powsta\u0144c\u00f3w razem z dow\u00f3dc\u0105 Anielewiczem pope\u0142ni\u0142a samob\u00f3jstwo. Grupy powsta\u0144c\u00f3w walczy\u0142y bohatersko, a nast\u0119pnie pr\u00f3bowa\u0142y wydosta\u0107 si\u0119 z terenu p\u0142on\u0105cego getta kana\u0142ami. Prze\u017cyli tylko nieliczni.<\/span><\/p>\n

16 maja na rozkaz SS-Brigadef\u00fchrera J\u00fcrgena Stroopa niemieccy saperzy wysadzili Wielk\u0105 Synagog\u0119 przy ul. T\u0142omackie. \u201e\u017bydowska dzielnica mieszkaniowa w Warszawie ju\u017c nie istnieje!\u201d- meldowa\u0142 on w raporcie przes\u0142anym do Himmlera. Po zako\u0144czeniu Powstania Niemcy rozpocz\u0119li wyburzanie zabudowy na terenie getta.<\/span><\/p>\n

\u201ePodczas walk z getta ca\u0142y czas wyje\u017cd\u017ca\u0142y transporty do Treblinki. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w warszawskich \u2013 ok. 36 tys. os\u00f3b, jak podaje raport Stroopa \u2013 przesiedlono jednak na Lubelszczyzn\u0119 do oboz\u00f3w pracy w Poniatowej i Trawnikach. Wywieziono tak\u017ce maszyny\u201d \u2013 m\u00f3wi PAP dr Hanna W\u0119grzynek, historyk, zast\u0119pca dyrektora ds. naukowych i wystawienniczych Muzeum Getta Warszawskiego.<\/span><\/p>\n

\u017bydzi wywiezieni do oboz\u00f3w w Poniatowej i Trawnikach pracowali tam niewolniczo do jesieni 1943 r. Zostali zamordowani w ci\u0105gu kilku dni. \u201eTak naprawd\u0119 dzieje getta warszawskiego nie zako\u0144czy\u0142y si\u0119 w Warszawie w maju, ale na Lubelszczy\u017anie w listopadzie 1943 r.\u201d \u2013 podsumowa\u0142a dr W\u0119grzynek.<\/span><\/p>\n

Z bojownik\u00f3w \u017bOB wojn\u0119 prze\u017cyli tylko nieliczni, m.in. Icchak Cukierman i Marek Edelman – ostatni przyw\u00f3dca Powstania, kt\u00f3ry wspomina\u0142: “S\u0105 takie pi\u0119kne s\u0142owa: godno\u015b\u0107, cz\u0142owiecze\u0144stwo. Tego bronili\u015bmy”.<\/span><\/p>\n

22 grudnia 2018 r. w Jerozolimie zmar\u0142 Symcha Ratajzer-Rotem “Kazik”, uznawany za jednego z ostatnich ocala\u0142ych.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Odezwa \u017bydowskiej Organizacji Bojowej do ludno\u015bci polskiej z 23 kwietnia 1943 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikipedia Commons 80 lat temu powsta\u0142a \u017bydowska Organizacja Bojowa Maciej Replewicz 80 lat temu, 28 lipca 1942 r., w getcie w Warszawie powsta\u0142a \u017bydowska Organizacja Bojowa. Komendantem \u017bOB zosta\u0142 Mordechaj Anielewicz, bohaterski przyw\u00f3dca zrywu, kt\u00f3ry wybuch\u0142 w kwietniu 1943 r. . 22 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97094"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=97094"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97094\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":97104,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97094\/revisions\/97104"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=97094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=97094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=97094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}