{"id":97519,"date":"2022-08-13T16:09:55","date_gmt":"2022-08-13T14:09:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=97519"},"modified":"2022-08-13T16:39:36","modified_gmt":"2022-08-13T14:39:36","slug":"21-09-78","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=97519","title":{"rendered":"J\u00f3zef Pi\u0142sudski m\u00f3wi\u0142 do przyw\u00f3dc\u00f3w Zachodu niemal to, co dzi\u015b Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski"},"content":{"rendered":"

J\u00f3zef Pi\u0142sudski. Naczelnik nie tylko Polak\u00f3w (ilustracja: Marcin Bondarowicz)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>J\u00f3zef Pi\u0142sudski m\u00f3wi\u0142 do przyw\u00f3dc\u00f3w Zachodu niemal to, co dzi\u015b Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Andrzej Brzeziecki<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Polacy z Kres\u00f3w, tacy jak Pi\u0142sudski, widzieli Polsk\u0119 jako wielonarodow\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119. Nie czuli uprzedze\u0144 do mniejszo\u015bci narodowych, uwa\u017cali, \u017ce wzbogacaj\u0105 one ojczyzn\u0119.<\/strong><\/span><\/h4>\n
.<\/div>\n
<\/div>\n
\n

W czerwcu nak\u0142adem Harvard University Press ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka prof. Joshuy D. Zimmermana \u201eJosef Pilsudski. Founding Father of Modern Poland” (Cambridge-London 2022). To pierwsza napisana po angielsku biografia Pi\u0142sudskiego.<\/i><\/p>\n

Rozmowa z prof. Joshu\u0105 D. Zimmermanem<\/strong><\/h4>\n
Andrzej Brzeziecki: Pisze pan w biografii J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, \u017ce dzi\u015b w \u015bwiecie anglosaskim ma\u0142o kto o nim pami\u0119ta, cho\u0107 za \u017cycia budzi\u0142 zainteresowanie na Zachodzie. Dlaczego o nim zapomniano?<\/strong><\/h5>\n

Prof. Joshua Zimmerman: Z powodu wydarze\u0144, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142y po jego \u015bmierci w 1935 r., czyli wymazania Polski z mapy Europy w 1939 r., a potem znalezienie si\u0119 jej w radzieckiej strefie wp\u0142yw\u00f3w. Za \u017celazn\u0105 kurtyn\u0105 Polska straci\u0142a mi\u0119dzynarodowe znaczenie i zainteresowanie jej przesz\u0142o\u015bci\u0105 zanik\u0142o. Najwi\u0119ksze osi\u0105gni\u0119cie Pi\u0142sudskiego, czyli zbudowanie niepodleg\u0142ej Polski, kt\u00f3ra by\u0142a zapor\u0105 dla niemieckiego ekspansjonizmu i bolszewizmu, zosta\u0142o zapomniane.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

Zanim w czerwcu ukaza\u0142a si\u0119 moja ksi\u0105\u017cka, angielskoj\u0119zyczny czytelnik m\u00f3g\u0142 jedynie si\u0119gn\u0105\u0107 po opublikowan\u0105 w 1982 r. pozycj\u0119 Wac\u0142awa J\u0119drzejewicza \u201ePilsudski. A Life for Poland”, kt\u00f3ra jednak nie by\u0142a wznawiana ponad 20 lat, i bardzo skr\u00f3con\u0105 wersj\u0119 ksi\u0105\u017cki Andrzeja Garlickiego wydan\u0105 w 1995 r.<\/span><\/p>\n

Co pana zafascynowa\u0142o w Pi\u0142sudskim?<\/h4>\n

\u2013 Na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles ucz\u0119szcza\u0142em na seminarium po\u015bwi\u0119cone \u017cydowskiemu ruchowi narodowemu. Prowadz\u0105cy je profesor David Myers poprosi\u0142 mnie o prezentacj\u0119 na temat dzia\u0142alno\u015bci Bundu w carskiej Rosji. Niewiele wiedzia\u0142em na ten temat, poprosi\u0142em wi\u0119c o wskazanie jakich\u015b \u017ar\u00f3de\u0142. Profesor poleci\u0142 mi prace na ten temat Henry\u2019ego Tobiasa i Jonathana Frankela. Przeczyta\u0142em w nich o tym, jak Pi\u0142sudski pr\u00f3bowa\u0142 przyci\u0105gn\u0105\u0107 Bund [Og\u00f3lno\u017cydowski Zwi\u0105zek Robotniczy na Litwie, w Rosji i Polsce] do PPS. Frankel cytowa\u0142 Pi\u0142sudskiego krytykuj\u0105cego bundowc\u00f3w za to, \u017ce agituj\u0105 robotnik\u00f3w \u017cydowskich po rosyjsku, a nie w jidysz. To zrobi\u0142o na mnie wra\u017cenie. Pi\u0142sudski naciska\u0142 te\u017c na Bund, by popar\u0142 has\u0142o wyzwolenia Polski spod rosyjskiego zaboru. Gdy dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce tak\u017ce bliscy towarzysze Pi\u0142sudskiego w PPS, jak Feliks Perl czy Stanis\u0142aw Mendelson, byli \u017bydami, jeszcze bardziej zaintrygowa\u0142 mnie ten enigmatyczny przyw\u00f3dca Polak\u00f3w. Zafascynowa\u0142a mnie jego wizja budowy pluralistycznego pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym wszyscy b\u0119d\u0105 r\u00f3wni. Nabra\u0142em przekonania, \u017ce by\u0142 wyj\u0105tkowy. Zar\u00f3wno jako lider konspiracyjnej PPS, jak i potem w czasach II RP szed\u0142 pod pr\u0105d coraz popularniejszym w Europie \u015arodkowej i Wschodniej trendom autorytaryzmu i antysemityzmu.<\/span><\/p>\n

Sporo pisze pan o relacjach Pi\u0142sudskiego z \u017bydami. Co w nich jest szczeg\u00f3lnego?<\/h4>\n

\u2013 Bada\u0142em t\u0119 kwesti\u0119, pisz\u0105c doktorat w 1997 r., gdy zajmowa\u0142em si\u0119 stosunkami mi\u0119dzy PPS a Bundem w carskiej Rosji w latach 1892-1905. Opublikowa\u0142em te\u017c na ten temat artyku\u0142 w pi\u015bmie \u201eEast European Jewish Affairs”.<\/span><\/p>\n

\n
\"Naczelnik<\/picture><\/figure>\n
Naczelnik Pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski w otoczeniu nierozpoznanych oficer\u00f3w, kobiet i dzieci. Na drugim planie widoczny m.in. Walery S\u0142awek (z brod\u0105). Na mundurze Naczelnika wida\u0107 znak oficerski ‘Parasol’, 1919-1922<\/span>  fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n

Czyta\u0142em wczesne pisma Pi\u0142sudskiego, jego korespondencj\u0119, a tak\u017ce bada\u0142em jego przyja\u017anie z \u017bydami, takimi jak Perl, Mendelson, Feliks Sachs czy Maks i Kamila Horwitzowie. By\u0142o dla mnie jasne, \u017ce celem Pi\u0142sudskiego by\u0142o pozyskanie \u017cydowskich robotnik\u00f3w i socjalist\u00f3w w Kongres\u00f3wce oraz na Litwie i Bia\u0142orusi dla PPS. Mieszka\u0142o ich wtedy wielu na polskich ziemiach i byliby cennym sojusznikiem.<\/span><\/p>\n

Gdy jednak kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej postanowi\u0142em pisa\u0107 biografi\u0119 Pi\u0142sudskiego, zrozumia\u0142em, \u017ce jego stosunek do \u017byd\u00f3w nie wynika\u0142 tylko z politycznej taktyki. Ujrza\u0142em wieloetniczne, wieloj\u0119zyczne i wieloreligijne \u015brodowisko, w jakim dorasta\u0142. Jego sprzeciw wobec narodowych uprzedze\u0144 by\u0142 wrodzony. Ocenia\u0142 ludzi nie pod k\u0105tem narodowo\u015bci czy religii, ale charakteru. Poza tym nieustannie czyta\u0142 o historii Polski, co przyczyni\u0142o si\u0119 do tego, \u017ce dostrzeg\u0142 w \u017bydach cz\u0119\u015b\u0107 polskiego dziedzictwa. Gdy w 1931 r. Artur \u015aliwi\u0144ski przeprowadza\u0142 wywiad z 63-letnim w\u00f3wczas marsza\u0142kiem, ten stwierdzi\u0142: \u201eLudzie najcz\u0119\u015bciej my\u015bl\u0105 szablonami. Ja przez ca\u0142e \u017cycie przeciwstawia\u0142em si\u0119 szablonom. Od ma\u0142ego dziecka my\u015bla\u0142em inaczej ni\u017c ludzie, kt\u00f3rzy mnie otaczali”.<\/span><\/p>\n

Adam Michnik pisa\u0142 przed laty w paryskiej \u201eKulturze” o Pi\u0142sudskim: \u201eUkszta\u0142towa\u0142 go specyficzny klimat Wile\u0144szczyzny, wsp\u00f3lnej ojczyzny ludzi r\u00f3\u017cnych narod\u00f3w, kultur i religii; wieloj\u0119zycznej mieszanki, ziemi, na kt\u00f3rej Litwin wsp\u00f3\u0142\u017cy\u0142 z Bia\u0142orusinem, \u017byd z Tatarem, a Polak z Karaimem. Przyzwyczajenie do odmiennego obyczaju, wstr\u0119t do ksenofobii by\u0142y u ludzi tych stron (tak\u017ce z Kres\u00f3w) cz\u0119stsze ni\u017c w Polsce centralnej”.<\/span><\/p>\n

W Wilnie, w kt\u00f3rym dorasta\u0142 Pi\u0142sudski, \u017cadna z grup j\u0119zykowych nie mia\u0142a zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci. W 1897 r. 40 proc. mieszka\u0144c\u00f3w m\u00f3wi\u0142o w jidysz, 31 proc. po polsku, 21 proc. po rosyjsku, 4 proc. po bia\u0142orusku, 2 proc. po litewsku, a 1,5 proc. po niemiecku. Ksawery Pruszy\u0144ski pisa\u0142 p\u00f3\u017aniej, \u017ce to wyrabia\u0142o szczeg\u00f3lne cechy. Polacy z Kres\u00f3w podzielali wizj\u0119 Polski jako wielonarodowej wsp\u00f3lnoty, cechowa\u0142a ich ciekawo\u015b\u0107 wobec innych, a nie uprzedzenia. Mniejszo\u015bci narodowe wzbogaca\u0142y ojczyzn\u0119. W 1942 r. Pruszy\u0144ski pisa\u0142: \u201ePojmowanie Rzeczypospolitej jako wielonarodowego imperium. Nie odraza do innych lud\u00f3w, ale przeciwnie, poci\u0105g. Nie traktowanie mniejszo\u015bci narodowych jako \u00bbmalum necessarium\u00ab [z\u0142o konieczne], ale jako cennych, poszerzaj\u0105cych moj\u0105 ojczyzn\u0119, bogac\u0105cych wsp\u00f3lny dom sk\u0142adnik\u00f3w”.<\/span><\/p>\n

\n
\"Sierpie\u0144<\/picture><\/figure>\n
Sierpie\u0144 1920 r., decyduj\u0105cy moment wojny polsko-bolszewickiej. Delegacja \u017byd\u00f3w z D\u0119blina wita chlebem i sol\u0105 marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego<\/span>  domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n

Antoni Go\u0142ubiew po wojnie, ju\u017c w Krakowie, kre\u015bli\u0142 portret wieloetnicznej i wieloj\u0119zykowej wsp\u00f3lnoty. Tak\u017ce wed\u0142ug niego Pi\u0142sudski zawdzi\u0119cza\u0142 sw\u00f3j \u015bwiatopogl\u0105d \u015brodowisku, w jakim dorasta\u0142. Matka Pi\u0142sudskiego, Maria, wpoi\u0142a mu zasady przyzwoito\u015bci wobec ludzi, niezale\u017cnie od ich pochodzenia czy wyznania.<\/span><\/p>\n

Gdy jednak dochodzi\u0142o do polityki, Pi\u0142sudski przyznawa\u0142 Polakom prymat przed innymi narodami. R\u00f3\u017ca Luksemburg polemizowa\u0142a z nim w 1896 r., pytaj\u0105c, dlaczego socjalistyczna mi\u0119dzynarod\u00f3wka ma wspiera\u0107 polsk\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107, a nie czesk\u0105 czy irlandzk\u0105?<\/h4>\n

\u2013 Nie widzia\u0142a powodu, dla kt\u00f3rego Polacy mieliby by\u0107 wyr\u00f3\u017cnieni spomi\u0119dzy wielu innych bezpa\u0144stwowych narod\u00f3w w Europie. Pi\u0142sudski by\u0142 jednak skrojony z innego materia\u0142u. Pochodzi\u0142 ze szlachty, by\u0142 wychowany w romantyczno-powsta\u0144czej tradycji i uwa\u017ca\u0142, \u017ce walka o odrodzenie Polski przyczyni si\u0119 do moralnego uzdrowienia ca\u0142ej Europy. Matka wpoi\u0142a mu idee mesjanistyczne, gdy w dzieci\u0144stwie czyta\u0142a mu Zygmunta Krasi\u0144skiego, Adama Mickiewicza i Juliusza S\u0142owackiego. To Mickiewicz pisa\u0142, \u017ce misj\u0105 Polak\u00f3w jest uwolnienie Europy od despotyzmu. Bracia Pi\u0142sudscy, Bronis\u0142aw i J\u00f3zef, podkre\u015blali, jaki wp\u0142yw na nich mia\u0142y lektury serwowane przez matk\u0119.<\/span><\/p>\n

Pi\u0142sudski z pewno\u015bci\u0105 sympatyzowa\u0142 z innymi narodami, ale uwa\u017ca\u0142, \u017ce to odrodzenie Polski b\u0119dzie dla innych przyk\u0142adem. Wierzy\u0142 w has\u0142o: \u201eZa wolno\u015b\u0107 nasz\u0105 i wasz\u0105”. <\/span><\/p>\n

\n
\"Delegaci<\/picture><\/figure>\n
Delegaci PPS na kongres II Mi\u0119dzynarod\u00f3wki. Londyn 1896. Siedz\u0105 od lewej: Ignacy Mo\u015bcicki, Boles\u0142aw J\u0119drzejowski, J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Aleksander D\u0119bski. Stoj\u0105: Boles\u0142aw Miklaszewski, Witold Jodko-Narkiewicz<\/span>  Fot. NAC<\/span><\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n

Stanowisko II Mi\u0119dzynarod\u00f3wki socjalistycznej przyj\u0119te na kongresie w Londynie nie mog\u0142o mu si\u0119 podoba\u0107.<\/h4>\n

\u2013 Pi\u0142sudski przyby\u0142 do Londynu w marcu 1896 r., kilka miesi\u0119cy przed kongresem, i zacz\u0105\u0142 propagowa\u0107 projekt rezolucji stwierdzaj\u0105cej, \u017ce niepodleg\u0142a Polska le\u017cy w interesie zar\u00f3wno polskiego, jak i mi\u0119dzynarodowego ruchu robotniczego. Projekt opublikowa\u0142y wa\u017cne socjalistyczne gazety, Pi\u0142sudski rozmawia\u0142 te\u017c z przyw\u00f3dc\u0105 niemieckich socjalist\u00f3w Wilhelmem Liebknechtem i liderem brytyjskich socjaldemokrat\u00f3w Henrym Hyndmanem. Obaj zadeklarowali poparcie. Jednak na kongresie spo\u015br\u00f3d 755 delegat\u00f3w niewielu interesowa\u0142o si\u0119 sprawami polskimi, wi\u0119kszo\u015b\u0107 podziela\u0142a argumenty Luksemburg, kt\u00f3ra te\u017c nie by\u0142a bezczynna. W zachodniej prasie socjalistycznej przekonywa\u0142a, \u017ce kongres powinien popiera\u0107 wszystkie narody.<\/span><\/p>\n

\n

Pi\u0142sudski przegra\u0142, w przyj\u0119tym dokumencie nie by\u0142o wzmianki o Polsce. Bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce w rezolucji I Mi\u0119dzynarod\u00f3wki z 1866 r. przyj\u0119tej na wniosek Karola Marksa by\u0142a mowa o Polsce, by\u0142 to krok wstecz.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Z drugiej strony dzi\u0119ki sporom z Luksemburg 28-letni Pi\u0142sudski sta\u0142 si\u0119 rozpoznawalny w europejskich kr\u0119gach socjalistycznych, a sprawa Polski i tak by\u0142a dyskutowana. Hyndman przekonywa\u0142, \u017ce odrodzenie Polski jest jedyn\u0105 nadziej\u0105 na wypchni\u0119cie reakcyjnej Rosji ze \u015brodkowej Europy.<\/span><\/p>\n

Jak wa\u017cny by\u0142 wtedy dla Pi\u0142sudskiego socjalizm?<\/h4>\n

\u2013 Z socjalistyczn\u0105 literatur\u0105 zetkn\u0105\u0142 si\u0119 jako 16-latek i zacz\u0105\u0142 si\u0119 identyfikowa\u0107 z t\u0105 ide\u0105. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce niezale\u017cno\u015b\u0107 Polski jest nierozerwalnie zwi\u0105zana z wolno\u015bci\u0105 jednostek, a walka z zaborcami jest r\u00f3wnowa\u017cna walce z antydemokratycznymi si\u0142ami. Teorie socjalistyczne mniej go interesowa\u0142y ni\u017c konkretne dzia\u0142anie. Pr\u00f3bowa\u0142 czyta\u0107 \u201eKapita\u0142” Marksa, <\/i>ale by\u0142 dla niego zbyt abstrakcyjny. Przekonywa\u0142, \u017ce socjalista w Polsce musi d\u0105\u017cy\u0107 do niepodleg\u0142o\u015bci kraju, a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 jest warunkiem zwyci\u0119stwa socjalizmu w Polsce. Walka o godno\u015b\u0107 jednostki mia\u0142a by\u0107 toczona w ramach walki o Polsk\u0119.<\/span><\/p>\n

\n

Adam Michnik dowodzi\u0142, \u017ce Pi\u0142sudski buntowa\u0142 si\u0119 nie tylko przeciw zaborcy, ale tak\u017ce przeciw znacznej cz\u0119\u015bci polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa i przeciw konformizmowi oraz gnu\u015bno\u015bci umys\u0142owej i moralnej rodak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W 1892 r. PPS opublikowa\u0142a sw\u00f3j program, wtedy unikalny w skali Europy. Zak\u0142ada\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski, ale tak\u017ce demokracj\u0119 i rz\u0105dy konstytucyjne, r\u00f3wno\u015b\u0107 wobec prawa bez wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107, narodowo\u015b\u0107 czy religi\u0119. Postulowa\u0142 te\u017c: wolno\u015b\u0107 s\u0142owa, prawo do zgromadze\u0144, r\u00f3wn\u0105 p\u0142ac\u0119 dla kobiet, o\u015bmiogodzinny dzie\u0144 pracy, p\u0142ac\u0119 minimaln\u0105 i prawo do zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. Pi\u0142sudski popar\u0142 ten program ca\u0142ym sercem. I gdy Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107, prawa wyborcze kobiet i o\u015bmiogodzinny dzie\u0144 pracy zosta\u0142y wprowadzone.<\/span><\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my do \u017byd\u00f3w \u2013 oni w przeciwie\u0144stwie do Ukrai\u0144c\u00f3w czy Litwin\u00f3w nie chcieli oderwa\u0107 od Polski \u017cadnego terytorium.<\/h4>\n

\u2013 W teorii Pi\u0142sudski uznawa\u0142 r\u00f3wno\u015b\u0107 wszystkich: Litwin\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w, Bia\u0142orusin\u00f3w, a tak\u017ce Niemc\u00f3w zamieszkuj\u0105cych ziemie polskie, ale w praktyce widzia\u0142 problem w mniejszo\u015bciach, kt\u00f3re kontestowa\u0142yby polskie rz\u0105dy w przysz\u0142o\u015bci. W przeciwie\u0144stwie do Romana Dmowskiego, kt\u00f3ry postulowa\u0142 asymilacj\u0119 narodow\u0105, Pi\u0142sudski promowa\u0142 ide\u0119 asymilacji pa\u0144stwowej \u2013 prawa obywatelskie w zamian za lojalno\u015b\u0107 wobec pa\u0144stwa. Moim zdaniem wierzy\u0142, podobnie jak prezydent Czechos\u0142owacji Tomasz Masaryk, \u017ce \u017bydzi mieli wi\u0119kszy potencja\u0142, by by\u0107 lojalnymi obywatelami, ni\u017c jakakolwiek inna mniejszo\u015b\u0107, poniewa\u017c w\u0142a\u015bnie nie mieli pretensji terytorialnych. <\/span><\/p>\n

\n
\"Delegacja<\/picture><\/figure>\n
Delegacja warszawskich \u017byd\u00f3w pozdrawia marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego przed wej\u015bciem do Belwederu<\/span>  domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n

By\u0142 anty-antysemit\u0105 czy filosemit\u0105?<\/h4>\n

\u2013 Raczej to pierwsze. Antysemityzm uwa\u017ca\u0142 za zagro\u017cenie dla demokracji i wolnego spo\u0142ecze\u0144stwa. By\u0142 pragmatykiem. Gdy w 1918 r. zacz\u0105\u0142 budow\u0119 w Polsce demokracji parlamentarnej, k\u0142ad\u0142 nacisk na to, \u017ce prawa maj\u0105 by\u0107 dane wszystkim bez wyj\u0105tku, bez wzgl\u0119du na narodowo\u015b\u0107 i p\u0142e\u0107. Mam wra\u017cenie, \u017ce dzi\u015b populi\u015bci i nacjonali\u015bci powo\u0142uj\u0105cy si\u0119 na Pi\u0142sudskiego pomijaj\u0105 to, \u017ce broni\u0142 \u017byd\u00f3w i inne mniejszo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Ozjasz Thon pisa\u0142 jednak, \u017ce Pi\u0142sudski kwestii \u017cydowskiej nie po\u015bwi\u0119ca\u0142 wiele uwagi.<\/h4>\n

\u2013 W listopadzie 1918 r., gdy dosz\u0142o do pogrom\u00f3w na terenach Polski, Pi\u0142sudski dwukrotnie spotka\u0142 si\u0119 z przedstawicielami \u015brodowisk \u017cydowskich. 29 listopada rozmawia\u0142 Thonem, syjonist\u0105 i p\u00f3\u017aniejszym pos\u0142em. On rzeczywi\u015bcie napisa\u0142 potem, \u017ce Pi\u0142sudski nie po\u015bwi\u0119ci\u0142 jeszcze sprawom \u017cydowskim chwili do namys\u0142u i niespecjalnie interesowa\u0142 si\u0119 \u017cydowsk\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105. Ale 29 listopada 1918 r. Pi\u0142sudski d\u017awiga\u0142 na ramionach ca\u0142y ci\u0119\u017car odradzaj\u0105cej si\u0119 Polski \u2013 pa\u0144stwa zrastaj\u0105cego si\u0119 z trzech cz\u0119\u015bci i po pi\u0119ciu latach wojny. Zadania by\u0142y wielkie, praktycznie w og\u00f3le wtedy nie spa\u0142, by\u0142 wyczerpany. My\u015bl\u0119, \u017ce by\u0142 tak przeci\u0105\u017cony, \u017ce nie mia\u0142 si\u0142, by specjalnie zajmowa\u0107 si\u0119 problemami \u017byd\u00f3w. Obieca\u0142 jednak powstrzyma\u0107 przemoc, cho\u0107 zarazem trzeba doda\u0107, \u017ce odm\u00f3wi\u0142 pro\u015bbie Thona, by publicznie pot\u0119pi\u0142 pogromy.<\/span><\/p>\n

Co wtedy Europa wiedzia\u0142a o Pi\u0142sudskim?<\/h4>\n

\u2013 Pomijaj\u0105c socjalist\u00f3w, przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 to raczej Bronis\u0142aw Pi\u0142sudski<\/a> by\u0142 bardziej znany. W 1912 r. opublikowa\u0142 on pioniersk\u0105 prac\u0119 etnograficzn\u0105 o ludzie Ajnu z Sachalina, gdzie sp\u0119dzi\u0142 15 lat na zes\u0142aniu. Jego prac\u0119 recenzowa\u0142y wa\u017cne pisma w Europie i Ameryce. <\/span><\/p>\n

\n
\"Bronis\u0142aw<\/picture><\/figure>\n
Bronis\u0142aw Pi\u0142sudski w\u015br\u00f3d dzieci Ajn\u00f3w<\/span>  Fot. Wikipedia<\/span><\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n

J\u00f3zef Pi\u0142sudski znany by\u0142 g\u0142\u00f3wnie w Austro-W\u0119grzech i w Niemczech jako jeden z lider\u00f3w Zwi\u0105zku Walki Czynnej, a potem przyw\u00f3dca strzelc\u00f3w w Galicji. Po raz pierwszy jego nazwisko w niesocjalistycznej prasie \u015bwiatowej pojawi\u0142o si\u0119 w \u201eNew York Timesie” w lipcu 1917 r. przy okazji kryzysu przysi\u0119gowego. We wrze\u015bniu ta sama gazeta pisa\u0142a na pierwszej stronie, \u017ce przyw\u00f3dcy pa\u0144stw centralnych o\u015bmielili si\u0119 wi\u0119zi\u0107 cz\u0142owieka, z kt\u00f3rego ca\u0142y polski nar\u00f3d jest dumny i kt\u00f3ry uosabia polskie d\u0105\u017cenia do niepodleg\u0142o\u015bci i wolno\u015bci.<\/span><\/p>\n

A jak w 1918 r. przyw\u00f3dcy mocarstw przyj\u0119li tego enigmatycznego lidera Polak\u00f3w?<\/h4>\n

\u2013 Niewiele o nim wiedzieli, a to, co wiedzieli, niezbyt im si\u0119 podoba\u0142o. Pami\u0119tali mu wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z pa\u0144stwami centralnymi. Nie doceniali znaczenia kryzysu przysi\u0119gowego oraz uwi\u0119zienia w Magdeburgu. Niepokoi\u0142y ich socjalistyczne przekonania i rewolucyjna kariera Pi\u0142sudskiego. Strach przed komunizmem by\u0142 pot\u0119\u017cny, bo komuni\u015bci zast\u0105pili Niemc\u00f3w jako wrogowie.<\/span><\/p>\n

Dodatkowo, gdy Pi\u0142sudski tkwi\u0142 w Magdeburgu, Francja, Wielka Brytania, USA i W\u0142ochy uzna\u0142y formalnie Komitet Narodowy Polski, kt\u00f3remu przewodniczy\u0142 Dmowski, jako reprezentacj\u0119 Polak\u00f3w. Byli w nim konserwaty\u015bci i posiadacze ziemscy. Komitet prowadzi\u0142 agresywn\u0105 kampani\u0119 przeciw Pi\u0142sudskiemu.<\/span><\/p>\n

\n

Jeszcze 12 stycznia 1919 r. Ignacy Paderewski pisa\u0142 do pu\u0142kownika Edwarda House\u2019a, doradcy prezydenta Wilsona, \u017ce rz\u0105d w Warszawie sk\u0142ada si\u0119 z radykalnych socjalist\u00f3w. Dlatego alianci nie spieszyli si\u0119 z uznaniem w\u0142adzy Pi\u0142sudskiego w Warszawie.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

A on zr\u0119cznie wykorzysta\u0142 zachodni\u0105 pras\u0119, by przeciwdzia\u0142a\u0107 dezinformacji prawicy. W grudniu 1918 r. m\u00f3wi\u0142 korespondentowi \u201eNew York Timesa”, \u017ce nie jest \u017cadnym socjalist\u0105 ani bolszewikiem, lecz demokrat\u0105. Dzi\u0119ki takim wywiadom \u015bwiat nabiera\u0142 przekonania, \u017ce Pi\u0142sudski jest prozachodnim politykiem. M\u00f3wi\u0142 wtedy niemal dos\u0142ownie to, co dzi\u015b m\u00f3wi Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski do przyw\u00f3dc\u00f3w NATO. Przekonywa\u0142, \u017ce Polska b\u0119dzie broni\u0107 Europ\u0119 przed bolszewizmem i dlatego musi otrzyma\u0107 wsparcie.<\/span><\/p>\n

\n
\"Ignacy<\/picture><\/figure>\n
Ignacy Jan Paderewski w\u015br\u00f3d os\u00f3b witaj\u0105cych go na dworcu, Pozna\u0144 1918 r.<\/span>  Fot. Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny – Archiwum Ilustracji \/ Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/span><\/div>\n<\/div>\n

Gdy zachodni dyplomaci poznali Pi\u0142sudskiego, musieli zweryfikowa\u0107 opinie, z jakimi jechali do Warszawy. R.C. Foster, przedstawiciel misji ameryka\u0144skiej, po spotkaniu si\u0119 z Pi\u0142sudskim 14 stycznia 1919 r. depeszowa\u0142 do Waszyngtonu, \u017ce robi on dobre wra\u017cenie. William G. Grove i Vernon Kellogg tak\u017ce spotkali si\u0119 z Pi\u0142sudskim w styczniu 1919 r. i raportowali, \u017ce Zach\u00f3d nie musi si\u0119 go obawia\u0107, a wr\u0119cz przeciwnie: USA powinny widzie\u0107 w Pi\u0142sudskim sojusznika. Grove pisa\u0142 potem, \u017ce Amerykanie musieli \u201euczy\u0107 si\u0119” Pi\u0142sudskiego, ale z ka\u017cdym tygodniem r\u00f3s\u0142 ich szacunek dla jego administracyjnych i wojskowych zdolno\u015bci.<\/span><\/p>\n

W efekcie administracja ameryka\u0144ska uzna\u0142a, \u017ce Pi\u0142sudski, kt\u00f3ry kontroluje sytuacj\u0119 w Polsce, buduje armi\u0119, ustanawia demokratyczne instytucje, prowadzi polityk\u0119 zbie\u017cn\u0105 z celami ameryka\u0144skimi. Pi\u0142sudski powiedzia\u0142 Kelloggowi, \u017ce rozumie, i\u017c pomoc dla Polski jest uzale\u017cniona od powstania rz\u0105du koalicyjnego, akceptowanego przez Polak\u00f3w w Pary\u017cu i zachodnie mocarstwa. W efekcie J\u0119drzej Moraczewski poda\u0142 si\u0119 do dymisji, a premierem zosta\u0142 Paderewski. Zachodnie mocarstwa w pe\u0142ni uzna\u0142y Warszaw\u0119. <\/span><\/p>\n

\n
\"Vernon<\/picture><\/figure>\n
Vernon Kellogg (1867-1937) – ameryka\u0144ski entomolog i pracownik Ameryka\u0144skiej Administracji Pomocy, kt\u00f3ra dostarcza\u0142a do Europy pomoc humanitarn\u0105 po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej<\/span>  National Archives and Records Administration, Public domain, via Wikimedia Commons<\/span><\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n

Cytuje pan brytyjskiego dyplomat\u0119, sir Esmego Howarda, kt\u00f3ry pisa\u0142, \u017ce Polska w czasie konferencji paryskiej by\u0142a niczym zamkni\u0119ta ksi\u0105\u017cka, zapomniana i od\u0142o\u017cona gdzie\u015b na odleg\u0142ej p\u00f3\u0142ce.<\/h4>\n

\u2013 Gdy pierwszy raz czyta\u0142em wspomnienia Howarda, zaskoczy\u0142y mnie jego opinie, ale tak by\u0142o. Howard mia\u0142 w 1919 r. 55 lat i przyznawa\u0142, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego rodak\u00f3w odznacza\u0142o si\u0119 kompletn\u0105 ignorancj\u0105 na temat Polski.<\/span><\/p>\n

Wykszta\u0142cony zachodni Europejczyk z prze\u0142omu XIX i XX w. wiedzia\u0142 o Polsce tyle, \u017ce znikn\u0119\u0142a z mapy w 1795 r., i na tym jej historia si\u0119 zako\u0144czy\u0142a. We Francji by\u0142o mo\u017ce troch\u0119 inaczej, bo kraj ten by\u0142 centrum polskiej politycznej emigracji. Ale w 1918 r., gdy Polska wy\u0142oni\u0142a si\u0119 po 123 latach niewoli, zachodnia opinia publiczna bardzo ma\u0142o o niej wiedzia\u0142a. Zachodni dyplomaci, kt\u00f3rzy zjechali si\u0119 do Pary\u017ca i mieli decydowa\u0107 o polskich sprawach, dzieci\u0144stwo i formacyjne lata prze\u017cyli bez \u015bwiadomo\u015bci istnienia Polski. Howard nale\u017ca\u0142 do tych, kt\u00f3rzy wspierali Polsk\u0119 ca\u0142ym sercem, ale nie wiedzieli o niej wiele.<\/span><\/p>\n

Czy naprawd\u0119 wierzy pan, \u017ce Pi\u0142sudski by\u0142 z przekonanym demokrat\u0105? Mia\u0142 przecie\u017c jedynie do\u015bwiadczenie konspiratora w carskiej Rosji.<\/h4>\n

\u2013 To prawda, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 w pa\u0144stwie car\u00f3w. Pierwszy raz odwiedzi\u0142 demokratyczne pa\u0144stwo, gdy mia\u0142 27 lat i wybra\u0142 si\u0119 do Londynu. Dwa lata p\u00f3\u017aniej sp\u0119dzi\u0142 tam pi\u0119\u0107 miesi\u0119cy na kongresie socjalist\u00f3w. Pami\u0119tajmy jednak, \u017ce mi\u0119dzy 34. a 46. rokiem \u017cycia mieszka\u0142 w Krakowie, gdzie m\u00f3g\u0142 obserwowa\u0107 praworz\u0105dno\u015b\u0107 oraz korzysta\u0107 z wolno\u015bci s\u0142owa i zgromadze\u0144. Jego przyjaciel, socjalista Ignacy Daszy\u0144ski, zasiada\u0142 w parlamencie, a socjalistyczna gazeta \u201eNaprz\u00f3d” by\u0142a legalna. W Krakowie Pi\u0142sudski publikowa\u0142 pod w\u0142asnym nazwiskiem. <\/span><\/p>\n

\n
\"Ignacy<\/picture><\/figure>\n
Ignacy Daszy\u0144ski – polski polityk socjalistyczny, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel i lider Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej (1890-1919), pose\u0142 do Izby Pos\u0142\u00f3w Rady Pa\u0144stwa Przedlitawii (1897-1918), dzia\u0142acz niepodleg\u0142o\u015bciowy, premier rz\u0105du lubelskiego (1918), wicepremier w Rz\u0105dzie Obrony Narodowej (1920-1921), w II RP wieloletni cz\u0142onek i przewodnicz\u0105cy Rady Naczelnej Polskiej Partii Socjalistycznej, inicjator i przewodnicz\u0105cy Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (1923-1936), marsza\u0142ek Sejmu (1928-1930), jeden z za\u0142o\u017cycieli Centrolewu (1929)<\/span>  Ignacy Daszy\u0144ski, 1915 r.<\/span><\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n

W 1918 r. otrzyma\u0142 wielk\u0105 w\u0142adz\u0119 i chcia\u0142 si\u0119 jej zrzec na rzecz instytucji demokratycznych. Inaczej ni\u017c Mussolini i Hitler, kt\u00f3rzy wykorzystali demokratyczne funkcje szef\u00f3w rz\u0105d\u00f3w, by zdoby\u0107 dyktatorsk\u0105 w\u0142adz\u0119.<\/span><\/p>\n

W\u0105tpliwo\u015bci, czy Pi\u0142sudski jest demokrat\u0105, pojawi\u0142y si\u0119 po zamachu 1926 r. W ksi\u0105\u017cce przekonuj\u0119, \u017ce przemiana z demokraty w autokrat\u0119 nie wzi\u0119\u0142a si\u0119 z utraty wiary w idea\u0142 demokracji.<\/span><\/p>\n

\n

Zniesmaczony polityk\u0105 z lat 1918-26, a zw\u0142aszcza zab\u00f3jstwem prezydenta Gabriela Narutowicza, Pi\u0142sudski uzna\u0142, \u017ce Polacy nie potrafi\u0105 unie\u015b\u0107 daru wolno\u015bci \u2013 respektowa\u0107 konstytucji i zasady r\u00f3wno\u015bci.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Szokiem dla niego by\u0142o nie tylko zab\u00f3jstwo Narutowicza, ale te\u017c dumna postawa jego zab\u00f3jcy Eligiusza Niewiadomskiego, a tak\u017ce sympatia, jak\u0105 mu okazywano. W Poznaniu ludzie wystawiali w oknach jego portrety\u2026 W\u0142adys\u0142aw Pob\u00f3g-Malinowski pisa\u0142, \u017ce te wydarzenia \u201eprzywiod\u0142y Marsza\u0142ka ju\u017c wtedy do przekonania, i\u017c dobroci\u0105 i perswazj\u0105 niczego w Polsce zrobi\u0107 si\u0119 nie da, \u017ce trzeba narzuca\u0107 i wymusza\u0107, by\u0107 twardym i bezwzgl\u0119dnym, nie cofa\u0107 si\u0119 przed przeszkod\u0105, lecz usuwa\u0107 j\u0105, \u0142ama\u0107, nawet druzgota\u0107”.  <\/span><\/p>\n

\n
\"11<\/picture><\/figure>\n
11 grudnia 1922 r. Gabriel Narutowicz w drodze do Sejmu na zaprzysi\u0119\u017cenie na prezydenta Polski. Na t\u0119 funkcj\u0119 Zgromadzenie Narodowe wybra\u0142o go dwa dni wcze\u015bniej po pi\u0119ciu turach g\u0142osowania. Narutowicza jad\u0105cego na ceremoni\u0119 otwartym powozem atakowali endeccy boj\u00f3wkarze<\/span>  Domena Publiczna<\/span><\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n

W 1920 r. Pi\u0142sudski przekonywa\u0142, \u017ce jego celem jest rozszerzanie zachodniej demokracji, ale co on w\u0142a\u015bciwie wiedzia\u0142 o zachodniej kulturze politycznej?<\/h4>\n

\u2013 Zar\u00f3wno w listopadzie 1918 r., jak i w maju 1926 r. Pi\u0142sudski uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za demokrat\u0119. Najbardziej podoba\u0142y mu si\u0119 ustr\u00f3j USA i ameryka\u0144ska konstytucja. Dlatego w 1921 r. \u017ale przyj\u0105\u0142 konstytucj\u0119 marcow\u0105. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce daje ona za ma\u0142o w\u0142adzy prezydentowi. Zarazem akceptowa\u0142 te jej artyku\u0142y, kt\u00f3re zapewnia\u0142y wolno\u015bci obywatelskie. W wywiadzie udzielonym 26 maja 1926 r. francuskiej gazecie \u201eLe Matin” zapytany, jakiej chcia\u0142by Polski, odpar\u0142, \u017ce najbardziej odpowiada\u0142by mu ameryka\u0144ski system. Oczywi\u015bcie nie chcia\u0142 na\u015bladowa\u0107 ustroju, w kt\u00f3rym w\u0142adza federalna r\u00f3wnowa\u017cona jest przez du\u017c\u0105 autonomi\u0119 stan\u00f3w, ale przekonywa\u0142, \u017ce w Polsce trzeba szuka\u0107 rozwi\u0105za\u0144 w tym duchu.<\/span><\/p>\n

Rozmawiaj\u0105c z francuskim dziennikarzem, pokaza\u0142, \u017ce zna francuski, brytyjski i ameryka\u0144ski system rz\u0105d\u00f3w i orientuje si\u0119 w zasadach demokracji.<\/span><\/p>\n

W listopadzie 1918 r. Pi\u0142sudski mia\u0142 ju\u017c 50 lat, a za sob\u0105 ca\u0142e doros\u0142e \u017cycie walki o niepodleg\u0142\u0105 i socjaldemokratyczn\u0105 Polsk\u0119. Chcia\u0142 jeszcze naprawi\u0107 szkody wyrz\u0105dzone przez zabory. Rosj\u0119 nale\u017ca\u0142o wi\u0119c odepchn\u0105\u0107 na tereny, kt\u00f3re zajmowa\u0142a przed 1772 r., ale nie tylko po to, by odwr\u00f3ci\u0107 niesprawiedliwo\u015b\u0107 dziejow\u0105, lecz tak\u017ce dlatego, \u017ce w\u0142adza Rosji na tych terenach oznacza\u0142a system opresyjny i autorytarny.<\/span><\/p>\n

\n

Pi\u0142sudski publicznie i prywatnie demonstrowa\u0142 wiar\u0119 w budow\u0119 demokracji w Ukrainie, na Bia\u0142orusi i Litwie \u2013 najlepiej skupionych w federacji z Polsk\u0105.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Dlatego w\u0142a\u015bnie, jak pisa\u0142 w \u201eRoku 1920″, zdecydowa\u0142 si\u0119 p\u00f3j\u015b\u0107 na Kij\u00f3w w kwietniu 1920 r. i pom\u00f3c ukrai\u0144skiej niepodleg\u0142o\u015bci. <\/span><\/p>\n

\n
\"J\u00f3zef<\/picture><\/figure>\n
J\u00f3zef Pi\u0142sudski ze swoim sztabem wiosn\u0105 1920 r. w okresie marszu na Kij\u00f3w – operacji ryzykownej i – jak si\u0119 okaza\u0142o – brzemiennej w skutki<\/span>  Fot. domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n

W wywiadzie dla \u201eEcho de Paris” z lutego 1920 r. Pi\u0142sudski ujawni\u0142 z napoleo\u0144skim wr\u0119cz zapa\u0142em swe ambicje wzgl\u0119dem ziem mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Rosj\u0105. M\u00f3wi\u0142, \u017ce nie chce, by Polska kontrolowa\u0142a tereny zamieszkane przez ludzi jej nieprzychylnych, ale danie wolno\u015bci s\u0105siednim narodom by\u0142oby dla niego powodem do dumy jako m\u0119\u017ca stanu i \u017co\u0142nierza.<\/span><\/p>\n

\n

Zapytany, czy wyzwolenie Ukrai\u0144c\u00f3w od Rosjan nie by\u0142o tylko pretekstem dla zaj\u0119cia ich kraju przez Polsk\u0119, odpar\u0142: \u201ePrzywi\u0105za\u0107 ich do Polski przemoc\u0105 \u2013 nigdy w \u017cyciu!”.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

W lutym 1921 r. podczas podr\u00f3\u017cy do Francji jako naczelnik pa\u0144stwa przekonywa\u0142, \u017ce Polska \u015bwiadoma jest swego pokojowego i cywilizacyjnego pos\u0142annictwa, kt\u00f3re jej przypad\u0142o na wschodzie Europy, na podobie\u0144stwo misji Francji na zachodzie. M\u00f3wi\u0142: \u201ePolska wype\u0142nia\u0107 b\u0119dzie swoje pos\u0142annictwo wytrwale i w coraz \u015bci\u015blejszym zwi\u0105zku z Francj\u0105, pozostaj\u0105c wiern\u0105 wielkim zasadom, kt\u00f3re prowadzi\u0142y sprzymierzonych do zwyci\u0119stwa”.<\/span><\/p>\n

Postrzega\u0142 siebie jako promotora demokracji w najdalszych zak\u0105tkach dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Twierdzi pan, \u017ce zamach 1926 r. nie wynika\u0142 z porzucenia idea\u0142\u00f3w demokracji \u2013 ale czy naprawd\u0119 nie by\u0142o alternatywy dla Brze\u015bcia, Berezy Kartuskiej i fa\u0142szowanych wybor\u00f3w?<\/h4>\n

\u2013 Zgoda, zamach majowy by\u0142 pogwa\u0142ceniem prawa i konstytucji. Zar\u00f3wno Brze\u015b\u0107, jak i Bereza ods\u0142aniaj\u0105 najciemniejsze strony rz\u0105d\u00f3w Pi\u0142sudskiego. Uwa\u017cam jednak, \u017ce w 1926 r. Pi\u0142sudski wzi\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 nie po to, by zlikwidowa\u0107 demokracj\u0119. Przeciwnie \u2013 on wierzy\u0142, \u017ce chroni\u0142 demokracj\u0119 przed jej zupe\u0142nym upadkiem. Rz\u0105d Wincentego Witosa powo\u0142any 10 maja 1926 r. zmierza\u0142 jego zdaniem w stron\u0119 dalszej destabilizacji pa\u0144stwa i zmniejszania szans na obron\u0119 granic. Niemcy i Sowieci zawarli w\u0142a\u015bnie w Locarno porozumienie<\/span>.<\/p>\n

Ochroni\u0142?<\/h4>\n

\u2013 Mogliby\u015bmy na to pytanie odpowiedzie\u0107 tylko wtedy, gdyby Pi\u0142sudski \u017cy\u0142 dalej i funkcjonowa\u0142 w ramach konstytucji kwietniowej z 1935 r. Jednak umar\u0142 miesi\u0105c po jej przyj\u0119ciu.  <\/span><\/p>\n

\n
\"J\u00f3zef<\/picture><\/figure>\n
J\u00f3zef Pi\u0142sudski, 1930 r.<\/span>  Fot. domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/div>\n<\/div>\n

Nazywa pan Pi\u0142sudskiego ojcem za\u0142o\u017cycielem wsp\u00f3\u0142czesnej Polski. Tymczasem szef brytyjskiej dyplomacji Anthony Eden po rozmowie z nim w 1934 r. widzia\u0142 w nim cz\u0142owieka \u017cyj\u0105cego raczej przesz\u0142o\u015bci\u0105.<\/h4>\n

\u2013 Eden odwiedzi\u0142 Polsk\u0119 na rok przed \u015bmierci\u0105 marsza\u0142ka, gdy ten ju\u017c by\u0142 ci\u0119\u017cko chory. Mo\u017cliwo\u015bci intelektualne Pi\u0142sudskiego by\u0142y wtedy ju\u017c mniejsze. Eden notowa\u0142, \u017ce m\u00f3wi\u0142 niewyra\u017anie, jego francuski by\u0142 praktycznie niezrozumia\u0142y. Pi\u0142sudski skar\u017cy\u0142 si\u0119 Edenowi, \u017ce Brytyjczycy nigdy nie przyznali, i\u017c to on mia\u0142 racj\u0119 w 1919 r., gdy twierdzi\u0142, \u017ce biali w Rosji przegraj\u0105 i Londyn nie powinien traci\u0107 \u015brodk\u00f3w na ich wspieranie.<\/span><\/p>\n

Wydaje mi si\u0119, \u017ce wra\u017cenia Edena by\u0142yby inne, gdyby spotka\u0142 Pi\u0142sudskiego b\u0119d\u0105cego jeszcze w dobrej kondycji.<\/span><\/p>\n

W latach 1933-34 Pi\u0142sudski, przekonany, \u017ce nie mo\u017ce liczy\u0107 na pomoc Londynu i Pary\u017ca, prowadzi\u0142 rozmowy z III Rzesz\u0105, kt\u00f3re sko\u0144czy\u0142y si\u0119 podpisaniem wsp\u00f3lnej deklaracji. Dlaczego Warszawa oraz Londyn i Pary\u017c mia\u0142y takie k\u0142opoty, by koordynowa\u0107 polityk\u0119. Cele by\u0142y przecie\u017c te same \u2013 broni\u0107 pokoju w Europie.<\/h4>\n

\u2013 Win\u0119 ponosz\u0105 Londyn i Pary\u017c, kt\u00f3re nie da\u0142y Pi\u0142sudskiemu alternatywy i musia\u0142 sam u\u0142o\u017cy\u0107 sobie relacje z dwoma wielkimi s\u0105siadami. Dlatego w imi\u0119 polityki r\u00f3wnowagi w 1932 r. porozumia\u0142 si\u0119 z Moskw\u0105, a dwa lata p\u00f3\u017aniej z Berlinem. Zgadzam si\u0119 tu w pe\u0142ni z prof. Markiem Kornatem, kt\u00f3ry broni decyzji podj\u0119tych w\u00f3wczas w Warszawie. Pi\u0142sudski oczywi\u015bcie wiedzia\u0142, \u017ce oba dokumenty daj\u0105 Polsce tylko chwil\u0119 oddechu. Nie mia\u0142 \u017cadnych z\u0142udze\u0144, \u017ce Niemcy mog\u0105 wcze\u015bniej zaatakowa\u0107. Niestety si\u0119 nie pomyli\u0142.<\/span><\/p>\n

\n

Prof. Joshua D. Zimmerman<\/strong> – Ameryka\u0144ski historyk, wyk\u0142ada w Yeshiva University w Nowym Jorku. Autor m.in. wydanej w Polsce ksi\u0105\u017cki \u201ePolskie Pa\u0144stwo Podziemne i \u017bydzi w czasie II wojny \u015bwiatowej (Warszawa 2018). Publikuje w \u201eWashington Post”, \u201ePolitico”, \u201eDaily Beast”, \u201eKyiv Post”, \u201eEngelsbergIdeas” i \u201eTimes of Israel”.<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

J\u00f3zef Pi\u0142sudski. Naczelnik nie tylko Polak\u00f3w (ilustracja: Marcin Bondarowicz) J\u00f3zef Pi\u0142sudski m\u00f3wi\u0142 do przyw\u00f3dc\u00f3w Zachodu niemal to, co dzi\u015b Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski Andrzej Brzeziecki Polacy z Kres\u00f3w, tacy jak Pi\u0142sudski, widzieli Polsk\u0119 jako wielonarodow\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119. Nie czuli uprzedze\u0144 do mniejszo\u015bci narodowych, uwa\u017cali, \u017ce wzbogacaj\u0105 one ojczyzn\u0119. . W czerwcu nak\u0142adem Harvard University Press ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97519"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=97519"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97519\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":97534,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97519\/revisions\/97534"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=97519"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=97519"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=97519"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}