{"id":97410,"date":"2022-11-18T17:09:50","date_gmt":"2022-11-18T15:09:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=97410"},"modified":"2022-11-14T08:03:49","modified_gmt":"2022-11-14T06:03:49","slug":"18-09-67","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=97410","title":{"rendered":"Oni morduj\u0105 nasze dzieci! Mit mordu rytualnego w powojennej Polsce"},"content":{"rendered":"

Obraz przedstawiaj\u0105cy rzekomy mord rytualny z katedry w Sandomierzu autorstwa Karola de Prevot (XVIII w.)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Oni morduj\u0105 nasze dzieci! Mit mordu rytualnego w powojennej Polsce <\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Marcin Zaremba<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Wiara w mit, uprawomocniona doniesieniami o rzekomym zbiorowym mordzie na dzieciach, stworzy\u0142a ontologiczny przymus, mobilizowa\u0142a do zabijania.<\/span><\/strong><\/h4>\n

Tekst ukaza\u0142 si\u0119 w miesi\u0119czniku \u201eWi\u0119\u017a\u201d nr 10\/2007<\/strong><\/a>.<\/em><\/p>\n

Czy mo\u017cliwe, aby po II wojnie \u015bwiatowej kto\u015b autentycznie wierzy\u0142 w mord rytualny[1]<\/a>? Jaki jest zwi\u0105zek mi\u0119dzy wiar\u0105, \u017ce \u017bydzi spo\u017cywaj\u0105 ludzk\u0105 krew, a antysemickimi pogromami w Krakowie w sierpniu 1945 r. i rok p\u00f3\u017aniej w Kielcach? Wi\u0119kszo\u015b\u0107 badaczy powojennych relacji polsko-\u017cydowskich bagatelizuje znaczenie mitu mordu rytualnego. Jan Tomasz Gross w swojej najnowszej ksi\u0105\u017cce zepchn\u0105\u0142 go na margines rozwa\u017ca\u0144. Autor \u201eStrachu\u201d stwierdzi\u0142, \u017ce skoro nie ma mowy o agresji skierowanej ze strony \u017byd\u00f3w wobec dzieci chrze\u015bcija\u0144skich, to przyczyn\u0105 wybuchu zbiorowej anty\u017cydowskiej fobii nie mog\u0142a by\u0107 wiara w mord rytualny. W przeciwnym razie nale\u017ca\u0142oby za\u0142o\u017cy\u0107 zupe\u0142ny rozd\u017awi\u0119k mi\u0119dzy spo\u0142ecznym do\u015bwiadczeniem a zbiorowym dzia\u0142aniem. Dlatego w powojennych oskar\u017ceniach o mordowanie chrze\u015bcija\u0144skich dzieci nale\u017cy widzie\u0107 \u2013 zdaniem Grossa \u2013 jedynie wym\u00f3wk\u0119, pretekst legitymizuj\u0105cy przemoc[2]<\/a>. Podobne stanowisko zajmuj\u0105 i inni historycy: mit o wampiryzmie \u017byd\u00f3w nie mie\u015bci si\u0119 w dominuj\u0105cym obrazie tu\u017cpowojennych stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich[3]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Mit mordu rytualnego stanowi problem, kt\u00f3ry w jakie\u015b mierze ma pod\u0142o\u017ce psychologiczne. Staraj\u0105c si\u0119 zrozumie\u0107 natur\u0119 pogrom\u00f3w, szukamy racjonalnych wyja\u015bnie\u0144. Wskazujemy m.in. na: interes materialny (zyski z przej\u0119cia mienia po\u017cydowskiego), poczucie zagro\u017cenia zewn\u0119trzn\u0105 ingerencj\u0105 (\u201e\u017cydokomuna\u201d), powojenn\u0105 traum\u0119. Nawet antysemityzm, zw\u0142aszcza nowoczesny, uj\u0119ty w programy i ideologie, wydaje si\u0119 jako\u015b zapoznany. Z mitem mordu rytualnego jest inaczej \u2013 wydaje si\u0119, jakby zosta\u0142 przeniesiony z zamierzch\u0142ej przesz\u0142o\u015bci. Trudno nam uwierzy\u0107, aby w po\u0142owie XX w. kto\u015b m\u00f3g\u0142 na serio bra\u0107 \u017cydowski wampiryzm.<\/span><\/p>\n

W literaturze opowie\u015b\u0107 o mordzie rytualnym funkcjonuje w czterech postaciach, jako oskar\u017cenie o mord rytualny, plotka, przes\u0105d, wreszcie mit. Za wyborem przeze mnie tego ostatniego zdecydowa\u0142o kilka wzgl\u0119d\u00f3w. Oskar\u017cenie o mord rytualny stanowi\u0142o konsekwencje pewnego rodzaju my\u015blenia, wyrasta\u0142o z wcze\u015bniejszego przekonania o tym, \u017ce \u017bydzi porywaj\u0105 i zabijaj\u0105 dzieci. Podobnie jest z plotk\u0105, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy traktowa\u0107 jedynie jako nosiciela skondensowanej, znanej wcze\u015bniej opowie\u015bci. Wiar\u0119 w wampiryzm \u017byd\u00f3w mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako przes\u0105d, cho\u0107 z kilku przyczyn poj\u0119cie mitu wydaje si\u0119 bardziej trafne. Przede wszystkim mit ma inny pocz\u0105tek, nie zaczyna si\u0119 od zwrot\u00f3w \u201ejakoby\u201d, \u201em\u00f3wi\u0105\u201d, \u201egadaj\u0105\u201d, \u201es\u0142yszano\u201d. Mit g\u0142osi prawd\u0119 absolutn\u0105, niekwestionowan\u0105. Odbiorca wie, \u017ce opisywana historia rzeczywi\u015bcie si\u0119 wydarza\u0142a: \u201e\u017bydzi zabili\u201d, \u201ezatrzymano rabina\u201d. Tu nie ma miejsca na wahanie, w\u0105tpliwo\u015bci.<\/span><\/p>\n

\n

Staraj\u0105c si\u0119 zrozumie\u0107 natur\u0119 pogrom\u00f3w, szukamy racjonalnych wyja\u015bnie\u0144. Trudno nam uwierzy\u0107, aby w po\u0142owie XX w. kto\u015b m\u00f3g\u0142 na serio bra\u0107 \u017cydowski wampiryzm<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Wiele mit\u00f3w wyrasta z rytua\u0142u. R\u00f3wnie\u017c tego konkretnego nie mo\u017cna zrozumie\u0107 w oderwaniu od dramatu obrz\u0119dowego polegaj\u0105cego na z\u0142o\u017ceniu ofiary z dziecka, z kt\u00f3rego rytualnie wytaczana jest krew. Ofiary to zawsze chrze\u015bcija\u0144skie dzieci, czyste i niewinne. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce inaczej ni\u017c w plotkach poprzedzaj\u0105cych antymurzy\u0144skie lincze w Stanach Zjednoczonych, nigdy nie pojawi\u0142 si\u0119 tu w\u0105tek seksualnego motywu morderstwa. Dzieje si\u0119 tak, poniewa\u017c mit przedstawia rzeczywisto\u015b\u0107 archetypow\u0105, jest zapisem nie historii, ale powtarzalnych, ponadczasowych struktur. Dlatego dzieci zawsze do ko\u0144ca pozostawa\u0142y nieskalane.<\/span><\/p>\n

Podstawowym problemem badawczym jest to, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 prac traktuj\u0105cych o mordzie rytualnym nie dotyczy drugiej po\u0142owy XX w., a baza \u017ar\u00f3d\u0142owa jest niezwykle w\u0105t\u0142a. Nie ma powojennych mitotw\u00f3rczych tekst\u00f3w, kt\u00f3re pozwala\u0142yby na wielopoziomow\u0105 dekonstrukcj\u0119. To, czym dysponujemy, to strz\u0119pki informacji i zapisk\u00f3w. Takie cechy jak plebejski charakter i kr\u0105\u017cenie w formie przekazu ustnego w du\u017cej mierze uniemo\u017cliwiaj\u0105 pog\u0142\u0119bion\u0105 egzegez\u0119 mitu.<\/span><\/p>\n

Zamierzam wykaza\u0107, \u017ce w Polsce mieli\u015bmy do czynienia z autentyczn\u0105 obecno\u015bci\u0105 mitu w powojennej wyobra\u017ani zbiorowej. Podobnie jak czyni\u0105 to archeolodzy ze swoimi artefaktami, postaram si\u0119 odznaczy\u0107 wszystkie znane \u201estanowiska\u201d mitu z lat 1945-1948. Wszystkie powojenne pogromy[4]<\/a> poprzedzi\u0142a plotka o mordzie rytualnym. Ich przebieg jest mniej wi\u0119cej znany, tote\u017c uwaga zostanie skupiona na roli mitu w tych pogromach, jego zdolno\u015bci do inspirowania i kszta\u0142towania ludzkich postaw, mobilizowania do przemocy. Przekonanie o jego realno\u015bci nasili\u0142o si\u0119 po Auschwitz. Dlaczego od\u017cy\u0142o w\u0142a\u015bnie wtedy, kiedy \u017bydzi sami stali si\u0119 ofiarami? Kim byli jego wyznawcy? Etnolodzy i antropolodzy podkre\u015blaj\u0105, \u017ce sens mitu le\u017cy w jego funkcji. Na czym wi\u0119c polega\u0142y spo\u0142eczne funkcje mitu mordu rytualnego i jaki wp\u0142yw na jego erupcj\u0119 mia\u0142a powojenna kondycja spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego? Druga cz\u0119\u015b\u0107 tego artyku\u0142u b\u0119dzie pr\u00f3b\u0105 odpowiedzi na te pytania.<\/span><\/p>\n

Ignorancja czy prowokacja?<\/strong><\/h5>\n

Jedna z pierwszych wzmianek m\u00f3wi\u0105cych o mordzie rytualnym pochodzi z wiosny 1945 r. Kierownik Referatu do Spraw Pomocy Ludno\u015bci \u017bydowskiej (przy Prezydium Rz\u0105du) mjr S. Herszenhorn, wyliczaj\u0105c napady na ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 w marcu tego roku, zanotowa\u0142: \u201eW Che\u0142mie Lub. rozpuszczono ostatnio pog\u0142oski, \u017ce \u017bydzi zabili ch\u0142opca chrze\u015bcija\u0144skiego i krew jego wytoczyli na mac\u0119. Na \u017c\u0105danie dzia\u0142aczy antysemickich z pod znaku AK. milicja miejscowa zaaresztowa\u0142a kilku \u017byd\u00f3w che\u0142mskich i zwolni\u0142a ich dopiero na ostre zarz\u0105dzenie komendanta miasta\u201d[5]<\/a>. Herszenhorn nie sprecyzowa\u0142, co oznacza w cytowanym fragmencie s\u0142owo \u201eostatnio\u201d (sprawozdanie nosi dat\u0119 4 kwietnia). W historii zwykle do anty\u017cydowskich zamieszek dochodzi\u0142o w okolicach \u015awi\u0105t Wielkanocnych. Mit mordu rytualnego, obecny od stuleci w\u015br\u00f3d chrze\u015bcijan, zwi\u0105zany jest ze \u015bwi\u0119tem Paschy, kiedy to \u017bydzi rzekomo mieli u\u017cywa\u0107 do sporz\u0105dzania macy krwi niewinnego, chrze\u015bcija\u0144skiego dziecka. Krew mia\u0142a by\u0107 tak\u017ce potrzebna do leczenia ran po obrzezaniu oraz innych schorze\u0144, np. usuwania \u015bmierdz\u0105cego zapachu, jaki mieli wydziela\u0107 \u017bydzi. Inna wersja oskar\u017ce\u0144 g\u0142osi\u0142a, \u017ce celem rzekomych morderstw jest ch\u0119\u0107 powt\u00f3rzenia Pasji Chrystusa; ofiary jakoby poddawano m\u0119czarniom, a nast\u0119pnie krzy\u017cowano. W 1945 r. Wielkanoc obchodzono w pierwszych dniach kwietnia. Pog\u0142oski o zabiciu ch\u0142opca przez \u017byd\u00f3w, je\u015bli pojawi\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bnie wtedy, mog\u0142y zatem mie\u0107 g\u0142\u0119bsze pod\u0142o\u017ce religijne, cho\u0107 z wcze\u015bniejszych sprawozda\u0144 Referatu wynika, \u017ce od pa\u017adziernika 1944 r. do lutego 1945 r. relacje mi\u0119dzy ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105 a \u017cydowsk\u0105 uleg\u0142y znacz\u0105cemu pogorszeniu[6]<\/a>. Zbieg\u0142o si\u0119 to z fal\u0105 napad\u00f3w na \u017byd\u00f3w, jaka przela\u0142a si\u0119 przez Polsk\u0119 w marcu i kwietniu 1945 r.<\/span><\/p>\n

Kolejny rozdzia\u0142 mitologii mordu rytualnego napisany zosta\u0142 w Rzeszowie. Obraz wydarze\u0144, oparty na strz\u0119pach informacji, jest r\u00f3wnie\u017c mocno niejasny. Wiemy, \u017ce 7 czerwca zagin\u0119\u0142a dziewi\u0119cioletnia Bronis\u0142awa Mendo\u0144, c\u00f3rka doro\u017ckarza. 11 czerwca jej torb\u0119 z ksi\u0105\u017ckami znaleziono w piwnicy domu przy ul. Tannenbauma 12. Siedmiu funkcjonariuszy MO uda\u0142o si\u0119 pod wskazany adres, gdzie w piwnicy odnale\u017ali zw\u0142oki dziewczynki, kt\u00f3ra nie \u017cy\u0142a ju\u017c od kilku dni. Morderstwo zosta\u0142o dokonane na tle seksualnym, dodatkowo zab\u00f3jca zdar\u0142 z twarzy dziecka sk\u00f3r\u0119 i wyci\u0105\u0142 mi\u0119\u015bnie udowe[7]<\/a>. Wiele wskazuje, \u017ce miejscem zbrodni by\u0142a piwnica domu przy ul. Tannebauma, w kt\u00f3rego okolicach dziewczynk\u0119 widziano zreszt\u0105 po raz ostatni. Po odkryciu zw\u0142ok milicjanci wezwali Baon Operacyjny MO. O pope\u0142nienie zab\u00f3jstwa oskar\u017cyli \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Parter i pierwsze pi\u0119tro domu, w kt\u00f3rym zosta\u0142y znalezione zw\u0142oki dziecka, zajmowa\u0142y rodziny polskie. Mieszkania na pi\u0119trze drugim s\u0142u\u017cy\u0142y za swego rodzaju hotel dla kilkunastu m\u0119\u017cczyzn narodowo\u015bci \u017cydowskiej, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 ocale\u0107 z Zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

Dalszy przebieg wydarze\u0144 nocy z 11 na 12 czerwca znamy z relacji Jonasa Landesmanna, p\u00f3\u017aniej oskar\u017conego o zab\u00f3jstwo dziewczynki, mieszka\u0144ca drugiego pi\u0119tra. \u201eO godz. 12-ej w nocy dom otoczy\u0142o oko\u0142o 200 milicjant\u00f3w; do naszego mieszkania wesz\u0142o oko\u0142o 20 milicjant\u00f3w. Zachowali si\u0119 brutalnie, wo\u0142ali: \u00abS\u2026syny, zachcia\u0142o si\u0119 wam Polski, mordowa\u0107 b\u0119dziecie\u00bb\u201d. Przeprowadzali rewizj\u0119, podczas kt\u00f3rej w nieu\u017cywanym piecu znale\u017ali troch\u0119 kobiecych w\u0142os\u00f3w. Jeden z milicjant\u00f3w uzna\u0142 to za dow\u00f3d palenia zw\u0142ok. Inny \u2013 prawdopodobnie w stanie wzburzenia \u2013 zacz\u0105\u0142 strzela\u0107 po \u015bcianach. \u201eW jednym kuble znale\u017ali krew zabitych przez rzezaka kur i koszul\u0119 jednego \u017byda, kt\u00f3ry tam mieszka\u0142, a kt\u00f3ra by\u0142a skrwawiona od p\u0119kni\u0119tego wrzodu, kt\u00f3ry mia\u0142 na ciele\u201d[8]<\/a>. W aktach sprawy jest te\u017c mowa o znalezieniu kartki z zeszytu dziewczynki[9]<\/a>, o czym Landesmann nie wspomina. Nast\u0119pnie \u017cydowscy mieszka\u0144cy drugiego pi\u0119tra zostali sprowadzeni do piwnicy, gdzie pokazano im zw\u0142oki dziecka. W\u00f3wczas milicjanci mieli oznajmi\u0107, \u017ce \u201ekrew zosta\u0142a wyci\u0105gni\u0119ta dla cel\u00f3w rytualnych i \u017ce poprzedni w\u0142a\u015bciciel tego mieszkania, rabin dr J. Leib Thorn, obecnie Rabin Polowy w Warszawie jest wmieszany w t\u0119 spraw\u0119\u201d[10]<\/a>.<\/span><\/p>\n

\n

Nie ma \u017cadnych dowod\u00f3w zaanga\u017cowania w jakikolwiek z powojennych pogrom\u00f3w polskich ewentualnie radzieckich s\u0142u\u017cb<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Tym samym reaktywowany zosta\u0142 mit mordu rytualnego. Milicjanci prawdopodobnie znali go z dzieci\u0144stwa. Gdy odkryli zw\u0142oki dziewczynki i dowiedzieli si\u0119, \u017ce w tym samym domu mieszkaj\u0105 \u017bydzi, odruchowo wykorzystali go do stworzenia w istocie fa\u0142szywej definicji sytuacji: \u017bydzi zabili. Teraz potrzebowali tylko dowod\u00f3w, kt\u00f3re znale\u017ali po przeszukaniu mieszkania Landesmanna. Autentyczn\u0105 kartk\u0119 z zeszytu dziewczynki najpewniej podrzucili p\u00f3\u017aniej. Dotychczasowe podejrzenia uros\u0142y do rangi prawdy. Zadzia\u0142a\u0142 mechanizm samospe\u0142niaj\u0105cego si\u0119 proroctwa, kt\u00f3rego ko\u0142em zamachowym okaza\u0142 si\u0119 mit mordu rytualnego.<\/span><\/p>\n

Rzeszowscy milicjanci zapewne pochodzili ze wsi. Jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u00f3wczesnej kadry MO bez przeszkolenia, najcz\u0119\u015bciej \u201ez lasu\u201d trafiali do milicji. Nie mieli poj\u0119cia o technice prowadzenia dochodzenia w sprawie o zab\u00f3jstwo, w tym o konieczno\u015bci zachowania milczenia \u201edla dobra \u015bledztwa\u201d. Niew\u0105tpliwie w stanie silnego wzburzenia odkryciem zw\u0142ok zmaltretowanego dziecka mogli chcie\u0107 si\u0119 pochwali\u0107, \u017ce oni ju\u017c o tym wiedz\u0105. Nie s\u0105dz\u0119, by kierowa\u0142a nimi ch\u0119\u0107 prowokacji. Nie ma \u017cadnych dowod\u00f3w zaanga\u017cowania w jakikolwiek z powojennych pogrom\u00f3w polskich ewentualnie radzieckich s\u0142u\u017cb. Systematycznie odkrywane dokumenty z tzw. teczki Stalina nie daj\u0105 te\u017c przes\u0142anek pozwalaj\u0105cych wnosi\u0107, \u017ce w tym czasie w\u0142adze ZSRR w og\u00f3le bra\u0142y pod uwag\u0119 pos\u0142u\u017cenie si\u0119 prowokacj\u0105 antysemick\u0105[11]<\/a>. Bardziej prawdopodobne jest rozwi\u0105zanie najprostsze \u2013 milicjanci po prostu wierzyli w mit mordu rytualnego, a zw\u0142oki dziewczynki i \u201eodkryte\u201d dowody potraktowali jako jego potwierdzenie. Warto w tym miejscu zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na podobne okoliczno\u015bci, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do pogromu w Kielcach czy pr\u00f3b wywo\u0142ania zaj\u015b\u0107 w Kaliszu. Tam r\u00f3wnie\u017c wa\u017cnym aktorem wydarze\u0144 okazali si\u0119 milicjanci.<\/span><\/p>\n

Rano 12 czerwca wszystkich rzeszowskich \u017byd\u00f3w zaprowadzono na posterunek milicji. Byli bici przez konwojuj\u0105cych ich milicjant\u00f3w. T\u0142um zelektryzowany wiadomo\u015bci\u0105 o mordzie rytualnym rzuci\u0142 si\u0119 do rabowania i pl\u0105drowania \u017cydowskich mieszka\u0144 i warsztat\u00f3w pracy (m.in. fabryczki cukierk\u00f3w J\u00f3zefa Landaua). Odprowadzanych na komisariat \u017byd\u00f3w \u201enazywano zbrodniarzami i mordercami dzieci katolickich\u201d[12]<\/a>. W ruch posz\u0142y kamienie i pi\u0119\u015bci. Pobitych zosta\u0142o wiele os\u00f3b. By\u0142y pr\u00f3by nak\u0142onienia \u017co\u0142nierzy do przy\u0142\u0105czenia si\u0119 do eksces\u00f3w. Kres zaj\u015bciom po\u0142o\u017cy\u0142a kompania wojsk granicznych \u2013 zmilitaryzowanych jednostek NKWD[13]<\/a>. Prawdopodobnie to w\u0142a\u015bnie \u201eradzieckie czynniki\u201d wyda\u0142y rozkaz bezzw\u0142ocznego wypuszczenia aresztowanych \u017byd\u00f3w bez przes\u0142uchania. W \u015blad za nim Komenda Wojew\u00f3dzka MO w Rzeszowie uzna\u0142a dochodzenie Komendy Powiatowej za bezpodstawne, a ca\u0142\u0105 akcj\u0119 oskar\u017caj\u0105c\u0105 \u017byd\u00f3w o mord rytualny \u2013 za prowokacj\u0119 polityczn\u0105.<\/span><\/p>\n

Tu mamy Katy\u0144 dla naszych dzieci<\/strong><\/h5>\n

Morderstwo dziewczynki sta\u0142o si\u0119 tematem dnia. Gazeciarze wo\u0142ali: \u201e\u017bydzi zamordowali dzieci katolickie\u201d, cho\u0107 poranne wydania gazet w og\u00f3le o sprawie nie wspomina\u0142y. \u201eWiadomo\u015b\u0107 o zamordowaniu kilkunastu dzieci, jak lotem b\u0142yskawicy rozesz\u0142a si\u0119 po ca\u0142ym mie\u015bcie\u201d \u2013 czytamy w relacji spisanej w Krakowie 16 czerwca przez jednego z rzeszowskich \u017byd\u00f3w. \u201eDo godzin wieczornych ludno\u015b\u0107 katolicka zbiera\u0142a si\u0119 na ulicach miasta, komentuj\u0105c powy\u017cszy wypadek, a nawet odprowadzi\u0142a karetk\u0119, w kt\u00f3rej z\u0142o\u017cono zw\u0142oki zamordowanego dziecka\u201d[14]<\/a>. Jeden z funkcjonariuszy Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa pods\u0142ucha\u0142 rozmawiaj\u0105ce na rynku rzeszowskim kobiety: \u201eOt, widzicie, powiada kobieta, znajduj\u0105ca si\u0119 w grupie ludzi, za to, \u017ce\u015bmy im je\u015b\u0107 dawali i ukrywali ich, to teraz morduj\u0105 nasze dzieci. I trzeba Katynia? \u2013 Powiada druga: Tu mamy Katy\u0144 dla naszych biednych dzieci, przez pi\u0119\u0107 lat m\u0119czonych. Oj, \u017ceby tak moje dziecko zgin\u0119\u0142o, to ja bym tym \u017cydziakom oczy wydrapa\u0142a, ano by i milicja nie pomog\u0142a\u201d[15]<\/a>. Dialog ten ujawnia stan zbiorowej psychozy, kt\u00f3ra ogarn\u0119\u0142a mieszka\u0144c\u00f3w miasta. Wzburzenie by\u0142o tak wielkie, \u017ce istnia\u0142o niebezpiecze\u0144stwo samos\u0105d\u00f3w. Po mie\u015bcie kr\u0105\u017cy\u0142y fantastyczne wersje, jakoby ofiarami mia\u0142o pa\u015b\u0107 nawet trzydzie\u015bcioro dzieci. Wieszczono krwaw\u0105 zemst\u0119[16]<\/a>.<\/span><\/p>\n

W tych okoliczno\u015bciach wi\u0119kszo\u015b\u0107 rzeszowskich \u017byd\u00f3w w obawie o swoje bezpiecze\u0144stwo opu\u015bci\u0142a miasto. Zw\u0142oki dziewczynki zosta\u0142y pochowane po kryjomu 13 czerwca rano. Unikni\u0119to w ten spos\u00f3b ewentualno\u015bci demonstracyjnego pogrzebu, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 sta\u0107 si\u0119 okazj\u0105 do rozpalenia zarzewia pogromu na nowo.<\/span><\/p>\n

\n

Historia \u201eniedoko\u0144czonego pogromu\u201d w Rzeszowie unaocznia zakorzenienie mitu w zbiorowej wyobra\u017ani oraz \u0142atwo\u015b\u0107, z jak\u0105 potrafi\u0142 zmobilizowa\u0107 ludzi do przemocy etnicznej<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Lokalna gazeta \u201eDziennik Rzeszowski\u201d pr\u00f3bowa\u0142a w kolejnych numerach z 12 i 13 czerwca przekonywa\u0107 czytelnik\u00f3w, \u017ce mord nosi\u0142 charakter seksualny oraz \u017ce znaleziono zw\u0142oki jednej dziewczynki, a nie kilkunastu ofiar, jak g\u0142osi\u0142a plotka[17]<\/a>. Cho\u0107 w nast\u0119pnych dniach nastroje si\u0119 uspokoi\u0142y, to jednak \u201eludno\u015b\u0107 katolicka\u201d nadal uparcie wierzy\u0142a w zamordowanie dzieci katolickich przez \u017byd\u00f3w[18]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Koz\u0142em ofiarnym sta\u0142 si\u0119 Landesmann, kt\u00f3rego razem ze wszystkimi \u017bydami najpierw wypuszczono, by nast\u0119pnie aresztowa\u0107 pod zarzutem morderstwa. W areszcie rzeszowskim, bity i upokarzany jako \u201eludo\u017cerca, morderca polskich dzieci\u201d, przesiedzia\u0142 a\u017c do pa\u017adziernika 1945 r., kiedy wypuszczono go z braku dowod\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Historia \u201eniedoko\u0144czonego pogromu\u201d w Rzeszowie unaocznia zakorzenienie mitu w zbiorowej wyobra\u017ani oraz \u0142atwo\u015b\u0107, z jak\u0105 potrafi\u0142 zmobilizowa\u0107 ludzi do przemocy etnicznej. W wyobra\u017ani spo\u0142ecznej mit obecny by\u0142 ju\u017c wcze\u015bniej. Istotny jest kontekst jego erupcji. Od marca 1945 r., zw\u0142aszcza na wschodzie i po\u0142udniu kraju, dochodzi\u0142o do napa\u015bci na ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105, przede wszystkim na tle rabunkowym. Motywem by\u0142a tak\u017ce ch\u0119\u0107 zapobie\u017cenia odzyskiwaniu przez \u017byd\u00f3w mienia utraconego w czasie wojny; w og\u00f3le przemoc stanowi\u0142a w\u00f3wczas rzeczywisto\u015b\u0107 dnia codziennego. O\u017cywienie mitu doda\u0142o nowego impulsu dotychczasowej fali przemocy wobec \u017byd\u00f3w. W sferze symbolicznej umocni\u0142y autostereotyp polskiej ofiary. Agresja wobec \u017byd\u00f3w zyska\u0142a moralne uzasadnienie: skoro morduj\u0105 \u201enasze dzieci\u201d, musimy si\u0119 broni\u0107.<\/span><\/p>\n

Chcecie pi\u0107 katolick\u0105 krew<\/strong><\/h5>\n

Wydarzenia rzeszowskie rozpocz\u0119\u0142y triumfalny poch\u00f3d mitu wraz z towarzysz\u0105c\u0105 mu eskalacj\u0105 zbiorowej przemocy wobec ludno\u015bci \u017cydowskiej. Nie tylko \u017bydzi wyjechali bowiem z Rzeszowa \u2013 mit wydosta\u0142 si\u0119 z miasta prawdopodobnie jeszcze przed nimi. Landesmann wspomina\u0142, maj\u0105c zapewne na my\u015bli milicjant\u00f3w, \u017ce jeszcze 12 czerwca: \u201ezatelefonowano do poszczeg\u00f3lnych miast, by zatrzyma\u0107 jad\u0105cych \u017byd\u00f3w i rozstrzeliwa\u0107\u201d[19]<\/a>. W tym regionie Polski przywilejem posiadania telefonu cieszy\u0142y si\u0119 niemal wy\u0142\u0105cznie instytucje, w\u015br\u00f3d nich milicja. Czy\u017cby za transmisj\u0119 mitu odpowiedzialni byli milicjanci, dzwoni\u0105cy do siebie z posterunku na posterunek? To by t\u0142umaczy\u0142o b\u0142yskawiczne tempo rozprzestrzeniania si\u0119 wie\u015bci. W ka\u017cdym razie informacja na pewno dotar\u0142a do Przemy\u015bla. Obecno\u015b\u0107 mitu odnotowano tak\u017ce w powiecie gorlickim (woj. krakowskie)[20]<\/a>. Pod dat\u0105 22 czerwca Hugo Steinhaus odnotowa\u0142 w swoim dzienniku wiadomo\u015b\u0107, jakoby tak\u017ce w Tarnowie dosz\u0142o do napadu na dom, w kt\u00f3rym schronili si\u0119 \u017bydzi. Powodem mia\u0142o by\u0107 znikanie dziewczynek. Wybitny matematyk zauwa\u017cy\u0142: \u201eOkazuje si\u0119, \u017ce mord rytualny na \u017bydach nie zapobieg\u0142 mitowi, kt\u00f3ry prze\u017cyje \u017byd\u00f3w\u201d[21]<\/a>.<\/span><\/p>\n

W Krakowie wiara w mit objawi\u0142a si\u0119 jeszcze przed wypadkami rzeszowskimi. Fakt, \u017ce nast\u0105pi\u0142o to przed Wielkanoc\u0105, mo\u017ce wzmacnia\u0107 hipotez\u0119 o religijnej inspiracji nag\u0142ego pojawienia si\u0119 w wyobra\u017ani zbiorowej wiosn\u0105 1945 r. przekonania o realno\u015bci mordu rytualnego. Mieszkaj\u0105cy w\u00f3wczas w Krakowie Jacek Kuro\u0144 zapami\u0119ta\u0142: \u201eKiedy\u015b mama poprosi\u0142a dziadka, \u017ceby wyprowadzi\u0142 Felka [m\u0142odszy brat Kuronia \u2013 M.Z.] na spacer. Dziadek wzi\u0105\u0142 go za r\u0119k\u0119 i ci\u0105gn\u0105\u0142, a Felek p\u0142acz\u0105c wyrywa\u0142 si\u0119. Tu\u017c obok domu by\u0142 bazar, a na nim \u2013 by\u0142o akurat przed Wielkanoc\u0105 \u2013 t\u0142umy. Ja bawi\u0142em si\u0119 na podw\u00f3rku. W pewnym momencie na podw\u00f3rko wtargn\u0105\u0142 t\u0142um prowadz\u0105cy dziadka i rycz\u0105cego przera\u017aliwie Felka. Trzeba doda\u0107, \u017ce Felek by\u0142 blondynkiem o jasnej karnacji. Dziadek \u2013 stary, zniszczony cz\u0142owiek, w czapce. Kto\u015b zacz\u0105\u0142 krzycze\u0107: \u2013 Gdzie ta matka, zobaczymy, czy to jej dziecko. Felek, o dziwo, nie przestawa\u0142 p\u0142aka\u0107, chocia\u017c mama wzi\u0119\u0142a go na r\u0119ce pod czujnym okiem t\u0142umu, kt\u00f3ry got\u00f3w by\u0142 w ka\u017cdej chwili go wydrze\u0107. \u2013 Gdyby to by\u0142a matka, to by dziecko nie p\u0142aka\u0142o \u2013 wo\u0142ali. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ludzie uznali dziadka za \u017byda, kt\u00f3ry ci\u0105gnie dziecko na ub\u00f3j rytualny, na mac\u0119\u201d. Gdy rzecz si\u0119 wyja\u015bni\u0142a, ludzie z t\u0142umu stwierdzili, \u017ce przyszli, poniewa\u017c chcieli zapewni\u0107 dzieciom bezpiecze\u0144stwo[22]<\/a>. Kuro\u0144 nie podaje, gdzie dok\u0142adnie w\u00f3wczas mieszka\u0142, ale zwraca uwag\u0119, \u017ce stary m\u0119\u017cczyzna prowadz\u0105cy p\u0142acz\u0105ce dziecko wzbudzi\u0142 tyle sensacji w\u0142a\u015bnie na bazarze. P\u00f3\u017aniejszy pogrom w Krakowie, zamieszki w Lublinie i w Warszawie tak\u017ce sw\u00f3j pocz\u0105tek wzi\u0119\u0142y na placu targowym.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cemy przypuszcza\u0107, \u017ce o opisanym incydencie zosta\u0142y poinformowane w\u0142adze bezpiecze\u0144stwa. Szef krakowskiego UB Jan Frey-Bielecki stwierdzi\u0142 w po\u0142owie sierpnia: \u201eWersja o mordach dokonanych rzekomo na dzieciach polskich przez \u017byd\u00f3w lansowana by\u0142a w Krakowie ju\u017c od szeregu tygodni\u201d[23]<\/a>. Na krakowskich placach, rynkach, tzw. Tandecie kr\u0105\u017cy\u0142a \u201esensacyjna\u201d wiadomo\u015b\u0107 o znalezieniu jakoby zw\u0142ok 13 dzieci chrze\u015bcija\u0144skich[24]<\/a>. Po raz kolejny wiara w mit ujawni\u0142a si\u0119 27 lipca 1945 roku. Tego dnia milicja aresztowa\u0142a kobiet\u0119 podejrzan\u0105 o porwanie dziecka. W istocie matka sama pozostawi\u0142a je pod opiek\u0105 tej kobiety. B\u0142yskawicznie jednak po mie\u015bcie rozesz\u0142a si\u0119 plotka, jakoby \u017byd\u00f3wka porwa\u0142a dziecko w celach rytualnych[25]<\/a>. \u201eZebrany t\u0142um zacz\u0105\u0142 wznosi\u0107 okrzyki anty\u017cydowskie, a t\u0142um ekscytowany przez elementy reakcyjne usi\u0142owa\u0142 zdemolowa\u0107 sklep, kt\u00f3rego w\u0142a\u015bcicielem jest \u017cyd\u201d \u2013 czytamy w milicyjnym raporcie[26]<\/a>. Cho\u0107 do pogromu nie dosz\u0142o, przesi\u0105kni\u0119ta wrogo\u015bci\u0105 atmosfera g\u0119stnia\u0142a[27]<\/a>.<\/span><\/p>\n

\n

Mit mordu rytualnego zapanowa\u0142 nad \u015bwiadomo\u015bci\u0105 zbiorow\u0105. Uwalnia\u0142 od wszelkich w\u0105tpliwo\u015bci<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

W sobot\u0119 11 sierpnia podczas nabo\u017ce\u0144stwa szabasowego w synagodze Kupa grupa chuligan\u00f3w zacz\u0119\u0142a obrzuca\u0107 budynek kamieniami. W pewnym momencie kto\u015b z obecnych w synagodze dopad\u0142 jednego z wyrostk\u00f3w. Ten wyrwa\u0142 si\u0119 jednak i biegn\u0105c w stron\u0119 pobliskiego bazaru krzycza\u0142: \u201eRatunku, \u017bydzi chcieli mnie zamordowa\u0107!\u201d. Tym samym da\u0142 sygna\u0142 do rozpocz\u0119cia antysemickich zamieszek. \u201eMomentalnie roznios\u0142a si\u0119 po placu tzw. Tandety \u2013 czytamy w meldunku specjalnym MO \u2013 plotka o zamordowaniu ju\u017c dw\u00f3ch dzieci polskich dla cel\u00f3w rytualnych i t\u0142um zacz\u0105\u0142 dokonywa\u0107 samos\u0105d na obecnych na placu \u017bydach\u201d[28]<\/a>. Przekupki na pobliskim placu przekazywa\u0142y sobie makabryczne opowie\u015bci. Niekt\u00f3re p\u0142aka\u0142y i g\u0142o\u015bno zawodzi\u0142y. Jedni m\u00f3wili o dwojgu zamordowanych dzieciach, inni o 18, a nawet 80 ofiarach[29]<\/a>. W tym czasie trzech \u017co\u0142nierzy wdar\u0142o si\u0119 do synagogi, a po wyj\u015bciu z niej oznajmili zgromadzonemu t\u0142umowi, \u017ce znale\u017ali zamordowane dziecko. Rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 wy\u0142apywanie i bicie \u017byd\u00f3w, w tym kobiet i dzieci. Wedle niekt\u00f3rych szacunk\u00f3w t\u0142um m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 nawet 1000 os\u00f3b i \u201ekilkana\u015bcie tysi\u0119cy biernych\u201d[30]<\/a>. Podobnie jak w Rzeszowie i p\u00f3\u017aniej w Kielcach, kluczow\u0105 rol\u0119 odegrali milicjanci, aktywnie bior\u0105c udzia\u0142 w pogromie[31]<\/a>. Zgin\u0119\u0142o prawdopodobnie pi\u0119\u0107 os\u00f3b, kilkakrotnie wi\u0119cej pobito[32]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Mit mordu rytualnego zapanowa\u0142 nad \u015bwiadomo\u015bci\u0105 zbiorow\u0105. Uwalnia\u0142 od wszelkich w\u0105tpliwo\u015bci, jednocze\u015bnie podsuwaj\u0105c jednoznaczn\u0105 definicj\u0119 sytuacji: \u201e\u017bydzi zabili dziecko\u201d. W ten spos\u00f3b narzuca\u0142 okre\u015blony normatywny porz\u0105dek zachowa\u0144, obligowa\u0142 do dzia\u0142ania: \u201ebicia \u017byd\u00f3w\u201d, w imi\u0119 obrony \u201enaszych dzieci\u201d. Podczas pogromu cz\u0142owiek bij\u0105c \u017cydowsk\u0105 kobiet\u0119 krzycza\u0142: \u201eWy stare kurwy, jak was Hitler nie potrafi\u0142 wyko\u0144czy\u0107, to my was wszystkich wyko\u0144czymy. Na polskiej ziemi jeste\u015bcie i mordujecie jeszcze polskie dzieci\u201d[33]<\/a>. Jeden z wielu milicjant\u00f3w, bior\u0105cych udzia\u0142 w pogromie, grozi\u0142: \u201eTy parszywa \u017cydowico, zamordowa\u0142a\u015b dwoje polskich dzieci, zginiesz w wi\u0119zieniu\u201d[34]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Panowanie mitu nad spo\u0142eczn\u0105 wyobra\u017ani\u0105 nie zako\u0144czy\u0142o si\u0119 wraz z wyga\u015bni\u0119ciem zamieszek. Po pogromie zacz\u0119\u0142a rosn\u0105\u0107 liczba \u015bwiadk\u00f3w rzekomych dowod\u00f3w rytualnego morderstwa, fabu\u0142a mitu wyd\u0142u\u017ca\u0142a si\u0119, wzbogaca\u0142a o nowe szczeg\u00f3\u0142y. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces rozbudowy mitu o elementy maj\u0105ce go uprawomocni\u0107. Kanwa opowie\u015bci nie ulega\u0142a przy tym powa\u017cniejszym zmianom, zmienia\u0142y si\u0119 jedynie rekwizyty, liczba rzekomo zamordowanych dzieci itp. Skondensowany w formie plotki mit w czasie pogromu nie m\u00f3wi\u0142 wprost, w jakim celu \u017bydzi mieliby zabija\u0107 chrze\u015bcija\u0144skie dzieci. Post factum<\/em> dopisany zosta\u0142 i ten element. Pojawi\u0142y si\u0119 wypowiedzi otwarcie m\u00f3wi\u0105ce o wampiryzmie. W Niepo\u0142omicach funkcjonariusze stra\u017cy kolejowej spotkanym dw\u00f3m \u017bydom powiedzieli: \u201eChcecie pi\u0107 katolick\u0105 krew, to trzeba was sprz\u0105tn\u0105\u0107 ze \u015bwiata\u201d[35]<\/a>.<\/span><\/p>\n

To jest \u015bwi\u0119ta prawda<\/strong><\/h5>\n

Dla niekt\u00f3rych mieszka\u0144c\u00f3w Krakowa opowie\u015b\u0107 o zabiciu przez \u017byd\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich dzieci ujawnia\u0142a prawd\u0119 definitywn\u0105. Potwierdzaj\u0105 to fragmenty prywatnych lis\u00f3w przej\u0119tych przez Cenzur\u0119 Wojenn\u0105 w sierpniu 1945 r.[36]<\/a> List nr 1 z Krakowa: \u201eU nas w mie\u015bcie s\u0105 potyczki z \u017cydami, bo wyobra\u017a sobie, \u017ce \u017cydzi posun\u0119li si\u0119 do tego stopnia, \u017ce zabijaj\u0105 dzieci polskie na krew, a brali ich podst\u0119pem, aby im odnie\u015bli walizki do b\u00f3\u017cnicy. P\u0142acili im po 100 z\u0142, a wiesz, \u017ce dzieci s\u0105 \u0142akome na pieni\u0105dze, zw\u0142aszcza ch\u0142opcy. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jeden by\u0142 morowy dochodz\u0105c do b\u00f3\u017cnicy us\u0142ysza\u0142 p\u0142acz dzieci i nie czekaj\u0105c na reszt\u0119 z pi\u0105tki zwia\u0142 i da\u0142 zna\u0107 na milicj\u0119. Milicja zosta\u0142a kilka trup\u00f3w w piwnicy w b\u00f3\u017cnicy. Momentalnie roznios\u0142o si\u0119 po ca\u0142ym mie\u015bcie i Polacy, gdzie spotkali \u017cyda to prali a na tandecie porozbijali im kramy\u201d. List nr 2 z Brzeska: \u201eOpisz\u0119 ci jeszcze jeden wypadek w Krakowie, kt\u00f3ry rozegra\u0142 si\u0119 w dzielnicy, gdzie obecnie mieszkam. Od jakiego\u015b czasu gin\u0119\u0142y dzieci a\u017c 11.8 wyrwa\u0142 si\u0119 z r\u0105k \u017cyd\u00f3w 14-letni ch\u0142opiec, kt\u00f3ry mia\u0142 podci\u0119te \u017cy\u0142y u r\u0119ki. \u017bydzi spuszczali krew z r\u0105k i n\u00f3g katolickim dzieciom i na co? To oka\u017ce si\u0119 w tych dniach. By\u0142y takie wypadki w Rzeszowie, ale prasa sprostowa\u0142a, \u017ce to niemo\u017cliwe. Wi\u0119c teraz wykry\u0142o si\u0119, \u017ce to jest \u015bwi\u0119ta prawda\u201d. List nr 3 z Krakowa: \u201eW Krakowie s\u0105 rozruchy z \u017cydami, \u017ce \u017cydzi \u0142api\u0105 ma\u0142e dzieci i \u015bci\u0105gaj\u0105 z nich krew dla \u017cyd\u00f3w, kt\u00f3rzy powracaj\u0105 z oboz\u00f3w\u201d. List nr 4: \u201eZnowu w Krakowie \u017cydzi du\u017co polskich dzieci zabili i pili z nich krew. Polscy \u017co\u0142nierze du\u017co \u017cyd\u00f3w pozabijali, no ich NKWD ochroni\u0142o\u201d[37]<\/a>.<\/span><\/p>\n

W biuletynie Cenzura zamie\u015bci\u0142a tak\u017ce fragmenty list\u00f3w polskich \u017byd\u00f3w. Tematem wszystkich jest strach. Przytoczona powy\u017cej korespondencja u\u0142atwia zrozumienie, co go wywo\u0142ywa\u0142o, ods\u0142ania kulisy anty\u017cydowskiej trwogi.<\/span><\/p>\n

Kim byli nadawcy opowie\u015bci o mordzie rytualnym? Nie jest \u0142atwo odpowiedzie\u0107 na to pytanie; wszyscy s\u0142abo lub bardzo s\u0142abo znali j\u0119zyk polski w pi\u015bmie, co pozwala wnosi\u0107, \u017ce uko\u0144czyli najwy\u017cej kilka klas szko\u0142y powszechnej. Wszyscy te\u017c bez cienia wahania wierzyli, \u017ce \u017bydzi zabijaj\u0105 polskie dzieci. \u017baden z autor\u00f3w listu nie u\u017cy\u0142 zwrotu \u201ejakoby\u201d, \u201erzekomo\u201d, \u201em\u00f3wi si\u0119, \u017ce\u201d, s\u0142owem \u2013 nie poda\u0142 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 tej informacji. Autor drugiego listu, jedyny na pewno czytaj\u0105cy pras\u0119, spotka\u0142 si\u0119 z pogl\u0105dami kwestionuj\u0105cymi autentyczno\u015b\u0107 mordu rytualnego, o czym mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 zdanie: \u201eteraz ju\u017c nikt nie zaprzeczy\u201d, wszelako \u2013 jak wida\u0107 \u2013 nawet lektura nie by\u0142a w stanie zmieni\u0107 jego pogl\u0105d\u00f3w. Jednak tylko jedna osoba mia\u0142a mgliste wyobra\u017cenie o motywach morderstwa. Dla niej sens zabijania nie by\u0142 rytualny, lecz \u2013 powiedzmy \u2013 wzmacniaj\u0105cy. Krew dzieci mia\u0142a by\u0107 rzekomo przeznaczona dla \u017byd\u00f3w os\u0142abionych pobytem w hitlerowskich obozach.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli wszyscy ci ludzie rzeczywi\u015bcie wierzyli, \u017ce dzieci s\u0105 porywane i nast\u0119pnie mordowane, to, czym dla nich by\u0142 sam pogrom? W ich odczuciu zapewne aktem zemsty, ale by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce naturalnym odruchem zapewniania bezpiecze\u0144stwa najm\u0142odszym, kt\u00f3rym zagra\u017ca \u015bmiertelne niebezpiecze\u0144stwo z r\u0105k \u201e\u017byd\u00f3w-krwiopijc\u00f3w\u201d. Innymi s\u0142owy, spo\u0142eczna tolerancja dla u\u017cycia przemocy wobec \u017byd\u00f3w mog\u0142a wynika\u0107 z faktu spo\u0142ecznego, jakim by\u0142a wiara, \u017ce z ich strony grozi dzieciom cierpienie i \u015bmier\u0107. Paradoksalnie, w ten spos\u00f3b troska o nie \u0142\u0105czy\u0142aby si\u0119 z nienawi\u015bci\u0105 etniczn\u0105 i by\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie to po\u0142\u0105czenie spowodowa\u0142o, \u017ce si\u0142a niekontrolowanej agresji skierowanej wobec \u017byd\u00f3w by\u0142a tak wielka.<\/span><\/p>\n

Na marginesie: spo\u0142eczny mandat dla u\u017cycia przemocy wobec ludno\u015bci \u017cydowskiej nie wynika\u0142 tylko z tego, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w wierzy\u0142a, \u017ce \u017bydzi morduj\u0105 im dzieci. Kluczow\u0105 spraw\u0105 dla zrozumienia genezy i przebiegu wszystkich powojennych pogrom\u00f3w by\u0142 udzia\u0142 w nich milicji i wojska. Jak zwracaj\u0105 uwag\u0119 psychologowie spo\u0142eczni, u\u017cycie przemocy przez uprawnione do tego, oficjalne formacje i instytucje zwykle jest uwa\u017cane przez ludzi za prawomocne[38]<\/a>. Dlatego udzia\u0142 mundurowych w pogromie zach\u0119ca\u0142 do wsp\u00f3\u0142uczestnictwa, a nawet najbardziej odra\u017caj\u0105ce akty przemocy z ich strony podczas pogrom\u00f3w krakowskiego i kieleckiego zyskiwa\u0142y spo\u0142eczn\u0105 akceptacj\u0119, a nawet aplauz.<\/span><\/p>\n

Poczt\u0105, telefonicznie, z ust do ust<\/strong><\/h5>\n

Przytoczone listy m\u00f3wi\u0105 nam, jak przebiega\u0142a transmisja \u201e\u015bwi\u0119tej prawdy\u201d mitu. Poczt\u0105, ale tak\u017ce drog\u0105 ustn\u0105 szybko sta\u0142a si\u0119 prawd\u0105 nieomal og\u00f3lnopolsk\u0105. Latem i jesieni\u0105 1945 r. Polacy przemieszczali si\u0119 jak nigdy wcze\u015bniej w swojej historii. Na dworcach kolejowych koczowa\u0142y tysi\u0105ce ludzi, poci\u0105gi by\u0142y zapchane do granic mo\u017cliwo\u015bci. Do masowych interakcji dochodzi\u0142o tak\u017ce na popularnych w\u00f3wczas placach i halach targowych takich jak krakowska Tandeta, plac Grunwaldzki we Wroc\u0142awiu, targowiska przy ulicy Lubartowskiej i \u015awi\u0119toduskiej w Lublinie, warszawskie hale. W tych warunkach \u201ezara\u017cenie\u201d mitem mog\u0142o post\u0119powa\u0107 b\u0142yskawicznie. Per analogiam<\/em> mo\u017cemy przypuszcza\u0107, \u017ce sw\u00f3j udzia\u0142 mieli w tym r\u00f3wnie\u017c niekt\u00f3rzy milicjanci. Bezpo\u015brednio po pogromie krakowskim do \u201epr\u00f3b wywo\u0142ania rozruch\u00f3w\u201d dosz\u0142o w D\u0119bicy, Miechowie, S\u0142omnikach, Wieliczce, Nowym Targu, Tarnowie i w Zakopanem[39]<\/a>. Praktycznie ca\u0142a Galicja zosta\u0142a \u201ezainfekowana\u201d.<\/span><\/p>\n

W pocz\u0105tkach wrze\u015bnia 1945 r. w samochodzie ci\u0119\u017carowym przewo\u017c\u0105cym ludzi z Katowic do Sosnowca trzydziestopi\u0119cioletnia kobieta g\u0142o\u015bno m\u00f3wi\u0142a: \u201e\u017bydzi nie pracuj\u0105 lecz wysysaj\u0105 krew narodu, trzeba ich z powrotem powsadza\u0107 do Majdanku i O\u015bwi\u0119cimia, jak robili to Niemcy, w Krakowie mordowali dzieci, w Katowicach te\u017c ju\u017c zamordowali par\u0119 dzieci\u201d. Podczas przes\u0142uchania przez oficer\u00f3w Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa powiedzia\u0142a: \u201eJa bym z \u017cyd\u00f3w pasy dar\u0142a\u201d[40]<\/a>. Mo\u017cemy podejrzewa\u0107, \u017ce mit trafi\u0142 tak\u017ce na \u015al\u0105sk, aczkolwiek nie dysponujemy informacjami, by wywo\u0142a\u0142 tam jakiekolwiek zaburzenia spo\u0142eczne, podobne do tych, do kt\u00f3rych dosz\u0142o w po\u0142o\u017conym mi\u0119dzy Krakowem a Sosnowcem Olkuszu. \u201eDu\u017ce poruszenie i \u017cyw\u0105 reakcj\u0119 \u2013 czytamy w sprawozdaniu starosty powiatowego w tym mie\u015bcie \u2013 da\u0142o si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 w spo\u0142ecze\u0144stwie w zwi\u0105zku z wypadkami krakowskimi. Ludno\u015b\u0107 tut. jest g\u0142\u0119boko przekonana o prawdziwo\u015bci wydarze\u0144, dlatego da\u0142o si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 pog\u0142\u0119bienie nurtuj\u0105cej nienawi\u015bci do \u017cyd\u00f3w\u201d[41]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Podobne przekazy mamy z p\u00f3\u0142nocnego Mazowsza, \u015bci\u015blej z P\u0142ocka. Tam dodatkowo atmosfer\u0119 podgrza\u0142a pr\u00f3ba porwania dziecka. Podobne gro\u017c\u0105ce wybuchem nastroje panowa\u0142y w Cz\u0119stochowie i Lublinie. W tym pierwszym mie\u015bcie jeszcze w sierpniu 1945 r. \u201epewnej kobicie zagin\u0119\u0142o dziecko. Posz\u0142a wersja, \u017ce \u017cydzi zamordowali\u201d. Cho\u0107 po kilku godzinach si\u0119 odnalaz\u0142o, to jednak przez jeszcze kilka nast\u0119pnych dni pogrom wisia\u0142 w powietrzu[42]<\/a>. W spos\u00f3b pe\u0142en niedom\u00f3wie\u0144 pisa\u0142 o tym tak\u017ce, wychodz\u0105cy w Cz\u0119stochowie, \u201eG\u0142os Narodu\u201d[43]<\/a>. O pr\u00f3bie wywo\u0142ania zamieszek w Lublinie r\u00f3wnie\u017c wiemy bardzo ma\u0142o. Wydaje si\u0119, \u017ce zacz\u0119\u0142y si\u0119 zgodnie z krakowskim scenariuszem, tak\u017ce aktorzy i scena by\u0142y podobne.<\/span><\/p>\n

\n

Kluczow\u0105 spraw\u0105 dla zrozumienia genezy i przebiegu wszystkich powojennych pogrom\u00f3w by\u0142 udzia\u0142 w nich milicji i wojska<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Za prolog mo\u017cemy uzna\u0107 zagini\u0119cie czternastoletniej Zofii Niemczy\u0144skiej 17 pa\u017adziernika 1945 r. Jej ojciec zg\u0142osi\u0142 ten fakt milicji (sic<\/em>!). Nast\u0119pnego dnia po lubelskiej Tandecie, targowisku przy Lubartowskiej, zacz\u0119\u0142a kr\u0105\u017cy\u0107 plotka jakoby \u201e\u017bydzi uprowadzili dziewczynk\u0119, aby j\u0105 nast\u0119pnie zamordowa\u0107 do cel\u00f3w rytualnych\u201d. Zebra\u0142 si\u0119 t\u0142um, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 prawdopodobnie z tamtejszych handlarzy, kt\u00f3rzy usi\u0142owali wedrze\u0107 si\u0119 do mieszka\u0144 zajmowanych przez ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105. Na jakim etapie uda\u0142o si\u0119 zapanowa\u0107 nad t\u0142umem, \u017ar\u00f3d\u0142a milcz\u0105. Dopiero po pi\u0119ciu dniach \u201eSztandar Ludu\u201d typowym dla \u00f3wczesnej propagandy j\u0119zykiem \u201ewalki z prowokacj\u0105 reakcji\u201d doni\u00f3s\u0142 o wydarzeniach. Jednocze\u015bnie poinformowa\u0142, \u017ce dziewczynka uciek\u0142a z domu, poniewa\u017c ba\u0142a si\u0119 ojca niezadowolonego z jej wynik\u00f3w w nauce[44]<\/a>. Mit \u017cy\u0142 jednak dalej, cho\u0107 znane nam sygna\u0142y \u015bwiadcz\u0105ce o jego obecno\u015bci s\u0105 o pi\u0119\u0107 miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniejsze.<\/span><\/p>\n

W po\u0142owie czerwca 1946 r. w Cz\u0119stochowie \u201eniezadowoleniu o charakterze antysemickim\u201d, zwi\u0105zanemu z obsadzaniem stanowisk pa\u0144stwowych przez osoby pochodzenia \u017cydowskiego, towarzyszy\u0107 mia\u0142y plotki o \u201ewymordowaniu dzieci\u201d we Wroc\u0142awiu[45]<\/a>. Jak si\u0119 zdaje, Cz\u0119stochowa szybko zacz\u0119\u0142a \u017cy\u0107 lokalnym morderstwem dziecka. \u201ePewien konkretny punkt zaczepienia \u2013 raportowa\u0142 prezydent miasta \u2013 dla agitacji anty\u017cydowskiej stanowi fakt znalezienia w dniu 18 czerwca br. w do\u0142ach cegielni Helmana przy ul. Ko\u015bcielnej zw\u0142ok 15-letniej Krystyny Wo\u017aniak, kt\u00f3ra zosta\u0142a uduszona i wrzucona do glinianek. Pod zarzutem pope\u0142nienia morderstwa na osobie tej dziewczynki zosta\u0142 aresztowany Chil Teper, krawiec, zam. przy ul. Al. Wolno\u015bci Nr 16, kt\u00f3ry zosta\u0142 przekazany w\u0142adzom prokuratorskim i osadzony w wi\u0119zieniu. Sekcja zw\u0142ok nie stwierdzi\u0142a ani defloracji ani te\u017c innych uszkodze\u0144 cia\u0142a poza oznakami uduszenia\u201d[46]<\/a>. Kolejne oskar\u017cenie \u017byda o morderstwo dziecka nie by\u0142o zapewne przypadkowe; \u015bwiadczy o przenikaj\u0105cych aparat milicyjny i prokuratorski antysemickich uprzedzeniach. Jakie reakcje spo\u0142eczne towarzyszy\u0142y \u201eodkryciu\u201d? Czy informacje o morderstwie dotar\u0142y do Kielc? Wreszcie \u2013 jaki przebieg mia\u0142o i jakimi wnioskami zako\u0144czy\u0142o si\u0119 \u015bledztwo w sprawie o zab\u00f3jstwo Krystyny Wo\u017aniak? \u2013 na te pytania musz\u0105 znale\u017a\u0107 odpowied\u017a dalsze badania.<\/span><\/p>\n

Synu, by\u0142e\u015b u \u017byd\u00f3w<\/strong><\/h5>\n

W s\u0105siaduj\u0105cym z regionem cz\u0119stochowskim wojew\u00f3dztwie kieleckim w pocz\u0105tkach lipca 1946 r. kr\u0105\u017cy\u0142y \u201ewr\u0119cz fantastyczne pog\u0142oski\u201d \u201ejakoby \u017co\u0142nierze radzieccy, id\u0105ce do pierwszej Komunii dziewcz\u0119ta nadziewali na bagnety\u201d[47]<\/a>. Nie wiemy, czy plotka by\u0142a wymys\u0142em konspiracyjnego propagandzisty, czy przeciwnie \u2013 stanowi\u0142a autentyczny wyraz przekona\u0144 przynajmniej jakiej\u015b cz\u0119\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w kielecczyzny. To drugie by\u0142oby dowodem narastania napi\u0119cia l\u0119kowego, kt\u00f3rego jednym z objaw\u00f3w by\u0142 zbiorowy niepok\u00f3j o bezpiecze\u0144stwo najm\u0142odszych, by\u0107 mo\u017ce podsycony jeszcze doniesieniami z Cz\u0119stochowy.<\/span><\/p>\n

Powojenna nienawi\u015b\u0107 wobec \u017byd\u00f3w karmi\u0142a si\u0119 nie tylko wiar\u0105, \u017ce porywaj\u0105 oni i morduj\u0105 \u201echrze\u015bcija\u0144skie dzieci\u201d. Urojenia o porwaniach wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142y z innymi wyobra\u017ceniami spo\u0142ecznymi obraz \u017cydowskiego zagro\u017cenia. Dlatego bardziej uprawnione jest m\u00f3wienie o ca\u0142ym kompleksie uprzedze\u0144 i zasz\u0142o\u015bci. By je wymieni\u0107, oddajmy g\u0142os porucznikowi Srokowskiemu, funkcjonariuszowi Wojew\u00f3dzkiego UB w Kielcach. W pa\u017adzierniku 1945 r. raportowa\u0142 on: \u201eNa og\u00f3\u0142 stosunek spo\u0142ecze\u0144stwa do ludno\u015bci \u017cydowskiej jest nacechowany nieprzychylno\u015bci\u0105 [\u2026]. Nieprzychylno\u015b\u0107 ta i stosunek negatywny wyra\u017caj\u0105 si\u0119 w utyskiwaniu i podkre\u015blaniu fakt\u00f3w zajmowania przez \u017byd\u00f3w wysokich stanowisk w administracji Pa\u0144stwa. Szeroko s\u0105 mi\u0119dzy ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105 kolportowane pog\u0142oski o rzekomo olbrzymich subsydiach, z kt\u00f3rych korzystaj\u0105 \u017bydzi ze strony Pa\u0144stwa. Opr\u00f3cz tego fakt obejmowania przez \u017byd\u00f3w swych przedwojennych nieruchomo\u015bci wywo\u0142uje w\u015br\u00f3d ludno\u015bci pewien rodzaj niech\u0119ci\u201d[48]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Na narastanie wrogo\u015bci wobec ludno\u015bci \u017cydowskiej mog\u0142y mie\u0107 wp\u0142yw tak\u017ce zagini\u0119cia dzieci. W czerwcu 1946 r. zagin\u0119\u0142a czteroletnia dziewczynka[49]<\/a>. Takich przypadk\u00f3w by\u0142o wi\u0119cej, co potwierdzaj\u0105 tak relacje \u015bwiadk\u00f3w[50]<\/a>, jak i zeznania posterunkowego MO Antoniego Kr\u0119glickiego. Jego zdaniem, w ci\u0105gu dw\u00f3ch miesi\u0119cy do lipca zagin\u0119\u0142a a\u017c tr\u00f3jka dzieci[51]<\/a>. Maj\u0105c to w pami\u0119ci, kolejne doniesienie posterunkowy potraktowa\u0142 \u015bmiertelnie powa\u017cnie. Leg\u0142o ono u genezy pogromu w Kielcach.<\/span><\/p>\n

1 lipca 1946 r. nie wr\u00f3ci\u0142 do domu dziewi\u0119cioletni Henryk B\u0142aszczyk, syn Walentego, szewca. Nie poinformowawszy nikogo, wyjecha\u0142 do mieszkaj\u0105cych na wsi znajomych. W tym czasie rodzice rozpocz\u0119li poszukiwania, rozlepili na murach trzy og\u0142oszenia oraz og\u0142osili w jednym z ko\u015bcio\u0142\u00f3w o zagini\u0119ciu syna[52]<\/a>. Sprawa zagini\u0119cia dziecka stawa\u0142a si\u0119 coraz bardziej powszechnie znana. Po dw\u00f3ch dniach ch\u0142opiec nieoczekiwanie powr\u00f3ci\u0142. 3 lipca wieczorem ojciec pojawi\u0142 si\u0119 na komisariacie MO przy ul. Sienkiewicza twierdz\u0105c, \u017ce ch\u0142opca przez trzy dni przetrzymywali \u017bydzi, jednak uda\u0142o mu si\u0119 zbiec. Poinstruowa\u0142 te\u017c syna: \u201ePami\u0119taj synu, jakby si\u0119 kto\u015b ciebie pyta\u0142, to powiesz, \u017ce by\u0142e\u015b u \u017byd\u00f3w, siedzia\u0142e\u015b w piwnicy i \u017cydowskie dziecko ci\u0119 uwolni\u0142o, otworzy\u0142o okno i ci\u0119 uwolni\u0142o\u201d[53]<\/a>.<\/span><\/p>\n

\n

Spo\u0142eczna tolerancja dla u\u017cycia przemocy wobec \u017byd\u00f3w mog\u0142a wynika\u0107 z wiary, \u017ce katolickim dzieciom gro\u017c\u0105 cierpienie i \u015bmier\u0107<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Rano 4 lipca poszli razem na komisariat MO. Stamt\u0105d wraz z a\u017c 14 milicjantami udali si\u0119 w stron\u0119 domu zamieszka\u0142ego przez kieleckich \u017byd\u00f3w, przy ul. Planty 7\/9, gdzie mie\u015bci\u0142 si\u0119 Komitet \u017bydowski. Tam ju\u017c od rana gromadzili si\u0119 ludzie, pocz\u0105tkowo g\u0142\u00f3wnie kobiety. Poniewa\u017c po drodze milicjanci rozpowiadali, \u017ce id\u0105 szuka\u0107 zamordowanych dzieci, t\u0142um narasta\u0142. Ros\u0142o te\u017c podniecenie i agresja w\u015br\u00f3d zgromadzonych. Atmosfer\u0119 podgrzewa\u0142y opowie\u015bci, jakoby \u017bydzi \u201ezamordowali polskie dzieci\u201d. M\u00f3wiono o kilkunastu ofiarach. Jak zezna\u0142a w \u015bledztwie ostatecznie skazana na kar\u0119 \u015bmierci za pod\u017ceganie do mordowania Antonina Biskupska, feralnego dnia spotka\u0142a kobiet\u0119, kt\u00f3ra powiedzia\u0142a jej, \u017ce znaleziono \u201epomordowane dzieci przez \u017byd\u00f3w \u2013 \u017ce maj\u0105 r\u0119ce i nogi po\u0142amane. M\u00f3wi\u0142a ona, \u017ce ma by\u0107 zabitych czworo dzieci polskich \u00abna krew\u00bb i \u017ce cia\u0142a ich le\u017c\u0105 na Plantach. Potem kobieta posz\u0142a dalej ulic\u0105 i za\u0142amuj\u0105c r\u0119ce wo\u0142a\u0142a: \u00abOjej! Ojej! Pomordowane nasze polskie dzieci\u00bb\u201d. Nast\u0119pnie Biskupska wraz z s\u0105siadk\u0105 posz\u0142y na Planty \u201eogl\u0105da\u0107 te dzieci\u201d.<\/span><\/p>\n

Nie ma podstaw, by nie wierzy\u0107 tym zeznaniom. Te kobiety na pewno wierzy\u0142y, \u017ce \u017bydzi zabili. Nie powinno wi\u0119c poniek\u0105d dziwi\u0107, \u017ce gdy Biskupska us\u0142ysza\u0142a jeszcze, i\u017c \u201ejedno dziecko jeszcze ciep\u0142e, oraz \u017ce dzieci pomordowane s\u0105 w piwnicy, p\u00f3\u017aniej \u017ce na placu, a p\u00f3\u017aniej, \u017ce pozalewane wapnem, aby nie by\u0142o \u015bladu\u201d \u2013 zacz\u0119\u0142a krzycze\u0107: \u201ePrecz z \u017bydami! Oni nasze dzieci morduj\u0105! Oni nam niepotrzebni!\u201d.[54]<\/a> Wiara w mit, uprawomocniona doniesieniami o rzekomym zbiorowym mordzie na dzieciach, stworzy\u0142a ontologiczny przymus, mobilizowa\u0142a do zabijania.<\/span><\/p>\n

Psychologiczna bariera dziel\u0105ca s\u0142own\u0105 agresj\u0119 od fizycznego gwa\u0142tu p\u0119k\u0142a po przybyciu oddzia\u0142\u00f3w Korpusu Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego i milicji. \u017bo\u0142nierze pierwsi wkroczyli do domu przy Plantach. Rozpocz\u0119li pogrom, podczas kt\u00f3rego nast\u0105pi\u0142 swoisty \u201epodzia\u0142 pracy\u201d. W domu rz\u0105dzili wojskowi i milicjanci, kt\u00f3rzy rabowali, bili, strzelali do bezbronnych. Strza\u0142em w plecy zabity zosta\u0142 dr Seweryn Kahane, przewodnicz\u0105cy Komitetu \u017bydowskiego. Pozosta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w wyprowadzali na zewn\u0105trz budynku, gdzie panowa\u0142 ju\u017c t\u0142um obojga p\u0142ci, sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119, w nieznanych (pewnie zmieniaj\u0105cych si\u0119) proporcjach, z cywil\u00f3w i mundurowych. Niekt\u00f3re ofiary, w tym r\u00f3wnie\u017c kobiety, wyrzucano z drugiego pi\u0119tra na bruk. W ten spos\u00f3b w ci\u0105gu p\u00f3\u0142 godziny zamordowano kilkana\u015bcie os\u00f3b, wiele w spos\u00f3b bestialski. Rannych dobijano czym popad\u0142o: deskami, kamieniami. \u0141\u0105cznie w Kielcach zgin\u0119\u0142y 42 osoby, w tym trzech Polak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

O wybuchu pogromu, rozmiarach agresji i przemocy skierowanej wobec \u017byd\u00f3w zadecydowa\u0142y trzy czynniki: udzia\u0142 wojska i milicji, rabunek oraz mit mordu rytualnego. Kolejne oddzia\u0142y \u017co\u0142nierzy i podoficer\u00f3w, wys\u0142ane, by spacyfikowa\u0107 t\u0142um, b\u0105d\u017a \u2013 w najlepszym razie \u2013 miesza\u0142y si\u0119 z nim, powi\u0119kszaj\u0105c w ten spos\u00f3b grup\u0119 gapi\u00f3w, b\u0105d\u017a przy\u0142\u0105cza\u0142y si\u0119 do napastnik\u00f3w. Grabie\u017c stanowi\u0142a jeden z dw\u00f3ch najwa\u017cniejszych motyw\u00f3w pogromu. Mit by\u0142 drugim. Okrzykiem \u201e\u017bydzi pomordowali polskie dzieci!\u201d przez ca\u0142y czas zagrzewano do bicia i zabijania. Mit mordu rytualnego wywo\u0142a\u0142 pogrom, stanowi\u0142 jego paliwo, kt\u00f3re b\u0142yskawicznie rozla\u0142o si\u0119 po ca\u0142ych Kielcach. Jeden ze \u015bwiadk\u00f3w wydarze\u0144, Rachela Grunglas, wspomina\u0142a: \u201e\u017bo\u0142nierze, kt\u00f3rzy otaczali budynek, kazali nam wej\u015b\u0107 do s\u0105siedniej cukierni, a\u017ceby przeczeka\u0107, albowiem nie rozpoznali we mnie \u017byd\u00f3wki i wobec tego uda\u0142am si\u0119 do cukierni, gdzie na moje pytanie odpowiedzieli mi, \u017ce \u017bydzi zabili 12 dzieci polskich, co opowiada\u0142 ch\u0142opiec, kt\u00f3ry si\u0119 z piwnicy jedyny uratowa\u0142. Nadto \u017bydzi zabili oficera oraz dziecko jego, kt\u00f3re znaleziono w piwnicy i dlatego \u017byd\u00f3w wojsko r\u00f3wnie\u017c szuka i strzela\u201d[55]<\/a>. \u015awiadek zaj\u015b\u0107 na kieleckim dworcu kolejowym zapami\u0119ta\u0142: \u201eT\u0142um by\u0142 niesamowicie rozw\u015bcieczony i histerycznie wykrzykiwa\u0142 \u00ab\u017bydzi pomordowali w piwnicach nasze niewinne polskie dzieci, a krew wzi\u0119li na mace\u00bb\u201d[56]<\/a>.<\/span><\/p>\n

S\u0142usznie nale\u017cy im si\u0119 zaistnia\u0142y mord w Kielcach<\/strong><\/h5>\n

Pogrom kielecki okaza\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszym triumfem mitu mordu rytualnego w historii Polski. \u201eZapa\u0142 pogromowy \u2013 jak pisa\u0142 Stanis\u0142aw Ossowski \u2013 si\u0119gn\u0105\u0142 a\u017c poza granice miasta\u201d[57]<\/a>. Do po\u0142o\u017conego niedaleko od Kielc Piekoszowa mit dotar\u0142 poci\u0105giem tego samego dnia. \u201eW poci\u0105gu rozesz\u0142a si\u0119 wiadomo\u015b\u0107, \u017ce w Kielcach zamordowali \u017bydzi 10 dzieci, przy tym krzyczano: wyrzuca\u0107 z wagon\u00f3w \u017byd\u00f3w i mordowa\u0107, gdy\u017c w Kielcach morduj\u0105 \u017byd\u00f3w\u201d[58]<\/a>. Wie\u015bci przekazywano sobie r\u00f3wnie\u017c drog\u0105 telefoniczn\u0105, przede wszystkim za spraw\u0105 alarmowych po\u0142\u0105cze\u0144 milicji. Inaczej nie mo\u017cna wyt\u0142umaczy\u0107 pojawienia si\u0119 mitu w Kaliszu, oko\u0142o dwustu kilometr\u00f3w na p\u00f3\u0142nocny-zach\u00f3d od Kielc, ju\u017c 4 lipca, czyli w dniu pogromu. Drug\u0105 przes\u0142ank\u0105 prowadz\u0105c\u0105 do wniosku o \u201emilicyjnym \u0142a\u0144cuszku\u201d jest czystka, jak\u0105 post factum<\/em> przeprowadzono w kaliskiej MO. Obj\u0119\u0142a ona a\u017c 110 funkcjonariuszy pos\u0105dzanych o antysemityzm, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 zosta\u0142a usuni\u0119ta ze s\u0142u\u017cby, cz\u0119\u015b\u0107 przesuni\u0119ta na inne stanowiska[59]<\/a>.<\/span><\/p>\n

O wydarzeniach, jakie rozegra\u0142y si\u0119 w Kaliszu, tak\u017ce niewiele wiemy. Mo\u017cemy domniemywa\u0107, i\u017c milicjanci, us\u0142yszawszy od koleg\u00f3w z Kielc, \u017ce bij\u0105 \u017byd\u00f3w, postanowili p\u00f3j\u015b\u0107 ich \u015bladem. Rozpu\u015bcili plotk\u0119 o zagini\u0119ciu ch\u0142opca. Przekazywana z ust do ust opowie\u015b\u0107 zacz\u0119\u0142a si\u0119 przepoczwarza\u0107. Pojawia\u0142y si\u0119 nowe wersje mitu z coraz wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0105 ofiar \u2013 nawet 24. Jednak rzekomo \u201edzi\u0119ki spokojnej postawie t\u0142umu i \u2013 jak pisali w sprawozdaniu z Kalisza wys\u0142ani tam instruktorzy PPR \u2013 dzi\u0119ki perswazji statecznych obywateli, do eksces\u00f3w \u017cadnych nie dosz\u0142o\u201d[60]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Plotka o mordzie rytualnym szerzy\u0142a si\u0119 w wielu regionach Polski, jednak wyj\u0105tkowe podniecenie ogarn\u0119\u0142o mieszka\u0144c\u00f3w wojew\u00f3dztwa kieleckiego. Tam niebezpiecze\u0144stwo wybuch\u00f3w pogrom\u00f3w by\u0142o bodaj najwi\u0119ksze. W Ostrowcu \u015awi\u0119tokrzyskim, do kt\u00f3rego wiadomo\u015b\u0107 o pogromie kieleckim dotar\u0142a ju\u017c 4 lipca, nosicielami mitu byli milicjanci oraz nowe mieszcza\u0144stwo: restaurator i lodziarz[61]<\/a>. O \u201eb\u0142yskawicznym\u201d przekazywaniu mitu donoszono z Pi\u0144czowa[62]<\/a>. W Sandomierzu \u201eludno\u015b\u0107\u201d mia\u0142a m\u00f3wi\u0107, \u017ce \u201e\u017cydzi rzeczywi\u015bcie zamordowali kilka dzieci polskich i s\u0142usznie nale\u017cy im si\u0119 zaistnia\u0142y mord w Kielcach\u201d. W doniesieniu z tego miasta zwracano jednak uwag\u0119, \u017ce \u201ena og\u00f3\u0142 ko\u0144czy si\u0119 ta propaganda na pustych s\u0142owach. Nie zauwa\u017cono nigdzie ch\u0119ci zemsty na \u017bydach\u201d[63]<\/a>. Inaczej by\u0142o w J\u0119drzejowie, gdzie wie\u015bci z Kielc wywo\u0142a\u0142y silne wzburzenie spo\u0142eczne. Dodatkowo 12 lipca miasto obieg\u0142a plotka o przybyciu tam w najbli\u017cszym czasie kilku tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w z ZSRR. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 zareagowa\u0142a histerycznie: \u201erozgoryczenie, rwetes, podniecenie, nerwowo\u015b\u0107, stan zapalny\u201d[64]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Silne objawy zbiorowej psychozy l\u0119kowej wyst\u0105pi\u0142y tak\u017ce w Cz\u0119stochowie, w kt\u00f3rej nastroje anty\u017cydowskie nabrzmiewa\u0142y od pogromu krakowskiego. W lipcu 1946 r. my\u015blenie magiczne wyla\u0142o si\u0119 wr\u0119cz na ulice miasta, g\u0142\u00f3wnie jednak dzielnic zamieszka\u0142ych przez ludzi o niskim statusie materialnym. 6 lipca w dzielnicy Stradom zgromadzi\u0142 si\u0119 t\u0142um podekscytowany domniemanym zamordowaniem dziecka przez \u017byd\u00f3w. Oddzia\u0142 milicjant\u00f3w przeszuka\u0142 miejsce, gdzie rzekomo mia\u0142y le\u017ce\u0107 zw\u0142oki, nast\u0119pnie zmusi\u0142 ludzi do rozej\u015bcia si\u0119. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej w zamieszka\u0142ej przez biedot\u0119 dzielnicy Zacisze cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w wysz\u0142a na ulice wzburzona plotk\u0105 o znalezieniu w zbo\u017cu zw\u0142ok dziewczynki. Ma\u0142o nie dosz\u0142o do linczu na id\u0105cym do fabryki robotniku \u201epodobnym do \u017cyda\u201d. T\u0142um zosta\u0142 rozproszony przez funkcjonariuszy MO i UB, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej przeszukali ca\u0142e pole, gdzie jednak nic nie znale\u017ali.<\/span><\/p>\n

\n

Pogrom kielecki okaza\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszym triumfem mitu mordu rytualnego w historii Polski<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Tego samego dnia tym razem w \u015br\u00f3dmie\u015bciu miasta zgromadzenie wywo\u0142a\u0142 m\u0119\u017cczyzna prowadz\u0105cy dziecko i cz\u0119stuj\u0105cy je cukierkami. Uciek\u0142, zapewne widz\u0105c, \u017ce sytuacja staje si\u0119 gro\u017ana. T\u0142um rozp\u0119dzi\u0142a milicja[65]<\/a>. Tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, 15 lipca, Kazimierz \u015apiewak wyszed\u0142 ze swoim bratankiem na spacer ulic\u0105 Z\u0142ot\u0105 (w dzielnicy Zawodzie, zamieszka\u0142ej w du\u017cej mierze przez ludzi marginesu spo\u0142ecznego). W jednym dokumencie mowa jest, i\u017c \u201ezosta\u0142 zaatakowany przez ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105 i pos\u0105dzony jako \u017cyd uprowadzaj\u0105cy polskie dziecko\u201d[66]<\/a>; w innym, \u201eponiewa\u017c by\u0142 inteligentnie ubrany w okularach, ludno\u015b\u0107 wzi\u0119\u0142a go za \u017cyda\u201d. \u201eZdziwiony t\u0142um rozszed\u0142 si\u0119\u201d, po uprzednim wylegitymowaniu m\u0119\u017cczyzny przez milicjant\u00f3w[67]<\/a>. Poniewa\u017c atmosfera pogromowa narasta\u0142a, w\u0142adze wys\u0142a\u0142y na miasto patrole wojska w pe\u0142nym rynsztunku bojowym.<\/span><\/p>\n

W lipcu 1946 r. w nieodleg\u0142ym od Cz\u0119stochowy Janowie r\u00f3wnie\u017c dosz\u0142o do paniki wywo\u0142anej plotk\u0105, jakoby \u017bydzi zasadzili si\u0119 na dzieci w pobliskim lesie. Referenci gminni \u201epodniecon\u0105 ju\u017c ludno\u015b\u0107 uspokoili i doprowadzili do normalnego stanu\u201d[68]<\/a>. W Radomiu: \u201eFakt pogromu \u017byd\u00f3w w Kielcach spotka\u0142 si\u0119 z moraln\u0105 aprobat\u0105 wielu grup naszego spo\u0142ecze\u0144stwa. Og\u00f3lnie panowa\u0142o zdanie, \u017ce mia\u0142 miejsce rzeczywi\u015bcie mord rytualny. Przekonanie to zapanowa\u0142o nie tylko w\u015br\u00f3d bezpartyjnych, lecz nawet niekt\u00f3rzy cz\u0142onkowie partii robotniczych dali si\u0119 opanowa\u0107 zbiorowej psychozie. Nie zagra\u017ca\u0142y mimo to w mie\u015bcie \u017cadne zamieszki na tym tle\u201d[69]<\/a>.<\/span><\/p>\n

Anty\u017cydowska trwoga swoim zasi\u0119giem obj\u0119\u0142a tak\u017ce tereny Mazowsza. Do antysemickich eksces\u00f3w mia\u0142o rzekomo doj\u015b\u0107 w: Ciechanowie, Siedlcach, Ostrowi Mazowieckiej, \u015awidrze oraz w Warszawie. Brak bli\u017cszych informacji uniemo\u017cliwia odpowied\u017a na pytanie, czy zn\u00f3w iskr\u0105 zapaln\u0105 okaza\u0142 si\u0119 mit. Bodaj najbardziej nabrzmia\u0142a atmosfera panowa\u0142a w Otwocku. W tym mie\u015bcie kilka dni po pogromie kieleckim rozesz\u0142a si\u0119 wiadomo\u015b\u0107 o zagini\u0119ciu polskiego dziecka. Wybuchowi zbiorowej nienawi\u015bci zapobieg\u0142a interwencja szefa Wojew\u00f3dzkiego UB. Pono\u0107 uda\u0142o si\u0119 te\u017c wyja\u015bni\u0107 pow\u00f3d zagini\u0119cia dziecka[70]<\/a> \u2013 nie jest jasne, czy by\u0142 nim przypadek, czy celowe ukrycie. W sprawozdaniu przeznaczonym dla Centralnego Komitetu \u017byd\u00f3w Polskich zwracano uwag\u0119 na pr\u00f3by wywo\u0142ania w wielu miastach rozruch\u00f3w za pomoc\u0105 \u201ekieleckiego \u015brodka\u201d: chowania dzieci i szukania ich w domach zamieszka\u0142ych przez ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105. Do takich pr\u00f3b mia\u0142o doj\u015b\u0107 m.in. w: Krakowie (cztery razy), Bytomiu, Bia\u0142ymstoku, Szczecinie, Bielawie i w Otwocku.<\/span><\/p>\n

\n

Jesieni\u0105 1946 r. odnotowane w \u017ar\u00f3d\u0142ach oznaki wiary w mit zacz\u0119\u0142y s\u0142abn\u0105\u0107. Wystarczy\u0142o jednak, \u017ce znaleziono zw\u0142oki dziecka, jak to si\u0119 sta\u0142o w Legnicy w pa\u017adzierniku 1946 r., by zn\u00f3w pojawi\u0142y si\u0119 oskar\u017cenia o mord rytualny. Reakcja wojsk radzieckich stacjonuj\u0105cych w tym mie\u015bcie oraz Powiatowego UB zapobieg\u0142a pogromowi[71]<\/a>. Jedno z ostatnich powojennych \u015bwiadectw obecno\u015bci mitu w my\u015bleniu potocznym pochodzi z marca 1948 r. Julia Brystygier, dyrektor Departamentu V w MBP, przes\u0142a\u0142a w\u00f3wczas wszystkim wojew\u00f3dzkim UBP w kraju Instrukcj\u0119, w kt\u00f3rej pisa\u0142a: \u201eW zwi\u0105zku z nadchodz\u0105cymi \u015bwi\u0119tami Wielkiejnocy wrogie elementy pr\u00f3buj\u0105 sia\u0107 zam\u0119t w\u015br\u00f3d spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego i o \u00abmordach rytualnych\u00bb. Fakt taki mia\u0142 miejsce ostatnio na terenie wojew\u00f3dztwa kieleckiego we W\u0142oszczowie\u201d. Instruowa\u0142a te\u017c, co nale\u017cy robi\u0107 w takich sytuacjach, polecaj\u0105c m.in: \u201eo wszelkich wyst\u0105pieniach antysemickich niezw\u0142ocznie meldowa\u0107 MBP\u201d[72]<\/a>. MBP nie zosta\u0142o zalane w 1948 r. fal\u0105 meldunk\u00f3w o \u201ezam\u0119cie\u201d wywo\u0142anym opowie\u015bciami o mordzie rytualnym. Nast\u0119pne znane doniesienia pochodz\u0105 z 1949 r. \u2013 co charakterystyczne \u2013 z Cz\u0119stochowy i Krakowa. Wiara w wampiryzm \u017byd\u00f3w pojawia\u0142a si\u0119 jeszcze w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie, ale prawdziwa gor\u0105czka mitu mordu rytualnego dobieg\u0142a ko\u0144ca.<\/span><\/p>\n

Tekst ukaza\u0142 si\u0119 w miesi\u0119czniku \u201eWi\u0119\u017a\u201d nr 10\/2007<\/strong><\/a>.
\n<\/em><\/p>\n

\n

Marcin Zaremba<\/strong> – ur. 1966, historyk, badacz dziej\u00f3w najnowszej historii Polski, pracownik Instytutu Studi\u00f3w Politycznych PAN i Instytutu Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor m.in. ksi\u0105\u017cki \u201eWielka trwoga: Polska 1944\u20131947: ludowa reakcja na kryzys\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n

\n

[1]<\/em><\/span><\/a> Tekst ukaza\u0142 si\u0119 te\u017c w pi\u015bmie \u201eKultura i Spo\u0142ecze\u0144stwo\u201d.<\/em><\/span>
\n[2]<\/a> Jan T. Gross, \u201eFear. Anti-Semitism in Poland after Auschwitz\u201d, Princeton 2006, s. 245-246.<\/em><\/span>
\n[3]<\/a> Wyj\u0105tek stanowi praca Anny Cichopek, kt\u00f3ra mitowi mordu rytualnego przypisa\u0142a kluczowe znaczenie w genezie pogromu w Krakowie (\u201ePogrom \u017byd\u00f3w w Krakowie 11 sierpnia 1945\u201d, Warszawa 2000).<\/em><\/span>
\n[4]<\/a> Wyj\u0105tek stanowi\u0105 wydarzenia w Parczewie, gdzie jednak dosz\u0142o do zbrojnego zajazdu, nie za\u015b pogromu.<\/em><\/span>
\n[5]<\/a> \u201eDziewi\u0105te sprawozdanie z dzia\u0142alno\u015bci za miesi\u0105c marzec 1945\u201d, Archiwum Akt Nowych (dalej AAN), Ministerstwo Informacji i Propagandy (dalej MIP), sygn. 753, k. 5.<\/em><\/span>
\n[6]<\/a> Zob. \u201eTrzecie sprawozdanie z dzia\u0142alno\u015bci Referatu dla Spraw Pomocy Ludno\u015bci \u017bydowskiej przy Prezydium Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (za okres od 18.09. do 10.10.1944 r.)\u201d, w: \u201eAnty\u017cydowskie wydarzenia kieleckie 4 lipca 1946 roku. Dokumenty i materia\u0142y\u201d, t. 2, oprac. Stanis\u0142aw Meducki, Kielce 1994, s. 20; \u201e\u00d3sme sprawozdanie z dzia\u0142alno\u015bci\/za miesi\u0105c luty 1945 r.\u201d, AAN, Ministerstwo Pracy i Opieki Spo\u0142ecznej, 335, k. 56.<\/em><\/span>
\n[7]<\/a> \u201eMeldunek Kaprala MO Jana \u0141ukasza do Kierownika Referatu \u015aledczego MO, Rzesz\u00f3w 12 VI 1945\u201d, Akta sprawy Bronis\u0142awy Mendo\u0144, Archiwum Instytutu Pami\u0119ci Narodowe w Rzeszowie (dalej AIPN-Rz), 062\/5, k. 3.<\/em><\/span>
\n[8]<\/a> \u201eRozruchy w Rzeszowie. Relacja Jonasa Landesmanna\u201d, Archiwum \u017bydowskiego Instytutu Historycznego (dalej A\u017bIH), 301\/1581, brak paginacji.<\/em><\/span>
\n[9]<\/a> Zob. \u201eAkta sprawy Bronis\u0142awy Mendo\u0144\u201d, AIPN-Rz, 062\/5, brak paginacji.<\/em><\/span>
\n[10]<\/a> \u201eRozruchy w Rzeszowie\u2026\u201d, akta cyt.<\/em><\/span>
\n[11]<\/a> M.in.: \u201eNKWD o Polsce i Polakach. Rekonesans archiwalny\u201d, red. Wojciech Materski, Andrzej Paczkowski, Warszawa 1996; \u201eTeczka specjalna J. W. Stalina. Raporty NKWD z Polski 1944-1946\u201d, wyb. i oprac. Tatiana Cariewskaja, Andrzej Chmielarz, A. Paczkowski, Ewa Rosowska, Szymon Rudnicki, Warszawa 1998. Na brak dowod\u00f3w spisku wskazuje r\u00f3wnie\u017c prokurator Krzysztof Falkiewicz w postanowieniu o umorzeniu \u015bledztwa w sprawie pogromu kieleckiego (\u201eWok\u00f3\u0142 pogromu kieleckiego\u201d, red. \u0141ukasz Kami\u0144ski, Jan \u017baryn, Warszawa 2006, s. 471, 472).<\/em><\/span>
\n[12]<\/a> \u201eSprawozdanie w sprawie wypadk\u00f3w zasz\u0142ych w dniu 12 czerwca 1945 r.\u201d, A\u017bIH, 301\/1320, brak paginacji.<\/em><\/span>
\n[13]<\/a> \u201eMeldunek specjalny o sytuacji w terenie G\u0142\u00f3wnego Zarz\u0105du Pol. Wych. WP\u201d, 22 VI 1945, Centralne Archiwum Wojskowe (dalej CAW), G\u0142\u00f3wny Zarz\u0105d Polityczny (dalej GZP), III.2.204, k. 389, 390.<\/em><\/span>
\n[14]<\/a> \u201eSprawozdanie w sprawie wypadk\u00f3w\u2026\u201d, dok. cyt.<\/em><\/span>
\n[15]<\/a> \u201eMeldunek specjalny kierownika Sekcji VII Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Rzeszowie o eskalacji nastroj\u00f3w antysemickich w tym mie\u015bcie z\u0142o\u017cony kierownikowi rzeszowskiego urz\u0119du\u201d, Rzesz\u00f3w, 12 VI 1945 r., w: \u201eRok pierwszy, Powstanie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 aparatu bezpiecze\u0144stwa publicznego na rzeszowszczy\u017anie (sierpie\u0144 1944-lipiec 1945)\u201d, wyb. i oprac. Dariusz Iwaneczko, Zbigniew Nawrocki, Rzesz\u00f3w 2005, s. 600.<\/em><\/span>
\n[16]<\/a> Tam\u017ce.<\/em><\/span>
\n[17]<\/a> \u201eDziennik Rzeszowski\u201d z 13.06.1945.<\/em><\/span>
\n[18]<\/a>\u201eSprawozdanie w sprawie wypadk\u00f3w\u2026\u201d, dok. cyt.<\/em><\/span>
\n[19]<\/a> \u201eRozruchy w Rzeszowie\u2026\u201d, dok. cyt.<\/em><\/span>
\n[20]<\/a> Tam\u017ce.<\/em><\/span>
\n[21]<\/a> Hugo Steinhaus, \u201eWspomnienia i zapiski\u201d, Wroc\u0142aw 2002, s. 324.<\/em><\/span>
\n[22]<\/a> Jacek Kuro\u0144, \u201eWiara i wina. Do i od komunizmu\u201d, Londyn 1989, s. 23.<\/em><\/span>
\n[23]<\/a> \u201e\u0179r\u00f3d\u0142a i pod\u0142o\u015bci zaj\u015b\u0107 sobotnich w Krakowie\u201d, \u201eDziennik Polski\u201d z 16.08.1945, za: Julian Kwiek, \u201eWydarzenia anty\u017cydowskie 11 sierpnia 1945 r. w Krakowie. Dokumenty\u201d, \u201eBiuletyn \u017bydowskiego Instytutu Historycznego\u201d 2000 nr 1, s. 89.<\/em><\/span>
\n[24]<\/a> \u201eAneksy. Akt oskar\u017cenia przeciwko 25 uczestnikom pogromu w dniu 11 sierpnia, 5 IX 1945 r.\u201d, w: A. Cichopek, dz. cyt., s. 202.<\/em><\/span>
\n[25]<\/a> A. Cichopek, dz. cyt., s. 67.<\/em><\/span>
\n[26]<\/a> \u201eRaport Komendy Wojew\u00f3dzkiej MO w Krakowie od dnia 15 VII do 1 VIII 1945\u201d, AIPN, Komenda G\u0142\u00f3wna Milicji Obywatelskiej (dalej KG MO), 35\/879, k. 46.<\/em><\/span>
\n[27]<\/a> Wi\u0119cej na ten temat: A. Cichopek, dz. cyt., s. 53-66.<\/em><\/span>
\n[28]<\/a> \u201eMeldunek specjalny Zast\u0119pcy Wojew\u00f3dzkiego Komendanta MO do Spraw Polityczno-Wychowawczych\u201d, Krak\u00f3w, 15 VIII 1945, AIPN, KG MO, 35\/878, k. 1.<\/em><\/span>
\n[29]<\/a> A. Cichopek, dz. cyt., s. 70.<\/em><\/span>
\n[30]<\/a> \u201eSprawozdanie KW PPR w Krakowie dotycz\u0105ce oceny sytuacji na terenie wojew\u00f3dztwa krakowskiego\u201d, 30 VIII 1945, w: J. Kwiek, dz. cyt., s. 86.<\/em><\/span>
\n[31]<\/a> \u201eII Komisariat MO zaalarmowany ekscesami nie dopisa\u0142 w zupe\u0142no\u015bci. Cz\u0119\u015b\u0107 milicjant\u00f3w nie zareagowa\u0142a natychmiast, lecz wprost przeciwnie wzi\u0119li udzia\u0142 w ekscesach\u201d (\u201eMeldunek specjalny\u2026\u201d, dok. cyt.).<\/em><\/span>
\n[32]<\/a> Wi\u0119cej na temat pogromu: A. Cichopek, dz. cyt. Zob. te\u017c dwa dokumenty na ten temat (nr 108 i 113) w: \u201eTeczka specjalna\u2026\u201d, dz. cyt.<\/em><\/span>
\n[33]<\/a> \u201eAneksy. Akt oskar\u017cenia\u2026\u201d, w: A. Cichopek, dz. cyt., s. 206.<\/em><\/span>
\n[34]<\/a> Tam\u017ce, s. 208.<\/em><\/span>
\n[35]<\/a> \u201eSprawozdanie Centralnego Komitetu \u017byd\u00f3w w Polsce dotycz\u0105ce zaj\u015b\u0107 anty\u017cydowskich\u2026\u201d, dok. cyt., s. 79.<\/em><\/span>
\n[36]<\/a> Na podstawie prywatnej korespondencji, przechwytywanej w urz\u0119dach pocztowych, Cenzura Wojenna przygotowywa\u0142a biuletyny, na kt\u00f3re sk\u0142ada\u0142y si\u0119 fragmenty prywatnej korespondencji. Nast\u0119pnie biuletyny te trafia\u0142y na biurka kilku os\u00f3b z kierownictwa PPR. Niestety, to doskona\u0142e \u017ar\u00f3d\u0142o do poznania spo\u0142ecznych opinii zachowa\u0142o si\u0119 w stanie szcz\u0105tkowym.<\/em><\/span>
\n[37]<\/a> \u201eSpecjalne doniesienie dot. zaj\u015b\u0107 anty\u017cydowskich w Krakowie\u201d, 12 wrze\u015bnia 1945, AIPN, MBP 3378, k. 87, 88.<\/em><\/span>
\n[38]<\/a> Dane Archer, Rosemary Gartner, \u201eOfiary czas\u00f3w pokoju: wp\u0142yw wojny na stosowanie przemocy przez osoby nie bior\u0105ce udzia\u0142u w wojnie\u201d, w: \u201eCz\u0142owiek istota spo\u0142eczna. Wyb\u00f3r tekst\u00f3w\u201d, red. Elliot Aronson, Warszawa 2002, s. 389-403.<\/em><\/span>
\n[39]<\/a> \u201eMeldunek specjalny Zast\u0119pcy Wojew\u00f3dzkiego\u2026\u201d, dok. cyt., k. 3.<\/em><\/span>
\n[40]<\/a> \u201eSprawozdanie dekadowe za czas od 11 IX do 20 IX 1945 r.\u201d, Wojew\u00f3dzki Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa w Katowicach, AIPN, MBP 311, k. 11.<\/em><\/span>
\n[41]<\/a> \u201eSprawozdanie sytuacyjne miesi\u0119czne starosty powiatowego w Olkuszu\u201d, 7 IX 1945, Archiwum Pa\u0144stwowe w Kielcach, Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki II 1338, k. 82.<\/em><\/span>
\n[42]<\/a> \u201eSprawozdanie z wyjazdu s\u0142u\u017cbowego ob. W. \u015aliwi\u0144skiego do woj. Kieleckiego dla przeprowadzenia akcji informacyjno-propagandowej, maj\u0105cej na celu zapobie\u017cenie ekscesom anty\u017cydowskim\u201d, AAN, Ministerstwo Informacji i Propagandy 79, k. 57.<\/em><\/span>
\n[43]<\/a> \u201e[\u2026] pog\u0142oski, kt\u00f3re powtarzane z ust do ust przez ludzi g\u0142upich i z\u0142ej woli, stwarzaj\u0105 nadzwyczaj podatne do wszelkich eksces\u00f3w i zaburze\u0144 ulicznych\u201d (\u201eG\u0142os Narodu\u201d z 18.08.1945).<\/em><\/span>
\n[44]<\/a> \u201eZdemaskowana prowokacja lubelskich na\u015bladowc\u00f3w Hitlera\u201d, \u201eSztandar Ludu\u201d z 23.10.1945.<\/em><\/span>
\n[45]<\/a> \u201eProtok\u00f3\u0142 XV Konferencji Kierownik\u00f3w Oddzia\u0142\u00f3w Informacji i Propagandy\u201d, 18 VI 1946, AP w Kielcach, Wojew\u00f3dzki Urz\u0105d Informacji i Propagandy (dalej WUIP), 4, k. 5.<\/em><\/span>
\n[46]<\/a> \u201eOdruchy spo\u0142ecze\u0144stwa cz\u0119stochowskiego w zwi\u0105zku z zaj\u015bciami kieleckimi\u201d, 9 VII 1946, AP w Kielcach, Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki w Kielcach II (dalej UW II), 1242, k. 3.<\/em><\/span>
\n[47]<\/a> \u201eUwagi do sprawozdania z dnia 4 VII 1946\u201d, AAN, MIP, 79, k. 50.<\/em><\/span>
\n[48]<\/a> \u201ePismo Kierownika I-ego Wydzia\u0142u Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Kielcach por. Srokowskiego do Wojewody Kieleckiego\u201d, 9 X 1945, AP w Kielcach, UW II, 1524, k. 41.<\/em><\/span>
\n[49]<\/a> \u201eEugeniusz Wi\u015blicz-Iwa\u0144czyk. Wspomnienia\u201d, w: \u201eAnty\u017cydowskie\u2026\u201d, dz. cyt., t. 2, s. 83.<\/em><\/span>
\n[50]<\/a> \u201eRaport ksi\u0119dza kanonika Romana Zelka, proboszcza parafii katedralnej w Kielcach dla Kurii Diecezjalnej, dotycz\u0105cy pogromu w dn. 4 lipca 1946 r.\u201d, w: \u201eDzieje \u017byd\u00f3w w Polsce 1944-1968. Teksty \u017ar\u00f3d\u0142owe\u201d, oprac. Alina Ca\u0142a, Helena Datner-\u015apiewak, Warszawa 1997, .s. 53, 54.<\/em><\/span>
\n[51]<\/a> \u201eProtok\u00f3\u0142 przes\u0142uchania \u015bwiadka Antoniego Kr\u0119glickiego\u201d, w: \u201eWok\u00f3\u0142\u2026\u201d, dz. cyt., s. 300.<\/em><\/span>
\n[52]<\/a> \u201eProtok\u00f3\u0142 przes\u0142uchania \u015bwiadka Walentego B\u0142aszczyka\u201d, w: \u201eAnty\u017cydowskie\u2026\u201d, dz. cyt., t. 1, oprac. S. Meducki, Zenon Wrona, Kielce 1992, s. 106, 108.<\/em><\/span>
\n[53]<\/a> \u201eJa by\u0142em dziecko niewinne\u201d, \u201eGazeta Wyborcza\u201d z 4.07.1997.<\/em><\/span>
\n[54]<\/a> \u201eProtok\u00f3\u0142 przes\u0142uchania Antoniny Biskupskiej\u201d, w: \u201eAnty\u017cydowskie\u2026\u201d, dz. cyt., t. 1, s. 129, 130.<\/em><\/span>
\n[55]<\/a> \u201eProtok\u00f3\u0142 zeznania \u015bwiadka pogromu w Kielcach, Racheli Grunglas\u201d, w: \u201eDzieje\u2026\u201d, s. 46, 47.<\/em><\/span>
\n[56]<\/a> \u201eRelacja \u015bwiadka wydarze\u0144 pogromowych w Kielcach\u201d, tam\u017ce, s. 50, 51.<\/em><\/span>
\n[57]<\/a> Stanis\u0142aw Ossowski, \u201eNa tle wydarze\u0144 kieleckich\u201d, \u201eKu\u017anica\u201d 1946 nr 55.<\/em><\/span>
\n[58]<\/a> \u201eProtok\u00f3\u0142 przes\u0142uchania J\u00f3zefa Sztarkmana\u201d, w: \u201eAnty\u017cydowskie\u2026\u201d, dz. cyt., t. 1, s 135.<\/em><\/span>
\n[59]<\/a> \u201eSprawozdanie z pracy polityczno-wychowawczej w MO wojew\u00f3dztwa pozna\u0144skiego za okres od 9 VII do 8 VIII 1946\u201d, AIPN, KG MO 35\/897, k. 47.<\/em><\/span>
\n[60]<\/a> \u201eSprawozdanie grupy trzech towarzyszy wys\u0142anych przez Komitet Wojew\u00f3dzki w Poznaniu do Kalisza 10 VII dla przeciwdzia\u0142ania ewentualnym wyst\u0105pieniom antysemickim\u201d, AAN, Boles\u0142aw Bierut \u2013 archiwum, 254\/III-6, k. 77.<\/em><\/span>
\n[61]<\/a> \u201eSprawozdanie Centralnego Komitetu \u017byd\u00f3w Polskich (CK\u017bP) oddzia\u0142 w Ostrowcu \u015awi\u0119tokrzyskim\u201d, AAN, PPR, 295\/IX-408, k. 44-46.<\/em><\/span>
\n[62]<\/a> Zob. \u201eAnty\u017cydowskie\u2026\u201d, dz. cyt., t. 2, s. 147-151.<\/em><\/span>
\n[63]<\/a> \u201eSprawozdanie Powiatowego Oddzia\u0142u Informacji i Propagandy w Sandomierzu\u201d, tam\u017ce, s. 144.<\/em><\/span>
\n[64]<\/a> \u201ePismo Kierownika Powiatowego Oddzia\u0142u Informacji i Propagandy\u201d, tam\u017ce, s. 146.<\/em><\/span>
\n[65]<\/a> \u201eRaport dekadowy za okres od 30 VII do 10 VII 1946\u201d, MUBP w Cz\u0119stochowie, AIPN w Katowicach, ka 011\/38, k. 190.<\/em><\/span>
\n[66]<\/a> \u201eTelefonogram z WUBP \u2013 Kielce\u201d, 17 VII 1946, AIPN, MBP, 731, k. 15.<\/em><\/span>
\n[67]<\/a> \u201eRaport dekadowy za okres od 7 VII do 17 VII 1946\u201d, MUBP w Cz\u0119stochowie, AIPN, ka 011\/38, k. 202.<\/em><\/span>
\n[68]<\/a> Tam\u017ce, k. 197.<\/em><\/span>
\n[69]<\/a> \u201eSprawozdanie miesi\u0119czne Miejskiego Oddzia\u0142u Informacji i Propagandy w Radomiu za miesi\u0105c lipiec 1946 r.\u201d, w: \u201eAnty\u017cydowskie\u2026\u201d, dz. cyt., t. 2, s. 151-152.<\/em><\/span>
\n[70]<\/a> Tam\u017ce.<\/em><\/span>
\n[71]<\/a> \u201eSprawozdanie z dzia\u0142alno\u015bci Centralnej Komisji Specjalnej przy Centralnym Komitecie \u017byd\u00f3w w Polsce\u201d, 30 maja 1947, A\u017bIH, CK\u017bP, KS, 303\/XVIII\/40, brak paginacji.<\/em><\/span>
\n[72]<\/a> \u201eInstrukcja nr 15\u201d, 11 III 1948, AIPN, 1206\/75 t. 1, brak paginacji.<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Obraz przedstawiaj\u0105cy rzekomy mord rytualny z katedry w Sandomierzu autorstwa Karola de Prevot (XVIII w.) Oni morduj\u0105 nasze dzieci! Mit mordu rytualnego w powojennej Polsce Marcin Zaremba Wiara w mit, uprawomocniona doniesieniami o rzekomym zbiorowym mordzie na dzieciach, stworzy\u0142a ontologiczny przymus, mobilizowa\u0142a do zabijania. Tekst ukaza\u0142 si\u0119 w miesi\u0119czniku \u201eWi\u0119\u017a\u201d nr 10\/2007. Czy mo\u017cliwe, aby po […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97410"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=97410"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97410\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":97610,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97410\/revisions\/97610"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=97410"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=97410"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=97410"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}