{"id":97706,"date":"2022-08-19T17:09:03","date_gmt":"2022-08-19T15:09:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=97706"},"modified":"2022-08-19T07:26:14","modified_gmt":"2022-08-19T05:26:14","slug":"28-09-76","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=97706","title":{"rendered":"80 lat temu Niemcy zlikwidowali getto w Otwocku"},"content":{"rendered":"

\u017bydzi na bocznicy kolejowej w Otwocku przed transportem do niemieckiego obozu zag\u0142ady w Treblince. 19.08.1942. Fot. z archiwum \u017bydowskiego Instytutu Historycznego. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons<\/span><\/em><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>80 lat temu Niemcy zlikwidowali getto w Otwocku<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Katarzyna Krzykowska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

80 lat temu, 19 sierpnia 1942 r., Niemcy przeprowadzili akcj\u0119 likwidacji getta w Otwocku. Od 7 do 10 tys. os\u00f3b wywieziono do obozu zag\u0142ady w Treblince, gdzie zostali zamordowani w komorze gazowej. Wyszukiwanie ocala\u0142ych \u017byd\u00f3w i ich mordowanie (w sumie 3 tys. os\u00f3b) trwa\u0142o do wrze\u015bnia 1942 r.<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

\n

“\u015aroda – 19 sierpnia 1942 r., dzie\u0144 zag\u0142ady nadszed\u0142. Jak\u017cebym chcia\u0142 wiernie i dok\u0142adnie opisa\u0107 ten dzie\u0144, opisa\u0107 tak plastycznie, \u017ceby ka\u017cdy by\u0142 w stanie uzmys\u0142owi\u0107 sobie, jak\u0105 gehenn\u0119 prze\u017cyli ludzie w ten pi\u0119kny dzie\u0144, gdy nagle przekonali si\u0119, \u017ce si\u0119 dali oszuka\u0107” – napisa\u0142 Calek Perechodnik, \u017cydowski policjant z Otwocka, kt\u00f3ry swoje \u015bwiadectwo zadedykowa\u0142 “sadyzmowi niemieckiemu, polskiej pod\u0142o\u015bci oraz tch\u00f3rzostwu \u017cydowskiemu”.<\/span><\/p>\n

Perechodnik w sierpniu 1942 r. odprowadzi\u0142 \u017con\u0119 z c\u00f3reczk\u0105 do wagonu zmierzaj\u0105cego do Treblinki.<\/span><\/p>\n

Guta Nakrycz wspomina\u0142a: “[…] Esesmani rzucaj\u0105 si\u0119 na swe ofiary jak bestie. Ca\u0142y dzie\u0144 trwaj\u0105 strza\u0142y. Trupami zas\u0142ane jest getto. P\u0119dz\u0105 nieszcz\u0119\u015bliwe matki z dzie\u0107mi do wagon\u00f3w na rampie kolejowej. Kopi\u0105, ok\u0142adaj\u0105 kolbami. J\u0119ki, krzyki, wrzaski, piek\u0142o na ziemi. Opuszczeni przez Boga i ludzi. +Wody! Wody!+ \u2013 s\u0142ycha\u0107. Tak to trwa\u0142o do godziny dziesi\u0105tej wieczorem. Nasi zostali wzi\u0119ci do wagon\u00f3w do Treblinki, do kom\u00f3r gazowych”.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

“Plac by\u0142 ju\u017c zape\u0142niony przez kilka tysi\u0119cy ludzi, m\u0119\u017cczyzn kobiet i dzieci, a wci\u0105\u017c przybywali kolejni. Stali lub siedzieli na ziemi przez wiele godzin, coraz bardziej wyczerpani z powodu l\u0119ku, gor\u0105ca i pragnienia. Po po\u0142udniu zajecha\u0142y dwa towarowe poci\u0105gi i zacz\u0119\u0142o si\u0119 trwaj\u0105ce do p\u00f3\u017anego wieczora \u0142adowanie ludzi do bydl\u0119cych wagon\u00f3w. Na ko\u0144cu za\u0142adowano \u017cony i dzieci \u017cydowskich policjant\u00f3w. Ich zostawiono, by posprz\u0105tali ba\u0142agan w tej cz\u0119\u015bci miasta, gdzie istnia\u0142o getto. Wkr\u00f3tce poci\u0105gi odjecha\u0142y. I zapad\u0142a cisza na ulicach getta” – tak opisywa\u0142a wydarzenia z 19 sierpnia 1942 r. Gitel Hopfeld (1916-1969).<\/span><\/p>\n

Z kolei Guta Nakrycz wspomina\u0142a: “[…] Esesmani rzucaj\u0105 si\u0119 na swe ofiary jak bestie. Ca\u0142y dzie\u0144 trwaj\u0105 strza\u0142y. Trupami zas\u0142ane jest getto. P\u0119dz\u0105 nieszcz\u0119\u015bliwe matki z dzie\u0107mi do wagon\u00f3w na rampie kolejowej. Kopi\u0105, ok\u0142adaj\u0105 kolbami. J\u0119ki, krzyki, wrzaski, piek\u0142o na ziemi. Opuszczeni przez Boga i ludzi. +Wody! Wody!+ \u2013 s\u0142ycha\u0107. Tak to trwa\u0142o do godziny dziesi\u0105tej wieczorem. Nasi zostali wzi\u0119ci do wagon\u00f3w do Treblinki, do kom\u00f3r gazowych”.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

Dyrektor Muzeum Getta Warszawskiego Albert Stankowski przypomnia\u0142 w rozmowie z PAP, \u017ce “getto w Otwocku by\u0142o drugim pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci gettem w Generalnym Gubernatorstwie”.<\/span><\/p>\n

“Likwidacja getta zacz\u0119\u0142a si\u0119 19 sierpnia 1942 roku o 7 rano. Ludno\u015b\u0107 sp\u0119dzono na plac przy dworcu kolejowym. Nast\u0119pnie 7 tys. ludzi wywieziono do obozu zag\u0142ady w Treblince. W czasie akcji zamordowano 440 \u017byd\u00f3w, z tego 300 rozstrzelano mi\u0119dzy ul. G\u00f3rn\u0105 i Staszica, a 140 \u2014 na terenie zak\u0142adu +Zofi\u00f3wka+. Tam zgin\u0119\u0142a matka Juliana Tuwima \u2014 Adela i znany aktor scen warszawskich \u2014 Micha\u0142 Znicz” – poda\u0142 Stankowski.<\/span><\/p>\n

Niemieccy okupanci utworzyli otwockie getto jesieni\u0105 1940 r. Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 skupia\u0142o od 12 do 15 tys. \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Getto utworzono zarz\u0105dzeniami starosty powiatowego dr. Rupprechta z 20 wrze\u015bnia 1940 r. oraz 4 listopada 1940 r.<\/span><\/p>\n

Zarz\u0105dzeniem z wrze\u015bnia okre\u015blone zosta\u0142y granice przysz\u0142ego getta tzw. miasteczkowego, do kt\u00f3rego ludno\u015b\u0107 \u017cydowska z innych dzielnic Otwocka i \u015ar\u00f3dborowa zobowi\u0105zana by\u0142a przenie\u015b\u0107 si\u0119 do 16 pa\u017adziernika 1940 r.<\/span><\/p>\n

“Likwidacja getta zacz\u0119\u0142a si\u0119 19 sierpnia 1942 roku o 7 rano. Ludno\u015b\u0107 sp\u0119dzono na plac przy dworcu kolejowym. Nast\u0119pnie 7 tys. ludzi wywieziono do obozu zag\u0142ady w Treblince. W czasie akcji zamordowano 440 \u017byd\u00f3w, z tego 300 rozstrzelano mi\u0119dzy ul. G\u00f3rn\u0105 i Staszica, a 140 \u2014 na terenie zak\u0142adu +Zofi\u00f3wka+. Tam zgin\u0119\u0142a matka Juliana Tuwima \u2014 Adela i znany aktor scen warszawskich \u2014 Micha\u0142 Znicz” – poda\u0142 Stankowski.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

“By\u0142 to teren po\u0142o\u017cony pomi\u0119dzy torami kolei szerokotorowej i w\u0105skotorowej, granic\u0105 miasta \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 \u015awider od strony po\u0142udniowo-wschodniej, zamkni\u0119ty ulicami: Staszica, Bazarow\u0105 i Kolejow\u0105” – poda\u0142 Marian Kalinowski w tek\u015bcie “Otwock w latach II wojny \u015bwiatowej i okupacji niemieckiej” (“Rocznik Mazowiecki”, tom 14, 2002).<\/span><\/p>\n

Zarz\u0105dzenie z listopada okre\u015bla\u0142o ostatecznie granice dw\u00f3ch \u017cydowskich dzielnic, do kt\u00f3rych \u017bydzi musieli przenie\u015b\u0107 si\u0119 do 1 grudnia 1940 r.<\/span><\/p>\n

“Obwieszczenie wymienia\u0142o granice dw\u00f3ch obszar\u00f3w: +\u017cydowskiej dzielnicy mieszkaniowej+ oraz +\u017cydowskiej dzielnicy kuracyjnej+. +\u017bydowska dzielnica mieszkaniowa+ obejmowa\u0142a tereny getta +miasteczkowego+ i +\u015brodkowego+. By\u0142y to tereny wcze\u015bniej wyznaczonego getta powi\u0119kszone o kilka ulic od strony kolei w\u0105skotorowej, pomi\u0119dzy ulic\u0105 Szkoln\u0105, Gorzowsk\u0105 i Olszow\u0105 oraz ulic\u0105 Mysi\u0105. Przej\u015bcie przez tory kolejowe na wysoko\u015bci ulicy Paderewskiego i Samorz\u0105dowej \u0142\u0105czy\u0142o getto miasteczkowe ze \u015brodkowym. To ostatnie zajmowa\u0142o obszar pomi\u0119dzy granic\u0105 miasta od strony p\u00f3\u0142nocno-wschodniej, a ulicami: E. Plater, Samorz\u0105dow\u0105, Czaplickiego i terenem kolejowym” – wyja\u015bni\u0142 Kalinowski.<\/span><\/p>\n

Granice “\u017cydowskiej dzielnicy kuracyjnej” nie zosta\u0142y podane w spos\u00f3b dok\u0142adny i \u015bcis\u0142y. Do getta kuracyjnego prawdopodobnie nale\u017ca\u0142y posesje Szpitala Psychiatrycznego “Zofi\u00f3wka”, Szpitala Przeciwgru\u017aliczego “Brijus” oraz Sanatorium m.st. Warszawy przy ulicy Reymonta.<\/span><\/p>\n

“Przesz\u0142o lato, nast\u0105pi\u0142 listopad i obwieszczenie, \u017ce od 1 grudnia 1940 r. zostaj\u0105 utworzone getta dla \u017byd\u00f3w, dok\u0105d \u017bydzi maj\u0105 prawo zabra\u0107 ca\u0142y maj\u0105tek, b\u0119d\u0105 tam mieli Judenrat, w\u0142asn\u0105 policj\u0119, b\u0119d\u0105 mogli opuszcza\u0107 getto i spacerowa\u0107 po polskiej dzielnicy z wyj\u0105tkiem niedzieli. Na takie niewinne obiecanki dali si\u0119 prawie wszyscy nabra\u0107 i tylko bardzo ma\u0142y procent \u017byd\u00f3w nie poszed\u0142 do getta. Nawet \u017byd\u00f3wki, \u017cony Polak\u00f3w, z dzie\u0107mi swoimi zamieszka\u0142y w getcie. Jak\u017ce \u0142atwo by\u0142o wej\u015b\u0107, ale wyj\u015b\u0107 ju\u017c nie by\u0142o!” – pisa\u0142 Perechodnik.<\/span><\/p>\n

Jak doda\u0142, “getto rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 niewinnie, nie by\u0142o ogrodzone, wolno by\u0142o wychodzi\u0107, obszar by\u0142 do\u015b\u0107 du\u017cy, mieszka\u0144 ani \u017cywno\u015bci nie brakowa\u0142o”.<\/span><\/p>\n

“Powolutku jednak\u017ce powsta\u0142 parkan dooko\u0142a getta, zabroniono opuszcza\u0107 \u017bydom getto pod gro\u017ab\u0105 kary \u015bmierci, ale w rzeczywisto\u015bci zakaz pocz\u0105tkowo istnia\u0142 tylko na papierze. Handel wymienny szed\u0142 dalej. \u017bydzi wysprzedawali swe rzeczy” – opisywa\u0142.<\/span><\/p>\n

Getto zosta\u0142o zamkni\u0119te 15 stycznia 1941 r. “Warunki \u017cycia w \u017cydowskich dzielnicach by\u0142y bardzo ci\u0119\u017ckie. Niedostateczna aprowizacja oraz z\u0142y stan sanitarny powodowa\u0142y du\u017c\u0105 \u015bmiertelno\u015b\u0107. Do momentu likwidacji getta z g\u0142odu i chor\u00f3b zmar\u0142o w nim oko\u0142o 2 tys. os\u00f3b. Tylko niewielki procent wi\u0119\u017ani\u00f3w getta znajdowa\u0142 zatrudnienie, i to w wi\u0119kszo\u015bci na robotach przymusowych. Mieli oni mo\u017cno\u015b\u0107 zdobycia niewielkiej ilo\u015bci \u017cywno\u015bci. Za opuszczenie getta i brak opaski \u017cydowskiej oraz nielegalny zakup \u017cywno\u015bci grozi\u0142a kara \u015bmierci. Jedynie niewielka grupa rzemie\u015blnik\u00f3w i kupc\u00f3w oraz lekarzy \u017cy\u0142a lepiej, dzi\u0119ki szmuglowi towar\u00f3w” – wskaza\u0142 Kalinowski.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku 1941 r. o pomoc spo\u0142eczn\u0105 ubiega\u0142o si\u0119 ok. 4 tys. os\u00f3b. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej liczba ta wzros\u0142a do 5,5 tys. os\u00f3b.Spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska stara\u0142a si\u0119 by\u0107 solidarna i organizowa\u0107 pomoc dla najbiedniejszych. W po\u0142owie 1941 r. w getcie dzia\u0142a\u0142o sze\u015b\u0107 kuchni spo\u0142ecznych, kt\u00f3re wydawa\u0142y codziennie oko\u0142o 1600 obiad\u00f3w, jednak liczba potrzebuj\u0105cych by\u0142a ponadtrzykrotnie wy\u017csza. Ka\u017cdego dnia ludzie umierali z g\u0142odu.<\/span><\/p>\n

W ci\u0105gu jednego dnia znikn\u0119\u0142a po\u0142owa mieszka\u0144c\u00f3w miasta uzdrowiska. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce 19 sierpnia 1942 r., z chwil\u0105 gdy ze stacji odjecha\u0142o 50 kolejowych wagon\u00f3w, spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska Otwocka przesta\u0142a istnie\u0107.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

“Przydzia\u0142 \u017cywno\u015bci dla \u017byd\u00f3w \u2014 w pierwszej po\u0142owie 1941 r . \u2014 ogranicza\u0142 si\u0119 do 700 gram\u00f3w chleba tygodniowo i 200 gram\u00f3w cukru miesi\u0119cznie. W tym czasie Polakom przys\u0142ugiwa\u0142o 1050 gram\u00f3w chleba tygodniowo, 400 gram\u00f3w cukru miesi\u0119cznie oraz kontyngenty innych produkt\u00f3w, jak: m\u0105ka, kasza, jaja, marmolada i makaron dla dzieci” – czytamy w tek\u015bcie “Otwock w latach II wojny \u015bwiatowej i okupacji niemieckiej”.<\/span><\/p>\n

Nie zachowa\u0142o si\u0119 zbyt wiele przekaz\u00f3w na temat \u017cycia kulturalnego wi\u0119\u017ani\u00f3w getta. “Gazeta \u017bydowska” pisa\u0142a, \u017ce przy Radzie \u017bydowskiej powsta\u0142 i dzia\u0142a\u0142 Komitet Krzewienia Literatury \u017bydowskiej. Komitet w okresie od 20 marca 194 1 r. urz\u0105dza\u0142 raz w tygodniu tzw. czwartki literackie, a od listopada 1941 r. organizowa\u0142 tak\u017ce soboty przyjemno\u015bci. Ponadto organizowane by\u0142y imprezy dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy.<\/span><\/p>\n

19 sierpnia 1942 r. o godz. 7.00 rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 wyp\u0119dzanie \u017byd\u00f3w z dom\u00f3w i gromadzenie ich na placu w pobli\u017cu dworca kolejowego. Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych szacunk\u00f3w do po\u0142udnia zebrano od 7 do 10 tys. os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

Do p\u00f3\u017anego wieczora trwa\u0142 ich za\u0142adunek do wagon\u00f3w, kt\u00f3re nast\u0119pnie wyruszy\u0142y do obozu zag\u0142ady Treblinka II. Jednocze\u015bnie na terenie miasta Niemcy zamordowali ok. 3. tys. os\u00f3b. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich rozstrzelano i pogrzebano w zbiorowym grobie przy ul. Reymonta. W “getcie kuracyjnym” zg\u0142adzono grup\u0119 pacjent\u00f3w i lekarzy z sanatori\u00f3w “Brijus” i “Zofi\u00f3wka” oraz dzieci i ich opiekun\u00f3w z o\u015brodka wychowawczego Centosu.<\/span><\/p>\n

Jeszcze przez kilka tygodni Niemcy wyszukiwali i zabijali \u017byd\u00f3w ukrywaj\u0105cych si\u0119 w r\u00f3\u017cnych punktach miasta.<\/span><\/p>\n

W ci\u0105gu jednego dnia znikn\u0119\u0142a po\u0142owa mieszka\u0144c\u00f3w miasta uzdrowiska. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce 19 sierpnia 1942 r., z chwil\u0105 gdy ze stacji odjecha\u0142o 50 kolejowych wagon\u00f3w, spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska Otwocka przesta\u0142a istnie\u0107.<\/span><\/p>\n

W pa\u017adzierniku 2014 r. IPN umorzy\u0142 \u015bledztwo w sprawie likwidacji przez Niemc\u00f3w getta w Otwocku. Powodem by\u0142a \u015bmier\u0107 sprawc\u00f3w zbrodni, obywateli III Rzeszy: Karla Brandta, Otto Schlichta, Karla Liebschera oraz Hugo Dietza; umorzenie nast\u0105pi\u0142o te\u017c wobec niewykrycia pozosta\u0142ych sprawc\u00f3w.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Z danych wynika, \u017ce w 1939 r. w mie\u015bcie \u017cy\u0142o ok. 10 tys. \u017byd\u00f3w, stanowi\u0105c 55 proc. og\u00f3\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w. 80 proc. sklep\u00f3w i warsztat\u00f3w posiadali \u017bydzi. Byli te\u017c w\u0142a\u015bcicielami ponad po\u0142owy nieruchomo\u015bci na terenie Otwocka.<\/span><\/p>\n

Organizacje kulturalno-o\u015bwiatowe prowadzi\u0142y kilka szk\u00f3\u0142 religijnych. W mie\u015bcie dzia\u0142a\u0142y dwie szko\u0142y podstawowe dla dzieci \u017cydowskich oraz Gimnazjum Koedukacyjne. Funkcjonowa\u0142y trzy kluby sportowe. Ludno\u015b\u0107 \u017cydowska nadawa\u0142a Otwockowi jego niepowtarzalny charakter.<\/span><\/p>\n

W pa\u017adzierniku 2014 r. IPN umorzy\u0142 \u015bledztwo w sprawie likwidacji przez Niemc\u00f3w getta w Otwocku. Powodem by\u0142a \u015bmier\u0107 sprawc\u00f3w zbrodni, obywateli III Rzeszy: Karla Brandta, Otto Schlichta, Karla Liebschera oraz Hugo Dietza; umorzenie nast\u0105pi\u0142o te\u017c wobec niewykrycia pozosta\u0142ych sprawc\u00f3w. (PAP)<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bydzi na bocznicy kolejowej w Otwocku przed transportem do niemieckiego obozu zag\u0142ady w Treblince. 19.08.1942. Fot. z archiwum \u017bydowskiego Instytutu Historycznego. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wikimedia Commons 80 lat temu Niemcy zlikwidowali getto w Otwocku Katarzyna Krzykowska 80 lat temu, 19 sierpnia 1942 r., Niemcy przeprowadzili akcj\u0119 likwidacji getta w Otwocku. Od 7 do 10 tys. os\u00f3b wywieziono […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97706"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=97706"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97706\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":97717,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/97706\/revisions\/97717"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=97706"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=97706"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=97706"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}